Pagmumuni at mga Kahilingan sa Allāh

Tafsir ni Shaykh Abdurrahman as-Sa’di

Matapos banggitin ng mga taong ito na pinagkalooban sila ni Allāh ng patnubay tungo sa pananampalataya at ginawa nila itong paraan upang hilingin ang ganap na biyaya, hiniling nila sa Kanya ang gantimpala para rito at na tuparin Niya para sa kanila ang ipinangako Niya sa pamamagitan ng mga dila ng Kanyang mga sugo: ang tagumpay at pangingibabaw sa mundong ito, at ang pagkakamit ng kaluguran ni Allāh at ng Kanyang Paraiso sa Kabilang-buhay. Tunay na hindi sinisira ni Allāh ang pangako. Kaya sinagot ni Allāh ang kanilang panalangin at tinanggap ang kanilang pagsusumamo. Dahil dito, sinabi Niya:

“Panginoon namin, tunay na kami ay nakarinig ng isang tagapanawagan na nananawagan tungo sa pananampalataya”—si Muhammad, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh. Ibig sabihin, inaanyayahan niya ang mga tao rito at hinihikayat silang tanggapin ito, sa mga saligan nito at mga sangay nito.

“Kaya sumampalataya kami”—ibig sabihin, kaagad naming tinugunan ang kanyang paanyaya at nagmadali kaming tanggapin ito. Ipinahahayag nila rito ang biyayang ipinagkaloob sa kanila ni Allāh, ipinagmamalaki ang Kanyang pagpapala, at ginagamit ito bilang paraan ng pagsusumamo sa Kanya na patawarin ang kanilang mga pagkakasala at pawiin ang kanilang masasamang gawa, sapagkat inaalis ng mabubuting gawa ang masasamang gawa. At ang Nagkaloob sa kanila ng pananampalataya ay magkakaloob din sa kanila ng ganap na kapanatagan.

“At kunin Mo ang aming mga kaluluwa kasama ng mga mabubuti”—saklaw ng panalanging ito ang paghingi ng patnubay upang gumawa ng mabuti at umiwas sa masama, sapagkat sa pamamagitan nito nagiging kabilang ang isang lingkod sa mga mabubuti; hinihiling din dito ang pagpapatuloy sa kabutihan at pananatiling matatag hanggang kamatayan.

Pagkatapos ay inilarawan Niya ang mga taong may pang-unawa bilang yaong “umaalaala kay Allāh” sa lahat ng kanilang kalagayan: “nakatayo, nakaupo at nakahiga sa kanilang mga tagiliran.” Saklaw nito ang lahat ng uri ng pag-alaala sa pamamagitan ng pananalita at puso. Kabilang din dito ang pagdarasal nang nakatayo; kung hindi kaya, nang nakaupo; at kung hindi kaya, nang nakatagilid. Sila rin ay “nag-iisip tungkol sa pagkakalikha sa mga langit at lupa,” ibig sabihin, upang makapagpatunay sa pamamagitan ng mga ito sa layuning nilikha ang mga ito.

Ipinakikita nito na ang pagmumuni-muni ay isang pagsamba at kabilang sa mga katangian ng mga banal na lingkod ni Allāh na nakakakilala sa Kanya. Kapag pinagmuni-munihan nila ang mga ito, nalalaman nilang hindi nilikha ni Allāh ang mga ito nang walang kabuluhan, kaya sinasabi nila: “Panginoon namin, hindi Mo nilikha ito nang walang saysay. Kaluwalhatian sa Iyo”—malaya Ka sa anumang hindi naaangkop sa Iyong kamahalan. Sa halip, nilikha Mo ito sa katotohanan at para sa katotohanan, at naglalaman ito ng katotohanan.

