Тасбихтан һуң килгән доғалар
رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ، فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ. رَبَّنَا، إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ، فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ، وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ. رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ، أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ، فَآمَنَّا. رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا، وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا، وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ. رَبَّنَا وَآتِنَا مَا، وَعَدْتَنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ، وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ، إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ.
رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ
Аудионы йөкләп булманы. Һуңыраҡ ҡабатлап ҡарағыҙ.
Раббыбыҙ! Һин быны бушҡа ғына яратманың. Һин пакһың! Беҙҙе Ут ғазабынан һаҡла. Раббыбыҙ! Ысынлап та, Һин кемде Утҡа индерһәң, уны хурлыҡҡа төшөргәнһең. Залимдарҙың бер ниндәй ярҙамсылары юҡ. Раббыбыҙ! Ысынлап та, беҙ: «Раббығыҙға иман килтерегеҙ!» — тип иманға саҡырған саҡырыусыны ишеттек һәм иман килтерҙек. Раббыбыҙ! Гонаһтарыбыҙҙы ғәфү ит, насарлыҡтарыбыҙҙы юй һәм беҙҙе изгеләр менән бергә вафат ит. Раббыбыҙ! Үҙ илселәре аша беҙгә вәғәҙә иткән нәмәне бир һәм Ҡиәмәт көнөндә беҙҙе хур итмә. Ысынлап та, Һин вәғәҙәңде боҙмайһың.
Формалары: Халиҡты данлау (тәсбих), унан һуң «беҙҙе һаҡла» (قِنَا), «ғәфү ит» (اغْفِرْ), «насарлыҡтарыбыҙҙы юй» (كَفِّرْ), «беҙҙе вафат ит» (تَوَفَّنَا) һәм «беҙгә бир» (آتِنَا) тигән үтенестәр килә. Ҡөрьәндәге биш бөйөк киске һәм төнгө аят.
Шәйех Әбдуррахман әс-Сәғди тәфсире
Шәйех әс-Сәғди аңлата: «Күктәрҙең һәм ерҙең яратылыуы тураһында уйланған кешеләр Яратыусының хикмәтен танып беләләр, гонаһтарҙан ҡотолалар, үҙҙәрен изгеләр менән бергә вафат итеүҙе һәм Илселәр аша вәғәҙә ителгән бөтә әжерҙәрҙе биреүҙе һорайҙар».
Имам Ибн Кәсир тәфсире
Ибн Кәсир Ғәйшә хәҙисен килтерә: Аллаһтың Илсеһе төндә тороп, күккә ҡарай, «Әли Ғимран» сүрәһендәге ошо аяттарҙы уҡый һәм илай торған булған.
Әл-Багави тәфсире
«…Аллаһты баҫып торғанда ла, ултырғанда ла һәм ян-яҡҡа ятҡанда ла иҫкә алыусылар…» Али ибн Әбү Талиб, Ибн Ғәббәс (Аллаһ уларҙан разы булһын), ән-Нәхәи һәм Ҡатәдә былай тигән: был намаҙға ҡағыла — кеше баҫып намаҙ уҡый, ә быны эшләй алмаһа, ултырып уҡый, ултырып та уҡый алмаһа, ян-яҡҡа ятып уҡый.
Башҡа тәфсирселәрҙең әйтеүенсә, бында Аллаһты һәр хәлдә даими иҫкә алыу күҙ уңында тотола, сөнки кеше был өс хәлдең береһендә булмаған саҡ һирәк була.
«ән-Ниса» сүрәһендә лә шуға оҡшаш әйтелә: «Намаҙҙы тамамлағас, Аллаһты баҫып торғанда ла, ултырғанда ла һәм ян-яҡҡа ятҡанда ла иҫкә алығыҙ…» («ән-Ниса» сүрәһе, 103-сө аят)
«…һәм күктәрҙең һәм ерҙең яратылыуы тураһында фекер йөрөтәләр…» — шулай уҡ Аллаһтың аят-билдәләрендә күрһәткән нәмәләре тураһында ла. Был уларға Аллаһтың ҡөҙрәтен күрһәтһен һәм үҙҙәренең Яратыусыһы, Ҡөҙрәтле, Идара итеүсе һәм Хикмәт эйәһе булғанын аңлатһын өсөн.
Ибн Ғәүен әйткән: фекер йөрөтөү ғафиллыҡты бөтөрә һәм йөрәктә тәҡүәлек уята, һыу ерҙә үҫемлектәр үҫтергән кеүек. Йөрәк ҡайғыларҙан да яҡшыраҡ бер нәмә менән сафланмай, фекер йөрөтөүҙән дә яҡшыраҡ бер нәмә менән нурланмай.
«…(Әй) Раббыбыҙ!…» йәғни улар: «Әй, Раббыбыҙ…» — тип әйтәләр.
«…Быны Һин яратманың…» Аллаһ Тәғәлә был һүҙҙе барлыҡ яратылған нәмәләргә ҡарата ҡуллана. Шуға күрә һанап үтелгән яратылған нәмәләрҙе күҙ уңында тотоп, «уларҙы» түгел, «быны» тигән.
«…бушҡа…» йәғни маҡсатһыҙ, юҡҡа, шаярыу өсөн түгел; киреһенсә, Һин быны бөйөк маҡсат менән яраттың.
«Батыйлән» һүҙе бәйләүесте төшөрөп ҡалдырыу арҡаһында табыш килешендә тора (йәғни «юҡҡа ғына түгел»). «…Һин пакһың! Беҙҙе Ут ғазабынан һаҡла…»
«…(Әй) Раббыбыҙ! Ысынлап та, Һин кемде Утҡа индерһәң, уны хурлыҡҡа төшөргәнһең…» йәғни уны кәмһеткәнһең. Бер фекергә ярашлы, уны һәләк иткәнһең. Икенсе фекергә ярашлы, абруйын төшөргәнһең; был Аллаһ Тәғәләнең: «…ҡунаҡтарым алдында мине хур итмәгеҙ» («Һуд» сүрәһе, 78-се аят) тигән һүҙҙәренә оҡшаш.
