വിശ്വാസികളുടെ പ്രാർത്ഥനയും ചിന്തയും

ശൈഖ് അബ്ദുർറഹ്മാൻ അസ്സഅ്ദിയുടെ തഫ്സീർ

അല്ലാഹു തങ്ങൾക്ക് ഈമാനിലേക്ക് നേർവഴി കാണിച്ചുതന്നതിനെക്കുറിച്ച് അവർ പറഞ്ഞശേഷം, ആ അനുഗ്രഹം പൂർണമാകുന്നതിനുള്ള മാർഗമായി അതിനെ മുൻനിർത്തി, അതിന്റെ പ്രതിഫലം തങ്ങൾക്കു നൽകണമെന്നും, ദൂതന്മാരുടെ നാവിലൂടെ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത സഹായവും ഇഹലോകത്തിലെ വിജയവും, പരലോകത്ത് അല്ലാഹുവിന്റെ പ്രീതിയും സ്വർഗവും ലഭ്യമാക്കണമെന്നും അവർ അവനോട് ചോദിച്ചു. തീർച്ചയായും അല്ലാഹു വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കുകയില്ല. അങ്ങനെ അല്ലാഹു അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് ഉത്തരം നൽകുകയും അവരുടെ വിനീതമായ അപേക്ഷ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ പറഞ്ഞത്:

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! വിശ്വാസത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷണകനെ ഞങ്ങൾ കേട്ടു.” അതായത്, മുഹമ്മദ് നബി (ﷺ) ആണ് ആ ക്ഷണകൻ. അദ്ദേഹം ജനങ്ങളെ ഈമാനിലേക്ക് വിളിക്കുകയും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങളിലും ശാഖാകാര്യങ്ങളിലും അവരെ പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

“അങ്ങനെ ഞങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചു.” അതായത്, ഞങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിളിക്ക് ഉടനടി ഉത്തരം നൽകുകയും അതിലേക്ക് ധൃതിപ്പെട്ട് മുന്നേറുകയും ചെയ്തു. ഇതിൽ, അല്ലാഹു തങ്ങൾക്ക് നൽകിയ അനുഗ്രഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ പ്രഖ്യാപനവും, അവന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ അഭിമാനിക്കുന്നതും, അതിനെ മുൻനിർത്തി അവനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നതുമുണ്ട്: ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ പൊറുത്തുതരേണമേ, ഞങ്ങളുടെ ദുഷ്കർമങ്ങൾ മായ്ച്ചുകളയേണമേ. കാരണം, നന്മകൾ തിന്മകളെ നീക്കിക്കളയുന്നു.

ഈമാൻ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചവൻ പൂർണമായ സുരക്ഷയും സമാധാനവും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യും.

“സദ്‌വൃത്തരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഞങ്ങളെ മരിപ്പിക്കേണമേ.” ഈ പ്രാർത്ഥനയിൽ നന്മകൾ ചെയ്യാനും തിന്മകൾ ഉപേക്ഷിക്കാനും, അതുവഴി സദ്‌വൃത്തരുടെ കൂട്ടത്തിൽ പെടാനും, ആ നിലയിൽ തുടർന്നുകൊണ്ട് മരണംവരെ ഉറച്ചുനിൽക്കാനും കഴിയുന്ന തൗഫീഖ് തേടുന്നതുൾപ്പെടുന്നു.

പിന്നീട് അല്ലാഹു വിവേകമുള്ളവരെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു: അവർ “നിന്നുകൊണ്ടും ഇരുന്നുകൊണ്ടും കിടന്നുകൊണ്ടും അല്ലാഹുവെ സ്മരിക്കുന്നു.” ഇത് വാക്കുകൊണ്ടും ഹൃദയംകൊണ്ടും നിർവഹിക്കുന്ന എല്ലാത്തരം ദിക്‌റുകളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. നിൽക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ നിന്നുകൊണ്ടും, അതിന് കഴിയാത്തവൻ ഇരുന്നുകൊണ്ടും, അതിനും കഴിയാത്തവൻ പാർശ്വത്തിൽ കിടന്നുകൊണ്ടും നമസ്കരിക്കുന്നതും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. “ആകാശങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം, അവയുടെ സൃഷ്ടിയുടെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന തെളിവുകൾ മനസ്സിലാക്കാനായി ചിന്തിക്കുന്നു എന്നാണ്.

അല്ലാഹുവിന്റെ ഔലിയാക്കളായ അറിവുള്ള ദാസന്മാരുടെ സവിശേഷതകളിൽ ചിന്തയും ഒരു ആരാധനയാണെന്ന് ഇതിൽനിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. അവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ അല്ലാഹു അവയെ വ്യർത്ഥമായി സൃഷ്ടിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിയുന്നു. അപ്പോൾ അവർ പറയുന്നു:

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! നീ ഇതൊന്നും നിരർത്ഥകമായി സൃഷ്ടിച്ചിട്ടില്ല. നീ എത്രയോ പരിശുദ്ധൻ!” നിന്റെ മഹത്വത്തിന് യോജിക്കാത്ത എല്ലാത്തിൽനിന്നും നീ പരിശുദ്ധനാകുന്നു. മറിച്ച്, നീ ഇവയെ സത്യത്തോടെയും സത്യത്തിനുവേണ്ടിയും സൃഷ്ടിച്ചു; അവ സത്യത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയുമാണ്.

“അതിനാൽ നരകശിക്ഷയിൽനിന്ന് ഞങ്ങളെ കാത്തുരക്ഷിക്കേണമേ.” അതായത്, തിന്മകളിൽനിന്ന് ഞങ്ങളെ തടയുകയും സൽപ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാൻ തൗഫീഖ് നൽകുകയും ചെയ്ത്, അതുവഴി നരകത്തിൽനിന്നുള്ള മോചനം ഞങ്ങൾക്ക് നേടിത്തരേണമേ. ഇതിൽ സ്വർഗം ചോദിക്കുന്നതും ഉൾപ്പെടുന്നു; അല്ലാഹു അവരെ നരകശിക്ഷയിൽനിന്ന് കാത്താൽ അവർക്ക് സ്വർഗം ലഭിക്കും. എന്നാൽ ഭയം അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ ശക്തമായതിനാൽ, അവർക്ക് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം അവർ അല്ലാഹുവിനോട് ചോദിച്ചു.

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! നീ ആരെയെങ്കിലും നരകത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചാൽ തീർച്ചയായും അവനെ നീ അപമാനിച്ചിരിക്കുന്നു.” അല്ലാഹുവിന്റെയും അവന്റെ മലക്കുകളുടെയും ഔലിയാക്കളുടെയും കോപത്തിന് അവൻ അർഹനായിത്തീരുകയും, രക്ഷപ്പെടാനോ രക്ഷപ്പെടുത്താനോ വഴിയില്ലാത്ത അപമാനത്തിന് വിധേയനാകുകയും ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് അത്. അതിനാലാണ് അവർ പറഞ്ഞത്: “അക്രമികൾക്ക് സഹായികളായി ആരുമില്ല.”

അവരെ അവന്റെ ശിക്ഷയിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടുത്തുന്ന സഹായികൾ അവർക്കുണ്ടാവുകയില്ല. സ്വന്തം അക്രമം കാരണമാണ് അവർ നരകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതെന്നതിനും ഇതിൽ തെളിവുണ്ട്.

ഇമാം ഇബ്നു കസീറിന്റെ തഫ്സീർ

പിന്നീട് അവർ പറഞ്ഞു: “ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! നീ ആരെയെങ്കിലും നരകത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചാൽ തീർച്ചയായും അവനെ നീ അപമാനിച്ചിരിക്കുന്നു.” അതായത്, അവനെ നിന്ദിക്കുകയും ഒരുമിച്ചുകൂട്ടപ്പെടുന്നവരുടെ മുമ്പിൽ അവന്റെ അപമാനം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. “അക്രമികൾക്ക് സഹായികളായി ആരുമില്ല” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം, ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിന്റെ നാളിൽ നിന്റെ ശിക്ഷയിൽനിന്ന് അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നവരോ, നീ അവർക്കായി വിധിച്ചിരിക്കുന്നതിൽനിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുമാറാൻ അവരെ സഹായിക്കുന്നവരോ ഉണ്ടായിരിക്കുകയില്ല എന്നാണ്.

