Lutja e besimtarëve të përkushtuar

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Janë ata që e përmendin Allahun, kur janë në këmbë, kur janë ulur dhe kur janë shtrirë. – Ata e kujtojnë Allahun në çdo gjendje: kur janë në këmbë, kur janë ulur, kur janë shtrirë apo të mbështetur. Këtu bëhet fjalë edhe për namazin, pra, ata e falin namazin në këmbë, e nëse nuk munden, e falin ulur, e nëse nuk munden as ulur, e falin shtrirë. Ata thellohen në mendime rreth krijimit të qiejve dhe të Tokës... – Ata meditojnë rreth qëllimit të krijimit të tyre dhe i shohin si argumente të qarta.

Kjo tregon se meditimi për nxjerrjen e urtësive apo dobive të krijimit konsiderohet si adhurim, madje si një nga cilësitë më të spikatura të të dashurve të Allahut. Kur meditojnë rreth këtyre shenjave, ata dalin në përfundimin se çdo gjë nuk është krijuar kot e pa qëllim, prandaj thonë: “Zoti ynë! Këtë nuk e ke krijuar kot. Ti je i pastër nga çdo e mete. – Kuptimi: Mangësia në emrat, cilësitë dhe veprat e Allahut është e pamundur.

Na ruaj prej dënimit të Zjarrit!" - Kuptimi: Na ruaj nga dënimi i Zjarrit, duke na ruajtur në këtë jetë nga mendimet, fjalët dhe veprat e këqija, si dhe duke na dhënë sukses për vepra të mira. Vetëm me suksesin dhe mëshirën e dhuruar prej Teje mund të shpëtojmë nga Zjarri. Kërkesa për të shpëtuar nga Zjarri është në vetvete edhe lutje për t'u futur në Xhenet. Kështu, frikërespekti në zemrat e medituesve i shtyn ata që të luten për gjërat më të rëndësishme.

"Zoti ynë! Ne dëgjuam një thirrës që ftonte për Besim (e që thoshte) : “Besoni në Zotin!” - Këtu është fjala për Muhamedin (a.s.), sepse ai i ftoi njerëzit në besimin e pastër monotesit dhe i nxiti ata që ta pasojnë rrugën e shpëtimit. Ai i tregoi të gjitha piketat e kësaj rruge. Profeti (a.s.) sqaroi si themelet e besimit të vërtetë ashtu edhe degëzimet e tij.

E ne besuam! – Kuptimi: Ne iu përgjigjëm thirrjes së tij dhe shpejtuam drejt udhës së treguar prej tij. Në këtë lutje të mrekullueshme që këta fatlumë i drejtojnë Allahut të Lartësuar ka ngjyra të forta mirënjohjeje dhe dashurie për Atë që u dhuroi besimin. Ajo është gjithashtu një kërkesë me edukatë, përgjërim dhe përulje, që Allahu t'ua vazhdojë dritën që ua ka dhënë fillimisht. Ky është një ndërmjetësim i mrekullueshëm tek i Madhëruari me një nga mënyrat më të bukura të ndërmjetësimit: me veprat e mira të kryera për hir të Tij.

Është vetëm suksesi i falur nga Bujari, që i bëri këta njerëz që të luten me të tilla fjalë. Zoti ynë! Na i fal gjynahet tona, na i mbulo të metat, - Pra, pas kësaj hyrjeje me edukatë, vjen lutja për falje e mbulim gjynahesh dhe lutja për sukses në kryerjen e veprave të mira, të cilat i fshijnë të këqijat.

Kjo është shprehje e bindjes së patundur se Ai që u dhuroi mirësinë e besimit të pastër dhe të vërtetë, po Ai do t'ua japë shpëtimin e përjetshëm. ...ndërsa pas vdekjes na bashko me të mirët!" - Ata i luten Allahut që t’u japë sukses në kryerjen e të mirave dhe në lënien e të këqijave, sepse vetëm në këtë mënyrë robi mund të quhet ‘vepërmirë’. Kjo është, gjithashtu, lutje për të qenë i vazhdueshëm e sistematik në këtë rrugë të mirë, deri në vdekje. "Zoti ynë! Na e dhuro atë që na e ke premtuar nëpërmjet të Dërguarve të Tu dhe mos na turpëro Ditën e Kijametit!

Vërtet Ti nuk e shkel premtimin." - Këta fatlumë, pasi kujtojnë me falënderim dhe mirënjohje të thellë suksesin që Allahu i Lartësuar u ka dhënë me udhëzimin në besim, dhe pasi i luten që t'ua plotësojë deri në fund këtë mirësi, ata kërkojnë shpërblimin që Allahu u ka premtuar nëpërmjet profetëve të Tij, - që t'i ndihmojë dhe t'i bëjë fitues në këtë jetë, ndërsa në jetën tjetër t’i shpëtojë nga çdo e keqe dhe t’u japë mirësitë e pafundme në Xhenet. Dhe Allahu i Lartësuar nuk e shkel kurrë premtimin, prandaj Ai i përgjigjet lutjes së tyre dhe i mëshiron ata. "Zoti ynë!

