Молитва за спасение и прошка

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Откако споменаа дека Аллах им дал успех да поверуваат и преку тоа се обратија кон Него за да им ја доврши благодатта, тие побараа од Него награда за тоа и да им го исполни она што им го ветил преку Своите пратеници: победа и надмоќ на овој свет, а на Ахирет — постигнување на Аллаховото задоволство и Неговиот Џенет. Возвишениот, навистина, не го прекршува ветувањето. Аллах им ја услиша молбата и ја прими нивната понизна молитва. Затоа рекоа:

„Господару наш, ние го чувме гласникот кој повикува во верата“ — тоа е Мухаммед, саллаллаху алејхи ве селлем; односно, тој ги повикува луѓето кон верата и ги поттикнува да ја прифатат, во нејзините темели и гранки.

„Па поверувавме“ — веднаш му се оѕвавме и побрзавме кон верата. Со ова тие ја признаваат Аллаховата благодат кон нив, се радуваат на Неговиот дар и со него се обраќаат кон Него, барајќи да им ги прости гревовите и да им ги избрише лошите дела, зашто добрите дела ги отстрануваат лошите. Оној што им дал благодат со верата ќе им подари и целосна сигурност.

„И усмрти нè со добрите“ — во оваа молба се содржани барањето за успех во добрите дела и напуштањето на злото, со што човекот станува од добрите, како и барањето да истрае во тоа и да остане цврст до смртта.

Потоа Возвишениот ги опиша разумните: „кои Го спомнуваат Аллах“ во сите свои состојби — „и стоејќи и седејќи и лежејќи на своите страни“. Ова ги опфаќа сите видови спомнување со зборови и во срцето. Во тоа спаѓа и молитвата: стоејќи, а ако не може — седејќи, а ако не може — лежејќи на страна. Тие „размислуваат за создавањето на небесата и на Земјата“, за да ги согледаат доказите за целта за која се создадени.

Ова укажува дека размислувањето е ибадет и особина на Аллаховите блиски, познавачите на верата. Кога размислуваат за нив, сфаќаат дека Аллах не ги создал залудно, па велат: „Господару наш, Ти ова не го создаде залудно! Возвишен си Ти“ — Ти си возвишен над сè што не Му прилега на Твоето величие. Напротив, ги создаде вистински и заради вистината, исполнети со вистина.

„Затоа сочувај нè од казната во Огнот“ така што ќе нè заштитиш од лошите дела и ќе ни дадеш успех во добрите, за да се спасиме од Огнот. Во ова е содржано и барањето за Џенет, зашто кога Аллах ќе ги заштити од казната во Огнот, ќе им го подари Џенетот. Но бидејќи стравот ги исполнувал нивните срца, тие од Аллах го побарале она што им било најважно.

„Господару наш, оној кого Ти ќе го внесеш во Огнот, него веќе си го понижил“ — зашто го заслужил Аллаховиот гнев, како и гневот на Неговите мелекы и блиски. Ќе го снајде срам од кој нема спас и избавител. Затоа рекоа: „А насилниците нема да имаат никакви помагачи“ што би ги избавиле од Неговата казна. Ова укажува дека во Огнот ќе влезат поради својата неправда.

Тефсир на имамот Ибн Касир

Потоа рекле: „Господару наш, оној кого Ти ќе го внесеш во Огнот, него веќе си го понижил“ — односно, си го понижил и си го изложил неговиот срам пред собраните луѓе. „А насилниците нема да имаат никакви помагачи“ — на Судниот ден нема да имаат заштитник од Тебе и нема да можат да избегнат она што си го одредил за нив.

„Господару наш, ние го чувме гласникот кој повикува во верата“ — односно, повикувач кој ги повикува луѓето кон верата; тоа е Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем. „Да верувате во вашиот Господар, па поверувавме“ — односно, ни рече: „Верувајте во вашиот Господар“, па ние му се оѕвавме и го следевме. „Господару наш, прости ни ги гревовите наши“ — поради нашата вера и следењето на Твојот пратеник, прости ни ги гревовите, односно покриј ги. „И избриши ни ги лошите дела наши“ — оние што се меѓу нас и Тебе. „И усмрти нè со добрите“ — придружи нè кон праведните.