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! വിശ്വാസത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷണകനെ ഞങ്ങൾ കേട്ടു.” അതായത്, വിശ്വാസത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്ന ദൂതനെ—അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ)—ഞങ്ങൾ കേട്ടു. “നിങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിൽ വിശ്വസിക്കുവിൻ” എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ, “ഞങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചു.”

അഥവാ, “നിങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിൽ വിശ്വസിക്കുവിൻ” എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിളിക്ക് ഉത്തരം നൽകുകയും അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിക്കുകയും ചെയ്തു.

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! അതിനാൽ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് പൊറുത്തുതരേണമേ.” അതായത്, നിന്റെ നബിയിൽ വിശ്വസിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിക്കുകയും ചെയ്തതിനാൽ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ പൊറുത്തുതരേണമേ; അവ മറച്ചുതരേണമേ. “ഞങ്ങളുടെ ദുഷ്കർമങ്ങൾ ഞങ്ങളിൽനിന്ന് മായ്ച്ചുകളയേണമേ” എന്നത് ഞങ്ങൾക്കും നിനക്കും ഇടയിലുള്ള ദുഷ്കർമങ്ങളെ നീക്കണമേ гэсэнതാണ്.

“സദ്‌വൃത്തരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഞങ്ങളെ മരിപ്പിക്കേണമേ” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം, ഞങ്ങളെ സദ്‌വൃത്തരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചേർക്കേണമേ എന്നാണ്.

പിന്നീട് അല്ലാഹു വിവേകമുള്ളവരെ വിവരിക്കുന്നു: “നിന്നുകൊണ്ടും ഇരുന്നുകൊണ്ടും കിടന്നുകൊണ്ടും അല്ലാഹുവെ സ്മരിക്കുന്നവർ.” ഇംറാൻ ഇബ്‌നു ഹുസ്വയ്ന്‍ (റ) മുഖേന സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരിയിൽ സ്ഥിരപ്പെട്ടതുപോലെ, അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) പറഞ്ഞു: “നിന്നുകൊണ്ട് നമസ്കരിക്കുക; അതിന് കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട്; അതിനും കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ പാർശ്വത്തിൽ കിടന്നുകൊണ്ട്.” അതായത്, അവർ തങ്ങളുടെ രഹസ്യങ്ങളിലും മനസ്സുകളിലും നാവുകളിലും എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും അല്ലാഹുവിന്റെ സ്മരണ മുറിക്കുന്നില്ല.

“ആകാശങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം, അവയിലെ സൃഷ്ടികൾ സ്രഷ്ടാവിന്റെ മഹത്വം, കഴിവ്, അറിവ്, ജ്ഞാനം, ഇച്ഛാശക്തി, കരുണ എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന വിധങ്ങളെ അവർ മനസ്സിലാക്കുന്നു എന്നാണ്. അബൂ സുലൈമാൻ അദ്ദാരാനി പറഞ്ഞു: “ഞാൻ വീട്ടിൽനിന്ന് പുറപ്പെടുമ്പോൾ, എന്റെ കണ്ണിൽപ്പെടുന്ന ഒന്നിലും അല്ലാഹുവിൽനിന്നുള്ള ഒരു അനുഗ്രഹമോ എനിക്ക് ഒരു ഗുണപാഠമോ കാണാതിരിക്കില്ല.” ഇത് ഇബ്‌നു അബിദ്ദുന്യാ തന്റെ ‘അത്തഫക്കുര്‍ വൽഇഅ്തിബാർ’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഹസൻ അൽബസ്വരി പറഞ്ഞു: “ഒരു മണിക്കൂർ ചിന്തിക്കുന്നത് ഒരു രാത്രി മുഴുവൻ നമസ്കരിക്കുന്നതിനെക്കാൾ ഉത്തമമാണ്.”

ഫുദൈൽ പറഞ്ഞു: ഹസൻ പറഞ്ഞു: “ചിന്ത നിന്റെ നന്മകളും തിന്മകളും കാണിച്ചുതരുന്ന കണ്ണാടിയാണ്.” സുഫ്യാൻ ഇബ്‌നു ഉയയ്ന പറഞ്ഞു: “ചിന്ത നിന്റെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന പ്രകാശമാണ്.” ചിലപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഈ കവിത ചൊല്ലിയിരുന്നു: “മനുഷ്യന് ചിന്തയുണ്ടെങ്കിൽ, എല്ലാറ്റിലും അവന് ഒരു ഗുണപാഠമുണ്ട്.” ഈസാ (അ) പറഞ്ഞതായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു: “തന്റെ വാക്ക് ദിക്‌റും, മൗനം ചിന്തയും, നോട്ടം ഗുണപാഠവുമാക്കിയവന് സന്തോഷവാർത്ത!”

ലുഖ്മാൻ അൽഹകീം പറഞ്ഞു: “ഏകാന്തവാസം നീളുന്നത് ചിന്തയ്ക്ക് പ്രചോദനമാണ്; ചിന്ത നീളുന്നത് സ്വർഗത്തിന്റെ കവാടത്തിൽ മുട്ടുന്നതിന്റെ അടയാളമാണ്.” വഹ്ബ് ഇബ്‌നു മുനബ്ബിഹ് പറഞ്ഞു: “ഒരാൾ ദീർഘമായി ചിന്തിച്ചാൽ അവൻ മനസ്സിലാക്കും; മനസ്സിലാക്കിയാൽ അറിവ് നേടും; അറിവ് നേടിയാൽ പ്രവർത്തിക്കും.” ഉമർ ഇബ്‌നു അബ്ദുൽഅസീസ് പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹുവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള സംസാരം നല്ലതാണ്; അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത ആരാധനകളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണ്.”

മുഗീസ് അൽഅസ്വദ് പറഞ്ഞു: “നിങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കാൻ എല്ലാ ദിവസവും ഖബറുകൾ സന്ദർശിക്കുക; നിങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളാൽ മഹ്ശറിലെ രംഗം കാണുക; സ്വർഗത്തിലേക്കോ നരകത്തിലേക്കോ പോകുന്ന രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളെയും നോക്കുക. നരകത്തെയും അതിലെ ഇരുമ്പുദണ്ഡുകളെയും പാളികളെയും കുറിച്ചുള്ള സ്മരണ നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിലും ശരീരത്തിലും പതിപ്പിക്കുക.” അപ്പോൾ അദ്ദേഹം കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കും; ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട് കൂട്ടുകാരുടെ ഇടയിൽനിന്ന് എടുത്തുകൊണ്ടുപോകേണ്ടിവരും.

അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്‌നുൽ മുബാറക് പറഞ്ഞു: ഒരാൾ ഒരു ശവപ്പറമ്പിന്റെയും ചവറ്റുകൂമ്പാരത്തിന്റെയും സമീപത്തുകൂടി ഒരു സന്യാസിയെ കണ്ടു വിളിച്ചു: “സന്യാസീ, നിന്റെ അടുത്ത് ഈ ലോകത്തിലെ രണ്ട് നിധികളുണ്ട്; അവയിൽ നിനക്ക് ഗുണപാഠമുണ്ട്—മനുഷ്യരുടെ നിധിയും സമ്പത്തിന്റെ നിധിയും.” ഇബ്‌നു ഉമർ (റ) തന്റെ ഹൃദയത്തെ പരിചരിക്കണമെന്ന് ഉദ്ദേശിക്കുമ്പോൾ, തകർന്നുകിടക്കുന്ന ഒരു കെട്ടിടത്തിന്റെ അടുത്തെത്തി അതിന്റെ വാതിൽക്കൽ നിന്നുകൊണ്ട് ദുഃഖഭരിതമായ ശബ്ദത്തിൽ വിളിക്കുമായിരുന്നു: “അതിലെ ആളുകൾ എവിടെ?” പിന്നെ സ്വയം ഓർമ്മിപ്പിക്കും: “അവന്റെ മുഖം ഒഴികെ എല്ലാം നശിച്ചുപോകുന്നതാണ്.”

ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ) പറഞ്ഞു: “ഹൃദയം അശ്രദ്ധമായിരിക്കെ രാത്രി മുഴുവൻ നമസ്കരിക്കുന്നതിനെക്കാൾ, ഏകാഗ്രതയോടെ നിർവഹിക്കുന്ന രണ്ട് റക്അത്ത് ചിന്തയോടുകൂടിയ നമസ്കാരം ഉത്തമമാണ്.” ഹസൻ പറഞ്ഞു: “ആദമിന്റെ മകനേ, വയറിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് ഭക്ഷണത്തിനും മൂന്നിലൊന്ന് പാനീയത്തിനും ഉപയോഗിക്കുക; ചിന്തിക്കാൻ ശ്വാസമെടുക്കാനായി ശേഷിക്കുന്ന മൂന്നിലൊന്ന് ഒഴിച്ചിടുക.” ഒരു ജ്ഞാനി പറഞ്ഞു: “ഗുണപാഠം ഉൾക്കൊള്ളാതെ ഈ ലോകത്തെ നോക്കുന്നവന്റെ ഹൃദയക്കാഴ്ച, അവന്റെ അശ്രദ്ധയുടെ അളവനുസരിച്ച് മങ്ങിപ്പോകും.” ബിശ്ർ അൽഹാഫി പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹുവിന്റെ മഹത്വത്തെക്കുറിച്ച് മനുഷ്യർ ചിന്തിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ അവർ അവനോട് അനുസരണക്കേട് കാണിക്കുമായിരുന്നില്ല.”

ഹസൻ, ആമിർ ഇബ്‌നു ഖൈസ് പറഞ്ഞതായി ഉദ്ധരിക്കുന്നു: “നബി (ﷺ)യുടെ ഒന്നോ രണ്ടോ മൂന്നോ അല്ല, ഒന്നിലധികം സഹാബിമാരിൽനിന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്: ഈമാനിന്റെ പ്രകാശം ചിന്തയാണ്.” ഈസാ (അ) പറഞ്ഞു: “ദുർബലനായ ആദമിന്റെ മകനേ, നീ എവിടെയായിരുന്നാലും അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കുക; ഈ ലോകത്ത് അതിഥിയെപ്പോലെ കഴിയുക; പള്ളികളെ വീടാക്കുക; നിന്റെ കണ്ണുകളെ കരയാൻ പഠിപ്പിക്കുക; ശരീരത്തെ ക്ഷമയുള്ളതാക്കുക; ഹൃദയത്തെ ചിന്തയിൽ ഏർപ്പെടുത്തുക; നാളത്തെ ഉപജീവനത്തെക്കുറിച്ച് വിഷമിക്കരുത്.” أمير المؤمنين ഉമർ ഇബ്‌നു അബ്ദുൽഅസീസ് (റ) ഒരിക്കൽ കൂട്ടുകാരുടെ ഇടയിൽ കരഞ്ഞു.

അതിന്റെ കാരണം ചോദിച്ചപ്പോൾ പറഞ്ഞു: “ഈ ലോകത്തെയും അതിന്റെ ആനന്ദങ്ങളെയും ആഗ്രഹങ്ങളെയും കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു. അതിലൂടെ അതിനെക്കുറിച്ച് ഗുണപാഠം ഉൾക്കൊണ്ടു: അതിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ തീരാറാകുമ്പോഴേക്കും അവയുടെ മധുരം കയ്പ്പായി മാറുന്നു. ഗുണപാഠം ഉൾക്കൊള്ളുന്നവന് ഈ ലോകത്ത് ഒരു പാഠവുമില്ലെങ്കിൽ പോലും, ഉപദേശം സ്വീകരിക്കുന്നവർക്കായി അതിൽ ഉപദേശങ്ങളുണ്ട്.” ഇബ്‌നു അബിദ്ദുന്യാ പറഞ്ഞു: അൽഹുസൈൻ ഇബ്‌നു അബ്ദുറഹ്മാൻ എന്നെക്കൊണ്ട് ഈ വരികൾ ചൊല്ലിച്ചു: “വിശ്വാസിയുടെ വിനോദം ചിന്തയാണ്; വിശ്വാസിയുടെ ആനന്ദം ഗുണപാഠങ്ങളാണ്.

നാം അല്ലാഹുവെ മാത്രം സ്തുതിക്കുന്നു; നാമെല്ലാം അപകടസാധ്യതയിലാണ്. അശ്രദ്ധനായ മനുഷ്യന്റെ ആയുസ്സ് കടന്നുപോകുന്നു, അവൻ അതറിയുന്നുമില്ല. എത്രയോ ജീവിതങ്ങൾ ആഗ്രഹങ്ങളെക്കാൾ മനോഹരമായി വിരിഞ്ഞിരുന്നു; അരുവികളുടെ ഒഴുക്കിലും മരങ്ങളുടെ തണലിലും, സസ്യങ്ങളുടെ സന്തോഷത്തിലും ഫലങ്ങളുടെ സുഗന്ധത്തിലും. കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങൾ ആ ജീവിതത്തെയും അതിന്റെ ആളുകളെയും മാറ്റിമറിച്ചു.

നാം അല്ലാഹുവെ മാത്രം സ്തുതിക്കുന്നു; ഇതിൽ തീർച്ചയായും ഗുണപാഠമുണ്ട്. ബുദ്ധിയുള്ളവർ ഗുണപാഠം ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെങ്കിൽ ഇതിൽ അവർക്കൊരു ഉപദേശമുണ്ട്.”

അല്ലാഹു തന്റെ സ്വത്വത്തെയും ഗുണവിശേഷണങ്ങളെയും ശരീഅത്തിനെയും വിധിനിർണയത്തെയും ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്ന സൃഷ്ടികളെക്കുറിച്ച് ഗുണപാഠം ഉൾക്കൊള്ളാത്തവരെ ആക്ഷേപിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: “ആകാശങ്ങളിലും ഭൂമിയിലും എത്രയോ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുണ്ട്! അവർ അവയുടെ അടുത്തുകൂടി കടന്നുപോകുന്നു; എന്നിട്ടും അവയിൽനിന്ന് തിരിഞ്ഞുകളയുന്നു. അവരിൽ അധികപേരും അല്ലാഹുവിൽ വിശ്വസിക്കുന്നത് അവനോട് പങ്കുചേർത്തുകൊണ്ടല്ലാതെ അല്ല.” (യൂസുഫ് 12:105–106).

തന്റെ വിശ്വാസികളായ ദാസന്മാരെ അവൻ പ്രശംസിച്ചു: “നിന്നുകൊണ്ടും ഇരുന്നുകൊണ്ടും കിടന്നുകൊണ്ടും അല്ലാഹുവെ സ്മരിക്കുകയും ആകാശങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ.” അവർ പറയുന്നു: “ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! നീ ഇതൊന്നും നിരർത്ഥകമായി സൃഷ്ടിച്ചിട്ടില്ല.” അതായത്, ഈ സൃഷ്ടിയെ വ്യർത്ഥമായി നീ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടില്ല; മറിച്ച് സത്യത്തോടെയാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്—തിന്മ ചെയ്തവർക്ക് അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾക്കനുസരിച്ച് പ്രതിഫലം നൽകാനും നന്മ ചെയ്തവർക്ക് ഏറ്റവും നല്ല പ്രതിഫലം നൽകാനും.

പിന്നീട് വ്യർത്ഥതയും ലക്ഷ്യമില്ലാത്ത സൃഷ്ടിയും ഉണ്ടാകുന്നതിൽനിന്ന് അവർ അവനെ പരിശുദ്ധനാക്കുന്നു: “നീ എത്രയോ പരിശുദ്ധൻ!” അതായത്, വ്യർത്ഥമായ ഒന്നും സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽനിന്ന് നീ പരിശുദ്ധനാണ്. “അതിനാൽ നരകശിക്ഷയിൽനിന്ന് ഞങ്ങളെ കാത്തുരക്ഷിക്കേണമേ.”

