رَبِّ أَوْزِعْنِي، أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ، وَعَلَىٰ، وَالِدَيَّ، وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ، وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ.
رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَىٰ وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ
Audio yüklənmədi. Daha sonra yenidən cəhd edin.
(Süleyman) qarışqanın bu sözünə gülümsədi və dedi: “Ey Rəbbim! Mənə, həm mənim özümə, həm də valideynlərimə əta etdiyin nemətə şükür etmək üçün, Sənin razı qalacağın yaxşı əməli etmək üçün ilham ver və məni Öz mərhəmətinlə əməlisaleh qullarına qovuşdur!”
Forma: “Avzi’ni” (أَوْزِعْنِي) əmr felidir və “mənə şükür etməyi ilham et” mənasını verir. Bu, qarışqanın sözünü eşidən peyğəmbər-padşah Süleymanın duasıdır.
Şeyx Əbdürrəhman əs-Səədinin təfsiri
“O, qarışqanın sözünə heyranlıqla gülümsəyib güldü” — onun bəlağətinə, nəsihətinə və fikrini gözəl ifadə etməsinə heyran qaldı. Peyğəmbərlərin (onlara salam olsun) halı kamil ədəbə sahib olmaq, heyrət ediləsi yerdə heyrətlənmək, gülüşlərinin isə təbəssümdən o yana keçməməsidir. Allahın Elçisinin (Allahın salavatı və salamı olsun) gülüşü də əsasən təbəssüm idi. Çünki qəhqəhə ağıl yüngüllüyünə və ədəbsizliyə dəlalət edir.
Heyrət doğuran şeylərə təbəssüm etməmək və heyrətlənməmək isə sərt xasiyyətə və təkəbbürə dəlalət edir. Elçilər bu cür hallardan uzaqdırlar.
Süleyman ona bu halı bəxş edən Allaha şükür edərək dedi: “Ey Rəbbim! Mənə ilham et və müvəffəq et ki, həm mənə, həm də valideynlərimə bəxş etdiyin nemətə şükür edim”. Çünki valideynlərə verilən nemət övlad üçün də nemətdir. O, Rəbbindən həm dini, həm də dünyəvi nemətlərinə — özünə və valideynlərinə bəxş edilmiş nemətlərə — şükür etməyə müvəffəq etməsini istədi.
“Və Sənin razı qalacağın saleh əməl edim” — yəni, əmrinə uyğun, ixlasla yerinə yetirilən, onu pozan və ya naqis edən şeylərdən salamat olan saleh əməl etməyə məni müvəffəq et.
“Və məni Öz mərhəmətinlə saleh qullarının arasına daxil et”. Onun mərhəmətinə — Cənnət də həmin mərhəmətdəndir — salehlər, dərəcə və məqamlarının müxtəlifliyinə baxmayaraq, nail olarlar. Allah qarışqanın sözünü və çağırışını eşidərkən Süleymanın halından bu nümunəni zikr etmişdir.
İmam İbn Kəsirin təfsiri
“O, qarışqanın sözünə gülümsəyib güldü və dedi: «Ey Rəbbim! Mənə həm Özünün mənə və valideynlərimə bəxş etdiyin nemətə şükür etməyi, həm də Sənin razı qalacağın saleh əməl etməyi ilham et...»” — yəni, mənə quşların və heyvanların dilini öyrətməklə bəxş etdiyin nemətə, valideynlərimə isə Sənə təslim olmaq və Sənə iman gətirmək nemətinə görə şükür etməyi mənə ilham et.
“Və Sənin razı qalacağın saleh əməl edim” — yəni, sevdiyin və razı qaldığın bir əməl edim.
“Və məni Öz mərhəmətinlə saleh qullarının arasına daxil et” — yəni, canımı aldıqdan sonra məni saleh qullarının və seçilmiş dostlarının ən uca məqamına qovuşdur.
Təfsirçilərdən bu vadinin Şam torpağında və ya başqa bir yerdə olduğunu, yaxud həmin qarışqanın milçək kimi iki qanadlı olduğunu və digər bu kimi sözləri deyənlərin söylədiklərində heç bir fayda yoxdur. Nof əl-Bəkali belə demişdir: “Süleymanın qarışqaları canavar boyda idi”. Mən bunu altında “yə” hərfi olan yazılışla gördüm. Halbuki o, altında “bə” hərfi olan sözdür; bu, yazı xətasıdır. Allah daha yaxşı bilir.
Məqsəd budur ki, Süleyman (ona salam olsun) qarışqanın sözünü anladı və buna gülümsəyib güldü. Bu, həqiqətən də çox böyük bir hadisədir.