Потоа Возвишениот ги опиша разумните: „кои Го спомнуваат Аллах и стоејќи и седејќи и лежејќи на своите страни“. Во „Сахих ал-Бухари“ е потврдено дека Имран ибн Хусеин, Аллах нека е задоволен со него, пренел оти Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: „Моли се стоејќи; ако не можеш, тогаш седејќи; а ако не можеш, тогаш лежејќи на страна.“ Односно, тие не престануваат да Го спомнуваат во ниту една состојба — во своите души, срца и со своите јазици.

„И размислуваат за создавањето на небесата и на Земјата“ — тие ги разбираат мудростите што се во нив и што укажуваат на величието на Создателот, Неговата моќ, знаење, мудрост, волја и милост. Абу Сулејман ад-Дарани рекол: „Кога ќе излезам од својот дом, на што и да ми падне погледот, во тоа гледам благодат на Аллах кон мене или поука за мене.“ Ова го пренел Ибн Аби ад-Дунја во својата книга „Размислување и поука“ (ат-Тафаккур ва-л-и‘тибар). Од ал-Хасан ал-Басри се пренесува дека рекол: „Еден час размислување е подобар од ноќно стоење во молитва.“

Ал-Фудајл рекол дека ал-Хасан рекол: „Размислувањето е огледало што ти ги покажува твоите добри и лоши дела.“ Суфјан ибн Ујајна рекол: „Размислувањето е светлина што влегува во твоето срце.“ Понекогаш ги рецитирал овие стихови: „Кога човекот размислува, во сè наоѓа поука.“ Од Иса, алејхи селам, се пренесува дека рекол: „Блазе му на оној чиј говор е спомнување на Аллах, чие молчење е размислување, а чиј поглед е поука.“

Мудриот Лукман рекол: „Долгото осамување поттикнува на размислување, а долгото размислување е знак дека се тропа на вратата на Џенетот.“ Вахб ибн Мунаббих рекол: „Кога човек долго размислува, тој разбира; кога ќе разбере, стекнува знаење; а кога ќе стекне знаење, постапува според него.“ Умер ибн Абд ал-Азиз рекол: „Убаво е да се спомнува Аллах, Возвишениот, а размислувањето за Неговите благодати е најдобриот ибадет.“

Мугит ал-Асвад рекол: „Посетувајте ги гробовите секој ден за да размислувате; со срцата присуствувајте на местото на собирањето и гледајте како двете групи заминуваат — едната кон Џенетот, другата кон Огнот. Нека вашите срца и тела постојано се сеќаваат на Огнот, неговите чекани и неговите слоеви.“ Тој потоа плачел додека не паднел онесвестен меѓу своите другари. Абдуллах ибн ал-Мубарак раскажал дека еден човек поминал покрај монах што бил до гробишта и ѓубриште.

Монахот го повикал и рекол: „О монах, покрај тебе се наоѓаат две ризници на овој свет од кои можеш да извлечеш поука: ризништето на луѓето и ризништето на имотот.“ Од Ибн Умер се пренесува дека, кога сакал да го провери своето срце, одел до напуштена куќа, застанувал пред нејзиниот влез и со тажен глас повикувал: „Каде се нејзините жители?“ Потоа се враќал кон себе и го изговарал зборот на Возвишениот: „Сè ќе пропадне освен Неговото лице“ (ал-Касас, 88). Ибн Аббас рекол: „Два умерени рекати со размислување се подобри од ноќно стоење додека срцето е невнимателно.“

Ал-Хасан рекол: „О сине Адемов, јади една третина од стомакот, пиј една третина, а остави ја другата третина за да имаш простор да размислуваш.“ Еден мудрец рекол: „Кој го гледа овој свет без да извлекува поука, неговиот внатрешен вид се помрачува сразмерно со неговата невнимателност.“ Бишр ал-Хафи рекол: „Кога луѓето би размислувале за величието на Аллах Возвишениот, не би Му биле непослушни.“ Ал-Хасан пренел од Амир ибн Кајс: „Сум чул повеќе од еден, двајца или тројца од другарите на Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, да велат: ‘Светлината на верата е размислувањето.’“

Од Иса, алејхи селам, се пренесува дека рекол: „О слаб сине Адемов, плаши се од Аллах каде и да си; биди гостин на овој свет, земи ги џамиите за дом, научи ги очите да плачат, телото да трпи, а срцето да размислува; и не се грижи за утрешната храна.“ Од праведниот владетел Умер ибн Абд ал-Азиз, Аллах нека е задоволен со него, се пренесува дека еден ден заплакал пред своите другари. Кога го прашале зошто, рекол: „Размислував за овој свет, неговите задоволства и страсти, па од нив извлеков поука. Неговите уживања едвај ќе завршат, а веќе ги помрачува горчината.

