कृतज्ञता र सत्कर्मको दुआ

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

कमिलाको वचनको फसाहत, त्यसको हितकारी सल्लाह र सुन्दर अभिव्यक्तिप्रति आश्चर्य मान्दै उनी हाँस्दै मुस्कुराए। यो नबीहरू (उनीहरूमाथि शान्ति होस्) को पूर्ण शिष्टाचारको अवस्था हो: उचित ठाउँमा आश्चर्य प्रकट गर्नु, तर हाँसो मुस्कानभन्दा अघि नबढाउनु। रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को अधिकांश हाँसो पनि मुस्कान नै हुन्थ्यो। किनकि अट्टहासले हल्का बुद्धि र खराब शिष्टाचार जनाउँछ।

जुन कुरामा अचम्म मान्नुपर्ने हो त्यसमा मुस्कुराउनु वा आश्चर्य प्रकट नगर्नुले कठोर स्वभाव र अहङ्कार जनाउँछ। रसूलहरू यी कुराबाट पवित्र छन्।

अल्लाहले उनलाई यस अवस्थामा पुर्‍याउनुभएकोमा उहाँप्रति कृतज्ञ हुँदै उनले भने: «हे मेरा पालनकर्ता! मलाई प्रेरणा देऊ» अर्थात् मलाई सम्झाइदेऊ र सामर्थ्य प्रदान गर, «तपाईंले ममाथि र मेरा आमाबुबामाथि गर्नुभएको कृपाप्रति कृतज्ञ होऊँ»। किनकि आमाबुबामाथि गरिएको कृपा सन्तानमाथिको कृपा पनि हो। उनले आफ्ना र आफ्ना आमाबुबाका धार्मिक तथा सांसारिक नेमतहरूको कृतज्ञता पूरा गर्न सक्ने तौफीक आफ्नो पालनकर्तासँग मागे।

«र तपाईंलाई प्रसन्न पार्ने सत्कर्म गरूँ» अर्थात् तपाईंको आदेशअनुरूप, तपाईंका लागि निष्ठापूर्वक र बिगार्ने तथा कमी ल्याउने कुराहरूबाट मुक्त सत्कर्म गर्न मलाई सामर्थ्य दिनुहोस्। «र तपाईंको कृपाले मलाई आफ्ना असल बन्दाहरूमा प्रवेश गराउनुहोस्»—त्यस कृपामध्ये जन्नत पनि हो। किनकि विभिन्न दर्जा र स्थानका असल बन्दाहरूका लागि कृपा निर्धारित गरिएको छ। कमिलाको सम्बोधन र पुकार सुन्दा सुलेमानको अवस्था कस्तो थियो भन्ने कुराको यो एउटा नमुना हो, जसलाई अल्लाहले उल्लेख गर्नुभएको छ।

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

«उनी त्यसको कुराबाट हाँस्दै मुस्कुराए र भने: हे मेरा पालनकर्ता! तपाईंले ममाथि र मेरा आमाबुबामाथि गर्नुभएको कृपाप्रति कृतज्ञ हुन र तपाईंलाई प्रसन्न पार्ने सत्कर्म गर्न मलाई प्रेरणा दिनुहोस्»—अर्थात् मलाई तपाईंले प्रदान गर्नुभएको कृपाप्रति कृतज्ञ हुन प्रेरित गर्नुहोस्। त्यसमा मलाई चराचुरुङ्गी तथा जनावरहरूको भाषा सिकाउनुभएको कुरा पनि पर्छ। मेरा आमाबुबामाथिको कृपा भनेको उनीहरूलाई तपाईंको अधीनमा समर्पित हुनु र तपाईंमाथि ईमान राख्नु हो।

«र तपाईंलाई प्रसन्न पार्ने सत्कर्म गरूँ» अर्थात् तपाईंले प्रेम गर्नुहुने र स्वीकार गर्नुहुने कर्म गरूँ। «र तपाईंको कृपाले मलाई आफ्ना असल बन्दाहरूमा प्रवेश गराउनुहोस्» अर्थात् जब तपाईंले मेरो प्राण लिनुहुन्छ, तब मलाई आफ्ना असल बन्दाहरू र आफ्ना प्रियजनहरूमध्येका उच्चतम साथीहरूको समूहमा सामेल गराउनुहोस्।

कुनै व्याख्याकारले यस उपत्यका शाम वा अन्य कुनै ठाउँमा थियो, यो कमिलाका झिँगाजस्ता दुई पखेटा थिए, वा यस्तै अरू कुरा भनेका छन् भने त्यसमा कुनै ठोस आधार छैन। नउफ अल-बिकालीबाट वर्णन गरिएको छ कि सुलेमानका कमिलाहरू ब्वाँसाजत्रा थिए। मैले त्यसलाई ‘य’ अक्षरबाट लेखिएको रूपमा देखेको थिएँ। वास्तवमा त्यो ‘ब’ अक्षरबाट हुनुपर्छ; त्यो लेखनदोष हो।

अल्लाह नै बढी जान्नुहुन्छ। उद्देश्यचाहिँ सुलेमान (अलैहिस्सलाम) ले कमिलाको कुरा बुझ्नुभयो र त्यसबाट आश्चर्य मान्दै हाँस्नुभयो भन्ने हो। यो अत्यन्त महान् कुरा हो।

