පවුලේ දැහැමි බව හා නායකත්වය
رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا، وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ، وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا.
رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
තවද ඔවුහු වනාහි ‘අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, අපගේ බිරියන්ගෙන් ද අපගේ දරු පරපුරෙන් ද නෙත් පිනවන සිසිල අපට ඇති කරනු මැනව ! තවද බිය බැතිමතුන් මෙහෙයවන්නන් බවට අප පත් කරනු මැනව ! යැයි පවසන්නන් වෙති.
ව්‍යාකරණ රූප: “හබ් ලනා” (هَبْ لَنَا) සහ “ඉජ්අල්නා” (اجْعَلْنَا) යන ක්‍රියාපද. පවුලේ සතුට, භාර්යාවන්ගේ හා දරුවන්ගේ දැහැමි බව සහ බිය බැතිමත්කමේ නායකත්වය ඉල්ලා කරන අතිවිශිෂ්ට ප්‍රාර්ථනාවකි.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
“තවද, ‘අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! අපගේ සහකාරයන්ගෙන්ද’” එනම් මිතුරන්ගෙන්ද, සමවයස්කරුවන්ගෙන්ද, භාර්යාවන්ගෙන්ද “අපට” යනුවෙන් ඔවුහු පවසති. “අපගේ දරු පරපුරෙන්ද නෙත් පිනවන සැනසීමක්” එනම් ඔවුන් නිසා අපගේ නෙත් සතුටට පත්වේවා යන්නයි. ඔවුන්ගේ තත්ත්වය හා ගුණාංග විමසා බැලූ විට, ඔවුන්ගේ අභිලාෂයන්හි උසස්කමෙන්ද ඔවුන්ගේ තරාතිරමේ මහත්කමෙන්ද පැහැදිලි වන්නේ, තම දරු පරපුර තම පරමාධිපතියාණන්ට කීකරු වන, දැනුම ලබන හා ඒ අනුව ක්‍රියා කරන අය ලෙස දකින තුරු ඔවුන්ගේ නෙත් සැනසෙන්නේ නැති බවයි.
මෙය ඔවුන්ගේ භාර්යාවන් හා දරු පරපුර දැහැමි වීම සඳහා කරන ප්‍රාර්ථනාවක් වනවාක් මෙන්ම, එහි ප්‍රයෝජනය ඔවුන් වෙතම ආපසු ලැබෙන බැවින් ඔවුන් වෙනුවෙන්ම කරන ප්‍රාර්ථනාවක්ද වේ. ඒ නිසා ඔවුහු එය තමන්ට ලැබෙන ත්‍යාගයක් ලෙස සලකා, “අපට පිරිනමනු මැනව” යැයි පැවසූහ. එපමණක් නොව, ඔවුන්ගේ ප්‍රාර්ථනාව සියලු මුස්ලිම්වරුන්ටම ප්‍රයෝජනවත් වේ. මන්ද, මෙහි සඳහන් අය දැහැමි වීම ඔවුන් සමඟ සම්බන්ධ වන හා ඔවුන්ගෙන් ප්‍රයෝජන ලබන බොහෝ දෙනාගේ යහපත් තත්ත්වයට හේතුවක් වන බැවිනි.
“තවද, බිය බැතිමතුන්ට අප ආදර්ශ නායකයන් බවට පත් කරනු මැනව” යනු, “අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! අපව මෙම උසස් තරාතිරමට, එනම් සත්‍යවාදීන්ගේ සහ අල්ලාහ්ගේ දැහැමි සේවකයන් අතරින් පරිපූර්ණ අයගේ තරාතිරමට පමුණුවනු මැනව” යන්නයි. එය ආගම තුළ නායකත්වය දැරීමේ තරාතිරම වන අතර, ඔවුන්ගේ වචනවලින්ද ක්‍රියාවලින්ද බිය බැතිමතුන්ට ආදර්ශයක් වීමයි. ඔවුන්ගේ ක්‍රියා අනුගමනය කරනු ලැබේ; ඔවුන්ගේ වචන විශ්වාසයෙන් පිළිගනු ලැබේ; යහපත් මිනිසුන් ඔවුන් පිටුපසින් ගමන් කරති. එවිට ඔවුහු අන් අයට මඟ පෙන්වන අතර, තමන්ද නිවැරදි මඟ ලබති.