“Kaya iligtas Mo kami sa pagdurusa sa Apoy” sa pamamagitan ng pag-iingat sa amin laban sa masasamang gawa at paggabay sa amin sa mga matuwid na gawain, upang makamit namin sa gayon ang kaligtasan mula sa Apoy. Kabilang din dito ang paghiling ng Paraiso, sapagkat kapag iniligtas sila ni Allāh mula sa pagdurusa sa Apoy, makakamit nila ang Paraiso. Ngunit dahil namayani sa kanilang mga puso ang takot, nanalangin sila kay Allāh tungkol sa pinakamahalaga para sa kanila:

“Panginoon namin, tunay na sinumang ipasok Mo sa Apoy ay tunay na ipinahiya Mo”—sapagkat sumapit sa kanya ang poot ni Allāh, ng Kanyang mga anghel at ng Kanyang mga minamahal; at dinanas niya ang kahihiyang hindi matatakasan at wala ring makapagliligtas sa kanya mula rito. Kaya sinabi Niya: “At walang mga tagaadya para sa mga tagalabag sa katarungan”—na magliligtas sa kanila mula sa Kanyang parusa. Ipinahihiwatig nito na pumasok sila roon dahil sa kanilang kawalang-katarungan.

Tafsir ni Imam Ibn Kathir

Pagkatapos ay sinabi nila:

“Panginoon namin, tunay na sinumang ipasok Mo sa Apoy ay tunay na ipinahiya Mo”—ibig sabihin, hinamak Mo siya at inilantad ang kanyang kahihiyan sa harap ng lahat ng naroroon sa pagtitipon. “At walang mga tagaadya para sa mga tagalabag sa katarungan”—ibig sabihin, sa Araw ng Pagbangon ay wala silang makapagsasanggalang sa kanila mula sa Iyo at hindi nila matatakasan ang anumang naisin Mong iparanas sa kanila.

“Panginoon namin, tunay na kami ay nakarinig ng isang tagapanawagan na nananawagan tungo sa pananampalataya”—ibig sabihin, isang tagapag-anyaya na nag-aanyaya tungo sa pananampalataya, at ito ay ang Sugo, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh. “Na [nagsasabi]: ‘Sumampalataya kayo sa inyong Panginoon,’ kaya sumampalataya kami”—ibig sabihin, sinabi niya: “Sumampalataya kayo sa inyong Panginoon,” at sumampalataya kami, tinugunan namin siya at sinunod.

“Panginoon namin, patawarin Mo kami sa aming mga pagkakasala”—ibig sabihin, dahil sa aming pananampalataya at pagsunod sa Iyong Propeta, patawarin Mo kami sa aming mga pagkakasala, at ikubli Mo ang mga ito. “At pawiin Mo sa amin ang aming masasamang gawa”—yaong nasa pagitan namin at Mo. “At kunin Mo ang aming mga kaluluwa kasama ng mga mabubuti”—ibig sabihin, isama Mo kami sa mga matuwid.

Pagkatapos ay inilarawan ng Kataas-taasang Allāh ang mga taong may pang-unawa: “Yaong mga umaalaala kay Allāh nang nakatayo, nakaupo at nakahiga sa kanilang mga tagiliran.” Gaya ng naitatag sa Ṣaḥīḥ al-Bukhārī mula kay ‘Imrān ibn Ḥuṣayn, kalugdan nawa siya ni Allāh, na tinanong niya ang Sugo ni Allāh, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh, tungkol sa pagdarasal ng maysakit. Sinabi niya: “Magdasal ka nang nakatayo; kung hindi mo kaya, nang nakaupo; at kung hindi mo kaya, nang nakatagilid.”

Ibig sabihin, hindi nila iniiwan ang pag-alaala sa Kanya sa alinman sa kanilang mga kalagayan, sa pamamagitan ng kanilang mga lihim na kaisipan, kalooban at dila.

