Niềm vui gia đình và nêu gương

Tafsir của Sheikh Abdurrahman as-Sa'di

“Và những người nói: ‘Lạy Thượng Đế của chúng con, xin ban cho chúng con từ những người phối ngẫu của chúng con’” — nghĩa là những người đồng hành, bạn bè, những người cùng trang lứa và vợ chồng — “‘và con cháu của chúng con niềm vui cho đôi mắt’” — nghĩa là họ khiến mắt chúng con vui mừng.

Khi xem xét kỹ tình trạng và những phẩm chất của họ, ta nhận ra từ những hoài bão cao cả và địa vị cao quý của họ rằng mắt họ không thể vui mừng cho đến khi thấy những người thân ấy vâng phục Thượng Đế, có tri thức và hành động theo tri thức. Lời cầu xin này không chỉ cầu cho vợ chồng và con cháu được ngay chính, mà còn là lời cầu xin cho chính họ, bởi lợi ích từ điều đó sẽ trở lại với họ. Vì vậy, họ xem đó là một món quà dành cho mình và nói: “Xin ban cho chúng con.”

Hơn nữa, lời cầu xin của họ còn đem lại lợi ích cho toàn thể người Muslim, bởi sự ngay chính của những người được nhắc đến sẽ trở thành nguyên nhân khiến nhiều người có liên hệ với họ và được họ giúp ích cũng trở nên ngay chính.

“Và xin làm cho chúng con thành người dẫn đầu cho những người kính sợ Allah” — nghĩa là: Lạy Thượng Đế của chúng con, xin đưa chúng con đến địa vị cao quý này, địa vị của những người chân thành và những tôi tớ ngoan đạo hoàn hảo của Allah. Đó là địa vị dẫn đầu trong tôn giáo, để họ trở thành tấm gương cho những người kính sợ Allah trong lời nói và việc làm; người ta noi theo hành động của họ, yên lòng trước lời nói của họ, và những người tốt đi theo họ, nhờ đó họ hướng dẫn người khác và cũng được hướng dẫn.

Điều rõ ràng là cầu xin đạt được một điều cũng bao hàm việc cầu xin những điều cần thiết để đạt được nó. Địa vị này — địa vị dẫn đầu trong tôn giáo — chỉ có thể đạt được bằng sự kiên nhẫn và niềm tin chắc chắn, như Allah Toàn Năng phán: “Và TA đã làm cho họ thành những vị lãnh đạo hướng dẫn theo mệnh lệnh của TA, bởi vì họ kiên nhẫn và vững tin vào các dấu hiệu của TA.” (Kinh Qur’an, chương 32, câu 24)

Vì vậy, lời cầu xin này đòi hỏi rất nhiều việc làm, sự kiên nhẫn trong việc vâng phục Allah, tránh điều bất tuân Ngài và chịu đựng những định mệnh đau buồn; đồng thời đòi hỏi tri thức hoàn hảo đưa người sở hữu nó đến bậc vững tin chắc chắn. Đó là điều tốt đẹp lớn lao và sự ban tặng dồi dào, để họ đạt đến những phẩm hạnh cao nhất có thể sau các vị Thiên Sứ.

Tafsir của Imam Ibn Kathir

Lời phán của Allah: “Và những người nói: ‘Lạy Thượng Đế của chúng con, xin ban cho chúng con từ những người phối ngẫu và con cháu của chúng con niềm vui cho đôi mắt’” nghĩa là họ cầu xin Allah cho con cháu và dòng dõi của họ trở thành những người vâng phục Ngài và chỉ thờ phượng riêng Ngài, không kết hợp bất cứ ai với Ngài.

Ibn ‘Abbas nói: “Ý họ là những người làm việc thiện, nhờ đó mắt họ vui mừng ở đời này và Đời Sau.” ‘Ikrimah nói: “Họ không có ý xin vẻ đẹp hay sự hấp dẫn, mà muốn con cháu mình là những người vâng phục.” Khi được hỏi về câu kinh này, Al-Hasan Al-Basri nói: “Ấy là để Allah cho người Muslim thấy vợ mình, anh em mình và những người thân thiết của mình vâng phục Allah. Thề bởi Allah, không có điều gì khiến mắt người Muslim vui mừng hơn việc thấy con cái, cháu chắt, anh em hoặc người thân yêu vâng phục Allah, Đấng Uy Nghi và Vĩ Đại.”