Ако во него нема поука за оној што извлекува поука, тогаш во него има опомени за оној што се присетува.“ Ибн Аби ад-Дунја рекол: „Ал-Хусеин ибн Абд ар-Рахман ми ги рецитираше стиховите: ‘На верникот размислувањето му е радост, а поуката — негово уживање. Само Аллах Го славиме; сите сме во опасност. Колкумина се занесени, а животот им поминал без да забележат!

Колку убав живот бил над сите желби — во жуборот на водата, под сенката на дрвјата, во радоста од растенијата и убавината на плодовите! Но времето бргу ги менува нив и нивните блиски. Само Аллах Го славиме: во ова навистина има поука за разумниот што прима поука.’“

Аллах ги укорил оние што не извлекуваат поуки од Неговите созданија, кои укажуваат на Неговото постоење, својства, вера, одредба и знаменија: „Колку знаменија има на небесата и на Земјата покрај кои поминуваат, а од нив се одвраќаат. Повеќето од нив не веруваат во Аллах, освен како многубошци“ (Јусуф, 105–106). А ги пофалил Своите верни робови: „кои Го спомнуваат Аллах и стоејќи и седејќи и лежејќи на своите страни и размислуваат за создавањето на небесата и на Земјата“, велејќи: „Господару наш, Ти ова не го создаде залудно!“

Односно, не го создаде ова создание бесцелно, туку со вистина, за да ги награди оние што правеле зло според она што го правеле, а оние што правеле добро — со најубава награда. Потоа Го прогласиле за возвишен над бесцелноста и создавањето нешто залудно, велејќи: „Возвишен си Ти“ — над тоа да создадеш нешто залудно.

„Затоа сочувај нè од казната во Огнот“ — о Ти што ги создаде созданијата со вистина и правда, о Ти што си возвишен над недостатоците, мааните и бесцелноста, сочувај нè од казната во Огнот со Твојата моќ и сила, упати нè кон дела со кои ќе бидеш задоволен од нас и дај ни успех во праведни дела што ќе нè упатат кон Џенетите на блаженството и ќе нè заштитат од Твојата болна казна.

„Господару наш, и дај ни го она што ни го вети преку Своите пратеници.“ Се вели дека значи: поради верата во Твоите пратеници. Друго толкување е: преку зборовите на Твоите пратеници; ова е поочигледно. Имам Ахмед рекол: „Ни раскажа Абу ал-Јаман, нему Исмаил ибн Ајјаш, од Амр ибн Мухаммед, од Абу Икал, од Енес ибн Малик, Аллах нека е задоволен со него, дека Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: ‘Аскалан е еден од двата сватски града.

Аллах од него ќе воскресне седумдесет илјади луѓе на Судниот ден, кои нема да полагаат сметка, и од него ќе воскресне педесет илјади маченици како пратеници што ќе дојдат кај Аллах. Таму ќе има редови маченици, со отсечени глави во рацете и крв што тече од нивните вратни жили. Тие ќе речат: „Господару наш, дај ни го она што ни го вети преку Своите пратеници и не понижувај нè на Судниот ден. Ти, навистина, не го прекршуваш ветувањето.“

Тогаш Тој ќе рече: „Мојот роб ја кажа вистината. Измијте ги во реката Ал-Бејда.“ Ќе излезат од неа чисти и бели, па ќе се движат низ Џенетот каде што ќе посакаат.’“ Овој хадис се смета за редок во „Муснадот“, а некои го сметаат за измислен. А Аллах знае најдобро.