സത്യത്തോടും നീതിയോടും കൂടി സൃഷ്ടിച്ചവനും കുറവുകളിൽനിന്നും ന്യൂനതകളിൽനിന്നും വ്യർത്ഥതയിൽനിന്നും പരിശുദ്ധനുമായവനേ, നിന്റെ ശക്തിയാലും കഴിവാലും ഞങ്ങളെ നരകശിക്ഷയിൽനിന്ന് കാത്തുരക്ഷിക്കേണമേ; നിനക്ക് തൃപ്തികരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യാൻ ഞങ്ങളെ നിയോഗിക്കേണമേ; അനുഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്വർഗങ്ങളിലേക്ക് ഞങ്ങളെ നയിക്കുകയും നിന്റെ വേദനാജനകമായ ശിക്ഷയിൽനിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സൽകർമങ്ങൾ ചെയ്യാൻ തൗഫീഖ് നൽകേണമേ. (അൽഖസ്വസ്വ് 28:88; യൂസുഫ് 12:105–106.)

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! നീ ആരെയെങ്കിലും നരകത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചാൽ തീർച്ചയായും അവനെ നീ അപമാനിച്ചിരിക്കുന്നു.” അതായത്, അവൻ അല്ലാഹുവിന്റെ കോപത്തിന് അർഹനായതിനാൽ. “അക്രമികൾക്ക് സഹായികളായി ആരുമില്ല.” അവരെ അവന്റെ ശിക്ഷയിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടുത്തുന്ന സഹായികൾ അവർക്കില്ല.

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! നിന്റെ ദൂതന്മാരിലൂടെ ഞങ്ങളോട് നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു ഞങ്ങൾക്ക് നൽകേണമേ.” ഇതിന്റെ അർത്ഥം, “നിന്റെ ദൂതന്മാരിൽ വിശ്വസിച്ചതിന്റെ പേരിൽ” എന്നാണ് ചിലർ പറഞ്ഞത്. “നിന്റെ ദൂതന്മാരുടെ നാവിലൂടെ” എന്നാണ് മറ്റൊരു വ്യാഖ്യാനം; ഇതാണ് കൂടുതൽ വ്യക്തമായത്.

ഇമാം അഹ്മദ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു: അബൂൽയമാൻ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ഇസ്മാഈൽ ഇബ്‌നു അയ്യാഷ്, അംറ് ഇബ്‌നു മുഹമ്മദ്, അബൂ അഖാൽ എന്നിവരിലൂടെ അനസ് ഇബ്‌നു മാലിക് (റ)യിൽനിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) പറഞ്ഞു: “അസ്‌കലാൻ രണ്ട് വധുക്കളിൽ ഒന്നാണ്. അന്ത്യദിനത്തിൽ അവിടെനിന്ന് എഴുപതിനായിരം പേർ കണക്കുചോദ്യം കൂടാതെ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കപ്പെടും. അമ്പതിനായിരം പേർ രക്തസാക്ഷികളായി, അല്ലാഹുവിന്റെ അടുക്കലേക്ക് പ്രതിനിധിസംഘമായി ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കും. അവിടെ രക്തസാക്ഷികളുടെ നിരകളുണ്ടാകും; അവരുടെ തലകൾ മുറിഞ്ഞ് അവരുടെ കൈകളിലായിരിക്കും; അവരുടെ കഴുത്തിലെ ഞരമ്പുകളിൽനിന്ന് രക്തം ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കും.

അവർ പറയും: ‘ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! നിന്റെ ദൂതന്മാരിലൂടെ ഞങ്ങളോട് നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു ഞങ്ങൾക്ക് നൽകേണമേ; ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിന്റെ നാളിൽ ഞങ്ങളെ അപമാനിക്കരുതേ. തീർച്ചയായും നീ വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കുകയില്ല.’ അപ്പോൾ അല്ലാഹു പറയും: ‘എന്റെ ദാസൻ സത്യം പറഞ്ഞു.

വെളുത്ത നദിയിൽ അവരെ കുളിപ്പിക്കൂ.’ അവർ അതിൽനിന്ന് ശുദ്ധവും വെളുത്തവരുമായി പുറത്തുവരും; പിന്നീട് അവർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്ത് സ്വർഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കും.” ഈ ഹദീസ് മുസ്നദിലെ അപൂർവമായ ഹദീസുകളിൽ പെടുന്നു. ചിലർ ഇതിനെ കെട്ടിച്ചമച്ചതാണെന്ന് കരുതുന്നു; അല്ലാഹുവാണ് ഏറ്റവും അറിയുന്നവൻ.

“ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിന്റെ നാളിൽ ഞങ്ങളെ അപമാനിക്കരുതേ” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം, സൃഷ്ടികളൊക്കെയും കാൺകെ ഞങ്ങളെ അപമാനിക്കരുതേ എന്നാണ്. “തീർച്ചയായും നീ വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കുകയില്ല” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം, നിന്റെ ദൂതന്മാർ അറിയിച്ച വാഗ്ദാനം—ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിന്റെ നാളിൽ നിന്റെ മുമ്പിൽ ഹാജരാകുക എന്നത്—തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും എന്നാണ്.

ഹാഫിസ് അബൂ യഅ്‌ലാ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു: അൽഹാരിസ് ഇബ്‌നു സുറൈജ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അൽമുഅ്തമിർ, അൽഫദ്ൽ ഇബ്‌നു ഈസാ, മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നുൽ മുൻകദിർ എന്നിവർ വഴി ജാബിർ ഇബ്‌നു അബ്ദില്ലാഹ് (റ)യിൽനിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) പറഞ്ഞു: “അന്ത്യദിനത്തിൽ അല്ലാഹുവിന്റെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, ലജ്ജയും അപമാനവും ആദമിന്റെ മകനെ ഇത്രത്തോളം ബാധിക്കും; താൻ നരകത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെടണമെന്നുപോലും ദാസൻ ആഗ്രഹിക്കും.” ഇതൊരു അപൂർവ ഹദീസാണ്.

അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) രാത്രി തഹജ്ജുദിനായി എഴുന്നേൽക്കുമ്പോൾ ആലു ഇംറാന്റെ അവസാനത്തെ ഈ പത്ത് ആയത്തുകൾ പാരായണം කළിരുന്നുവെന്ന് സ്ഥിരപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇമാം ബുഖാരി (റ) പറയുന്നു: സഈദ് ഇബ്‌നു അബീ മർയം ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നു ജഅ്ഫർ, ശരീക് ഇബ്‌നു അബ്ദില്ലാഹ് ഇബ്‌നു അബീ നമർ, കുരൈബ് എന്നിവർ വഴി ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ)യിൽനിന്ന്: “ഞാൻ എന്റെ മാതൃസഹോദരി മൈമൂനയുടെ വീട്ടിൽ രാത്രി താമസിച്ചു. അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) തന്റെ കുടുംബത്തോടൊപ്പം കുറച്ചുനേരം സംസാരിച്ചു; പിന്നീട് ഉറങ്ങി.

രാത്രിയുടെ അവസാന മൂന്നിലൊന്ന് ആയപ്പോൾ അദ്ദേഹം എഴുന്നേറ്റു, ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി പറഞ്ഞു: ‘ആകാശങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും സൃഷ്ടിയിലും രാത്രിയുടെയും പകലിന്റെയും മാറ്റത്തിലും വിവേകമുള്ളവർക്ക് തീർച്ചയായും ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുണ്ട്.’ പിന്നീട് അദ്ദേഹം എഴുന്നേറ്റ് വുദൂഅ് ചെയ്തു, പല്ലുതേയ്ക്കാൻ മിസ്വാക് ഉപയോഗിച്ചു, പതിനൊന്ന് റക്അത്ത് നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ബിലാൽ ബാങ്ക് വിളിച്ചു. അദ്ദേഹം രണ്ട് റക്അത്ത് നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ പുറത്തുപോയി ജനങ്ങൾക്ക് സുബ്ഹി നമസ്കാരത്തിന് നേതൃത്വം നൽകി.”