Atë që Ti e fut në Zjarr, e ke mbuluar me turp. - Atë që i Gjithëdituri, i Urti e i Drejti e fut në Zjarr, ai do të jetë i poshtëruar, sepse meriton zemërimin dhe dënimin e të Gjithëmëshirshmit. Ai do të jetë i poshtëruar, për shkak të zemërimit të Allahut, të melekëve dhe të të dashurve të Allahut. Ata do të turpërohen përpara gjithë krijesave dhe kurrë nuk mund t'i shmangen këtij poshtërimi. Askush nuk do të mund t'i shpëtojë ata nga ky turp.

I Madhëruari ua kujton atyre këtë fakt, kur thotë: Për keqbërësit nuk ka asnjë ndihmëtar." - E kush mund t'i shpëtojë ata nga ndëshkimi i të Urtit, të Drejtit?! Fjala ‘dhalimin’ pra keqbërës dhe i padrejtë, tregon se ata do të hyjnë në Zjarr për shkak të ligësive dhe padrejtësisë së tyre.

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Pastaj ata thonë: «O Zoti ynë! Cilindo që Ti e fut në zjarr, vërtet e ke poshtëruar atë», domethënë: e ke turpëruar dhe ia ke bërë të dukshëm poshtërimin para të gjithë të mbledhurve. «Dhe keqbërësit nuk do të kenë asnjë ndihmues», domethënë: në Ditën e Kiametit nuk do të kenë askënd që t’i mbrojë prej Teje dhe nuk do të mund t’i shmangen asaj që Ti ke vendosur për ta.

«O Zoti ynë! Ne dëgjuam një thirrës që thërriste në besim», domethënë: një ftues që ftonte në besim, e ai ishte i Dërguari (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të). «Të besoni Zotin tuaj, dhe ne besuam», domethënë, ai thoshte: «Besoni Zotin tuaj», prandaj ne iu përgjigjëm dhe e pasuam. «O Zoti ynë!

Na i fal gjynahet tona», domethënë: për hir të besimit tonë dhe pasimit të Profetit Tënd, na i fal gjynahet tona, pra, mbuloji ato. «Dhe na i shlyej gabimet tona», domethënë, ato që janë mes nesh dhe Teje. «Dhe na bëj të vdesim me të mirët», domethënë, na bashko me të devotshmit.

Pastaj i Lartësuari i përshkroi njerëzit me mendje të shëndoshë: «Ata që e përmendin Allahun në këmbë, ulur dhe të shtrirë në krahë», siç është vërtetuar në “Sahih al-Bukhari” nga Imran ibn Husajn, Allahu qoftë i kënaqur me të, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: «Falu në këmbë; nëse nuk mundesh, atëherë ulur; e nëse nuk mundesh, atëherë i shtrirë në krah.» Kjo do të thotë se ata nuk e ndërpresin përmendjen e Allahut në asnjë gjendje: me zemrat e tyre, mendimet e tyre dhe gjuhët e tyre.

«Dhe meditojnë për krijimin e qiejve dhe të Tokës», domethënë: kuptojnë urtësitë që gjenden në to dhe që dëshmojnë madhështinë e Krijuesit, fuqinë, dijen, urtësinë, vullnetin dhe mëshirën e Tij. Shejh Ebu Sulejman ed-Darani ka thënë: «Kur dal nga shtëpia, nuk më bie shikimi mbi asgjë pa parë në të një mirësi të Allahut ndaj meje ose një mësim për mua.» Këtë e transmeton Ibn Ebi ed-Dunja në librin “Et-Tefekkur vel-I‘tibar”.

Për el-Hasan el-Basriun transmetohet se ka thënë: «Një orë meditim është më e mirë se një natë e tërë adhurimi.» El-Fudajli tha: «El-Hasani ka thënë: Meditimi është pasqyrë që të tregon të mirat dhe të këqijat e tua.» Sufjan ibn Ujejna ka thënë: «Meditimi është dritë që hyn në zemrën tënde.» Nganjëherë recitonte këtë varg: «Kur njeriu mediton, në çdo gjë gjen një mësim.»

