Shukrani na Matendo Mema

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Basi akatabasamu, akacheka kwa kauli yake, akistaajabia ufasaha wake, nasaha yake na namna nzuri ya kujieleza. Hii ndiyo hali ya adabu kamilifu ya Manabii, amani iwe juu yao: kustaajabu mahali panapofaa, na kicheko chao kisizidi tabasamu. Mtume, rehema na amani za Allah ziwe juu yake, mara nyingi alicheka kwa kutabasamu. Kwani kicheko cha sauti kubwa hudhihirisha wepesi wa akili na ukosefu wa adabu.

Kutoonyesha tabasamu wala kustaajabu jambo linalostahili kustaajabiwa ni dalili ya ukali wa tabia na majivuno ya kimabavu. Mitume wameepukana na hayo.

Akasema, akimshukuru Allah aliyemfikisha katika hali hiyo: “Mola wangu! Niongoze”, yaani: Nitie moyoni na uniwafikishe “kushukuru neema Yako uliyonineemesha mimi na wazazi wangu.” Kwani neema kwa wazazi ni neema pia kwa mtoto. Hivyo akamuomba Mola wake ampe mafanikio ya kutekeleza shukrani kwa neema za dini na dunia alizompa yeye na wazazi wake.

“Na kutenda mema unayoyaridhia”, yaani: Uniwafikishe kutenda matendo mema unayoyaridhia, kwa kuwa yanaafikiana na amri Yako, yanafanywa kwa ikhlasi, na yameepukana na mambo yanayoyaharibu na kuyapunguza. “Na uniingize kwa rehema Yako”, ambayo miongoni mwa rehema hizo ni Pepo, “katika kundi la waja Wako wema”, kwani rehema imewekewa waja wema, kwa viwango na vyeo vyao mbalimbali. Huu ni mfano wa hali ya Sulayman ambao Allah ameutaja, alipousikia ujumbe na mwito wa chungu.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

“Basi akatabasamu, akacheka kwa kauli yake, na akasema: Mola wangu! Niongoze kushukuru neema Yako uliyonineemesha mimi na wazazi wangu, na kutenda mema unayoyaridhia.” Yaani: Nitie moyoni kushukuru neema Zako ulizonitunukia, kama kunifundisha lugha ya ndege na wanyama, na kuwaneemesha wazazi wangu kwa Uislamu wao kwako na imani yao kwako.

“Na kutenda mema unayoyaridhia”, yaani: matendo unayoyapenda na kuyakubali.

“Na uniingize kwa rehema Yako katika kundi la waja Wako wema”, yaani: utakaponifisha, niunganishe na waja Wako wema, na kundi la juu kabisa la marafiki Zako. Ama baadhi ya wafasiri waliosema kuwa bonde hilo lilikuwa katika ardhi ya Sham au mahali pengine, na kwamba chungu huyo alikuwa na mabawa kama nzi, au kauli nyinginezo, hakuna faida katika hizo. Imepokewa kutoka kwa Nawf al-Bikali kwamba alisema: “Mchwa wa Sulayman walikuwa wakubwa kama mbwa-mwitu.” Ndivyo nilivyoiona ikiwa imeandikwa kwa yaa yenye nukta mbili chini.

Lakini lililo sahihi ni baa yenye nukta moja chini; hilo ni kosa la kunakili. Allah ndiye ajuaye zaidi.

Lengo ni kwamba Sulayman, amani iwe juu yake, alielewa kauli yake na akatabasamu kwa furaha kwa sababu ya hilo. Hakika hili ni jambo kubwa sana. Ibn Abi Hatim amesema: “Baba yangu alitusimulia; Muhammad bin Bashshar alitusimulia; Yazid bin Harun alitusimulia; Mas‘ar akatuhadithia kutoka kwa Zayd al-‘Ammi, kutoka kwa Abu as-Siddiq an-Naji, aliyesema: Sulayman, amani iwe juu yake, alitoka kuomba mvua. Mara akaona chungu kimelala chali, kimeinua miguu yake kuelekea mbinguni kikisema: ‘Ewe Allah, sisi ni viumbe miongoni mwa viumbe Vyako, hatuwezi kukosa kunyweshwa maji Yako; usipotuoteshea mvua, tutaangamia.’

