Ducada kuwa la dulmiyey

Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi

Tani waa dhiirrigelin Eebbe ugu jeedinayo addoomadiisa mu’miniinta ah, kuna boorrinayo inay Jidkiisa ku dagaallamaan; dagaalkuna waajib ayuu ku noqday, eed weynna waa loo jeedinayaa haddii ay ka tagaan. Wuxuu yidhi: «Maxaadse u dagaallami weydeen Jidka Alle?» Iyadoo ay jiraan ragga, haweenka iyo carruurta tabarta daran ee aan awoodin inay xeelad helaan, jidna aan garanayn; haddana cadowgoodu dulmi aad u weyn ayuu u geystay.

Waxay Eebbe ka baryayaan inuu ka saaro magaaladan ay dadkeedu naftooda ugu dulmiyaan gaalnimo iyo shirkiga, mu’miniintana ugu dulmiyaan dhibaato, kana hor istaagaan Jidka Alle, una diidaan inay diintooda ugu yeedhaan dadka iyo inay hijroodaan. Waxay Eebbe ka baryayaan inuu ka yeelo wali iyo gargaare ka samatabbixiya magaaladan ay dadkeedu dulmiga badan yihiin. Sidaas darteed, dagaalkiinnu marka uu sidan yahay wuxuu ka mid noqonayaa dagaalka lagu difaacayo ehelkiinna, carruurtiinna iyo haweenkiinna dhowrsan; mana aha oo keliya jihaad lagu damacsan yahay in cadowga la weeraro.

Jihaadkaasna, inkastoo fadli weyn leeyahay oo qofka ka baaqda si weyn loo canaanto, jihaadka lagu samatabbixinayo kuwa tabarta daran ee idinka midka ah ayaa ajar badan oo faa’iido weyn leh, waayo waa iska caabbinta cadowga.

Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir

Eebbe kor ahaaye wuxuu addoomadiisa mu’miniinta ah ku dhiirrigelinayaa inay Jidkiisa ku jihaadaan, kuna dadaalaan inay Makkah ka samatabbixiyaan ragga, haweenka iyo carruurta tabarta daran ee ku daalay inay halkaas sii joogaan. Sidaas darteed ayuu Eebbe kor ahaaye u yidhi: «Kuwa leh: Rabbiyow, naga saar magaaladan…» Waxa loola jeedaa Makkah, sida hadalka Eebbe kor ahaaye: «Imisa magaalo ayaa ka xoog badnayd magaaladaadii kaa soo saartay» (Muxammad: 13). Dabadeedna wuxuu ku tilmaamay: «ay dadkeedu dulmi badan yihiin».

Wuxuu yidhi: «Noogana yeel Xaggaaga wali, noogana yeel Xaggaaga gargaare»; taasoo ah: Nooga soo dir Xaggaaga wali iyo gargaare. Al-Bukhaari wuxuu yidhi: Cabdullaahi bin Muxammad ayaa noo sheegay, Sufyaan ayaa noo sheegay, isaga oo ka soo werinaya Cubaydullaah, kaas oo yidhi: Waxaan maqlay Ibnu Cabbaas oo leh: «Aniga iyo hooyaday waxaan ka mid ahayn kuwa tabarta daran.»

Sulaaymaan bin Xarb ayaa noo sheegay, Xammaad bin Sayd ayaa noo sheegay, isaga oo ka soo werinaya Ayuub, kana soo werinaya Ibnu Mulaykah, in Ibnu Cabbaas akhriyey: «Marka laga reebo ragga, haweenka iyo carruurta tabarta daran», dabadeedna yidhi: «Aniga iyo hooyaday waxaan ka mid ahayn kuwii uu Eebbe weyne cudurdaaray.»

Tafsiirka Al-Baqawi

Hadalka Eebbe kor ahaaye: «Maxaadse u dagaallami weydeen?» macnihiisu waa: Maxaad u jihaadi weydeen? «Jidka Alle» macnihiisu waa: adeecidda Alle. Wuxuu ku canaananayaa inay jihaadka ka tageen. «Iyo kuwa tabarta daran» waxaa loola jeedaa: u dagaallama kuwa tabarta daran.

Ibnu Shihaab wuxuu yidhi: «Jidka kuwa tabarta daran», si loo badbaadiyo. Waxaa kaloo la yidhi: U dagaallama badbaadinta kuwa tabarta daran ee gacanta mushrikiinta ku jira. Makkah waxaa joogay koox dad ah, «oo ka mid ah ragga, haweenka iyo carruurta», kuwaas oo mushrikiintu dhibaato badan u geysan jireen. Kuwaas oo baryaya oo leh: «Rabbiyow, naga saar magaaladan ay dadkeedu dulmiga badan yihiin»; waxaa loola jeedaa Makkah.

«Dulmiga badan» waxaa loola jeedaa mushrikiin; «dadkeedu» waxay tilmaamaysaa dadka magaalada oo sifo ahaan mushrikiin u ah. Ereyga «dulmiga badan» waxaa loo akhriyey qaab majruur ah, maadaama uu sifo u yahay «dadka». Markii «dadku» dib ugu noqdeen magaalada, falka waxaa loo nisbeeyey sidii inuu magaalada ku saabsan yahay. Sida loo yidhaahdo: «Waxaan ag maray nin ay ishiisu qurux badan tahay.»

«Noogana yeel Xaggaaga wali» macnihiisu waa: Qof maamula arrinkeenna. «Noogana yeel Xaggaaga gargaare» macnihiisu waa: Qof naga difaaca cadowga. Eebbe wuu aqbalay ducadoodii. Markii Rasuulku, sallallaahu calayhi wasallam, furtay Makkah, wuxuu u magacaabay Cittaab bin Usayd inuu xukumo, Eebbena wuxuu uga dhigay gargaare u garsoora kuwa la dulmiyey kana qabta kuwa dulmiga badan.