അബൂബക്ര്‍ ഇബ്‌നു ഇസ്ഹാഖ് അൽസ്വൻആനിയിൽനിന്ന്, ഇബ്‌നു അബീ മർയം വഴി ഇമാം മുസ്ലിമും ഇതേ നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

പിന്നീട് ബുഖാരി, മാലിക് മുഖേനയുള്ള പല നിവേദനപരമ്പരകളിലൂടെ ഈ ഹദീസ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. മഖ്റമ ഇബ്‌നു സുലൈമാൻ, കുരൈബ് എന്നിവർ വഴി ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ) നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: “ഞാൻ നബി (ﷺ)യുടെ ഭാര്യയും എന്റെ മാതൃസഹോദരിയുമായ മൈമൂനയുടെ വീട്ടിൽ രാത്രി താമസിച്ചു. ഞാൻ തലയണയുടെ വീതിയുള്ള വശത്ത് കിടന്നു; അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബവും അതിന്റെ നീളത്തിൽ കിടന്നു. അർധരാത്രിയായപ്പോൾ—അല്ലെങ്കിൽ അതിന് അല്പം മുമ്പോ ശേഷമോ—അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) ഉറക്കത്തിൽനിന്ന് ഉണർന്നു.

കൈകൊണ്ട് മുഖത്ത് ഉറക്കത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ തുടച്ചുനീക്കിയശേഷം ആലു ഇംറാൻ സൂറത്തിലെ അവസാനത്തെ പത്ത് ആയത്തുകൾ പാരായണം ചെയ്തു. തൂക്കിയിട്ടിരുന്ന ഒരു വെള്ളത്തൊട്ടിയുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി അതിൽനിന്ന് വുദൂഅ് ചെയ്തു; നന്നായി വുദൂഅ് ചെയ്തു. പിന്നെ നമസ്കരിക്കാൻ നിന്നു.” ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് പറയുന്നു: “ഞാനും എഴുന്നേറ്റ് അദ്ദേഹം ചെയ്തതുപോലെ ചെയ്തു; തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിൽ പോയി നിന്നു.

അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) തന്റെ വലതുകൈ എന്റെ തലയിൽ വെച്ച് എന്റെ വലത് ചെവി പിടിച്ച് പതുക്കെ തിരുമ്മി. അദ്ദേഹം രണ്ട് റക്അത്ത്, പിന്നെയും രണ്ട്, പിന്നെയും രണ്ട്—അങ്ങനെ ആറുതവണ രണ്ട് റക്അത്ത്—നമസ്കരിച്ചു; തുടർന്ന് വിത്ർ നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ കിടന്നു. ബാങ്ക് വിളിക്കുന്നവൻ വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം എഴുന്നേറ്റ് ലഘുവായി രണ്ട് റക്അത്ത് നമസ്കരിച്ചു; പിന്നീട് പുറത്തുപോയി സുബ്ഹി നമസ്കരിച്ചു.”

മാലിക് മുഖേനയുള്ള മറ്റു നിവേദനപരമ്പരകളിലൂടെയും മറ്റു ഹദീസ് സമാഹാരങ്ങളിലെ പ്രമുഖരായ നിവേദകരും ഇത് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മഖ്റമ ഇബ്‌നു സുലൈമാൻ വഴിയുള്ള മറ്റു പരമ്പരകളിലൂടെ മുസ്ലിമും അബൂദാവൂദും ഇത് നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

ഈ ഹദീസിന് ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ)യിൽനിന്നുള്ള മറ്റൊരു നിവേദനവഴിയും ഉണ്ട്. അബൂബക്ര്‍ ഇബ്‌നു മർദവൈഹ് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നു അഹ്മദ് ഇബ്‌നു മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നു അലി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അബൂ യഹ്‌യാ ഇബ്‌നു അബീ മസ്റ ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു; ഖല്ലാദ് ഇബ്‌നു യഹ്‌യാ ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു; യൂനുസ് ഇബ്‌നു അബീ ഇസ്ഹാഖ്, അൽമിൻഹാൽ ഇബ്‌നു അംറ്, അലി ഇബ്‌നു അബ്ദില്ലാഹ് ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് എന്നിവർ വഴി അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് പറയുന്നു: “അബ്ബാസ് എന്നോട് അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതന്റെ കുടുംബത്തിൽ രാത്രി താമസിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നമസ്കാരം ശ്രദ്ധിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) ഇശാ നമസ്കാരം ജനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകി.

പള്ളിയിൽ അദ്ദേഹമല്ലാതെ ആരും ശേഷിക്കാതായപ്പോൾ അദ്ദേഹം എഴുന്നേറ്റ് എന്റെ അരികിലൂടെ കടന്നുപോയി ചോദിച്ചു: ‘ആരാണ് ഇത്? അബ്ദുല്ലയാണോ?’ ഞാൻ പറഞ്ഞു: ‘അതെ.’ അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു: ‘എന്താണ് കാര്യം?’ ഞാൻ പറഞ്ഞു: ‘ഇന്ന് രാത്രി നിങ്ങളോടൊപ്പം താമസിക്കണമെന്ന് അബ്ബാസ് എന്നോട് കൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.’

അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘ശരി, വരൂ.’ അകത്തുചെന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു: ‘അബ്ദുല്ലാ, എനിക്ക് വിരിക്കാൻ എന്തെങ്കിലും കൊണ്ടുവരൂ.’ തൊലികൊണ്ടുള്ള ഒരു തലയണ കൊണ്ടുവന്നു. അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) അതിന്മേൽ ഉറങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂർക്കംവലി ഞാൻ കേട്ടു.

പിന്നീട് അദ്ദേഹം കട്ടിലിൽ ഇരുന്ന് നിവർന്നു. ആകാശത്തേക്ക് തല ഉയർത്തി മൂന്നു തവണ പറഞ്ഞു: ‘പരമാധികാരിയും അതിപരിശുദ്ധനുമായവൻ പരിശുദ്ധനാകുന്നു.’ തുടർന്ന് ആലു ഇംറാൻ സൂറത്തിന്റെ അവസാനത്തിലെ ആയത്തുകൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതുവരെ പാരായണം ചെയ്തു.” ഈ വിഷയത്തിൽ അലി ഇബ്‌നു അബ്ദില്ലാഹ് ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് വഴി മുസ്ലിം, അബൂദാവൂദ്, നസാഈ എന്നിവർ ഒരു ഹദീസും നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

ഇബ്‌നു മർദവൈഹ്, ആസ്വിം ഇബ്‌നു ബഹ്ദല വഴി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില കൂട്ടുകാരിൽനിന്ന്, സഈദ് ഇബ്‌നു ജുബൈർ വഴി, ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ)യിൽനിന്ന് മറ്റൊരു നിവേദനവും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്: “ഒരു രാത്രി ഏറെ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നബി (ﷺ) പുറത്തുവന്നു. ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി, ‘ആകാശങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും സൃഷ്ടിയിലും രാത്രിയുടെയും പകലിന്റെയും മാറ്റത്തിലും വിവേകമുള്ളവർക്ക് തീർച്ചയായും ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുണ്ട്’ എന്ന ആയത്ത് സൂറത്തിന്റെ അവസാനംവരെ പാരായണം ചെയ്തു.