“At nag-iisip tungkol sa pagkakalikha sa mga langit at lupa”—ibig sabihin, nauunawaan nila ang mga karunungang naroroon sa mga ito na nagpapahiwatig sa kadakilaan ng Lumikha, ng Kanyang kapangyarihan, kaalaman, karunungan, pagpili at awa. Sinabi ni Shaykh Abū Sulaymān al-Dārānī: “Kapag lumalabas ako ng bahay, wala akong natatanaw na anuman maliban kung nakikita ko rito ang isang biyayang ipinagkaloob ni Allāh sa akin o isang aral para sa akin.” Isinalaysay ito ni Ibn Abī al-Dunyā sa aklat na *al-Tafakkur wa al-I‘tibār*.

Iniulat mula kay al-Ḥasan al-Baṣrī na sinabi niya: “Ang isang oras ng pagmumuni-muni ay higit na mabuti kaysa sa isang gabing pagtayo sa panalangin.” Sinabi ni al-Fuḍayl: “Sinabi ni al-Ḥasan: ‘Ang pagninilay ay salamin na nagpapakita sa iyo ng iyong mabubuting gawa at masasamang gawa.’” Sinabi ni Sufyān ibn ‘Uyaynah: “Ang pagninilay ay liwanag na pumapasok sa iyong puso.” Minsan ay binigkas niya ang taludtod na ito: “Kapag may pagninilay ang isang tao, sa bawat bagay ay may aral para sa kanya.”

Iniulat mula kay ‘Īsā, sumakanya nawa ang kapayapaan, na sinabi niya: “Mapalad ang taong ang pananalita ay pag-alaala, ang pananahimik ay pagmumuni-muni at ang pagtingin ay pagkuha ng aral.” Sinabi ni Luqmān al-Ḥakīm: “Ang mahabang pag-iisa ay higit na nakapagbibigay-inspirasyon sa pagmumuni-muni, at ang mahabang pagmumuni-muni ay tanda ng pagkatok sa pintuan ng Paraiso.” Sinabi ni Wahb ibn Munabbih: “Hindi kailanman nagtagal ang pagmumuni-muni ng isang tao nang hindi siya nakaunawa; at walang nakaunawa nang hindi siya nagkaroon ng kaalaman; at walang nagkaroon ng kaalaman nang hindi siya kumilos.”

Sinabi ni ‘Umar ibn ‘Abd al-‘Azīz: “Mabuti ang pananalitang may pag-alaala kay Allāh, Kamahal-mahalan at Kapita-pitagan Siya, ngunit higit na mainam na pagsamba ang pagmumuni-muni sa mga biyaya ni Allāh.” Sinabi ni Mughīth al-Aswad: “Dalawin ninyo ang mga libingan araw-araw upang mapaalalahanan kayo. Gunigunihin sa inyong mga puso ang lugar ng pagtitipon, at pagmasdan ang pag-alis ng dalawang pangkat tungo sa Paraiso o sa Apoy. Itanim sa inyong puso at katawan ang pag-alaala sa Apoy, sa mga pamalo nito at sa mga sapin-sapin nito.”

Dahil dito, umiiyak siya hanggang sa buhatin siyang walang malay mula sa gitna ng kanyang mga kasamahan. Sinabi ni ‘Abdullāh ibn al-Mubārak: “May isang lalaking dumaan sa isang monghe na nasa tabi ng isang sementeryo at tambakan ng basura. Tinawag niya ito at sinabi: ‘O monghe, narito sa harap mo ang dalawang kayamanan mula sa mga kayamanan ng mundong ito na mapagkukunan mo ng aral: ang kayamanan ng mga tao at ang kayamanan ng mga ari-arian.’”

Tungkol kay Ibn ‘Umar, iniulat na kapag nais niyang siyasatin ang kalagayan ng kanyang puso, pumupunta siya sa isang guho, tumatayo sa pintuan nito at tumatawag sa malungkot na tinig: “Nasaan na ang mga nanirahan dito?” Pagkatapos ay bumabaling siya sa kanyang sarili at nagsasabi: “Lahat ng bagay ay malilipol maliban sa Kanyang Mukha.” Sinabi ni Ibn ‘Abbās: “Ang dalawang rak‘ah na isinagawa nang mahinahon at may pagmumuni-muni ay higit na mabuti kaysa sa pagtayo sa panalangin nang buong magdamag habang walang-malay ang puso.”