Берәү: «Аллаһ Тәғәлә: «Ул көндө Аллаһ Пәйғәмбәрҙе һәм уның менән бергә иман килтергәндәрҙе хур итмәҫ» («әт-Тәхрим» сүрәһе, 8-се аят), — тигән, ә бит иман килтергәндәр араһында Утҡа инәсәктәре лә бар. Шулай уҡ: «Кемде Һин Утҡа индерһәң, шуны хурлыҡҡа төшөргәнһең», — тип әйтелгән», — тиһә, быға түбәндәгесә яуап бирелә:
Әнәс менән Ҡатәдә: «Бының мәғәнәһе — Һин Утта мәңге ҡалдырасаҡ кешене хурлыҡҡа төшөргәнһең», — тигән.
Сәғид ибн әл-Мүсәййиб: «Был һүҙ Уттан сыҡмаясаҡ кешеләргә генә ҡағыла», — тигән.
Әнәс (Аллаһ унан разы булһын) Пәйғәмбәрҙән (Аллаһтың уға салауаты һәм сәләме булһын) былай тип риүәйәт иткән: «Ысынлап та, Аллаһ ҡайһы бер кешеләрҙе Утҡа индерә, һуңынан уларҙы унан сығара». «…Һәм залимдарҙың бер ниндәй ярҙамсылары юҡ…»
«…(Әй) Раббыбыҙ! Ысынлап та, беҙ саҡырыусының…» йәғни Мөхәммәттең (Аллаһтың уға салауаты һәм сәләме булһын) саҡырыуын ишеттек. Был һүҙҙәрҙе Ибн Мәсғүд, Ибн Ғәббәс (Аллаһ уларҙан разы булһын) һәм күпселек ғалимдар әйткән.
Әл-Ҡуразый: «Бында Ҡөрьән күҙ уңында тотола, сөнки һәр кемгә лә Пәйғәмбәр менән шәхсән осрашырға тура килмәгән», — тигән. «…иманға саҡырған…» йәғни Иманға.
«Раббығыҙға иман килтерегеҙ!» — тигән. Беҙ ҙә иман килтерҙек (ысын иман менән). «(Әй) Раббыбыҙ! Гонаһтарыбыҙҙы ғәфү ит, насар ғәмәлдәребеҙҙе беҙҙән юй һәм беҙҙе изгеләр менән бергә вафат ит…» йәғни беҙҙе изгеләр иҫәбенә индер.
«…(Әй) Раббыбыҙ! Үҙ илселәре аша беҙгә вәғәҙә иткән нәмәне бир…» йәғни Үҙ илселәреңдең һүҙҙәре аша вәғәҙә иткән нәмәне.
«…һәм беҙҙе хур итмә…» йәғни беҙҙе ғазапҡа дусар итмә, һәләк итмә, абруйһыҙ итмә, кәмһетмә. «…Ҡиәмәт көнөндә. Ысынлап та, Һин вәғәҙәңде боҙмайһың…»
Берәү: «Әгәр улар Аллаһтың вәғәҙәһен боҙмаясағын белгән булһа, “Әй, Раббыбыҙ! Үҙ илселәре аша беҙгә вәғәҙә иткән нәмәне бир” тигән һүҙҙәренең мәғәнәһе нимәлә?» — тип һораһа, яуап былай: был һүҙҙәр доға рәүешендә әйтелгән, ә мәғәнәһе хәбәр итеү рәүешендә. Йәғни: «Һин беҙгә Үҙ илселәре аша вәғәҙә иткән нәмәне мотлаҡ бирәсәкһең». Бында мәғәнә буйынса түбәндәгеһе күҙ уңында тотола: «Гонаһтарыбыҙҙы ғәфү ит, хаталарыбыҙҙы ҡапла, Ҡиәмәт көнөндә беҙҙе хур итмә, Үҙ илселәре аша вәғәҙә иткән нәмәне беҙгә мәрхәмәтең, яҡшылығың һәм йомартлығың менән бир».
Икенсе фекергә ярашлы, мәғәнәһе: «Әй, Раббыбыҙ! Беҙҙе Үҙеңдең әжереңә лайыҡ булғандар һәм Үҙ илселәре аша вәғәҙә иткән нәмәне Үҙең бирәсәк кешеләр иҫәбенә индер». Улар был бөйөк хөрмәткә лайыҡ булыуҙарына ышанмағандар, шуға күрә Аллаһтан үҙҙәрен уға лайыҡлы итеүен һорағандар.
Тағы бер фекергә ярашлы, улар Аллаһтың дошмандар өҫтөнән ярҙам итеү тураһындағы вәғәҙәһенең үтәлеүен ашыҡтырыуын һорағандар: «Беҙ Һинең вәғәҙәңде боҙмауыңды беләбеҙ, ләкин Һинең көтөүеңә түҙергә сабырлығыбыҙ етмәй; шуға күрә уларҙы тиҙерәк хурлыҡҡа төшөр һәм беҙгә улар өҫтөнән еңеү бир», — тигәндәр.
«Сәхих әл-Бохари»ҙа (№ 4569) һәм «Сәхих Мөслим»дә (№ 256) Пәйғәмбәр Мөхәммәттең төнгө намаҙға (тәһәжжүдкә) тороу өсөн уянған һайын тап ошо 10 аятты уҡыуы риүәйәт ителә.