Galata Ni’imoota Rabbiif

Tafsiira Sheekh Abdurrahmaan As-Sa'dii

Dubbii isheetiin dinqisiifamee, ifa dubbii ishee, gorsa gaarii ishee fi ibsa bareedaa ishee irraa kan ka’e, seeqatee kolfe. Kun amala nabiyyootaa (عليهم الصلاة والسلام) kan naamusa guutuu qabaniti: bakka dinqisiifachuun malu keessatti dinqisiifachuu; kolaan isaanii immoo seeqachuu qofa bira akka hin dabarre eeguudha. Ergamaan Rabbii (صلى الله عليه وسلم) yeroo baay’ee seeqannaa isaanii seeqannaa afaan cufaa ture. Sababni isaas, kolaan sagalee guddaan koluu sammuu salphaa fi naamusa badaa agarsiisa.

Dinqisiifamuu qabu irratti seequu fi dinqisiifachuu dhabuu immoo amala jabaataa fi of-tuulummaa agarsiisa; ergamoonni Rabbii kana irraa qulqulluu dha.

Inni haala kana irraan isa gaheef Rabbiin galateeffatee akkana jedhe: «Yaa Gooftaa kiyya! Na kakaasi» jechuun, «na barsiisi; na milkeessi» jechuudha, «akka ni’imaa Kee isa Anaa fi warra koo irratti naaf kennite galateeffadhu». Ni’imaa warra irratti kennamu ilmas ni’imaa dha. Kanaaf Gooftaa isaa irraa ni’imaa amantii fi addunyaa, isaatii fi warra isaa irratti kennamte galateeffachuuf milkaa’ina gaafate.

«Akka hojii gaarii Ati jaalattu hojjadhu» jechuun, hojii gaarii ajaja Kee wajjin walsimu, qulqullina qabu, waan hojii balleessuufi hir’isu irraa nagaa ta’e akka hojjatu na milkeessi jechuudha. «Rahmata Keetiin gabroota Kee gaggaarii keessaa na seensisi» jechuun, Jannata na seensisi jechuudha; rahmanni sadarkaa fi iddoo isaanii garaagara ta’us gabroota gaggaariif qophaa’eera. Kun haala Sulaymaan dubbii fi waamicha mixii dhaga’ee keessa ture irraa Rabbiin akka fakkeenyaatti dubbateedha.

Tafsiira Imaam Ibn Kasiir

«Dubbii isheetiin seeqatee kolfe, akkasumas, “Yaa Gooftaa kiyya! Akka ni’imaa Kee isa Ana irratti fi warra koo irratti naaf kennite galateeffadhu, hojii gaarii Ati jaalattu akka hojjadhu na kakaasi; rahmata Keetiinis gabroota Kee gaggaarii keessa na seensisi” jedhe.» Jechuun, «Ni’imaa Ati naaf kennite, kan dubbii simbirrootaa fi bineensotaa na barsiisuu dabalatu, akkasumas, warra koo Islaama sirra qabanii fi si amanuun isaanii irraa kan ka’e isaan irratti naaf kennite, akka galateeffadhu na barsiisi» jechuudha.

«Akka hojii gaarii Ati jaalattu hojjadhu» jechuun, hojii Ati jaallattuufi itti gammaddudha. «Rahmata Keetiin gabroota Kee gaggaarii keessa na seensisi» jechuun, yeroo na ajjeefte gabroota Kee gaggaarii keessaa, warra jaallatamoo Keetii fi garee ol’aanaa keessatti na maki jechuudha.

Mufassiroota keessaa namni sululli kun biyya Shaam keessatti yookaan bakka biraa ture, mixiin kun immoo akka tisiisaa qoochoo lama qaba ture yookaan waan kana fakkaatu dubbate, dubbii sana keessatti bu’aan hin jiru. Nauf al-Bikaaliin akka jedhetti, mixiin Sulaymaan akka yeeyyii guddatanii turan. Akka ani barruu keessatti argetti, qubee «yaa» (ي) lama qabuun barreeffameera; garuu inni qubee «baa» (ب) tokko qabuun ta’uu qaba. Kun dogoggora barreessuu ti; Rabbiin beeka.