Sinabi ni al-Ḥasan: “O anak ni Ādam, kumain ka ng isang katlo ng tiyan mo, uminom ka ng isang katlo nito at iwan mo ang natitirang katlo upang makahinga ka at makapagmuni-muni.” Sinabi ng ilang pantas: “Ang tumitingin sa mundo nang hindi kumukuha ng aral ay nagdidilim ang paningin ng kanyang puso ayon sa lawak ng kanyang pagkalingat.” Sinabi ni Bishr al-Ḥāfī: “Kung pag-iisipan lamang ng mga tao ang kadakilaan ni Allāh, hindi nila Siya susuwayin.”

Iniulat ni al-Ḥasan mula kay ‘Āmir ibn Qays na sinabi niya: “Narinig ko mula sa ilan, hindi lamang isa o dalawa o tatlo, sa mga kasamahan ng Propeta, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh, na ang liwanag ng pananampalataya ay ang pagmumuni-muni.” Iniulat mula kay ‘Īsā, sumakanya nawa ang kapayapaan, na sinabi niya: “O anak ni Ādam na mahina, katakutan mo si Allāh saan ka man naroroon.

Mamuhay ka sa mundo bilang panauhin, gawin mong tahanan ang mga masjid, sanayin ang iyong mga mata sa pag-iyak, ang iyong katawan sa pagtitiis at ang iyong puso sa pagmumuni-muni, at huwag kang mag-alala tungkol sa panustos sa kinabukasan.” Tungkol kay Amīr al-Mu’minīn ‘Umar ibn ‘Abd al-‘Azīz, kalugdan nawa siya ni Allāh, iniulat na minsan ay umiyak siya sa harap ng kanyang mga kasamahan. Nang tanungin siya kung bakit, sinabi niya: “Pinag-isipan ko ang mundo, ang mga sarap at mga pita nito, at ginawa kong aral ang mga ito mula mismo sa mga ito.

Halos hindi pa man nagwawakas ang mga pita nito ay pinalalabo na ng kapaitan ng mga ito ang kasiyahan. Kung walang aral dito para sa sinumang nagnanais kumuha ng aral, naririto naman ang mga paalaala para sa sinumang nag-aalaala.” Sinabi ni Ibn Abī al-Dunyā: Inawit sa akin ni al-Ḥusayn ibn ‘Abd al-Raḥmān ang mga taludtod na ito: “Ang pagmumuni-muni ay kaaliwan ng mananampalataya; ang mga aral ay ligaya ng mananampalataya. Nagpupuri tayo kay Allāh lamang; bawat isa sa atin ay nasa panganib.

May taong walang-malay, at lumilipas ang kanyang buhay nang hindi niya namamalayan. May buhay na dating nasa tugatog ng mga mithiin, kaaya-aya at maningning, sa lagaslas ng mga batis, sa lilim ng mga puno, sa galak ng mga halaman at sa tamis ng mga bunga. Binago iyon at ang mga taong naroroon sa pamamagitan ng mabilis na pagbabagong dala ng panahon. Nagpupuri tayo kay Allāh lamang; tunay na narito ang aral para sa sinumang may pang-unawa, kung kukuha siya ng aral.”

Sinaway ng Kataas-taasang Allāh ang mga hindi kumukuha ng aral mula sa Kanyang mga nilikha, na nagpapahiwatig sa Kanyang Sarili, mga katangian, batas, itinadhana at mga tanda. Sinabi Niya: “At kay rami ng mga tanda sa mga langit at lupa na dinaraanan nila, ngunit hindi nila pinapansin. At hindi sumasampalataya ang karamihan sa kanila kay Allāh maliban na sila ay mga nagtatambal sa Kanya.”