Sulayman, amani iwe juu yake, akasema: ‘Rudini, kwani tayari mmepewa mvua kwa dua ya mwingine.’”

Imethibiti katika Sahih Muslim, kupitia kwa ‘Abd ar-Razzaq, kutoka kwa Ma‘mar, kutoka kwa Hammam, kutoka kwa Abu Hurayrah, kutoka kwa Mtume, rehema na amani za Allah ziwe juu yake, kwamba alisema: “Chungu mmoja alimng’ata nabii miongoni mwa Manabii. Basi akaamuru kijiji kizima cha mchwa kichomwe moto. Allah akamfunulia: ‘Je, kwa sababu tu chungu mmoja amekuuma, umeangamiza umma miongoni mwa umma zinazomtukuza Allah? Kwa nini hukuua chungu mmoja tu?’” Akasema...

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

Allah, Aliyetukuka, amesema: “Basi akatabasamu, akacheka kwa kauli yake.” Az-Zajjaj alisema: Kicheko cha Manabii mara nyingi kilikuwa tabasamu. Kauli “akicheka” hapa ina maana ya “akitabasamu”. Imesemwa pia kwamba mwanzo wake ulikuwa tabasamu na mwisho wake ulikuwa kicheko.

Al-Wahid al-Milihiy ametuhadithia; Ahmad bin ‘Abdullah an-Nu‘aymi ametuhadithia; Muhammad bin Yusuf ametuhadithia; Muhammad bin Isma‘il ametuhadithia; Yahya bin Sulayman amenihadithia; Ibn Wahb amenihadithia; ‘Amr, ambaye ni Ibn al-Harith, ametuhadithia; an-Nadr amemhadithia kutoka kwa Sulayman bin Yasar, kutoka kwa ‘Aishah, aliyesema: “Sijawahi kumwona Mtume wa Allah, rehema na amani za Allah ziwe juu yake, akicheka kwa sauti kubwa kiasi cha kuona ndani ya mdomo wake; alikuwa akitabasamu tu.”

‘Abdullah bin ‘Abd as-Samad al-Juzajani ametuhadithia; Abu al-Qasim al-Khuza‘i ametuhadithia; al-Haytham bin Kulayb ametuhadithia; Abu ‘Isa ametuhadithia; Qutaybah bin Sa‘id ametuhadithia; Ibn Lahi‘ah ametuhadithia kutoka kwa ‘Abdullah bin al-Mughirah, kutoka kwa ‘Abdullah bin al-Harith bin Juz’, aliyesema: “Sijamwona mtu yeyote akitabasamu zaidi kuliko Mtume wa Allah, rehema na amani za Allah ziwe juu yake.”

Muqatil alisema: Sulayman alicheka kwa kauli ya chungu kwa mshangao, kwani mtu akiona jambo ambalo hajawahi kulizoea hushangaa na kucheka. Kisha Sulayman akamhimidi Mola wake kwa neema alizompa.

“Na akasema: Mola wangu! Niongoze” — yaani, nitie moyoni. “Kushukuru neema Yako uliyonineemesha mimi na wazazi wangu, na kutenda mema unayoyaridhia, na uniingize kwa rehema Yako katika kundi la waja Wako wema.” Yaani: Niingize katika kundi lao, liandike jina langu pamoja na majina yao, na unifufue miongoni mwao.

Ibn ‘Abbas alisema: Alikusudia kuwa pamoja na Ibrahim, Isma‘il, Ishaq, Ya‘qub na Manabii waliokuja baada yao. Pia imesemwa: Maana yake ni kwamba kwa rehema Yako uniingize Peponi, pamoja na waja Wako wema.