„И не понижувај нè на Судниот ден“ — пред собраните луѓе. „Ти, навистина, не го прекршуваш ветувањето“ — ветувањето за кое Твоите пратеници известиле, а тоа е собирањето на Судниот ден пред Тебе. Хафизот Абу Ја‘ла рекол: „Ни раскажа ал-Харис ибн Сурајџ, нему ал-Му‘тамир, нему ал-Фадл ибн Иса, од Мухаммед ибн ал-Мункедир, дека Џабир ибн Абдуллах му раскажал оти Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: ‘Срамот и понижувањето што ќе го снајдат човекот на денот на Воскресението, кога ќе застане пред Аллах, ќе бидат такви што човекот ќе посака да му биде наредено да влезе во Огнот.’ Ова е редок хадис.

Потврдено е дека Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, ги читаше овие десет ајети од крајот на сурата Али Имран кога стануваше ноќе за тахеџуд. Ал-Бухари, Аллах нека му се смилува, рекол: „Ни раскажа Са‘ид ибн Аби Мерјем, нему Мухаммед ибн Џа‘фер, кој ме извести дека Шерик ибн Абдуллах ибн Аби Немр му раскажал од Курајб, а тој од Ибн Аббас, кој рекол: ‘Преноќив кај тетка ми Мејмуна. Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, разговараше со своето семејство извесно време, а потоа легна.

Кога остана последната третина од ноќта, стана, погледна кон небото и рече: „Во создавањето на небесата и на Земјата и во сменувањето на ноќта и денот навистина има знаменија за разумните“ (Али Имран, 190). Потоа стана, зеде абдест и ги исчисти забите со мисвак. Потоа клањаше единаесет рекати. Билал го повика езанот, па тој клањаше два рекати, а потоа излезе и им ја предводеше утринската молитва на луѓето.’“

Исто така го пренел Муслим од Абу Бекр ибн Исхак ас-Сан‘ани, од Ибн Аби Мерјем. Потоа ал-Бухари го пренел преку повеќе вериги од Малик, од Махрама ибн Сулејман, од Курајб, од Ибн Аббас, кој раскажал дека преноќил кај Мејмуна, сопругата на Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, која му била тетка. Рекол: „Легнав попреку на перницата, а Божјиот Пратеник и неговото семејство легнаа по должината на неа. Божјиот Пратеник спиеше сè додека не помина половина од ноќта, или малку пред тоа или малку потоа.

Се разбуди и со раката го избриша сонот од лицето, а потоа ги прочита последните десет ајети од сурата Али Имран. Потоа стана, отиде до обесен сад со вода, зеде абдест и убаво го изврши, па стана да клања.“ Ибн Аббас рекол: „Станав и го направив истото, а потоа отидов и застанав покрај него.“ Божјиот Пратеник му ја стави десната рака на главата, го фати за десното уво и нежно го заврте.

Потоа клањаше два рекати, па уште два, па уште два, па уште два, па уште два, па уште два, а потоа клањаше витр. Потоа легна додека не дојде муезинот. Стана и клањаше два кратки рекати, па излезе и ја клањаше утринската молитва. И останатите составувачи на шесте збирки го пренеле преку повеќе вериги од Малик.

Муслим и Абу Давуд го пренеле и преку други вериги од Махрама ибн Сулејман.

Друга верзија на хадисот од Ибн Аббас: Абу Бекр ибн Мардовејх рекол: „Ни раскажа Мухаммед ибн Ахмед ибн Мухаммед ибн Али, нему Абу Јахја ибн Аби Масра, нему Халлад ибн Јахја, нему Јунус ибн Аби Исхак, од ал-Минхал ибн Амр, од Али ибн Абдуллах ибн Аббас, од Абдуллах ибн Аббас, кој рекол: ‘Ал-Аббас ми нареди да преноќам кај семејството на Божјиот Пратеник и да ја надгледувам неговата молитва. Божјиот Пратеник им ја предводеше ноќната молитва на луѓето. Кога во џамијата не остана никој освен него, стана и помина покрај мене, па рече: „Кој е ова? Абдуллах?“

Реков: „Да.“ Тој праша: „Што има?“ Реков: „Ал-Аббас ми нареди вечерва да преноќам кај вас.“ Рече: „Тогаш оди со мене.“ Кога влезе, рече: „Абдуллах, намести ја постелата.“ Донесоа перница од груба ткаенина, а Божјиот Пратеник легна на неа сè додека не го слушнав како дише во сон.