(Qur’an 12:105–106) Pinuri naman Niya ang Kanyang mga mananampalatayang lingkod: “Yaong mga umaalaala kay Allāh nang nakatayo, nakaupo at nakahiga sa kanilang mga tagiliran, at nag-iisip tungkol sa pagkakalikha sa mga langit at lupa,” na nagsasabi: “Panginoon namin, hindi Mo nilikha ito nang walang saysay”—ibig sabihin, hindi Mo nilikha ang mga nilikhang ito nang walang layunin. Sa halip, nilikha Mo ang mga ito nang may katotohanan upang gantimpalaan ang mga gumawa ng masama ayon sa kanilang ginawa at gantimpalaan ang mga gumawa ng mabuti ng pinakamainam.

Pagkatapos ay itinangi nila Siya mula sa paggawa nang walang kabuluhan at paglikha ng walang saysay, at sinabi nila: “Kaluwalhatian sa Iyo”—ibig sabihin, malaya Ka sa paglikha ng anumang bagay nang walang kabuluhan. “Kaya iligtas Mo kami sa pagdurusa sa Apoy”—O Ikaw na lumikha sa mga nilikha nang may katotohanan at katarungan, O Ikaw na malaya sa mga kakulangan, kapintasan at paggawa nang walang saysay, iligtas Mo kami sa pagdurusa sa Apoy sa pamamagitan ng Iyong kapangyarihan.

Itakda Mo kami sa mga gawaing ikalulugod Mo sa amin at patnubayan Mo kami sa mga matuwid na gawain na magdadala sa amin sa mga Hardin ng kaligayahan at magliligtas sa amin mula sa Iyong masakit na parusa.

“Panginoon namin, ipagkaloob Mo sa amin ang ipinangako Mo sa pamamagitan ng Iyong mga sugo”—nangangahulugang, ang ipinangako Mo sa pamamagitan ng mga dila ng Iyong mga sugo. Iniulat ni al-Bukhārī na sinabi ng Sugo ni Allāh, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh, sa isang salaysay mula kay Ibn ‘Abbās, na binanggit dito ng may-akda ang tungkol sa kanyang pagtulog sa tahanan ni Maymūnah, ang kanyang tiyahin.

Nagising ang Propeta sa huling ikatlong bahagi ng gabi, tumingin sa langit at bumigkas ng talata: “Tunay na sa pagkakalikha sa mga langit at lupa at sa pagpapalitan ng gabi at araw ay may mga tanda para sa mga taong may pang-unawa.” Pagkatapos ay tumayo siya, nagsagawa ng wudū’ at nagdasal ng labing-isang rak‘ah. Iniulat din nina Muslim at al-Bukhārī, sa iba’t ibang sanad, na nang magising ang Sugo ni Allāh, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh, binigkas niya ang huling sampung talata ng Sūrah Āl ‘Imrān, at pagkatapos ay tumayo at nagdasal.

Isinalaysay rin ang mga kaparaanan ng salaysay na ito sa iba’t ibang koleksiyon ng ḥadīth.

Iniulat ni Ibn Mardawayh sa isang salaysay mula kay Ibn ‘Abbās na lumabas ang Propeta isang gabi pagkaraan ng bahagi ng gabi, tumingin sa langit at binigkas ang talata tungkol sa mga tanda sa pagkakalikha sa mga langit at lupa hanggang sa dulo ng sūrah. Pagkatapos ay nanalangin siya: “O Allāh, maglagay Ka ng liwanag sa aking puso, liwanag sa aking pandinig at paningin, liwanag sa kanan ko at kaliwa ko, liwanag sa harapan ko at likuran ko, liwanag sa ibabaw ko at ilalim ko, at dagdagan Mo ang liwanag ko sa Araw ng Pagbangon.”

Napatunayan ang panalanging ito sa ilang paraan ng salaysay sa mga ṣaḥīḥ na aklat, mula kay Kurayb at kay Ibn ‘Abbās, kalugdan nawa sila ni Allāh.