പിന്നീട് പറഞ്ഞു: ‘അല്ലാഹുവേ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രകാശം നൽകേണമേ; എന്റെ കേൾവിയിൽ പ്രകാശം നൽകേണമേ; എന്റെ കാഴ്ചയിൽ പ്രകാശം നൽകേണമേ; എന്റെ വലതുവശത്തും ഇടതുവശത്തും മുമ്പിലും പിന്നിലും മുകളിലും താഴെയും പ്രകാശം നൽകേണമേ; ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിന്റെ നാളിൽ എനിക്കുള്ള പ്രകാശം മഹത്തരമാക്കേണമേ.’” കുരൈബ് വഴി ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ)യിൽനിന്നുള്ള സ്വഹീഹിലെ ചില നിവേദനങ്ങളിൽ ഈ പ്രാർത്ഥന സ്ഥിരപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

പിന്നീട് ഇബ്‌നു മർദവൈഹും ഇബ്‌നു അബീ ഹാതിമും ജഅ്ഫർ ഇബ്‌നുൽ മുഗീറ വഴി സഈദ് ഇബ്‌നു ജുബൈർ മുഖേന ഇബ്‌നു അബ്ബാസിൽനിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: ഖുറൈശികൾ യഹൂദരോട് ചോദിച്ചു: “മൂസാ നിങ്ങൾക്ക് എന്തെല്ലാം ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുമായാണ് വന്നത്?” അവർ പറഞ്ഞു: “വടിയും കാണുന്നവർക്കായി വെളുത്ത കൈയും.” അവർ ക്രിസ്ത്യാനികളോട് ചോദിച്ചു: “നിങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ഈസാ എങ്ങനെയായിരുന്നു?” അവർ പറഞ്ഞു: “ജന്മാന്ധനെയും കുഷ്ഠരോഗിയെയും സുഖപ്പെടുത്തുകയും മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.”

പിന്നീട് അവർ നബി (ﷺ)യുടെ അടുത്തുവന്ന് പറഞ്ഞു: “നിന്റെ രക്ഷിതാവിനോട് ഞങ്ങൾക്കായി പ്രാർത്ഥിക്കൂ; സ്വഫാ മല ഞങ്ങൾക്ക് സ്വർണമാക്കിത്തരട്ടെ.” അപ്പോൾ അല്ലാഹു ഈ ആയത്ത് അവതരിപ്പിച്ചു: “ആകാശങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും സൃഷ്ടിയിലും രാത്രിയുടെയും പകലിന്റെയും മാറ്റത്തിലും വിവേകമുള്ളവർക്ക് തീർച്ചയായും ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുണ്ട്.” നബി (ﷺ) പറഞ്ഞു: “അവയെക്കുറിച്ച് അവർ ചിന്തിക്കട്ടെ.” ഇത് ഇബ്‌നു മർദവൈഹിന്റെ പദപ്രയോഗമാണ്.

ഈ ഹദീസിന്റെ തുടക്കത്തിലുള്ള ത്വബറാനിയുടെ നിവേദനം മുമ്പ് വന്നിട്ടുണ്ട്. ഈ നിവേദനം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ ആയത്തുകൾ മക്കയിൽ അവതരിച്ചവയാണെന്നാണ്; എന്നാൽ പ്രസിദ്ധമായ അഭിപ്രായം അവ മദീനയിൽ അവതരിച്ചവയാണെന്നാണ്. ഇതിന് തെളിവായി മറ്റൊരു ഹദീസുമുണ്ട്.

ഇബ്‌നു മർദവൈഹ് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: ഇസ്മാഈൽ ഇബ്‌നു അലി ഇബ്‌നു ഇസ്മാഈൽ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അഹ്മദ് ഇബ്‌നു അലി അൽഹറാനി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു; ശുജാഅ് ഇബ്‌നു അശ്റസ് ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു; ഹശ്റജ് ഇബ്‌നു നുബാത്ത അൽവാസിത്വി അബൂ മക്റം, അൽകല്ബി—അബൂ ജിനാബ്—എന്നിവർ വഴി അതാഅ് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: “ഞാനും ഇബ്‌നു ഉമറും ഉബൈദ് ഇബ്‌നു ഉമൈറും ആയിഷ (റ)യുടെ അടുക്കലേക്ക് പോയി. ഞങ്ങൾക്കും അവർക്കുമിടയിൽ മറയുണ്ടായിരുന്നു. അവർ പറഞ്ഞു: ‘ഉബൈദേ, ഞങ്ങളെ സന്ദർശിക്കുന്നതിൽനിന്ന് നിന്നെ തടയുന്നതെന്താണ്?’ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘കുറച്ച് ഇടവിട്ട് സന്ദർശിച്ചാൽ സ്നേഹം കൂടുമെന്ന് പറയുന്ന കവിയുടെ വാക്കാണ്.’

അപ്പോൾ ഇബ്‌നു ഉമർ പറഞ്ഞു: ‘ഞങ്ങളെ വിട്ടേക്കൂ; അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനിൽ നിങ്ങൾ കണ്ടതിൽ ഏറ്റവും അത്ഭുതകരമായ കാര്യം ഞങ്ങളോട് പറയൂ.’ ആയിഷ (റ) കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: ‘അദ്ദേഹത്തിന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അത്ഭുതകരമായിരുന്നു. ഒരു രാത്രി അദ്ദേഹം എന്റെ അടുത്തുവന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ത്വക്ക് എന്റെ ത്വക്കിനെ സ്പർശിച്ചു. പിന്നെ പറഞ്ഞു: “എന്നെ വിട്ടേക്കൂ, എന്റെ രക്ഷിതാവിനെ ആരാധിക്കട്ടെ.”

ഞാൻ പറഞ്ഞു: “അല്ലാഹുവാണെ, നിങ്ങളുടെ സാമീപ്യം എനിക്ക് പ്രിയമാണ്; നിങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിനെ ആരാധിക്കുന്നതും എനിക്ക് പ്രിയമാണ്.” അദ്ദേഹം വെള്ളത്തൊട്ടിയുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി വുദൂഅ് ചെയ്തു; വെള്ളം അധികം ഉപയോഗിച്ചില്ല. പിന്നെ നമസ്കരിക്കാൻ നിന്നു. താടിയിലൂടെ കണ്ണുനീർ ഒഴുകുംവരെ അദ്ദേഹം കരഞ്ഞു.

സുജൂദിൽ നിലം നനയുന്നതുവരെ കരഞ്ഞു. പിന്നെ പാർശ്വത്തിൽ കിടന്നു; ബിലാൽ സുബ്ഹി നമസ്കാരത്തിന്റെ വിവരം അറിയിക്കാൻ വരുന്നതുവരെ അദ്ദേഹം കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.’ ആയിഷ (റ) പറഞ്ഞു: ‘അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ, നിങ്ങളുടെ മുൻപും ശേഷവുമുള്ള പാപങ്ങൾ അല്ലാഹു പൊറുത്തുതന്നിട്ടുണ്ടല്ലോ; എന്നിട്ടും നിങ്ങൾ കരയുന്നതെന്തിന്?’ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘ബിലാലേ, ഈ രാത്രിയിൽ “ആകാശങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും സൃഷ്ടിയിലും രാത്രിയുടെയും പകലിന്റെയും മാറ്റത്തിലും വിവേകമുള്ളവർക്ക് തീർച്ചയായും ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുണ്ട്” എന്ന ആയത്ത് എനിക്ക് അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കെ ഞാൻ കരയാതിരിക്കുന്നതെന്തിന്?’