Потоа седна исправено на својата постела, ја крена главата кон небото и трипати рече: „Славен нека е Суверениот, Пресветиот.“ Потоа ги прочита овие ајети од крајот на сурата Али Имран, сè до крајот на сурата.’“ Муслим, Абу Давуд и ан-Неса’и исто така пренеле хадис за ова од Али ибн Абдуллах ибн Аббас.

Друга верзија ја пренел Ибн Мардовејх од Асым ибн Бахдала, од еден негов другар, од Са‘ид ибн Џубејр, од Ибн Аббас: „Една ноќ, откако поминал дел од ноќта, Пратеникот излегол, погледнал кон небото и го прочитал ајетот: ‘Во создавањето на небесата и на Земјата и во сменувањето на ноќта и денот навистина има знаменија за разумните’ — до крајот на сурата.

Потоа рекол: ‘О Аллах, постави светлина во моето срце, светлина во мојот слух, светлина во мојот вид, светлина од мојата десна страна, светлина од мојата лева страна, светлина пред мене, светлина зад мене, светлина над мене, светлина под мене и зголеми ми ја светлината на Судниот ден.’“ Оваа молба е потврдена во некои верзии на „Сахих“, пренесени од Курајб од Ибн Аббас, Аллах нека е задоволен со нив двајцата.

Потоа Ибн Мардовејх и Ибн Аби Хатим го пренеле преку Џа‘фер ибн ал-Мугира, од Са‘ид ибн Џубејр, од Ибн Аббас, кој рекол: „Курејшите отишле кај Евреите и ги прашале: ‘Со какви знаменија дошол Муса?’ Тие одговориле: ‘Со неговиот стап и со неговата бела рака, видлива за гледачите.’ Потоа отишле кај христијаните и прашале: ‘Каков бил Иса меѓу вас?’ Тие одговориле: ‘Ги лекувал слепите од раѓање и лепрозните и ги оживувал мртвите.’

Потоа дошле кај Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, и рекле: ‘Замоли Го твојот Господар да ни ја претвори планината Сафа во злато.’ Тој Му се помолил на својот Господар, Возвишениот, и тогаш бил објавен ајетот: ‘Во создавањето на небесата и на Земјата и во сменувањето на ноќта и денот навистина има знаменија за разумните.’ Тој рекол: ‘Нека размислуваат за нив.’“ Ова е верзијата на Ибн Мардовејх.

Претходно е наведена верзијата на ат-Табарани за овој хадис на почетокот од толкувањето на ајетот. Ова укажува дека овие ајети се мекански, но познато е дека се медински; доказ за тоа е друг хадис.

Ибн Мардовејх рекол: „Ни раскажа Исмаил ибн Али ибн Исмаил, нему Ахмед ибн Али ал-Харани, нему Шуџа ибн Ашрас, нему Хашраџ ибн Нубата ал-Васити, Абу Макрам, од ал-Калби — тој е Абу Џанаб — од Ата, кој рекол: ‘Јас, Ибн Умер и Убејд ибн Умејр отидовме кај Аиша, Аллах нека е задоволен со неа. Влеговме кај неа, а меѓу нас и неа имаше завеса. Таа рече: „Убејд, што те спречува да нè посетуваш?“ Тој одговори: „Зборовите на поетот: ‘Посетувај ретко, па љубовта ќе се зголеми.’“

Тогаш Ибн Умер рече: „Остави го тоа, раскажи ни за најчудното нешто што си го видела кај Божјиот Пратеник.“ Таа заплака и рече: „Сè во неговиот живот беше чудесно. Една ноќ дојде кај мене, па неговата кожа ја допре мојата. Потоа рече: ‘Остави ме да Му служам на мојот Господар.’

Јас реков: ‘Аллах ми е сведок, сакам да бидам блиску до тебе, но сакам и да Му служиш на својот Господар.’ Тој стана, отиде до водениот сад и зеде абдест, без да троши многу вода, а потоа стана да клања. Плачеше додека не му се навлажни брадата, па се наведна на сеџда и плачеше додека не ја навлажни земјата. Потоа легна на страна и плачеше.

Кога дојде Билал да го повика за утринската молитва, му рече: ‘О Божји Пратенику, зошто плачеш? Зар Аллах не ти ги прости претходните и подоцнежните гревови?’ Тој одговори: ‘Тешко тебе, Билале! Што би ме спречило да плачам, кога оваа ноќ ми беше објавено: „Во создавањето на небесата и на Земјата и во сменувањето на ноќта и денот навистина има знаменија за разумните“?’