Iniulat din ni Ibn Mardawayh at ni Ibn Abī Ḥātim mula kay Ibn ‘Abbās ang salaysay na nagtanong ang mga Quraysh sa mga Hudyo tungkol sa mga tandang ipinadala kay Mūsā at sa mga Kristiyano tungkol sa kalagayan ni ‘Īsā. Pagkatapos ay hiniling nila sa Propeta, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh, na manalangin sa kanyang Panginoon na gawing ginto ang bundok Ṣafā para sa kanila. Nanalangin siya sa kanyang Panginoon, at ipinahayag ang talata: “Tunay na sa pagkakalikha sa mga langit at lupa at sa pagpapalitan ng gabi at araw ay may mga tanda para sa mga taong may pang-unawa.”

Sinabi niya: “Kaya pagmuni-munihan nila ang mga ito.” Binanggit ni Ibn Mardawayh ang salaysay sa ganitong pananalita. Nauna nang binanggit ni al-Ṭabarānī ang salaysay na ito sa simula ng talata. Ipinahihiwatig nito na maaaring Makki ang mga talatang ito, ngunit ang kilalang pananaw ay Madani ang mga ito, at ang patunay dito ay ang iba pang salaysay.

Iniulat ni Ibn Mardawayh mula kay ‘Ā’ishah, kalugdan nawa siya ni Allāh, na sinabi niyang walang bagay sa mga gawain ng Sugo ni Allāh, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh, na hindi kahanga-hanga. Isang gabi, humingi siya ng pahintulot upang magtalaga ng oras sa pagsamba sa kanyang Panginoon. Nagsagawa siya ng wudū’ nang hindi nag-aaksaya ng tubig, tumayo upang magdasal at umiyak hanggang mabasa ng luha ang kanyang balbas.

Nagpatirapa siya at umiyak hanggang mabasa ng luha ang lupa, pagkatapos ay humiga sa tagiliran at umiyak hanggang dumating si Bilāl upang ipaalam sa kanya ang oras ng ṣalāt sa madaling-araw. Nang tanungin siya ni Bilāl kung bakit siya umiiyak gayong pinatawad na ni Allāh ang kanyang mga nauna at nahuling pagkakasala, sumagot siya: “Kasawian mo, O Bilāl! Ano ang makapipigil sa akin na umiyak, gayong ipinahayag sa akin ngayong gabi: ‘Tunay na sa pagkakalikha sa mga langit at lupa at sa pagpapalitan ng gabi at araw ay may mga tanda para sa mga taong may pang-unawa’?”

Pagkatapos ay sinabi niya: “Kasawian ng sinumang bumasa nito ngunit hindi ito pagmuni-munihan.” Iniulat din ang salaysay na ito ni ‘Abd ibn Ḥumayd at ni Abū Ḥātim ibn Ḥibbān sa kanyang *Ṣaḥīḥ*. Iniulat ni Ibn Abī al-Dunyā mula kay al-Awzā‘ī ang pahayag na: “Ang pinakamaliit na kailangan upang mapabilang sa mga nagmumuni-muni at maligtas sa kapahamakang ito ay basahin niya ang mga talatang ito habang nauunawaan ang mga ito.”

May iba pang salaysay tungkol sa pagbigkas sa huling sampung talata ng Sūrah Āl ‘Imrān tuwing gabi. Ngunit mahina ang tagapagsalaysay na si Maẓāhir ibn Aslam.

Tafsir ni al-Baghawi

“Panginoon namin, tunay na sinumang ipasok Mo sa Apoy ay tunay na ipinahiya Mo”—ibig sabihin, hinamak Mo siya. Sinasabi rin na nangangahulugan itong nilipol Mo siya o inilantad Mo ang kanyang kahihiyan, batay sa sinabi ng Kataas-taasang Allāh: “At huwag mong hiyain ako dahil sa aking mga panauhin.”