Për Isain (paqja qoftë mbi të) transmetohet se ka thënë: «Lum ai, fjalët e të cilit janë përmendje e Allahut, heshtja e të cilit është meditim dhe shikimi i të cilit është mësim.» I urti Lukman ka thënë: «Vetmia e gjatë e nxit meditimin, dhe meditimi i gjatë është shenjë se po troket në derën e Xhenetit.» Vehb ibn Munebbi ka thënë: «Njeriu nuk mediton gjatë pa kuptuar; dhe njeriu nuk kupton pa ditur; dhe njeriu nuk di pa vepruar.» Omer ibn Abdulazizi ka thënë: «Të folurit duke përmendur Allahun, të Madhëruarin e të Lartësuarin, është e mirë, por meditimi për mirësitë e Allahut është adhurimi më i mirë.»

Mugith el-Esved ka thënë: «Vizitojini varret çdo ditë, që t’ju nxisin të meditoni; silleni para syve në zemrat tuaja vendqëndrimin e njerëzve [në Ditën e Gjykimit]; shihni se si dy grupet nisen drejt Xhenetit ose Zjarrit; mbushini zemrat dhe trupat tuaja me përmendjen e Zjarrit, prangave dhe shtresave të tij.» Ai qante aq shumë saqë e nxirrnin të alivanosur nga mesi i shokëve, pasi kishte humbur ndjenjat.

Abdullah ibn el-Mubareku tregon se një burrë kaloi pranë një murgu, afër një varreze dhe një plehërishtjeje. Murgu e thirri dhe i tha: «O murg, pranë teje gjenden dy thesare të kësaj bote, prej të cilëve mund të marrësh mësim: thesari i njerëzve dhe thesari i pasurisë.» Transmetohet se Ibn Omeri, kur donte ta shqyrtonte gjendjen e zemrës së tij, shkonte te një rrënojë, qëndronte te hyrja dhe thërriste me zë të pikëlluar: «Ku janë banorët e saj?» Pastaj i drejtohej vetes dhe thoshte: «Çdo gjë do të shkatërrohet, përveç Fytyrës së Tij» (El-Kasas, 88).

Ibn Abbasi ka thënë: «Dy rekate të falura me maturi e meditim janë më të mira se një natë e tërë adhurimi, kur zemra është e pavëmendshme.» El-Hasani ka thënë: «O biri i Ademit! Ha një të tretën e barkut tënd, pi një të tretën dhe lëre të tretën tjetër bosh, që të mund të marrësh frymë e të meditosh.» Një nga të urtët ka thënë: «Kush e vështron dynjanë pa marrë mësim prej saj, shikimi i zemrës së tij verbohet në përpjesëtim me atë pavëmendje.»

Beshër ibn el-Harith el-Hafi ka thënë: «Sikur njerëzit të meditonin për madhështinë e Allahut të Lartësuar, nuk do ta kundërshtonin Atë.»

El-Hasani transmeton nga Amir ibn Abd Kajs se ka thënë: «Kam dëgjuar më shumë se një, dy apo tre nga shokët e Profetit (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) të thonë: Drita e besimit është meditimi.» Për Isain (paqja qoftë mbi të) transmetohet se ka thënë: «O biri i dobët i Ademit! Frikësoju Allahut kudo që të jesh; ji në dynja si mysafir; merre xhaminë si shtëpi; mësoji sytë e tu të qajnë, trupin tënd të durojë dhe zemrën tënde të meditojë; dhe mos u shqetëso për furnizimin e së nesërmes.»

Transmetohet se prijësi i besimtarëve, Omer ibn Abdulazizi, Allahu qoftë i kënaqur me të, qau një ditë mes shokëve të tij. Kur e pyetën për këtë, tha: «Meditova për dynjanë, kënaqësitë dhe dëshirat e saj, dhe mora mësim prej saj: kënaqësitë e saj mezi mbarojnë pa u përzier me hidhërimin e saj. Edhe nëse nuk ka në të një mësim për atë që merr mësim, ka këshilla për atë që kujtohet.»

Ibn Ebi ed-Dunja thotë: «El-Husejn ibn Abdurrahmani më recitoi: “Kënaqësia e besimtarit është meditimi; gëzimi i besimtarit është marrja e mësimit. Ne e falënderojmë vetëm Allahun; të gjithë jemi në rrezik. Shumë janë të shkujdesur, ndërsa jeta u ka kaluar pa e kuptuar. Sa jetë e bukur, mbi dëshirat, plot lulëzim e bukuri, mes murmurimës së përrenjve dhe hijes së pemëve, mes gëzimit të bimëve dhe ëmbëlsisë së frutave!

Koha e shpejtë e ndryshoi atë dhe të afërmit e saj me ndryshime. Ne e falënderojmë vetëm Allahun; vërtet, në këtë ka mësim. Në këtë ka mësim për atë që ka mendje, nëse merr mësim.”»