යම් දෙයක් අත්කර ගැනීමට ප්‍රාර්ථනා කිරීම යනු, එය අත්කර ගැනීමට අවශ්‍ය වන දෑද ඉල්ලා සිටීම බව පැහැදිලිය. ආගම තුළ නායකත්වය යන මෙම තරාතිරම අත්කර ගත හැක්කේ ඉවසීමෙන් හා නිශ්චිත විශ්වාසයෙන් පමණි. අල්ලාහ් මෙසේ පවසා ඇත: “ඔවුන් ඉවසීමෙන් කටයුතු කළ විටත්, අපගේ වදන් පිළිබඳ නිශ්චිත විශ්වාසයෙන් සිටි විටත්, අපගේ නියෝගය අනුව මඟ පෙන්වන නායකයන් බවට අපි ඔවුන් පත් කළෙමු” (අස්-සජදා 32:24).
එබැවින් මෙම ප්‍රාර්ථනාවට ඇතුළත් වන්නේ අල්ලාහ්ට කීකරු වීමේදී ඉටු කළ යුතු ක්‍රියාවන්, අල්ලාහ්ට අකීකරු වීමෙන් වැළකීම, වේදනාකාරී නියමයන් හමුවේ ඉවසීම සහ එහි හිමිකරු නිශ්චිත විශ්වාසයේ තරාතිරමට පමුණුවන පරිපූර්ණ දැනුමයි. මෙහි බොහෝ යහපතක්ද මහත් ත්‍යාගයක්ද ඇත. තවද, රසූල්වරුන්ට පසුව ලැබිය හැකි ඉහළම චරිතමය තරාතිරම් කරා ඔවුන් පත්වීමද මෙයට අයත් වේ.
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
“තවද, ‘අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! අපගේ භාර්යාවන්ගෙන්ද අපගේ දරු පරපුරෙන්ද අපට නෙත් පිනවන සැනසීමක් පිරිනමනු මැනව’ යැයි පවසන්නෝ” යන අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශයේ අර්ථය නම්, තමන්ගේ දරු පරපුරෙන් අල්ලාහ්ට කීකරු වී, කිසිදු හවුල්කරුවකු නොමැතිව ඔහුට පමණක් නමස්කාර කරන අය බිහි කරන ලෙස ඔවුහු අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටිති යන්නයි.
ඉබ්නු අබ්බාස් පවසා ඇත්තේ: “ඔවුන් අදහස් කරන්නේ කීකරු ක්‍රියා කරන අයයි. ඔවුන් නිසා මෙලොව හා පරලොව ඔවුන්ගේ නෙත් සතුටට පත්වේ.” ඉක්‍රිමා පවසා ඇත්තේ: “ඔවුහු මෙයින් රූප සෞන්දර්යය හෝ අලංකාරය අදහස් නොකළහ. ඔවුන් අදහස් කළේ, තමන්ගේ දරු පරපුර අල්ලාහ්ට කීකරු වීමයි.”
මෙම ආයතය පිළිබඳ විමසූ විට හසන් අල්-බස්රී මෙසේ පැවසීය: “මුස්ලිම් සේවකයා තම භාර්යාවගෙන්ද, සහෝදරයාගෙන්ද, සමීපතමයාගෙන්ද අල්ලාහ්ට කීකරු වීම දැකීමයි. අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමි! තම දරුවකු හෝ මුණුබුරකු හෝ සහෝදරයකු හෝ සමීපතමයකු අල්ලාහ්ට කීකරු වනු දැකීම තරම් මුස්ලිම්වරයකුගේ නෙත් සතුටු කරන වෙනත් දෙයක් නැත.”
ඉබ්නු ජුරයිජ්, “අපගේ භාර්යාවන්ගෙන්ද අපගේ දරු පරපුරෙන්ද අපට නෙත් පිනවන සැනසීමක් පිරිනමනු මැනව” යන ප්‍රකාශය ගැන මෙසේ පැවසීය: “ඔවුහු ඔබට නමස්කාර කර, ඔබට අලංකාර ලෙස නමස්කාර කරත්වා; අපට කරදර ඇති නොකරත්වා.” අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු සයිද් ඉබ්නු අස්ලම් පවසා ඇත්තේ: “ඔවුන් අදහස් කරන්නේ, තම භාර්යාවන් හා දරු පරපුර ඉස්ලාමයට මඟ පෙන්වන ලෙස අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටීමයි.”