(Qur’an 11:78) Kung tatanungin: “Sinabi ng Kataas-taasang Allāh: ‘Sa Araw na hindi hihiyain ni Allāh ang Propeta at ang mga sumampalataya kasama niya’ (Qur’an 66:8), gayong may ilan sa mga mananampalataya na papasok sa Apoy, at sinabi rin Niya: ‘Tunay na sinumang ipasok Mo sa Apoy ay tunay na ipinahiya Mo’—paano ito magkakasundo?” Ang sagot: Sinabi nina Anas at Qatādah na ang kahulugan nito ay: ang sinumang mananatili magpakailanman sa Apoy ay tunay na ipinahiya Mo. Sinabi ni Sa‘īd ibn al-Musayyib na para lamang ito sa mga hindi makalalabas doon.

Iniulat ni Anas, kalugdan nawa siya ni Allāh, mula sa Propeta, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh: “Tunay na magpapasok si Allāh ng isang pangkat sa Apoy, pagkatapos ay ilalabas Niya sila roon.”

“At walang mga tagaadya para sa mga tagalabag sa katarungan.”

“Panginoon namin, tunay na kami ay nakarinig ng isang tagapanawagan”—ang tinutukoy ay si Muḥammad, sumakanya nawa ang pagpapala at kapayapaan ni Allāh. Ito ang sinabi nina Ibn Mas‘ūd at Ibn ‘Abbās, kalugdan nawa sila ni Allāh, at ng karamihan. Sinabi naman ni al-Quraẓī na ang tinutukoy ay ang Qur’an, sapagkat hindi lahat ay nakatagpo sa Propeta.

“Na nananawagan tungo sa pananampalataya”—ibig sabihin, inaanyayahan tungo sa pananampalataya.

“Na [nagsasabi]: ‘Sumampalataya kayo sa inyong Panginoon,’ kaya sumampalataya kami. Panginoon namin, patawarin Mo kami sa aming mga pagkakasala, pawiin Mo sa amin ang aming masasamang gawa at kunin Mo ang aming mga kaluluwa kasama ng mga mabubuti”—ibig sabihin, isama Mo kami sa pangkat ng mga mabubuti.

“Yaong mga umaalaala kay Allāh nang nakatayo, nakaupo at nakahiga sa kanilang mga tagiliran.” Sinabi nina ‘Alī ibn Abī Ṭālib, Ibn ‘Abbās, al-Nakha‘ī at Qatādah, kalugdan nawa sila ni Allāh, na tumutukoy ito sa pagdarasal: nagdarasal ang tao nang nakatayo; kung hindi niya kaya, nang nakaupo; at kung hindi niya kaya, nang nakatagilid.

Isinalaysay sa atin ni Abū ‘Uthmān Sa‘īd ibn Ismā‘īl al-Ḍabbī, na nagsabi: isinalaysay sa amin ni Abū Muḥammad ‘Abd al-Jabbār ibn Muḥammad al-Jarrāḥī, mula kay Abū al-‘Abbās Muḥammad ibn Aḥmad al-Maḥbūbī, mula kay Abū ‘Īsā Muḥammad ibn ‘Īsā al-Tirmidhī, mula kay Hannād, mula kay Wakī‘, mula kay Ibrāhīm ibn Ṭahmān, mula kay Ḥusayn al-Mu‘allim, mula kay ‘Abdullāh ibn Buraydah, mula kay ‘Imrān ibn Ḥuṣayn, na nagsabi: Tinanong ko ang Sugo ni Allāh tungkol sa pagdarasal ng maysakit, at sinabi niya: “Magdasal ka nang nakatayo; kung hindi mo kaya, nang nakaupo; at kung hindi mo kaya, nang nakatagilid.”