Allahu i Lartësuar e ka qortuar atë që nuk merr mësim nga krijesat e Tij, të cilat dëshmojnë për Qenien, cilësitë, ligjin, caktimin dhe shenjat e Tij. Ai thotë: «Sa e sa shenja ka në qiej dhe në Tokë, pranë të cilave kalojnë, por largohen prej tyre pa ua vënë veshin! Shumica e tyre nuk besojnë në Allahun pa i shoqëruar Atij ortakë» (Jusuf, 105–106). Ndërsa robërit e Tij besimtarë i ka lavdëruar: «Ata që e përmendin Allahun në këmbë, ulur dhe të shtrirë në krahë dhe meditojnë për krijimin e qiejve dhe të Tokës», duke thënë: «O Zoti ynë!

Ti nuk e krijove këtë pa qëllim.» Domethënë: Ti nuk e krijove këtë krijim kot, por me të vërtetën, që t’i shpërblesh ata që bëjnë keq sipas veprave të tyre, dhe ata që bëjnë mirë t’i shpërblesh me të mirën. Pastaj e shpallin Allahun të pastër nga kotësia dhe krijimi pa qëllim, duke thënë: «I Lartësuar je Ti!», domethënë: Ti je i pastër nga krijimi i diçkaje pa qëllim. «Prandaj na ruaj nga ndëshkimi i Zjarrit», domethënë: O Ti që i krijove krijesat me të vërtetën dhe drejtësinë; O Ti që je i pastër nga të metat, mangësitë dhe kotësia, na ruaj nga ndëshkimi i Zjarrit me fuqinë dhe pushtetin Tënd!

Na drejto drejt veprave me të cilat Ti je i kënaqur me ne dhe na jep sukses në vepra të mira, përmes të cilave të na udhëzosh në Xhenetet e begatisë e të na mbrosh nga ndëshkimi Yt i dhembshëm.

«O Zoti ynë! Na e jep atë që na ke premtuar nëpërmjet të dërguarve të Tu.» Është thënë se kuptimi është: «për shkak të besimit te të dërguarit e Tu»; dhe është thënë: «nëpërmjet fjalëve të të dërguarve të Tu». Ky kuptim i fundit është më i qarti.

Imam Ahmedi ka thënë: Na transmetoi Ebu el-Jemani, të cilit i transmetoi Ismail ibn Ajjashi, nga Amr ibn Muhammedi, nga Ebu Ikali, nga Enes ibn Maliku, Allahu qoftë i kënaqur me të, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: «Askalani është njëri prej dy nuseve [qyteteve të bekuara]. Allahu do të ringjallë prej tij në Ditën e Kiametit shtatëdhjetë mijë njerëz që nuk do të japin llogari, dhe do të nxjerrë prej tij pesëdhjetë mijë dëshmorë, si delegacion drejt Allahut. Aty do të jenë radhët e dëshmorëve, me kokat e prera në duart e tyre dhe me damarët e qafës që rrjedhin gjak.

Ata do të thonë: “O Zoti ynë! Na e jep atë që na ke premtuar nëpërmjet të dërguarve të Tu dhe mos na poshtëro në Ditën e Kiametit! Vërtet, Ti nuk e shkel premtimin e dhënë.” Atëherë Allahu do të thotë: “Robi Im ka thënë të vërtetën.

Lajini në lumin Bejdah.” Ata do të dalin prej tij të pastër e të bardhë dhe do të shkojnë në Xhenet, ku të duan.» Ky hadith konsiderohet ndër transmetimet e rralla të “Musned”-it; disa e cilësojnë të trilluar, dhe Allahu e di më së miri.

«Dhe mos na poshtëro», domethënë: para syve të të gjitha krijesave, «në Ditën e Kiametit! Vërtet, Ti nuk e shkel premtimin e dhënë», domethënë: patjetër do të ndodhë premtimi për të cilin na kanë njoftuar të dërguarit e Tu, pra, që në Ditën e Kiametit të qëndrojmë para Teje.

Hafizi Ebu Ja‘la ka thënë: Na transmetoi el-Harith ibn Surrij, të cilit i transmetoi el-Mu‘temir, të cilit i transmetoi el-Fadl ibn Isa, të cilit i transmetoi Muhammed ibn el-Munkediri, se Xhabir ibn Abdullahu i tregoi se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: «Turpi dhe poshtërimi që e kap birin e Ademit në Ditën e Kiametit, kur qëndron para Allahut, të Madhëruarit e të Lartësuarit, arrin deri aty sa robi do të dëshirojë të urdhërohet të shkojë në Zjarr.» Ky është hadith i rrallë.

