Дуои раҳоӣ аз ситам

Тафсири шайх Абдурраҳмон ас-Саъдӣ

Ин даъватест аз ҷониби Аллоҳ ба бандагони муъминаш ва барангехтани онҳо ба ҷиҳод дар роҳи Ӯ; ин кор бар онҳо воҷиб гардидааст ва барои тарк кардани он сарзаниши бузург сазовори онҳост. Пас фармуд: «Шуморо чӣ шудааст, ки дар роҳи Аллоҳ намепайкоред?» Дар ҳоле ки мардону занон ва кӯдакони заифе ҳастанд, ки чорае намеёбанд ва роҳеро намешиносанд; бо вуҷуди ин, душманонашон ба онҳо ситами бузург раво доштаанд.

Онҳо аз Аллоҳ мехоҳанд, ки онҳоро аз ин шаҳр берун оварад, ки аҳлаш ба сабаби куфру ширк ба худ ва бо озор додани муъминон, боздоштани онҳо аз роҳи Аллоҳ, пешгирӣ аз даъват ба динашон ва ҳиҷрат ба муъминон ситам мекунанд. Ҳамчунин аз Аллоҳ мехоҳанд, ки аз ҷониби Худ барои онҳо сарпарасту ёваре қарор диҳад, то онҳоро аз ин шаҳре, ки аҳлаш ситамгаранд, наҷот диҳад. Пас, ҷиҳод кардани шумо дар чунин ҳолат аз навъи ҷангидан барои ҳимоя ва дифоъ аз хонавода, фарзандон ва маҳрамонатон аст, на аз навъи ҷиҳоде, ки ҳадафаш даст ёфтан ба кофирон мебошад.

Ҳарчанд дар он фазилати бузург аст ва касе, ки аз он бозмемонад, ба сахтӣ сарзаниш мешавад, ҷиҳоди шумо барои наҷот додани заифон савоби бузургтар ва фоидаи бештар дорад, зеро аз навъи дафъи душманон аст.

Тафсири имом Ибни Касир

Аллоҳи Таъоло бандагони муъминашро ба ҷиҳод дар роҳи Худ ва талош барои наҷот додани заифоне аз мардону занон ва кӯдакони Макка, ки мондан дар он ҷо барояшон тоқатфарсо шуда буд, ташвиқ мекунад. Аз ин рӯ фармуд: «Онҳое, ки мегӯянд: “Парвардигоро, моро аз ин шаҳр берун бибар”». Яъне Макка, чунонки Аллоҳи Таъоло фармудааст: «Ва чӣ бисёр шаҳрҳое, ки аз шаҳри ту, ки туро аз он берун карданд, нерумандтар буданд» (Муҳаммад, 13). Сипас онро чунин васф кард: «ки аҳлаш ситамгоранд.

Ва аз ҷониби Худ барои мо сарпарасте қарор бидеҳ ва аз ҷониби Худ барои мо ёваре қарор бидеҳ». Яъне аз ҷониби Худ барои мо сарпарасту ёваре бигумор. Бухорӣ гуфт: Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ба мо ривоят кард; Суфён аз Убайдуллоҳ ба мо ривоят кард, ки гуфт: аз Ибни Аббос шунидам, ки гуфт: «Ман ва модарам аз ҷумлаи заифон будем». Сулаймон ибни Ҳарб ба мо ривоят кард; Ҳаммод ибни Зайд аз Айюб ва ӯ аз Ибни Малика ривоят кард, ки Ибни Аббос ояти «магар мардону занон ва кӯдакони заифшуда» (Нисо, 98)-ро тиловат кард ва гуфт: «Ман ва модарам аз касоне будем, ки Аллоҳи Азза ва Ҷалла узрашонро пазируфт». Муҳаммад: 13; Аби.

Тафсири ал-Бағавӣ

Фармудаи Аллоҳи Таъоло: «Шуморо чӣ шудааст, ки намепайкоред?» Яъне ҷиҳод намекунед. «Дар роҳи Аллоҳ» яъне дар итоати Аллоҳ. Онҳоро барои тарк кардани ҷиҳод сарзаниш мекунад. «Ва барои заифон» яъне ба хотири наҷоти заифон.

Ибни Шиҳоб гуфтааст: «Дар роҳи заифон», яъне барои раҳо кардани онҳо. Ва гуфта шудааст: барои наҷот додани заифон аз дасти мушрикон. Дар Макка гурӯҳе буданд, ки аз мушрикон бисёр озор медиданд. «Аз мардону занон ва кӯдакон, ки мегӯянд: “Парвардигоро, моро аз ин шаҳр берун бибар, ки аҳлаш ситамгоранд”».

Яъне Макка. «Ситамгар» яъне мушрик; «аҳлаш» яъне аҳли он шаҳре, ки сифати сокинонаш мушрик буд. Калимаи «ситамгар» ба ҳолати ҷарр омадааст, зеро он сифати «аҳл» аст; чун «аҳл» ба шаҳр нисбат дода шудааст, гӯё худи шаҳр чунин амалро анҷом додааст. Монанди ин ки гуфта шавад: «Аз назди марде гузаштам, ки чашмаш зебост».

«Ва аз ҷониби Худ барои мо сарпарасте қарор бидеҳ» — яъне касеро, ки корҳои моро ба ӯҳда гирад. «Ва аз ҷониби Худ барои мо ёваре қарор бидеҳ» — яъне касеро, ки моро аз душман боздорад. Пас, Аллоҳ дуои онҳоро иҷобат кард. Ҳангоме ки Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) Маккаро фатҳ кард, Уттоб ибни Усайдро бар онҳо волӣ таъйин намуд ва ӯро барои онҳо ёваре қарор дод, ки миёни ситамдидагон ва ситамгарон инсоф мекард.