Sinabi naman ng ibang mga tagapagpaliwanag na ang ibig sabihin nito ay ang patuloy na pag-alaala kay Allāh sa lahat ng kalagayan, sapagkat bihirang hindi mapabilang ang tao sa isa sa tatlong kalagayang ito. Katulad nito ang nasa Sūrah al-Nisā’: “Kapag natapos na ninyo ang ṣalāt, alalahanin ninyo si Allāh nang nakatayo, nakaupo at nakahiga sa inyong mga tagiliran.” (Qur’an 4:103)

“At nag-iisip tungkol sa pagkakalikha sa mga langit at lupa”—at sa mga kamangha-manghang bagay na inilagay Niya sa mga ito, upang akayin ng mga ito ang mga tao sa pagkilala sa kapangyarihan ni Allāh at upang malaman nilang may isang Lumikha, Makapangyarihan, Tagapangasiwa at Marunong. Sinabi ni Ibn ‘Awn: “Inaalis ng pagmumuni-muni ang pagkalingat at nagdudulot ng takot sa puso, gaya ng pagdudulot ng tubig ng pagtubo ng halaman. Walang nakapagpapakinis sa mga puso gaya ng mga dalamhati, at walang nagbibigay-liwanag sa mga ito gaya ng pagmumuni-muni.”

“Panginoon namin”—ibig sabihin, sinasabi nila: “Panginoon namin.”

“Hindi Mo nilikha ito”—ibinalik ang panghalip sa paglikha, kaya hindi ginamit ang pambabaeng anyong “ito.”

“Nang walang saysay”—ibig sabihin, hindi bilang paglilibang o biro; sa halip, nilikha Mo ito para sa isang dakilang layunin. Ang salitang “walang saysay” ay nasa anyong accusative dahil inalis ang pang-ukol, na para bang sinasabi: “nang walang saysay.”

“Kaluwalhatian sa Iyo, kaya iligtas Mo kami sa pagdurusa sa Apoy.”

“Panginoon namin, ipagkaloob Mo sa amin ang ipinangako Mo sa pamamagitan ng Iyong mga sugo”—ibig sabihin, ang ipinangako Mo sa pamamagitan ng mga dila ng Iyong mga sugo.

“At huwag Mo kaming hiyain”—huwag Mo kaming parusahan, lipulin, ilantad ang aming kahihiyan o hamakin.

“Sa Araw ng Pagbangon. Tunay na hindi Mo sinisira ang pangako.” Kung tatanungin: “Bakit nila sinabing, ‘Panginoon namin, ipagkaloob Mo sa amin ang ipinangako Mo sa pamamagitan ng Iyong mga sugo,’ gayong alam nilang hindi sinisira ni Allāh ang pangako?” Ang sagot: Ang anyo nito ay panalangin, ngunit ang kahulugan ay pahayag: “Tiyak na ipagkakaloob Mo sa amin ang ipinangako Mo sa pamamagitan ng Iyong mga sugo.”

Ang diwa nito ay: “Patawarin Mo kami sa aming mga pagkakasala, pawiin Mo ang aming masasamang gawa at huwag Mo kaming hiyain sa Araw ng Pagbangon, upang ipagkaloob Mo sa amin ang ipinangako Mo sa pamamagitan ng Iyong mga sugo, na biyaya at awa.” Sinasabi rin na ang kahulugan nito ay: “Panginoon namin, gawin Mo kaming kabilang sa mga karapat-dapat sa Iyong gantimpala at pagkalooban Mo kami ng ipinangako Mo sa pamamagitan ng mga dila ng Iyong mga sugo,” sapagkat hindi sila nakatitiyak na karapat-dapat sila sa karangalang iyon, kaya hiniling nila sa Kanya na gawin silang karapat-dapat dito.

Sinasabi rin na hiniling lamang nila na madaliin Niya ang tagumpay na ipinangako Niya sa kanila laban sa mga kaaway. Para bang sinabi nila: “Alam namin na hindi Mo sinisira ang pangako, ngunit wala kaming tiyagang maghintay sa pagpapaliban Mo; kaya madaliin Mo ang pagkapahiya ng mga kaaway at tulungan Mo kami laban sa kanila.”