Kaayyoon dubbii kanaa, Sulaymaan (عليه السلام) dubbii ishee hubatee, kana irraa dinqisiifamee seeqatee kolfe jechuudha. Kun dhuguma waan guddaadha. Ibn Abii Haatim akkana jedhe: Abbaan koo nutti hime; Muhammad ibn Bashshaar nutti hime; Yaziid ibn Haaruun nutti hime; Mis’ar, Zayd al-‘Amii irraa, innis Abii as-Siddiiq an-Naajii irraa odeesse; inni akkana jedhe: Sulaymaan (عليه السلام) rooba kadhachuuf bahe. Akkuma jirutti, mixii tokko dugda ishee irra ciistee, miila ishee gara samii ol qabattee, «Yaa Rabbi!

Nuti uumamtoota Kee keessaa uumama tokko; rooba Kee malee jiraachuu hin dandeenyu. Yoo nuuf roobsuu baatte ni badna» jettuu arge. Sulaymaan (عليه السلام) immoo, «Deebi’aa; kadhannaa nama biraatiin roobni isiniif roobameera» jedhe.

Muslim keessatti karaa ‘Abdurrazzaaq, Ma’mar, Hammaam, Abuu Hureyraa irraa, Nabiyyii (صلى الله عليه وسلم) irraa hadiisni sahiiha ta’e dhufeera: «Nabiyyoota keessaa nabiin tokko mixiin tokko isa ciniine. Innis ganda mixii guutuu gubsiise. Rabbiin isaaf wahyii godhee, “Mixiin tokko si ciniineef ummata ummatoota keessaa tokko tasbiiha godhu balleessite? Mixii tokko qofa hoo?” jedhe.»

Tafsiira Al-Baghawii

Jecha Rabbii Olta’aa «Dubbii isheetiin seeqatee kolfe» jedhu ilaalchisee, az-Zajjaaj akkana jedhe: «Seeqannaan nabiyyootaa inni baay’inaan mul’atu seeqannaa afaan cufaa ti.» «Kolfee» jechuunis seeqatee jechuudha. Akkasumas, jalqabni isaa seeqannaa afaan cufaa, dhumni isaa immoo kolaa ture jedhameera.

‘Abdul-Waahid al-Maliihii nutti hime; Ahmad ibn ‘Abdullaah an-Nu’aymii nutti hime; Muhammad ibn Yuusuf nutti hime; Muhammad ibn Ismaa’iil nutti hime; Yahyaa ibn Sulaymaan nutti hime; Ibn Wahb akkana naan jedhe: ‘Amr, inni ilma al-Haarith ta’e, nutti hime; an-Nadr, Sulaymaan ibn Yasaar irraa, A’ishaa akka jette nutti hime: «Ergamaan Rabbii (صلى الله عليه وسلم) afaan isaanii guutummaatti bananii akka ilkaan duuba isaanii mul’atutti kolanii hin beekne. Isaan yeroo baay’ee seequu qofa turan.»

‘Abdullaah ibn ‘Abdis-Samad al-Jawzajaanii nutti hime; Abul-Qaasim al-Khuzaa’ii nutti hime; al-Haytham ibn Kulayb nutti hime; Abuu ‘Iisaa nutti hime; Qutaybah ibn Sa’iid nutti hime; Ibn Lahi’ah, ‘Abdullaah ibn al-Mughiirah, ‘Abdullaah ibn al-Haarith ibn Juz’ irraa odeesse; inni akkana jedhe: «Ergamaa Rabbii (صلى الله عليه وسلم) caalaa yeroo baay’ee seequ nama tokko illee hin argine.»

Muqaatil akkana jedhe: Sulaymaan dubbii mixii irraa dinqisiifamee seeqe; namni waan duraan hin beekne arge dinqisiifatee seeqa. Sana booda Sulaymaan ni’imaa Rabbiin isaaf kenne irratti isa galateeffate.

«“Yaa Gooftaa kiyya!” jedhee, “na kakaasi”» jechuun, «na barsiisi» jechuudha. «Akka ni’imaa Kee isa Ana irratti fi warra koo irratti naaf kennite galateeffadhu, hojii gaarii Ati jaalattu hojjadhu, rahmata Keetiinis gabroota Kee gaggaarii keessa na seensisi» jechuun, isaan keessaa na godhi, maqaa koo maqaa isaanii wajjin naaf galmeessi, garee isaanii keessatti na kaasi jechuudha. Ibn ‘Abbaas akkana jedhe: «Ibraahiim, Ismaa’iil, Is-haaq, Ya’quubii fi nabiyyoota isaan booda dhufan wajjin na seensisi jechuudha.»

Akkasumas, «Rahmata Keetiin Jannata gabroota Kee gaggaarii keessaa na seensisi» jedhameera.