Është vërtetuar se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) i lexonte këto dhjetë ajete të fundit të sures Ali Imran kur ngrihej natën për namaz të tehexhudit. Buhariu, Allahu e mëshiroftë, ka thënë: Na transmetoi Seid ibn Ebi Merjemi, të cilit i transmetoi Muhammed ibn Xhaferi, i cili më njoftoi nga Sherik ibn Abdullah ibn Ebi Nemri, nga Kurejbi, nga Ibn Abbasi, i cili tha: «Fjeta te halla ime Mejmunja. I Dërguari i Allahut bisedoi për pak me familjen e tij, pastaj fjeti.

Kur erdhi pjesa e tretë e fundit e natës, u ul, shikoi qiellin dhe tha: “Vërtet, në krijimin e qiejve dhe të Tokës dhe në ndërrimin e natës e të ditës ka shenja për njerëzit e mendjes.” Pastaj u ngrit, mori abdes dhe përdori misvakun. U fal njëmbëdhjetë rekate. Pastaj Bilali thirri ezanin dhe ai fali dy rekate, pastaj doli dhe ua fali njerëzve namazin e sabahut.»

Edhe Muslimi e transmetoi këtë nga Ebu Bekr ibn Is’hak es-San‘ani, nga Ibn Ebi Merjemi, me të njëjtin zinxhir.

Pastaj Buhariu e transmetoi nga disa zinxhirë, nga Maliku, nga Mekhrame ibn Sulejmani, nga Kurejbi, nga Ibn Abbasi, se ai kishte fjetur te Mejmunja, bashkëshortja e Profetit (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), e cila ishte halla e tij. Ai tha: «U shtriva për së gjeri mbi jastëk, ndërsa i Dërguari i Allahut dhe familja e tij u shtrinë për së gjati. I Dërguari i Allahut fjeti derisa, në mes të natës — ose pak para, ose pak pas saj — u zgjua. Fshiu gjumin nga fytyra me dorë dhe pastaj lexoi dhjetë ajetet e fundit të sures Ali Imran.

Më pas u ngrit te një enë lëkure e varur, mori abdes prej saj dhe e kreu abdesin mirë. Pastaj u ngrit për t’u falur.» Ibn Abbasi tha: «U ngrita dhe bëra siç bëri ai, pastaj shkova dhe qëndrova pranë tij. I Dërguari i Allahut vendosi dorën e djathtë mbi kokën time dhe më kapi veshin e djathtë, duke ma fërkuar.

Fali dy rekate, pastaj dy rekate, pastaj dy rekate, pastaj dy rekate, pastaj dy rekate, pastaj dy rekate, pastaj fali vitrin. Pastaj u shtri derisa erdhi thirrësi i ezanit; u ngrit dhe fali dy rekate të shkurtra, pastaj doli dhe fali namazin e sabahut.» Kështu e transmetuan edhe autorët e tjerë të librave të njohur të hadithit, përmes disa zinxhirëve nga Maliku; atë e transmetuan gjithashtu Muslimi dhe Ebu Davudi përmes zinxhirësh të tjerë nga Mekhrame ibn Sulejmani.

Një zinxhir tjetër i këtij hadithi nga Ibn Abbasi: Ebu Bekr ibn Merdavejhi ka thënë: Na transmetoi Muhammed ibn Ahmed ibn Muhammed ibn Aliu; na njoftoi Ebu Jahja ibn Ebi Mesreh; na transmetoi Khelad ibn Jahja; na transmetoi Junus ibn Ebi Is’haku, nga el-Minhal ibn Amri, nga Ali ibn Abdullah ibn Abbasi, nga Abdullah ibn Abbasi, i cili tha: «Abasi më urdhëroi të flija te familja e të Dërguarit të Allahut dhe të vëzhgoja namazin e tij. I Dërguari i Allahut ua fali njerëzve namazin e jacisë. Kur në xhami nuk mbeti askush përveç tij, ai u ngrit dhe kaloi pranë meje. Tha: “Kush është ky?

Abdullahu?” Unë thashë: “Po.” Tha: “Ç’ke?” I thashë: “Abasi më urdhëroi të kaloj natën me ju.” Ai tha: “Atëherë eja, eja.” Kur hyri, tha: “Shtroji, o Abdullah.” Atëherë u soll një jastëk prej leshi. I Dërguari i Allahut fjeti mbi të, derisa dëgjova gërhitjen e tij; pastaj u ngrit dhe u ul në shtratin e vet.

Ngriti kokën drejt qiellit dhe tha tri herë: “I lartësuar qoftë Sunduesi, i Shenjti!” Pastaj lexoi këto ajete të fundit të sures Ali Imran, derisa i përfundoi.» Muslimi, Ebu Davudi dhe en-Nesaiu kanë transmetuar gjithashtu një hadith për këtë çështje nga Ali ibn Abdullah ibn Abbasi.