Потоа рече: ‘Тешко му на оној што ги чита, а не размислува за нив.’“ Ова го пренел и Абд ибн Хумејд од Џа‘фер ибн Аун, од Абу Џанаб ал-Калби, од Ата, со подолга и поцелосна верзија. Исто така го пренел Абу Хатим ибн Хиббан во својот „Сахих“ од Имран ибн Муса, од Усман ибн Аби Шејба, од Јахја ибн Закарија, од Ибрахим ибн Сувејд ан-Наха‘и, од Абд ал-Малик ибн Аби Сулејман, од Ата, кој рекол: „Јас и Убејд ибн Умејр влеговме кај Аиша“, па го спомнал сличното предание. Исто така го пренел Абдуллах ибн Мухаммед ибн Аби ад-Дунја во книгата „Размислување и поука“ (ат-Тафаккур ва-л-и‘тибар) од Шуџа ибн Ашрас.

Потоа рекол: „Ал-Хасан ибн Абд ал-Азиз ми раскажа дека го слушнал Сунид како пренесува од Суфјан — тој е ат-Таври — дека Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: ‘Кој ќе ги прочита последните ајети од сурата Али Имран, а не размисли за нив — тешко нему.’“ Тој ги броел на прстите: десет. Ал-Хасан ибн Абд ал-Азиз рече: „Убејд ибн ас-Саиб ме извести дека ал-Евза‘и бил прашан: ‘Која е целта на размислувањето за нив?’ Тој одговорил: ‘Да ги чита и да ги разбира.’“

Ибн Аби ад-Дунја рекол: „Касим ибн Хашим ми раскажа, нему Али ибн Ајјаш, нему Абд ар-Рахман ибн Сулејман. Го прашав ал-Евза‘и: ‘Кој е најмалиот степен на размислување за нив што го избавува човекот од оваа закана?’ Тој за миг замолче, па рече: ‘Да ги чита и да ги разбира.’“

Постои и друг хадис со невообичаена верзија. Абу Бекр ибн Мардовејх рекол: „Нè извести Абд ар-Рахман ибн Башир ибн Нумер, нему Исхак ибн Ибрахим ал-Басти.“ И рекол: „Нè извести Исхак ибн Ибрахим ибн Зајд, нему Ахмед ибн Амр.“ Двајцата рекле: „Ни раскажа Хишам ибн Аммар, нему Сулејман ибн Муса аз-Зухри, нему Музахир ибн Аслам ал-Махзуми, нему Са‘ид ибн Аби Са‘ид ал-Макбари, од Абу Хурејра, дека Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, секоја ноќ читаше десет ајети од крајот на сурата Али Имран.“ Музахир ибн Аслам е слаб пренесувач.

Тефсир на ал-Багави

„Господару наш, оној кого Ти ќе го внесеш во Огнот, него веќе си го понижил“ — односно, си го понижил. Се вели и дека значи: си го уништил; а се вели и: си го посрамотил, според зборовите на Возвишениот: „И не посрамувај ме со моите гости!“ (Худ, 78). Ако се праша: „Возвишениот Аллах рекол: ‘На Денот кога Аллах нема да ги посрами Пратеникот и оние што веруваат заедно со него’ (ат-Тахрим, 8), а некои верници сепак ќе влезат во Огнот; како тогаш се вели: ‘Оној кого Ти ќе го внесеш во Огнот, него веќе си го понижил’?“

Одговорот е дека Енес и Катада рекле дека значењето е: „Оној кого Ти ќе го оставиш засекогаш во Огнот, него веќе си го понижил.“ Са‘ид ибн ал-Мусејјиб рекол дека ова се однесува само на оној што нема да излезе од него. Од Енес, Аллах нека е задоволен со него, е пренесено дека Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: „Аллах ќе внесе некои луѓе во Огнот, а потоа ќе ги изведе од него.“ „А насилниците нема да имаат никакви помагачи.“

„Господару наш, ние го чувме гласникот“ — односно, Мухаммед, саллаллаху алејхи ве селлем. Така рекле Ибн Мас‘уд и Ибн Аббас, Аллах нека е задоволен со нив двајцата, како и повеќето толкувачи. Ал-Курзи рекол дека гласникот е Куранот, зашто не секој човек го сретнал Пратеникот. „Кој повикува во верата“ — односно, кон верата.