ඉමාම් අහ්මද් මෙසේ වාර්තා කළේය: යඅමර් ඉබ්නු බිෂ්ර් අපට පැවසීය; අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අල්-මුබාරක් අපට පැවසීය; සෆ්වාන් ඉබ්නු අම්ර් අපට දැනුම් දුන්නේ, ඔහුට අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු ජුබයිර් ඉබ්නු නුෆයිර් පැවසූ බවත්, ඔහුගේ පියා මෙසේ පැවසූ බවත්ය: දිනක් අපි මික්දාද් ඉබ්නු අල්-අස්වද් සමඟ වාඩි වී සිටියෙමු. එවිට එක් මිනිසෙක් ඔහු අසලින් ගොස් මෙසේ පැවසීය: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ව දුටු මේ දෑස් දෙකේ හිමිකරුට සුභ වාසනාවක්! ඔබ දුටු දේ අපත් දකින්නටත්, ඔබ සහභාගී වූ දේට අපත් සහභාගී වන්නටත් අපි කැමැත්තෙමු.”
එම කතාව නිසා මික්දාද් කෝපයට පත් විය. එම මිනිසා පැවසුවේ යහපත් දෙයක් පමණක් බැවින්, ඔහු කෝප වූයේ මන්දැයි මට පුදුමයක් ඇති විය. පසුව මික්දාද් ඔහු වෙත හැරී මෙසේ පැවසීය: “අල්ලාහ් කෙනෙකුට නොපෙන්වා තැබූ අවස්ථාවකට සහභාගී වූවා නම් තමා කෙසේ හැසිරෙනු ඇත්දැයි නොදන්නා මිනිසකු, එම අවස්ථාවට සහභාගී වන්නට ආශා කරන්නේ කුමක් නිසාද? අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමි!
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් සමඟ සිටි සමහර ජනතාව නබිවරයාණන්ට පිළිතුරු නොදුන් අතර, ඔහුව සත්‍යය කළේද නැත. එබැවින් අල්ලාහ් ඔවුන්ගේ මුහුණු මතටම ඔවුන් නිරයේ හෙළනු ඇත. ඔබගේ නබිවරයාණන් ගෙන ආ දේ සත්‍යය කරමින්, ඔබේ පරමාධිපතියාණන් පමණක් දැන සිටින තත්ත්වයට ඔබව පත් කර, වෙනත් අය මතට පැමිණි පීඩාවෙන් ඔබව මුදවා තැබීම ගැන ඔබ අල්ලාහ්ට ස්තුති කළ යුතු නොවේද?
අල්ලාහ් නබිවරයාණන්ව එවූයේ නබිවරුන් අතරින් කිසිදු නබිවරයකු එවන ලද තත්ත්වයන්ටත් වඩා දුෂ්කර තත්ත්වයකදීය. එය ජාහිලිය්යාවේ [ඉස්ලාමයට පෙර අඥානකමේ] දිගු විරාමයක් පැවති කාලයකි. පිළිමවලට නමස්කාර කිරීමට වඩා උතුම් ආගමක් ඇතැයි ඔවුහු නොසිතූහ. එවිට නබිවරයාණන් සත්‍යය හා අසත්‍යය වෙන් කර පෙන්වන නිර්ණායකය ගෙන ආවේය.
ඔහු පියා සහ පුතා අතරද වෙන් කිරීමක් ඇති කළේය. ඇතැම් විට මිනිසකු තම පියා හෝ පුතා හෝ සහෝදරයා අවිශ්වාසවන්තයකු ලෙස දුටුවේය. අල්ලාහ් ඔහුගේ හදවතේ අගුල විශ්වාසය සඳහා විවෘත කර තිබූ බැවින්, ඒ සමීපතමයා මිය ගියහොත් නිරයට ඇතුළු වන බව ඔහු දැන සිටියේය. එබැවින් තම ආදරණීයයා නිරයේ සිටින බව දැන දැන ඔහුගේ නෙත් සැනසෙන්නේ නැත.