Një rrugë tjetër transmetimi është ajo që ka përmendur Ibn Merdavejhi nga Asim ibn Behdale, nga një prej shokëve të tij, nga Seid ibn Xhubejri, nga Ibn Abbasi: «Një natë, pasi kishte kaluar një pjesë e natës, Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) doli, shikoi qiellin dhe lexoi ajetin: “Vërtet, në krijimin e qiejve dhe të Tokës dhe në ndërrimin e natës e të ditës ka shenja për njerëzit e mendjes”, deri në fund të sures.

Pastaj tha: “O Allah, vendos dritë në zemrën time, dritë në dëgjimin tim, dritë në shikimin tim, dritë në të djathtën time, dritë në të majtën time, dritë para meje, dritë pas meje, dritë mbi mua, dritë poshtë meje dhe ma shto dritën në Ditën e Kiametit.”» Kjo lutje është vërtetuar në disa prej rrugëve autentike të transmetimit, nga Kurejbi, nga Ibn Abbasi, Allahu qoftë i kënaqur me të.

Pastaj Ibn Merdavejhi dhe Ibn Ebi Hatimi transmetuan nga Xhafer ibn el-Mughire, nga Seid ibn Xhubejri, nga Ibn Abbasi, se kurejshët shkuan te hebrenjtë dhe u thanë: «Me çfarë shenjash erdhi Musai?» Ata thanë: «Me shkopin e tij dhe me dorën e bardhë, të dukshme.» Pastaj shkuan te të krishterët dhe u thanë: «Si ishte Isai mes jush?» Ata thanë: «Shëronte të verbrit që kishin lindur të tillë dhe lebrosët, si dhe ngjallte të vdekurit.»

Pastaj shkuan te Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) dhe thanë: «Lute Zotin tënd që ta bëjë malin Safa prej ari për ne.» Ai iu lut Zotit të tij, të Madhëruarit e të Lartësuarit, dhe atëherë zbriti: «Vërtet, në krijimin e qiejve dhe të Tokës dhe në ndërrimin e natës e të ditës ka shenja për njerëzit e mendjes.» Ai tha: «Le të meditojnë për to.» Kështu është shprehja sipas transmetimit të Ibn Merdavejhit.

Taberaniu e ka përmendur më parë transmetimin e këtij hadithi në fillim të ajetit. Kjo tregon se këto ajete mund të jenë mekase, ndonëse mendimi i njohur është se janë medinase. Dëshmi për këtë është hadithi tjetër.

Ibn Merdavejhi ka thënë: Na transmetoi Ismail ibn Ali ibn Ismaili; na njoftoi Ahmed ibn Ali el-Harrani; na transmetoi Shuxha ibn Eshres; na transmetoi Heshrexh ibn Nebate el-Vasitij, Ebu Mekremi, nga el-Kelbi — që është Ebu Xhenabi — nga Ata: «Unë, Ibn Omeri dhe Ubejd ibn Umejri shkuam te Aishja, Allahu qoftë i kënaqur me të. Hyrëm tek ajo, ndërsa mes nesh dhe saj kishte një perde. Ajo tha: “O Ubejd, çfarë të pengon të na vizitosh?” Ai tha: “Fjala e poetit: ‘Vizito rrallë, që dashuria të shtohet.’”

Ibn Omeri tha: “Na lër mënjanë dhe na trego gjënë më të çuditshme që ke parë te i Dërguari i Allahut.” Ajo qau dhe tha: “Çdo gjë e tij ishte e çuditshme. Një natë erdhi tek unë, derisa lëkura e tij preku lëkurën time, pastaj tha: ‘Më lër të adhuroj Zotin tim.’ I thashë: ‘Pasha Allahun, më pëlqen afërsia jote dhe më pëlqen që ti ta adhurosh Zotin tënd.’

Ai u ngrit te ena e ujit, mori abdes pa derdhur shumë ujë dhe u ngrit për t’u falur. Qau aq shumë sa iu lag mjekra, pastaj ra në sexhde dhe qau derisa u lag toka. Pastaj u shtri në krah dhe qau përsëri. Kur erdhi Bilali për ta lajmëruar për namazin e sabahut, i tha: ‘O i Dërguari i Allahut, pse qan, kur Allahu t’i ka falur gjynahet e mëparshme dhe të mëvonshme?’

Ai tha: ‘Mjerë ti, o Bilal! Çfarë mund të më pengojë të qaj, kur këtë natë më zbriti: “Vërtet, në krijimin e qiejve dhe të Tokës dhe në ndërrimin e natës e të ditës ka shenja për njerëzit e mendjes”?’ Pastaj tha: ‘Mjerë ai që i lexon këto ajete dhe nuk mediton për to!’» Abd ibn Humejdi e transmetoi këtë nga Xhafer ibn Avni, nga Ebu Xhenab el-Kelbi, nga Ata, me një tekst më të gjatë e më të plotë.