പിന്നെ പറഞ്ഞു: ‘ഈ ആയത്തുകൾ പാരായണം ചെയ്തിട്ടും അവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാത്തവന് നാശം!’” അബ്ദുൽ ഹുമൈദ്, ജഅ്ഫർ ഇബ്‌നു ഔൻ വഴി അബൂ ജിനാബ് അൽകൽബി മുഖേന അതാഅിൽനിന്ന് ഇതിലും ദൈർഘ്യമേറിയതും പൂർണവുമായ രൂപത്തിൽ നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അബൂ ഹാതിം ഇബ്‌നു ഹിബ്ബാൻ തന്റെ സ്വഹീഹിലും ഇംറാൻ ഇബ്‌നു മൂസ വഴി ഉസ്മാൻ ഇബ്‌നു അബീ ശൈബയിൽനിന്നും, യഹ്‌യാ ഇബ്‌നു സകരിയ്യാ, ഇബ്രാഹീം ഇബ്‌നു സുവൈദ് അന്നഖഈ, അബ്ദുൽമലിക് ഇബ്‌നു അബീ സുലൈമാൻ എന്നിവർ വഴി അതാഅിൽനിന്നും ഇതേപോലെ നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്‌നു മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നു അബിദ്ദുന്യാ തന്റെ ‘അത്തഫക്കുര്‍ വൽഇഅ്തിബാർ’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലും ശുജാഅ് ഇബ്‌നു അശ്റസ് വഴി ഇതേ നിവേദനം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: അൽഹസൻ ഇബ്‌നു അബ്ദുൽഅസീസ് എന്നോട് പറഞ്ഞു: “സുനൈദ്, സുഫ്യാൻ—അഥവാ സുഫ്യാൻ അത്തൗരി—ഇപ്രകാരം നബിയിലേക്ക് ഉയർത്തി നിവേദനം ചെയ്യുന്നത് ഞാൻ കേട്ടു: ‘ആലു ഇംറാന്റെ അവസാനഭാഗം പാരായണം ചെയ്തിട്ടും അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാത്തവന് നാശം!’” അദ്ദേഹം വിരലുകളിൽ പത്ത് എണ്ണിക്കാണിച്ചു. അൽഹസൻ ഇബ്‌നു അബ്ദുൽഅസീസ് പറഞ്ഞു: ഉബൈദ് ഇബ്‌നു സാഇബ് എന്നോട് അറിയിച്ചു: “അൽഔസാഈയോട് ചോദിച്ചു: അവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയുടെ പരിധി എന്താണ്?” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “അവ മനസ്സിലാക്കിക്കൊണ്ട് പാരായണം ചെയ്യുക.”

ഇബ്‌നു അബിദ്ദുന്യാ പറഞ്ഞു: ഖാസിം ഇബ്‌നു ഹാശിം എന്നോട് പറഞ്ഞു; അലി ഇബ്‌നു അയ്യാഷ് ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; അബ്ദുറഹ്മാൻ ഇബ്‌നു സുലൈമാൻ പറഞ്ഞു: “അവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നവന് നാശത്തിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് എന്താണ്?” എന്ന് ഞാൻ അൽഔസാഈയോട് ചോദിച്ചു. അദ്ദേഹം അൽപനേരം മൗനമായിരുന്നശേഷം പറഞ്ഞു: “അവ മനസ്സിലാക്കിക്കൊണ്ട് പാരായണം ചെയ്യുക.”

മറ്റൊരു അപൂർവ ഹദീസ്: അബൂബക്ര്‍ ഇബ്‌നു മർദവൈഹ് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: അബ്ദുറഹ്മാൻ ഇബ്‌നു ബശീർ ഇബ്‌നു നുമൈർ ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു; ഇസ്ഹാഖ് ഇബ്‌നു ഇബ്രാഹീം അൽബുസ്തി ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു. മറ്റൊരു പരമ്പരയിലും ഇസ്ഹാഖ് ഇബ്‌നു ഇബ്രാഹീം ഇബ്‌നു സൈദ് ഞങ്ങളെ അറിയിച്ചു; അഹ്മദ് ഇബ്‌നു അംറ് പറഞ്ഞു: ഹിശാം ഇബ്‌നു അമ്മാർ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; സുലൈമാൻ ഇബ്‌നു മൂസ അൽസുഹ്‌രി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; മുദാഹിർ ഇബ്‌നു അസ്ലം അൽമഖ്സൂമി ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; സഈദ് ഇബ്‌നു അബീ സഈദ് അൽമഖ്ബരി അബൂ ഹുറൈറ (റ)യിൽനിന്ന് നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതൻ (ﷺ) എല്ലാ രാത്രിയും ആലു ഇംറാൻ സൂറത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽനിന്നുള്ള പത്ത് ആയത്തുകൾ പാരായണം ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു. മുദാഹിർ ഇബ്‌നു അസ്ലം ദുർബലനായ നിവേദകനാണ്.

അൽ-ബഗവിയുടെ തഫ്സീർ

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! നീ ആരെയെങ്കിലും നരകത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചാൽ തീർച്ചയായും അവനെ നീ അപമാനിച്ചിരിക്കുന്നു.” അതായത്, നീ അവനെ നിന്ദിച്ചു. മറ്റൊരു അഭിപ്രായത്തിൽ, നീ അവനെ നശിപ്പിച്ചു; വേറൊരു അഭിപ്രായത്തിൽ, നീ അവനെ അപമാനിച്ച് വെളിപ്പെടുത്തി.

അല്ലാഹുവിന്റെ വാക്ക് ഇതിന് തെളിവായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു: “എന്റെ അതിഥികളുടെ കാര്യത്തിൽ എന്നെ അപമാനിക്കരുതേ.” (ഹൂദ് 11:78).

“അല്ലാഹു നബിയെയും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വിശ്വസിച്ചവരെയും അന്ന് അപമാനിക്കുകയില്ല” (അത്തഹ്‌രീം 66:8) എന്ന് അല്ലാഹു പറഞ്ഞിരിക്കെ, വിശ്വാസികളിൽ ചിലർ നരകത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമെന്ന് പറയപ്പെടുകയും, “നീ ആരെയെങ്കിലും നരകത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചാൽ തീർച്ചയായും അവനെ നീ അപമാനിച്ചിരിക്കുന്നു” എന്നു പറയുകയും ചെയ്യുന്നതെങ്ങനെയെന്ന് ചോദിച്ചാൽ, അനസും ഖതാദയും പറഞ്ഞതുപോലെ ഇതിന്റെ അർത്ഥം: “നീ നരകത്തിൽ നിത്യവാസിയാക്കുന്നവനെ നീ അപമാനിച്ചിരിക്കുന്നു” എന്നാണ്. സഈദ് ഇബ്‌നുൽ മുസയ്യബ് പറഞ്ഞു: ഈ വാക്ക് നരകത്തിൽനിന്ന് പുറത്തുവരാത്തവരെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്.

അനസ് (റ) നബി (ﷺ)യിൽനിന്ന് നിവേദനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: “അല്ലാഹു ഒരു വിഭാഗത്തെ നരകത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കും; പിന്നീട് അവരെ അതിൽനിന്ന് പുറത്തുകൊണ്ടുവരും.” “അക്രമികൾക്ക് സഹായികളായി ആരുമില്ല.”

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! വിശ്വാസത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷണകനെ ഞങ്ങൾ കേട്ടു.” ഇബ്‌നു മസ്ഊദ് (റ), ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ) എന്നിവരും ഭൂരിപക്ഷം പണ്ഡിതന്മാരും പറഞ്ഞത്, അതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് മുഹമ്മദ് നബി (ﷺ) ആണെന്നാണ്. അൽഖുറളി പറഞ്ഞു: അതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ഖുർആനാണ്; കാരണം എല്ലാവർക്കും നബി (ﷺ)യെ നേരിൽ കാണാൻ അവസരം ലഭിക്കുന്നില്ല.

“വിശ്വാസത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നു” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം, വിശ്വാസത്തിലേക്ക് വിളിക്കുന്നു എന്നാണ്. “നിങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവിൽ വിശ്വസിക്കുവിൻ” എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചു. “ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! അതിനാൽ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് പൊറുത്തുതരേണമേ; ഞങ്ങളുടെ ദുഷ്കർമങ്ങൾ ഞങ്ങളിൽനിന്ന് മായ്ച്ചുകളയേണമേ; സദ്‌വൃത്തരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഞങ്ങളെ മരിപ്പിക്കേണമേ.” അതായത്, സദ്‌വൃത്തരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഞങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തേണമേ.