इब्न अबी हातिमले भने: हामीलाई मेरा बुबाले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई मुहम्मद बिन बश्शारले; उहाँलाई यज़ीद बिन हारूनले; उहाँलाई मिस्अरले, ज़ैद अल-अअम्मीमार्फत; उनले अबू अस-सिद्दीक अन-नाजीबाट बयान गरे: सुलेमान (अलैहिस्सलाम) पानी माग्न निस्कनुभयो। त्यतिबेला उहाँले एउटा कमिलालाई ढाडमा पल्टिएर, आफ्ना खुट्टाहरू आकाशतिर उठाउँदै यसो भनिरहेको देख्नुभयो: «हे अल्लाह! हामी तपाईंका सृष्टिमध्येका सृष्टि हौँ। तपाईंको पानीवर्षाबाट हामीलाई मुक्ति छैन।

यदि तपाईंले हामीलाई पानी दिनुभएन भने हामी नष्ट हुनेछौँ।» त्यसपछि सुलेमान (अलैहिस्सलाम) ले भन्नुभयो: «फर्क, तिमीहरूलाई अरू कसैको दुआका कारण पानी दिइसकिएको छ।»

मुस्लिमको सहीहमा अबू हुरैराबाट, नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) मार्फत, अब्दुर्रज्जाक—मअमर—हम्मामको सनदबाट प्रमाणित छ: «एक नबीलाई एउटा कमिलाले टोकेको थियो। उहाँले कमिलाहरूको बस्ती जलाउन आदेश दिनुभयो। त्यसपछि अल्लाहले उहाँलाई वह़्यी पठाउनुभयो: ‘एउटी कमिलाले टोकेको कारण तिमीले अल्लाहको तस्बीह गर्ने एउटा समुदायलाई नष्ट गर्‍यौ? एउटै कमिलालाई मात्र किन [नष्ट] गरेनौ?’»

अल्-बगवीको तफ्सिर

अल्लाहको भनाइ «उनी त्यसको कुराबाट हाँस्दै मुस्कुराए» बारे अज्-जज्जाजले भने: नबीहरूको अधिकांश हाँसो मुस्कान नै हुन्छ। यहाँ «हाँस्दै» भन्नुको अर्थ मुस्कुराउँदै हो। भनिएको छ: सुरुमा मुस्कान थियो र अन्त्यमा हाँसो भयो।

हामीलाई अब्दुल वाहिद अल-मलीहीले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई अहमद बिन अब्दुल्लाह अन-नुऐमीले; उहाँलाई मुहम्मद बिन युसुफले; उहाँलाई मुहम्मद बिन इस्माईलले; उहाँलाई यह्या बिन सुलेमानले बयान गर्नुभयो। उनले भने: मलाई इब्न वह्बले बयान गरे; उनलाई अम्र—अर्थात् इब्न अल-हारिस—ले; उनलाई अन-नद्रले; उनले सुलेमान बिन यसारबाट, आयशा (रज़ियल्लाहु अन्हा) बाट बयान गरे: «मैले रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई कहिल्यै मुखभित्रको पछाडिको भाग देखिने गरी भरपूर हाँसेको देखिनँ; उहाँ त मुस्कुराउनु मात्र हुन्थ्यो।»

हामीलाई अब्दुल्लाह बिन अब्दुस्समद अल-जौजानीले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई अबुल कासिम अल-खुजाईले; उहाँलाई अल-हैसम बिन कुलैबले; उहाँलाई अबू ईसाले; उहाँलाई कुतैबा बिन सईदले बयान गर्नुभयो। उनले इब्न लहीआबाट, अब्दुल्लाह बिन अल-मुग़ीराबाट, अब्दुल्लाह बिन अल-हारिस बिन जुज़्अबाट बयान गरे: «मैले रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) भन्दा बढी मुस्कुराउने अरू कसैलाई देखिनँ।»

मुकातिलले भने: कमिलाको कुरा सुनेर सुलेमान हाँस्नुभयो, किनकि उहाँ त्यसबाट अचम्मित हुनुभएको थियो। मानिसले आफूले पहिले नदेखेको कुरा देख्दा अचम्म मान्छ र हाँस्छ। त्यसपछि सुलेमानले आफूलाई प्रदान गर्नुभएको नेमतका लागि आफ्ना पालनकर्ताको प्रशंसा गरे।

«र उहाँले भन्नुभयो: हे मेरा पालनकर्ता! मलाई प्रेरणा देऊ»—अर्थात् मलाई सिकाऊ र प्रेरित गर—«तपाईंले ममाथि र मेरा आमाबुबामाथि गर्नुभएको कृपाप्रति कृतज्ञ होऊँ, तपाईंलाई प्रसन्न पार्ने सत्कर्म गरूँ र तपाईंको कृपाले मलाई आफ्ना असल बन्दाहरूमा प्रवेश गराउनुहोस्»। यसको अर्थ: मलाई उनीहरूको समूहमा राख्नुहोस्, उनीहरूका नामसँगै मेरो नाम पनि लेख्नुहोस् र उनीहरूको जमातमा मलाई पुनरुत्थान गर्नुहोस्। इब्न अब्बासले भने: यसको आशय इब्राहीम, इस्माईल, इस्हाक, याकूब र उनीहरूपछि आएका नबीहरूसँगै हुनु हो।

अर्को भनाइअनुसार यसको अर्थ: आफ्ना असल बन्दाहरूमध्येका रूपमा, तपाईंको कृपाले मलाई जन्नतमा प्रवेश गराउनुहोस्।