Kështu e transmetoi edhe Ebu Hatim ibn Hibban në “Sahih”-un e tij, nga Imran ibn Musa, nga Uthman ibn Ebi Shejbe, nga Jahja ibn Zekerijja, nga Ibrahim ibn Suvejd en-Neha‘i, nga Abdulmelik ibn Ebi Sulejmani, nga Ata, i cili tha: «Unë dhe Ubejd ibn Umejri hymë te Aishja», pastaj përmendi të ngjashmen. Kështu e transmetoi edhe Abdullah ibn Muhammed ibn Ebi ed-Dunja në librin “Et-Tefekkur vel-I‘tibar”, nga Shuxha ibn Eshres, me të njëjtin zinxhir.

Pastaj ai tha: Më tregoi el-Hasan ibn Abdulazizi: «E dëgjova Sunajdin të përmendte nga Sufjani — domethënë, eth-Thevriu — se Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Mjerë ai që i lexon ajetet e fundit të sures Ali Imran dhe nuk mediton për to!”» Ai i numëroi me gishtat e tij dhjetë ajete. El-Hasan ibn Abdulazizi tha: «Më tregoi Ubejd ibn es-Saibi se el-Euzaiut iu tha: “Cili është thelbi i meditimit për këto ajete?” Ai tha: “T’i lexojë duke i kuptuar.”»

Ibn Ebi ed-Dunja tha: «Më tregoi Kasim ibn Hashimi; na transmetoi Ali ibn Ajjashi; na transmetoi Abdurrahman ibn Sulejmani: E pyeta el-Euzaiun se cila është shkalla më e ulët e meditimit për këto ajete, që i mjafton njeriut dhe e shpëton nga ky kërcënim. Ai heshti një çast, pastaj tha: “T’i lexojë duke i kuptuar.”»

Një hadith tjetër, me një transmetim të pazakontë: Ebu Bekr ibn Merdavejhi ka thënë: Na njoftoi Abdurrahman ibn Beshir ibn Numajri; na njoftoi Is’hak ibn Ibrahim el-Bisti. Dhe tha: Na njoftoi Is’hak ibn Ibrahim ibn Zejdi; na transmetoi Ahmed ibn Amri. Të dy thanë: Na transmetoi Hisham ibn Ammari; na transmetoi Sulejman ibn Musa ez-Zuhriu; na transmetoi Muzahir ibn Eslem el-Mahzumi; na transmetoi Seid ibn Ebi Seid el-Makburij, nga Ebu Hurejra, se i Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) lexonte çdo natë dhjetë ajete nga fundi i sures Ali Imran. Muzahir ibn Eslemi është i dobët [në transmetim].

Tefsiri i El-Begaviut

«O Zoti ynë! Cilindo që Ti e fut në zjarr, vërtet e ke poshtëruar atë», domethënë: e ke përulur. Është thënë gjithashtu: e ke shkatërruar, ose e ke turpëruar, si në fjalën e të Lartësuarit: «Dhe mos më turpëro për mysafirët e mi» (Hud, 78).

Nëse thuhet: Allahu i Lartësuar ka thënë: «Atë Ditë Allahu nuk do ta turpërojë Profetin dhe ata që besuan bashkë me të» (Et-Tahrim, 8), ndërkohë që disa nga besimtarët hyjnë në Zjarr, dhe këtu thuhet: «Cilindo që Ti e fut në zjarr, vërtet e ke poshtëruar atë»? Përgjigjja është se Enesi dhe Katadeja kanë thënë: Kuptimi është: «Cilindo që Ti e lë përgjithmonë në Zjarr, vërtet e ke poshtëruar.» Seid ibn el-Musejjibi ka thënë: «Kjo i referohet veçanërisht atij që nuk del prej tij.»

Enesi, Allahu qoftë i kënaqur me të, transmeton nga Profeti (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të): «Allahu do të fusë në Zjarr disa njerëz, pastaj do t’i nxjerrë prej tij.» «Dhe keqbërësit nuk do të kenë asnjë ndihmues.»

«O Zoti ynë! Ne dëgjuam një thirrës», domethënë: Muhammedin (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), siç kanë thënë Ibn Mesudi dhe Ibn Abbasi, Allahu qoftë i kënaqur me ta, si dhe shumica e dijetarëve. El-Kuradhi ka thënë: «Ai është Kurani, sepse jo çdokush e takon Profetin.» «Që thërriste në besim», domethënë: drejt besimit.

«Të besoni Zotin tuaj, dhe ne besuam. O Zoti ynë! Na i fal gjynahet tona, na i shlyej gabimet tona dhe na bëj të vdesim me të mirët», domethënë: në mesin e të mirëve.

