رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا، وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ، وَلِيًّا، وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا.
رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا
غږ نه شو پورته کېدای. وروسته بیا هڅه وکړئ.
او په تاسو څه شوي چې د الله په لار كې او د هغو بې وزلو سړيو، ښځو او ماشومانو (ژغورنې) لپاره نه جنګېږئ چې وايي زموږ ربه له دې كلى مو وباسه چې خلك يې ظالمان دي، او له خپل لوري څوك پالونكى راته وټاكه او له خپلې خوا څوك مرستندوى راته وټاكه.
په دې دعا کې د «أَخْرِجْنَا» (موږ وباسه) او «اجْعَلْ» (وټاکه) فعلونه راغلي دي. دا د هغو مظلومو، کمزورو سړیو، ښځو او ماشومانو دعا ده چې په مکه کې د استبداد تر ظلم لاندې وو.
د شیخ عبدالرحمن السعدي تفسیر
دا د الله له لوري پر خپلو مؤمنو بندګانو هڅونه او د هغه په لار کې جهاد ته پارونه ده، او دا چې جهاد پر هغوی لازم شوی دی؛ د هغه په پرېښودلو سخت ملامتېږي. نو الله وفرمایل: «او تاسو ته څه شوي چې د الله په لار کې جګړه نه کوئ؟» حال دا چې کمزوري سړي، ښځې او ماشومان شته؛ هغوی نه د خلاصون وس لري او نه د وتلو لار پېژني. سره له دې، دښمنانو پرې تر ټولو لوی ظلم کړی دی.
هغوی له الله څخه غواړي چې له دې کلي څخه یې وباسي چې اوسېدونکي یې پر خپلو ځانونو د کفر او شرک له لارې، او پر مؤمنانو د ځورونې، د الله له لارې د مخنیوي، د خپل دین د بلنې او هجرت د منع کولو له لارې ظلم کوي. له الله څخه غواړي چې له خپل لوري ورته یو ساتونکی او مرستندوی وټاکي، څو له دې کلي څخه یې وژغوري چې اوسېدونکي یې ظالمان دي. په دې توګه، ستاسو جهاد داسې جګړه ګرځي چې د خپلو کورنیو، اولادونو او محارمو د دفاع او ساتنې لپاره ده، نه هغه جهاد چې موخه یې پر کفارو برلاسي کېدل وي.
که څه هم په هغه کې ستر فضیلت دی او له هغه څخه پاتې کېدونکی په سختۍ ملامتېږي، خو له تاسو څخه د کمزورو خلکو د ژغورلو جهاد ډېر ستر ثواب او ډېره ګټه لري، ځکه دا د دښمن د دفع کولو له باب څخه دی.
د امام ابن کثیر تفسیر
الله تعالی خپل مؤمن بندګان د خپل په لار کې جهاد ته او په مکه کې د هغو کمزورو سړیو، ښځو او ماشومانو د ژغورلو لپاره هڅوي چې هلته له پاتې کېدو تنګ شوي وو. له همدې امله الله تعالی وفرمایل: «هغوی چې وایي: زموږ ربه! له دې کلي څخه مو وباسه»؛ یعنې مکه. لکه د الله تعالی دا وینا: «او څومره کلي وو چې له هغه کلي څخه ډېر ځواکمن وو چې ته یې ترې ایستلی یې».
بیا یې مکه داسې بیان کړه: «چې اوسېدونکي یې ظالمان دي؛ او له خپل لوري موږ ته یو ساتونکی وټاکه او له خپل لوري موږ ته یو مرستندوی وټاکه»؛ یعنې له خپل لوري زموږ لپاره ساتونکی او مرستندوی برابر کړه. البخاري روایت کړی: عبدالله بن محمد موږ ته وویل، سفیان موږ ته له عبیدالله څخه روایت وکړ، هغه وویل: ما له ابن عباس څخه واورېدل چې ویل یې: «زه او زما مور له کمزورو خلکو څخه وو.» سلیمان بن حرب موږ ته وویل، حماد بن زید موږ ته له ایوب څخه، هغه له ابن مليکه څخه روایت وکړ چې ابن عباس د «مګر هغه کمزوري سړي، ښځې او ماشومان» آیت ولوست، بیا یې وویل: «زه او مور مې له هغو کسانو څخه وو چې الله تعالی عذر یې ومانه.» محمد: ۱۳؛ زما پلار.
د البغوي تفسیر
د الله تعالی د وینا «او تاسو ته څه شوي چې جګړه نه کوئ» معنا دا ده: ولې جهاد نه کوئ؟ «د الله په لار کې» یعنې د الله په اطاعت کې. الله تعالی هغوی د جهاد پرېښودلو له امله رټي. «او د کمزورو په لار کې»؛ یعنې د کمزورو د ژغورلو لپاره.
ابن شهاب ویلي: د کمزورو په لار کې، څو هغوی وژغورل شي. او ویل شوي دي: د مشرکانو له منګولو څخه د کمزورو د ژغورلو لپاره. په مکه کې یوه ډله وه، «له سړیو، ښځو او ماشومانو څخه» چې د مشرکانو له خوا به ډېر ځورول کېدل. «هغوی چې» دعا کوي او وایي: «زموږ ربه!
له دې کلي څخه مو وباسه چې اوسېدونکي یې ظالمان دي»؛ یعنې مکه. «ظالمان» یعنې مشرکان؛ او «اوسېدونکي یې» یعنې هغه کلي چې د اوسېدونکو صفت یې مشرکتوب دی. د «الظالم» کلمه په جر راغلې، ځکه د «الأهل» صفت دی؛ او کله چې «الأهل» بېرته کلي ته ورګرځي، داسې کېږي لکه فعل چې د کلي وي. لکه دا چې ووایې: «پر داسې سړي تېر شوم چې سترګه یې ښکلې وه.»
«او له خپل لوري موږ ته یو ساتونکی وټاکه»؛ یعنې هغه څوک چې زموږ چارې پر غاړه واخلي. «او له خپل لوري موږ ته یو مرستندوی وټاکه»؛ یعنې هغه څوک چې دښمن له موږ څخه منع کړي. الله د هغوی دعا قبوله کړه. کله چې رسول الله صلی الله عليه وسلم مکه فتح کړه، عتاب بن اسید یې پر هغوی والي وټاکه او هغه یې د هغوی مرستندوی وګرځاوه، چې د مظلومانو حق له ظالمانو څخه واخلي.
په «صحیح البخاري» (۴۵۸۷) کې له ابن عباس څخه روایت دی چې هغه وویل: «زه او زما مور له هغو کمزورو خلکو څخه وو چې الله یاد کړي دي…»