İbn Əbu Hatim belə demişdir: Atam bizə rəvayət etdi; Məhəmməd ibn Bəşşar bizə rəvayət etdi; Yezid ibn Harun bizə rəvayət etdi; o dedi: Mis‘ar bizə Zeyd əl-Ə‘midən, o da Əbu əs-Siddiq ən-Nacidən rəvayət etdi: “Süleyman (ona salam olsun) yağış duası etmək üçün çıxmışdı. Bu zaman qarnı üstə uzanmış, ayaqlarını göyə qaldırmış bir qarışqa gördü. Qarışqa belə deyirdi: «Allahım! Biz Sənin yaratdıqlarından bir məxluquq və Sənin bizə yağış yağdırmağına möhtacıq.
Əgər bizə yağış yağdırmasan, məhv olarıq». Süleyman (ona salam olsun) dedi: «Geri qayıdın, siz başqasının duası ilə yağışa çatdınız»”.
Muslimin “Səhih” əsərində Əbdürrəzzaqdan, o da Mə‘mərdən, o da Həmmamdan, o da Əbu Hüreyrədən Peyğəmbərin (Allahın salavatı və salamı olsun) belə buyurduğu sabit olmuşdur: “Bir peyğəmbəri qarışqa sancdı. O da qarışqaların yuvasının yandırılmasını əmr etdi. Allah ona vəhy etdi: «Səni bir qarışqa sancdığına görə Allahı təsbih edən ümmətlərdən bir ümməti məhv etdin? Bəs bir qarışqanı [öldürməklə kifayətlənmək] necə olardı?»”
əl-Bəğəvinin təfsiri
Uca Allahın “O, qarışqanın sözünə gülümsəyib güldü” kəlamı barədə Zəccac demişdir: “Peyğəmbərlərin gülüşü daha çox təbəssüm olurdu”. “Gülərək” sözü burada “təbəssüm edərək” deməkdir. Deyilmişdir ki, əvvəlcə təbəssüm etmiş, sonda isə gülmüşdür.
Əbdülvahid əl-Mələhiy bizə rəvayət etdi; Əhməd ibn Abdullah ən-Nu‘eymi bizə rəvayət etdi; Məhəmməd ibn Yusuf bizə rəvayət etdi; Məhəmməd ibn İsmail bizə rəvayət etdi; Yəhya ibn Süleyman bizə rəvayət etdi; İbn Vəhb mənə rəvayət etdi; Amr — o, İbn əl-Harisdir — bizə rəvayət etdi; ən-Nadr bizə Süleyman ibn Yasardan rəvayət etdi; o da Aişədən belə dediyini rəvayət etdi: “Allahın Elçisini (Allahın salavatı və salamı olsun) heç vaxt ağzının içi görünəcək qədər qəhqəhə çəkərkən görmədim. O, yalnız təbəssüm edərdi”.
Abdullah ibn Əbdüssəməd əl-Cuzcani bizə rəvayət etdi; Əbu əl-Qasim əl-Xuzai bizə rəvayət etdi; əl-Heysəm ibn Kuleyb bizə rəvayət etdi; Əbu İsa bizə rəvayət etdi; Quteybə ibn Səid bizə rəvayət etdi; İbn Ləhiə bizə Abdullah ibn əl-Muğirədən, o da Abdullah ibn əl-Haris ibn Cəz’ə belə dediyini rəvayət etdi: “Allahın Elçisindən (Allahın salavatı və salamı olsun) daha çox təbəssüm edən bir kimsə görmədim”.
Müqatil demişdir: Süleyman qarışqanın sözünə heyrətləndiyi üçün güldü. Çünki insan tanımadığı bir şeyi görəndə heyrətlənir və gülür. Sonra Süleyman Rəbbinə ona bəxş etdiyi nemətlərə görə həmd etdi.
“Və dedi: «Ey Rəbbim! Mənə ilham et»” — yəni, mənə ilham ver.
“Həm mənə, həm də valideynlərimə bəxş etdiyin nemətə şükür etməyi, Sənin razı qalacağın saleh əməl etməyi və məni Öz mərhəmətinlə saleh qullarının arasına daxil etməyi” — yəni, məni onların sırasına daxil et, adımı onların adları ilə birlikdə yaz və məni onların dəstəsində həşr et. İbn Abbas demişdir: “O, İbrahim, İsmail, İshaq, Yaqub və onlardan sonra gələn peyğəmbərlərlə birlikdə olmağı nəzərdə tutur”. Həmçinin deyilmişdir: “Saleh qullarından olmaqla, mərhəmətin sayəsində məni Cənnətə daxil et”.
“Səhih Muslim”də (№ 2734) şükürün (şukr) böyüklüyü və onun müqabilində nemətlərin artırılması barədə rəvayət edilir.