Mazlumlar içün necet ve yardım

Şeyh Abdurrahman es-Saadiniñ tefsiri

Bu, Allahnıñ mü'min qullarını teşviq etmesidir; onlarıñnı Onıñ yolunda cenkleşmege qızdırmasıdır. Bu cenkleşme olarnıñ üzerine vacip olğan ve onı terk etmeleri sebebinden olara qarşı büyük ayıplav yöneltilgen bir vazifedir. Allah buyurdı: «Sizge ne oldı ki, Allah yolunda cenkleşmeyiñiz?» Halbuki erkekler, qadınlar ve balalardan ibaret zayıflar bar; olar bir çare tapmağa qadir degiller ve yolnı da bileler.

Bunıñnen beraber, duşmanları olarnı eñ büyük zulumge u ratqan. Olar Allahqa, «Ahalisi zalım olğan bu şeerden bizi çıqar», dep yalvaralar. O şeerniñ ahalisi küfür ve şirknen özlerine, azap berip, Allah yolundan qaytarıp, dinleriniñ davetine ve hicret etmelerine mani olmaqnen ise mü'minlerge zulum eteler. Olar Allahqa, bu şeerden olarnı qurtaracaq bir veli ve bir yardımcı nasip etmesini de yalvaralar.

Bu sebepten, sizniñ bu vaziyetteki cihadıñız, kâfirlerniñ malına tama etmek içün yapılan cenk degil, aileleriñizni, balalarıñıznı ve mahremleriñizni qorçalav ve müdafaa etüv kibi olur. Kâfirlerge qarşı yapılan cihadda büyük fazilet bar ve onı terk etkenlerge çoq büyük ayıplav yöneltilse de, aranızdaki zayıflarnı qurtarmaq içün yapılan cihadnıñ ecri daa büyük, faydası daa çoqtır; çünki bu, duşmannı qaytarmaq qabilindendir.

İmam İbn Kesirniñ tefsiri

Yüce Allah mü'min qullarını Öz yolunda cihad etmege ve Mekke'deki zayıf erkeklerni, qadınlarnı ve balalarnı qurtarmağa çalışmaq içün teşviq ete; olar Mekke'de qalmaqta qıynala ediler. Bu sebepten, Yüce Allah: «Olarnıñ: “Rabbimiz! Ahalisi zalım olğan bu şeerden bizi çıqar”, degenleri...» buyurdı. Bu yer Meqnedi; Yüce Allahnıñ: «Seni çıqarğan yurduñdan daa quvetli nice yurtlar bar», degen ayetine beñzer.

Soñra şeerini: «Ahalisi zalım olğan», dep vasıfladı. «Bize Öz qatıñdan bir veli nasip et ve bize Öz qatıñdan bir yardımcı nasip et», yani: Öz qatıñdan bizge bir veli ve yardımcını musahhar et. El-Buhari şöyle dedi: Abdullah ibn Muhammed bizge rivayet etti; Süfyan, Ubeydullahdan rivayet etti; o dedi: İbn Abbasnıñ: «Men ve anam zayıflardan edik», deganını eşittim. Süleyman ibn Harb bizge rivayet etti; Hammad ibn Zeyd, Eyyubdan, o da İbn Muleykeden rivayet etti: İbn Abbas «Erkeklerden, qadınlardan ve balalardan zayıf olğanlar» ayetini oqudı da: «Men ve anam Allah عز وجل mazur sayğanlardan edik», dedi. Muhammed: 13; Ebi.

el-Bağaviniñ tefsiri

Yüce Allahnıñ «Sizge ne oldı ki, cenkleşmeysiñiz?» degen sözü, «cihad etmeysiñiz?» demektir. «Allah yolunda» — Allahqa itaat yolunda demektir. Allah olarnı cihadnı terk etkenleri içün ayıplay. «Zayıflar içün» degeni, zayıflarnı qurtarmaq içün demektir.

İbn Şihab: «Zayıflarnı qurtarmaq içün Allah yolunda», dedi. Yañı bir izaatqa köre, müşriklerniñ ellerinden zayıflarnı qurtarmaq içün edi. Mekke'de bir cemaat bar edi: erkekler, qadınlar ve balalar müşriklerden çoq azap çeke ediler. Olar dua etip: «Rabbimiz!

Ahalisi zalım olğan bu şeerden bizi çıqar», der ediler. Bu yer Mekke demektir. «Zalım» — müşrik demektir; «ahalisi» ise, ahalisi müşrik olğan şeer demektir. «Zalim» sözü «ahali»niñ sıfatı olğanı içün, onıñ soñu esreli oqula; «ahali» şeerge aid olğanından, sanki fiil şeerge aid kibi olur.

«Közü güzel olğan bir adamnen qarşılaştım» degen misal kibi. «Bize Öz qatıñdan bir veli nasip et» — yani, işimizni idare etken birini nasip et. «Bize Öz qatıñdan bir yardımcı nasip et» — yani, duşmannı bizden qaytaracaq birini nasip et. Allah olarnıñ duasını qabul etti.

Resulullah صلى الله عليه وسلم Mekke'ni fetih etken soñ, olarnıñ üstüne Attab ibn Esidni vali tayin etti ve onı zalımlardan mazlumlar içün haq alğan bir yardımcı yaptı.