අල්ලාහ් මෙසේ පවසන විට අදහස් කළේ එයයි: “තවද, ‘අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! අපගේ භාර්යාවන්ගෙන්ද අපගේ දරු පරපුරෙන්ද අපට නෙත් පිනවන සැනසීමක් පිරිනමනු මැනව’ යැයි පවසන්නෝ.”
මෙම වාර්තා සම්ප්‍රේෂණ දාමය සත්‍ය සහ විශ්වාසදායකය. එහෙත් එය [අල්-බුහාරි හා මුස්ලිම් යන] ඔවුන් දෙදෙනා විසින් වාර්තා කර නැත.
“තවද, බිය බැතිමතුන්ට අප ආදර්ශ නායකයන් බවට පත් කරනු මැනව” යන ප්‍රකාශය පිළිබඳව ඉබ්නු අබ්බාස්, හසන්, කතාදා, සුද්දී සහ රබීඉ ඉබ්නු අනස් පවසා ඇත්තේ: “යහපත් දේ තුළ අන් අය අපව අනුගමනය කරන නායකයන් බවට පත් කරනු මැනව” යන්නයි. වෙනත් අය පවසා ඇත්තේ: “යහපත කරා මඟ පෙන්වන, තමන්ද නිවැරදි මඟ ලැබූ අය බවට පත් කරනු මැනව” යන්නයි. ඔවුහු තම නමස්කාරය තම දරුවන්ගේ හා දරු පරපුරේ නමස්කාරය සමඟ අඛණ්ඩව පවතිනු දැකීමටත්, තමන්ගේ මඟ පෙන්වීම අන් අයට ප්‍රයෝජනවත් වන ලෙස පැතිර යනු දැකීමටත් කැමති වූහ. එය වැඩි පුණ්‍යඵලයක්ද වඩා යහපත් අවසානයක්ද වේ.
ඒ නිසා අබූ හුරයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගෙන් වාර්තා වූ හදීසයක් සහීහ් මුස්ලිම්හි සඳහන් වේ. අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ මෙසේ පැවසූහ: “ආදම්ගේ පුත්‍රයා මිය ගිය විට ඔහුගේ ක්‍රියා නතර වේ; කරුණු තුනක් හැර: ඔහු වෙනුවෙන් ප්‍රාර්ථනා කරන දැහැමි දරුවකු, ඔහුගෙන් පසුව ප්‍රයෝජන ලබන දැනුමක් හෝ අඛණ්ඩ පුණ්‍යදානයක්.” තවද, [මෙම මඟ පෙන්වීම සඳහා] කැඳවන්නන්ය.
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
“තවද, ‘අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! අපගේ භාර්යාවන්ගෙන්ද අපගේ දරු පරපුරෙන්ද’ යැයි පවසන්නෝ” යනුවෙන් අල්ලාහ් පවසයි. අබූ අම්ර්, කිසායි සහ අබූ බක්ර් යන අය එය අලිෆ් අකුර නොමැතිව පාරායනය කළහ. අනෙක් අය එය බහු වචන ලෙස අලිෆ් අකුර සමඟ පාරායනය කළහ.
“නෙත් පිනවන සැනසීමක්” යනු දැහැමි හා බිය බැතිමත් දරුවන්ය. එනම්, “ඔවුන්ව දැහැමි අය බවට පත් කරනු මැනව; එවිට ඔවුන් නිසා අපගේ නෙත් සැනසේවා” යැයි ඔවුහු පවසති. කුර්සි පවසා ඇත්තේ: “අල්ලාහ්ට කීකරු වන තම භාර්යාව හා දරුවන් දැකීම තරම් විශ්වාසවන්තයකුගේ නෙත් පිනවන වෙනත් දෙයක් නැත.” හසන් ද මෙසේම පවසා ඇත.
“නෙත් පිනවන සැනසීම” යනුවෙන් එය ඒකවචනයෙන් පැවසුවේ එය නාම පදයක් [ක්‍රියා මූලයක්] වන නිසාය. එහි මූල අර්ථය සීතල වීමයි. අරාබිවරුන් උෂ්ණයෙන් පීඩා විඳින අතර සීතලෙන් සහනය ලබති. සතුටු වන විට “නෙත් සැනසීම” යනුවෙන්ද, ශෝක වන විට “නෙත් උණුසුම් වීම” යනුවෙන්ද කියති.