„Да верувате во вашиот Господар, па поверувавме. Господару наш, прости ни ги гревовите наши, избриши ни ги лошите дела наши и усмрти нè со добрите“ — односно, вброј нè меѓу добрите.

„Кои Го спомнуваат Аллах и стоејќи и седејќи и лежејќи на своите страни.“ Али ибн Аби Талиб, Ибн Аббас, Аллах нека е задоволен со нив двајцата, ан-Наха‘и и Катада рекле дека ова се однесува на молитвата: човекот се моли стоејќи; ако не може — седејќи; ако не може — лежејќи на страна.

Абу Усман Са‘ид ибн Исмаил ад-Дабби ни раскажа, нему Абу Мухаммед Абд ал-Џаббар ибн Мухаммед ал-Џарахи, нему Абу ал-Аббас Мухаммед ибн Ахмед ал-Махбуби, нему Абу Иса Мухаммед ибн Иса ат-Тирмизи, нему Ханнад, нему Ваки‘, од Ибрахим ибн Тахман, од Хусеин ал-Му‘аллим, од Абдуллах ибн Бурејда, од Имран ибн Хусеин, кој рекол: „Го прашав Божјиот Пратеник за молитвата на болниот, па тој рече: ‘Моли се стоејќи; ако не можеш, тогаш седејќи; ако не можеш, тогаш лежејќи на страна.’“

Другите толкувачи рекле дека се мисли на постојано спомнување на Аллах во сите состојби, бидејќи човекот ретко е без една од овие три состојби. Сличен ајет има во сурата ан-Ниса: „Кога ќе ја завршите молитвата, спомнувајте Го Аллах и стоејќи и седејќи и лежејќи на своите страни“ (ан-Ниса, 103).

„И размислуваат за создавањето на небесата и на Земјата“ и за чудесните нешта што се во нив, за тоа да ги упати кон Аллаховата моќ и да им покаже дека тие имаат Создател, Семоќен, Управител и Мудар. Ибн Аун рекол: „Размислувањето ја отстранува невнимателноста и му влева стравопочит на срцето, како што водата предизвикува растење на растението. Ништо не ги прочистува срцата како тагата, ниту ги осветлува како размислувањето.“

„Господару наш“ — односно, го кажуваат тоа: „Господару наш.“ „Ти ова го создаде“ — зборот се однесува на созданието, па затоа не е употребена женската форма. „Залудно“ — бесцелно и за игра, туку си го создал за голема цел. Зборот „залудно“ е во акузатив поради изоставен предлог, со значење „залудно“. „Возвишен си Ти, затоа сочувај нè од казната во Огнот.“

„Господару наш, и дај ни го она што ни го вети преку Своите пратеници“ — односно, преку зборовите на Своите пратеници.

„И не понижувај нè“ — не казнувај нè, не уништувај нè, не посрамотувај нè и не понижувај нè „на Судниот ден. Ти, навистина, не го прекршуваш ветувањето.“ Ако се праша: „Зошто велат: ‘Господару наш, дај ни го она што ни го вети преку Своите пратеници’, кога знаат дека Аллах не го прекршува ветувањето?“ Одговорот е дека формата е молитва, а значењето е известување: „Ти, навистина, ќе ни го дадеш она што ни го вети преку Своите пратеници.“

Смислата е: „Прости ни ги гревовите наши, избриши ни ги лошите дела наши и не понижувај нè на Судниот ден, за да ни го дадеш она што ни го вети преку Своите пратеници — од благодат и милост.“ Се вели и дека значењето е: „Господару наш, вброј нè меѓу оние што ја заслужуваат Твојата награда и на кои ќе им го дадеш она што си им го ветил преку Своите пратеници“, зашто тие не биле сигурни дека ја заслужуваат таа почест, па побарале од Него да ги направи достојни за неа.

Се вели и дека тие побарале да им ја забрза победата над непријателите: „Знаеме дека Ти не го прекршуваш ветувањето, но немаме трпение да чекаме додека Ти ги оставаш; затоа забрзај го нивното понижување и помогни ни да ги победиме.“