Ibn Jurayj nói về lời phán: “Xin ban cho chúng con từ những người phối ngẫu và con cháu của chúng con niềm vui cho đôi mắt”: “Họ thờ phượng Ngài, thờ phượng Ngài một cách tốt đẹp, và không gây ra những lỗi lầm khiến chúng con phải gánh chịu.” ‘Abdur-Rahman ibn Zayd ibn Aslam nói: “Nghĩa là họ cầu xin Allah hướng dẫn vợ và con cháu mình đến với Islam.”

Imam Ahmad thuật lại: Ya‘mar ibn Bishr kể với chúng tôi; ‘Abdullah ibn Al-Mubarak kể với chúng tôi; Safwan ibn ‘Amr cho chúng tôi biết; ‘Abdur-Rahman ibn Jubayr ibn Nufayr thuật lại với tôi từ cha mình rằng: Một ngày nọ, chúng tôi ngồi bên Al-Miqdad ibn Al-Aswad. Có một người đi ngang qua và nói: “Phúc thay cho đôi mắt này, vì đã được nhìn thấy Thiên Sứ của Allah ﷺ! Chúng tôi ước gì được thấy điều ông đã thấy và chứng kiến điều ông đã chứng kiến.” Al-Miqdad nổi giận, khiến tôi ngạc nhiên, vì người ấy chẳng nói gì ngoài điều tốt đẹp.

Rồi ông quay sang người ấy và nói: “Điều gì khiến một người mong ước được có mặt trong một hoàn cảnh mà Allah đã không cho người ấy chứng kiến, trong khi người ấy không biết nếu có mặt thì mình sẽ hành xử ra sao? Thề bởi Allah, đã có những người sống cùng thời với Thiên Sứ của Allah ﷺ mà Allah đã úp mặt họ vào Hỏa Ngục; họ không đáp lại Người và cũng không tin Người. Chẳng phải các người nên tạ ơn Allah vì Ngài đã đưa các người đến với Islam, khi các người chỉ biết Thượng Đế của mình và tin vào những gì vị Nabi của các người mang đến hay sao?

Các người đã được tránh khỏi thử thách nhờ những người khác gánh chịu rồi.

Allah đã sai phái vị Nabi ﷺ trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất mà một vị Nabi từng được sai phái, vào thời kỳ gián đoạn giữa các vị Nabi, trong một thời kỳ vô minh mà người ta không cho rằng tôn giáo nào tốt hơn việc thờ các thần tượng. Người mang đến một tiêu chuẩn phân định, qua đó phân biệt chân lý với điều giả dối, và phân cách cha với con. Có người nhìn thấy cha mình, con mình hoặc anh em mình là kẻ không tin, trong khi Allah đã mở khóa trái tim người ấy cho đức tin.

Người ấy biết rằng nếu người thân của mình chết trong tình trạng ấy thì sẽ vào Hỏa Ngục, nên mắt người ấy không thể vui mừng khi biết người mình yêu thương đang ở trong Hỏa Ngục. Chính về điều này Allah Toàn Năng phán: ‘Và những người nói: “Lạy Thượng Đế của chúng con, xin ban cho chúng con từ những người phối ngẫu và con cháu của chúng con niềm vui cho đôi mắt.”’” Đây là một chuỗi truyền thuật xác thực, nhưng hai vị [Al-Bukhari và Muslim] không ghi lại.

Lời phán của Allah: “Và xin làm cho chúng con thành người dẫn đầu cho những người kính sợ Allah” — Ibn ‘Abbas, Al-Hasan, Qatadah, As-Suddi và Ar-Rabi‘ ibn Anas nói: “Xin làm cho chúng con thành những vị lãnh đạo mà người ta noi theo trong điều tốt.” Những người khác nói: “Nghĩa là những người hướng dẫn và được hướng dẫn đến điều tốt.” Họ mong muốn việc thờ phượng của mình được tiếp nối bằng việc thờ phượng của con cái và con cháu, và sự hướng dẫn của họ lan tỏa, đem lại lợi ích cho người khác. Điều đó có phần thưởng lớn hơn và kết cục tốt đẹp hơn.