«Ata që e përmendin Allahun në këmbë, ulur dhe të shtrirë në krahë.» Ali ibn Ebi Talibi, Ibn Abbasi, Allahu qoftë i kënaqur me ta, en-Neha‘iu dhe Katadeja kanë thënë: Kjo ka të bëjë me namazin: njeriu falet në këmbë; nëse nuk mundet, atëherë ulur; e nëse nuk mundet, atëherë i shtrirë në krah.

Na njoftoi Ebu Uthman Seid ibn Ismail ed-Dabbi; na njoftoi Ebu Muhammed Abdulxhebbar ibn Muhammed el-Xherahi; na transmetoi Ebu el-Abbas Muhammed ibn Ahmed el-Mahbubi; na njoftoi Ebu Isa Muhammed ibn Isa et-Tirmidhiu; na transmetoi Henadi; na transmetoi Veki‘u, nga Ibrahim ibn Tahmani, nga Husejn el-Muallimi, nga Abdullah ibn Burejde, nga Imran ibn Husajni, i cili tha: E pyeta të Dërguarin e Allahut për namazin e të sëmurit. Ai tha: «Falu në këmbë; nëse nuk mundesh, atëherë ulur; e nëse nuk mundesh, atëherë i shtrirë në krah.»

Komentuesit e tjerë kanë thënë se synohet përmendja e vazhdueshme e Allahut në të gjitha gjendjet, sepse njeriu rrallëherë është jashtë njërës prej këtyre tri gjendjeve. Diçka e ngjashme thuhet në suren en-Nisa: «Kur ta keni kryer namazin, përmendeni Allahun në këmbë, ulur dhe të shtrirë në krahë» (En-Nisa, 103).

«Dhe meditojnë për krijimin e qiejve dhe të Tokës», për bukuritë e jashtëzakonshme që gjenden në to, që t’u dëshmojnë fuqinë e Allahut dhe t’i bëjnë të kuptojnë se ato kanë Krijues, të Fuqishëm, Mbikëqyrës e të Urtë. Ibn Avni ka thënë: «Meditimi e largon pavëmendjen dhe krijon frikërespekt në zemër, ashtu si uji bën të mbijë bima. Zemrat nuk janë pastruar nga asgjë më shumë se nga pikëllimet dhe nuk janë ndriçuar nga asgjë më shumë se nga meditimi.»

«O Zoti ynë», domethënë, ata thonë: «O Zoti ynë! Ti nuk e krijove këtë», e kthejnë fjalën te krijimi, prandaj nuk përdorin formën femërore. «Pa qëllim», domethënë: kot dhe për lojë; përkundrazi, Ti e krijove për një qëllim madhështor. Fjala «kot» është në rasën kallëzore për shkak të heqjes së parafjalës, me kuptimin «në mënyrë të kotë».

«I Lartësuar je Ti! Prandaj na ruaj nga ndëshkimi i Zjarrit.»

«O Zoti ynë! Na e jep atë që na ke premtuar nëpërmjet të dërguarve të Tu», domethënë: nëpërmjet fjalëve të të dërguarve të Tu. «Dhe mos na poshtëro», pra, mos na ndëshko, mos na shkatërro, mos na turpëro dhe mos na përul «në Ditën e Kiametit! Vërtet, Ti nuk e shkel premtimin e dhënë.»

Nëse thuhet: Përse thanë «O Zoti ynë! Na e jep atë që na ke premtuar nëpërmjet të dërguarve të Tu», kur e dinin se Allahu nuk e shkel premtimin? Përgjigjja është se forma e kësaj shprehjeje është lutje, ndërsa kuptimi i saj është njoftim: «Patjetër do të na japësh atë që na ke premtuar nëpërmjet të dërguarve të Tu.» Kuptimi është: «Na i fal gjynahet tona, na i shlyej gabimet tona dhe mos na poshtëro në Ditën e Kiametit», që të na japësh atë që na ke premtuar nëpërmjet të dërguarve të Tu, nga mirësia dhe mëshira.

Është thënë gjithashtu se kuptimi është: «O Zoti ynë! Na bëj prej atyre që meritojnë shpërblimin Tënd dhe të cilëve u jep atë që u ke premtuar nëpërmjet fjalëve të të dërguarve të Tu», sepse ata nuk ishin të sigurt se e meritonin atë nder, ndaj i kërkuan Allahut t’i bënte të denjë për të. Është thënë gjithashtu se ata kërkuan t’ua shpejtonte fitoren mbi armiqtë: «Ne e dimë se Ti nuk e shkel premtimin, por nuk mund të durojmë mëshirën Tënde ndaj tyre; prandaj shpejtoje poshtërimin e tyre dhe na jep fitore kundër tyre.»