“നിന്നുകൊണ്ടും ഇരുന്നുകൊണ്ടും കിടന്നുകൊണ്ടും അല്ലാഹുവെ സ്മരിക്കുന്നവർ.” അലി ഇബ്‌നു അബീ ത്വാലിബ് (റ), ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ), നഖഈ, ഖതാദ എന്നിവർ പറഞ്ഞു: ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് നമസ്കാരമാണ്; നിൽക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ നിന്നുകൊണ്ട് നമസ്കരിക്കട്ടെ, കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ടും, അതിനും കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ പാർശ്വത്തിൽ കിടന്നുകൊണ്ടും നമസ്കരിക്കട്ടെ.

അബൂ ഉസ്മാൻ സഈദ് ഇബ്‌നു ഇஸ്മാഈல் അദ്ദաբ്ബി, അബൂ മുഹമ്മദ് Абд аль-Джаббар аль-Джурахي, Абуль-Аббас Мухаммад ибн Ахмад аль-Махбуби എന്നിവരുടെ നിവേദനപരമ്പരയിലൂടെ അബൂ ഈസാ മുഹമ്മദ് ഇബ്‌നു ഈസാ അത്തിർമിദി ഞങ്ങളോട് അറിയിച്ചു: ഹന്നാദ്, വക്കീഅ്, ഇബ്രാഹീം ഇബ്‌നു ത്വഹ്മാൻ, ഹുസൈൻ അൽമുഅല്ലിം, അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്‌നു ബുറൈദ എന്നിവർ വഴി ഇംറാൻ ഇബ്‌നു ഹുസ്വയ്ന്‍ പറയുന്നു: “രോഗിയുടെ നമസ്കാരത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനോട് ചോദിച്ചു.” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: “നിന്നുകൊണ്ട് നമസ്കരിക്കുക; അതിന് കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട്; അതിനും കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ പാർശ്വത്തിൽ കിടന്നുകൊണ്ട്.”

മറ്റു വ്യാഖ്യാതാക്കൾ പറഞ്ഞു: ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും ദിക്‌റിൽ തുടർച്ച പുലർത്തലാണ്; കാരണം മനുഷ്യൻ ഈ മൂന്ന് അവസ്ഥകളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിൽനിന്ന് അപൂർവമായേ ഒഴിഞ്ഞുനിൽക്കൂ. ഇതിന് സമാനമായത് സൂറത്തുന്നിസാഇലുണ്ട്: “നമസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കിയാൽ നിന്നുകൊണ്ടും ഇരുന്നുകൊണ്ടും നിങ്ങളുടെ പാർശ്വങ്ങളിൽ കിടന്നുകൊണ്ടും അല്ലാഹുവെ സ്മരിക്കുക.” (അന്നിസാഅ് 4:103).

“ആകാശങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.” അവ രണ്ടിലും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട വിസ്മയകരമായ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ കഴിവ് തെളിയിക്കാനും, അവയ്ക്ക് കഴിവുള്ളവനും നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ജ്ഞാനിയും ആയ ഒരു സ്രഷ്ടാവുണ്ടെന്ന് അറിയാനുമാണ്. ഇബ്‌നു ഔൻ പറഞ്ഞു: “ചിന്ത അശ്രദ്ധയെ നീക്കുകയും ഹൃദയത്തിൽ ഭയം ജനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; വെള്ളം ചെടിയിൽ വളർച്ചയുണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ. ദുഃഖംപോലെ ഹൃദയങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതോ ചിന്തപോലെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതോ മറ്റൊന്നുമില്ല.”

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ” എന്നു പറയുമ്പോൾ അവർ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു എന്നാണ് ഉദ്ദേശ്യം. “നീ ഇത് സൃഷ്ടിച്ചിട്ടില്ല” എന്ന് പറഞ്ഞത് ‘സൃഷ്ടി’ എന്ന പദം മുൻപുള്ളതിനാൽ അറബി വ്യാകരണത്തിൽ പദത്തിന്റെ ലിംഗം അതനുസരിച്ച് വന്നതാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് “ഇത്” എന്ന് പറഞ്ഞത്, “ഇവൾ” എന്ന് പറഞ്ഞില്ല. “നിരർത്ഥകമായി” എന്നത് വ്യർത്ഥമായും കളിയായും എന്നർത്ഥം; മറിച്ച് മഹത്തായ ഒരു ലക്ഷ്യത്തിനുവേണ്ടിയാണ് നീ അതിനെ സൃഷ്ടിച്ചത്. “ബാത്വിലൻ” എന്ന പദം, അതിൽനിന്ന് അർത്ഥത്തിൽ ഒഴിവാക്കിയിരിക്കുന്ന ബന്ധകപദത്തോടെയാണ് വന്നിരിക്കുന്നത്; അഥവാ “നിരർത്ഥകമായി” എന്നർത്ഥം.

“നീ എത്രയോ പരിശുദ്ധൻ! അതിനാൽ നരകശിക്ഷയിൽനിന്ന് ഞങ്ങളെ കാത്തുരക്ഷിക്കേണമേ.”

“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ! നിന്റെ ദൂതന്മാരിലൂടെ ഞങ്ങളോട് നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു ഞങ്ങൾക്ക് നൽകേണമേ.” അതായത്, നിന്റെ ദൂതന്മാരുടെ നാവിലൂടെ വാഗ്ദാനം ചെയ്തത് ഞങ്ങൾക്ക് നൽകേണമേ. “ഞങ്ങളെ അപമാനിക്കരുതേ” എന്നതിന്റെ അർത്ഥം: ശിക്ഷിക്കരുതേ, നശിപ്പിക്കരുതേ, അപമാനിച്ച് വെളിപ്പെടുത്തരുതേ, നിന്ദിക്കരുതേ എന്നാണ്.

“ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിന്റെ നാളിൽ; തീർച്ചയായും നീ വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കുകയില്ല.”

“നിന്റെ ദൂതന്മാരിലൂടെ ഞങ്ങളോട് നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു ഞങ്ങൾക്ക് നൽകേണമേ” എന്ന് അവർ പറഞ്ഞതിന്റെ അർത്ഥമെന്താണ്? അല്ലാഹു വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കുകയില്ലെന്ന് അവർക്ക് അറിയാമായിരുന്നില്ലേ? ഇതിന്റെ മറുപടി: രൂപത്തിൽ ഇത് പ്രാർത്ഥനയാണ്; എന്നാൽ അർത്ഥത്തിൽ വാർത്തയാണ്—“തീർച്ചയായും നീ നിന്റെ ദൂതന്മാരിലൂടെ ഞങ്ങളോട് വാഗ്ദാനം ചെയ്തത് ഞങ്ങൾക്ക് നൽകും” എന്നപോലെ. അതായത്: “ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് പൊറുത്തുതരേണമേ; ഞങ്ങളുടെ ദുഷ്കർമങ്ങൾ മായ്ച്ചുകളയേണമേ; ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പിന്റെ നാളിൽ ഞങ്ങളെ അപമാനിക്കരുതേ; നിന്റെ ദൂതന്മാരിലൂടെ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത അനുഗ്രഹവും കരുണയും ഞങ്ങൾക്ക് നൽകേണമേ.”

മറ്റൊരു അഭിപ്രായത്തിൽ, അവർ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചത്: “ഞങ്ങളെ നിന്റെ പ്രതിഫലത്തിന് അർഹരായവരിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും, നിന്റെ ദൂതന്മാരിലൂടെ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു ഞങ്ങൾക്ക് നൽകുകയും ചെയ്യേണമേ” എന്നാണ്; കാരണം തങ്ങൾ ആ ആദരവിന് അർഹരാണെന്ന് അവർക്ക് ഉറപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല. മറ്റൊരു അഭിപ്രായത്തിൽ, ശത്രുക്കൾക്കെതിരായ വിജയം എന്ന വാഗ്ദാനം വേഗത്തിൽ നടപ്പാക്കണമെന്നാണ് അവർ ചോദിച്ചത്. “നീ വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കുകയില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് അറിയാം; എന്നാൽ നിന്റെ ക്ഷമ സഹിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് കഴിയുന്നില്ല. അവരുടെ അപമാനം വേഗത്തിലാക്കുകയും അവർക്കെതിരെ ഞങ്ങളെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യേണമേ” എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ഉദ്ദേശ്യം.