Vì vậy, trong Sahih Muslim có ghi lại từ Abu Hurayrah, cầu Allah hài lòng với ông, rằng Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Khi con cháu Adam chết, việc làm của người ấy chấm dứt, ngoại trừ ba điều: người con ngoan đạo cầu nguyện cho người ấy; tri thức có ích được người khác tiếp tục hưởng lợi sau khi người ấy qua đời; hoặc một khoản bố thí liên tục.” Và những người kêu gọi [đến Allah].

Tafsir của al-Baghawi

“Và những người nói: ‘Lạy Thượng Đế của chúng con, xin ban cho chúng con từ những người phối ngẫu và con cháu của chúng con…’” Abu ‘Amr, Al-Kisa’i và Abu Bakr đọc từ này không có chữ alif; những người còn lại đọc có chữ alif, theo dạng số nhiều.

“Niềm vui cho đôi mắt” nghĩa là những người con ngoan đạo, kính sợ Allah. Họ nói: “Xin làm cho họ trở nên ngay chính để mắt chúng con vui mừng vì điều đó.” Al-Qurazi nói: “Đối với người có đức tin, không có điều gì khiến mắt họ vui mừng hơn việc nhìn thấy vợ và con cái vâng phục Allah, Đấng Uy Nghi và Vĩ Đại.” Al-Hasan cũng nói như vậy.

Từ “qurrata” được dùng ở dạng số ít vì đó là danh từ chỉ sự việc; gốc nghĩa của nó liên quan đến cái mát. Người Ả Rập khó chịu vì nóng và tìm sự dễ chịu ở cái mát. Họ dùng cách nói “mát mắt” khi vui mừng và “nóng mắt” khi buồn bã. Người ta cũng nói rằng nước mắt khi vui thì mát, còn khi buồn thì nóng.

Al-Azhari nói: “Ý nghĩa của ‘niềm vui cho đôi mắt’ là trái tim người ấy gặp được người mà mình hài lòng, nhờ đó mắt người ấy được thỏa mãn và không còn nhìn sang ai khác.”

“Và xin làm cho chúng con thành người dẫn đầu cho những người kính sợ Allah” nghĩa là xin làm cho chúng con thành những vị lãnh đạo để họ noi theo chúng con trong điều tốt. Câu kinh không dùng dạng số nhiều “các vị lãnh đạo”, cũng như lời phán: “Chúng tôi là Sứ giả của Thượng Đế của vạn vật.” (Kinh Qur’an, chương 26, câu 16) Có ý kiến cho rằng từ này mang nghĩa số nhiều, như trong lời phán: “Bởi quả thật, chúng là kẻ thù của ta.” (Kinh Qur’an, chương 26, câu 77), nghĩa là “những kẻ thù”; cũng như câu “những người này là amir của chúng ta”, nghĩa là “những vị amir của chúng ta”.

Một ý kiến khác cho rằng từ này là danh từ chỉ sự việc, giống như “nhịn chay” và “đứng lễ”; người ta nói “amma imāman”, cũng như nói “qāma qiyāman” và “ṣāma ṣiyāman”.

Al-Hasan nói: “Chúng ta noi theo những người kính sợ Allah, và những người kính sợ Allah noi theo chúng ta.” Ibn ‘Abbas nói: “Xin làm cho chúng con thành những vị lãnh đạo hướng dẫn người khác”, như trong lời phán: “Và TA đã làm cho họ thành những vị lãnh đạo hướng dẫn theo mệnh lệnh của TA.” (Kinh Qur’an, chương 32, câu 24) [Đồng thời, xin] đừng làm cho chúng con thành những vị lãnh đạo dẫn dắt người khác vào sự lầm lạc, như lời phán: “Và TA đã làm cho họ thành những vị lãnh đạo kêu gọi đến Hỏa Ngục.” (Kinh Qur’an, chương 28, câu 41)

Có ý kiến cho rằng đây là cách đảo nghĩa: “Xin làm cho những người kính sợ Allah thành người dẫn đầu của chúng con”, tức là xin làm cho chúng con trở thành những người noi theo và bước theo họ. Đây là ý kiến của Mujahid.