සතුටේදී ඇසෙන් වැටෙන කඳුළු සීතල වන අතර, ශෝකයේදී වැටෙන කඳුළු උණුසුම් වන බවද කියනු ලැබේ. අල්-අස්හරී පවසා ඇත්තේ: “නෙත් පිනවන සැනසීම” යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඔහුගේ සිත සතුටු කරන අයකු ඔහුට මුණගැසීමයි; එවිට වෙනත් අය දෙස බැලීමෙන් ඔහුගේ නෙත් නිදහස්ව සැනසේ.
“තවද, බිය බැතිමතුන්ට අප ආදර්ශ නායකයන් බවට පත් කරනු මැනව” යනු, යහපතෙහි අන් අය අපව අනුගමනය කරන නායකයන් බවට පත් කරනු මැනව යන්නයි. එය “නායකයන්” යන බහු වචන රූපයෙන් නොපැවසුවේ, “නියත වශයෙන්ම අපි ලෝකවල පරමාධිපතියාණන්ගේ දූතයා වෙමු” (අෂ්-ෂුඅරා 26:16) යන ප්‍රකාශය මෙන් බැවිනි. තවත් මතයකට අනුව, එහි අදහස බහු වචනයයි; “ඔවුහු මාගේ සතුරෝය” (අෂ්-ෂුඅරා 26:77) යන ප්‍රකාශයේ “සතුරා” යන්නෙන් “සතුරන්” අදහස් වන්නාක් මෙනි. “අපගේ අමීර් මේ අයයි” යනුවෙන් පවසන විට “අපගේ අමීර්වරු මේ අයයි” යන්න අදහස් කිරීමද එසේමය.
තවත් මතයකට අනුව, එය නාම පදයක් වන අතර, “අස්-සියාම්” [උපවාසය] හා “අල්-කියාම්” [නැඟී සිටීම/නමස්කාරය] මෙන්ය. “අම්ම යඅම්මු ඉමාමන්” [නායකත්වය දැරුවේය] යනුවෙන් කියනු ලැබේ; එය “කාම යකූමු කියාමන්” [නැඟී සිටියේය] සහ “සාම යසූමු සියාමන්” [උපවාසයේ නිරත විය] යනුවෙන් කියන්නාක් මෙනි.
හසන් පවසා ඇත්තේ: “අපි බිය බැතිමතුන් අනුගමනය කරමු; බිය බැතිමතුන්ද අපව අනුගමනය කරත්වා.” ඉබ්නු අබ්බාස් පවසා ඇත්තේ: “අපව මඟ පෙන්වන නායකයන් බවට පත් කරනු මැනව.” එය “අපගේ නියෝගය අනුව මඟ පෙන්වන නායකයන් බවට අපි ඔවුන් පත් කළෙමු” (අස්-සජදා 32:24) යන අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශය මෙනි. “අපව නොමඟ යවන නායකයන් බවට පත් නොකරනු මැනව” යන අර්ථයද මෙහි ඇත.
එය “අපි ඔවුන් නිරය කරා කැඳවන නායකයන් බවට පත් කළෙමු” (අල්-කසාස් 28:41) යන ප්‍රකාශය මෙනි.
තවත් මතයකට අනුව මෙය වචන පෙළ මාරු වූ ප්‍රකාශයකි. එහි අර්ථය “බිය බැතිමතුන් අපට නායකයන් බවට පත් කරනු මැනව” යන්නයි; එනම්, අපව ඔවුන් අනුගමනය කරමින් ඔවුන්ට පිටුපසින් යන අය බවට පත් කරනු මැනව යන්නයි. මෙය මුජාහිද්ගේ මතයයි.
සහීහ් අල්-බුහාරි (අංක 5065) හි නබිතුමාණන්ගෙන් මෙසේ වාර්තා වී ඇත: “මෙලොව ජීවිතය තාවකාලික භුක්තියකි. එහි ඇති වඩාත්ම උතුම් භුක්තිය දැහැමි භාර්යාවයි.”