Imani da shaida tare da salihai

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

“Sa’ad da suka ji abin da aka saukar wa Manzo” Muhammadu (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi), hakan ya shafi zukatansu kuma suka ƙanƙan da kai gare shi. Idanunsu suka zubar da hawaye saboda gaskiyar da suka ji kuma suka tabbatar da ita. Saboda haka suka yi imani, suka kuma amince da ita, suka ce: “Ya Ubangijinmu! Mun yi imani, sai Ka rubuta mu tare da masu shaida.”

Su ne al’ummar Muhammadu (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi), waɗanda suke shaida wa Allah da tauhidi, kuma suna shaida wa Manzanninsa da manzanci da kuma cewa abin da suka zo da shi gaskiya ne; sannan suna shaida a kan al’ummomin da suka gabata game da gaskatawa ko ƙaryatawa. Su adalai ne, kuma ana karɓar shaidarsu, kamar yadda Maɗaukaki Ya ce: “Kuma kamar haka ne Muka sanya ku al’umma matsakaiciya, domin ku zama masu shaida a kan mutane, Manzo kuma ya zama mai shaida a kanku.”

Kamar dai an zarge su saboda imaninsu da gaggawar shiga cikinsa, sai suka ce: “Kuma me ya sa ba za mu yi imani da Allah da abin da ya zo mana na gaskiya ba, alhali muna kwaɗayin Ubangijinmu Ya shigar da mu tare da mutane salihai?” Ma’anarsa ita ce: Me zai hana mu yi imani da Allah, alhali gaskiya ta zo mana daga Ubangijinmu, wadda babu shakka ko kokwanto a cikinta? Kuma idan muka yi imani muka bi gaskiya, muna kwaɗayin Allah Ya shigar da mu Aljanna tare da mutane salihai. To, wane abu ne zai hana mu?

Ashe wannan ba ya wajabta gaggawa da miƙa wuya ga imani, ba tare da jinkiri ko ƙin bin sa ba?

Tafsirin Imām Ibn Kathir

Sa’an nan Ya siffanta su da miƙa wuya ga gaskiya, bin ta da kuma yin adalci, Ya ce: “Sa’ad da suka ji abin da aka saukar wa Manzo, za ka ga idanunsu suna zubar da hawaye saboda abin da suka gane na gaskiya.” Ma’ana: saboda albishir ɗin da suke da shi game da aiko Muhammadu (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi).

“Suna cewa: ‘Ya Ubangijinmu! Mun yi imani, sai Ka rubuta mu tare da masu shaida.’” Wato, tare da waɗanda suke shaida gaskiyar wannan kuma suka yi imani da shi. An ruwaito daga al-Nasā’ī, daga ʿAmr ibn ʿAlī al-Fallās, daga ʿUmar ibn ʿAlī ibn Muqaddam, daga Hishām ibn ʿUrwa, daga mahaifinsa, daga ʿAbdullāh ibn al-Zubayr, ya ce: Wannan aya ta sauka ne game da Najāshī da sahabbansa: “Sa’ad da suka ji abin da aka saukar wa Manzo, za ka ga idanunsu suna zubar da hawaye saboda abin da suka gane na gaskiya, suna cewa: ‘Ya Ubangijinmu!

Mun yi imani, sai Ka rubuta mu tare da masu shaida.’” Al-Ṭabarānī kuma ya ce: Abū Shubayl ʿUbaydullāh ibn ʿAbd al-Raḥmān ibn Wāqid ya ba mu labari, ya ce: Mahaifina ya ba mu labari, ya ce: al-ʿAbbās ibn al-Faḍl ya ba mu labari, daga ʿAbd al-Jabbār ibn Nāfiʿ al-Ḍabbī, daga Qatādah da Jaʿfar ibn Iyās, daga Saʿīd ibn Jubayr, daga Ibn ʿAbbās, game da maganar Allah: “Sa’ad da suka ji abin da aka saukar wa Manzo, za ka ga idanunsu suna zubar da hawaye,” ya ce: Su masu noma ne—wato manoma—waɗanda suka zo tare da Jaʿfar ibn Abī Ṭālib daga Habasha.

Sa’ad da Manzon Allah (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi) ya karanta musu Alƙur’ani, suka yi imani, idanunsu kuma suka zubar da hawaye. Manzon Allah (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi) ya ce: “Wataƙila idan kun koma ƙasarku za ku koma ga addininku?” Sai suka ce: “Ba za mu koma daga addininmu ba.” Allah Ya saukar da wannan aya game da maganarsu.

Ibn Abī Ḥātim, Ibn Mardawayh da al-Ḥākim a cikin *al-Mustadrak* sun ruwaito ta hanyar Simāk, daga ʿIkrimah, daga Ibn ʿAbbās, game da “sai Ka rubuta mu tare da masu shaida,” cewa: Wato tare da Muhammadu (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi); al’ummarsa su ne masu shaida, suna shaida wa Annabinsu cewa ya isar da saƙo, kuma suna shaida cewa Manzanni sun isar da saƙo. Sai al-Ḥākim ya ce: Isnād ɗinsa sahihi ne, amma al-Bukhārī da Muslim ba su fitar da shi ba. Allah Ya yarda da su.

Maɗaukakin Allah Ya ce: “Kuma me ya sa ba za mu yi imani da Allah da abin da ya zo mana na gaskiya ba, alhali muna kwaɗayin Ubangijinmu Ya shigar da mu tare da mutane salihai?” Wannan rukuni na Nasara su ne waɗanda aka ambata cikin maganar Allah: “Kuma lalle ne, daga cikin Ma’abota Littafi akwai waɗanda suke yin imani da Allah da abin da aka saukar zuwa gare ku da abin da aka saukar zuwa gare su, suna masu ƙanƙan da kai ga Allah,” har zuwa ƙarshen aya. Su ne kuma waɗanda Allah Ya ce game da su: “Waɗanda Muka ba wa Littafi kafin wannan, suna yin imani da shi.

Kuma idan aka karanta musu shi, sai su ce: ‘Mun yi imani da shi. Lalle ne shi ne gaskiya daga Ubangijinmu. Lalle ne mu, tun kafin shi, mun kasance Musulmi.’ Waɗannan za a ba su ladansu sau biyu saboda haƙurin da suka yi, kuma suna tunkuɗe mummuna da kyakkyawa, kuma suna ciyarwa daga abin da Muka azurta su da shi.

Kuma idan suka ji zancen banza, sai su kau da kai daga gare shi, su ce: ‘Ayyukanmu namu ne, ayyukanku kuma naku ne. Aminci ya tabbata a gare ku. Ba mu neman jahilai.’” Har zuwa maganarSa: “Ba ma neman jahilai.” Maɗaukaki kuma Ya ce: “Ba sa sayar da ayoyin Allah da kuɗi kaɗan.

Waɗannan suna da ladansu a wurin Ubangijinsu. Lalle ne Allah Mai gaggawar hisabi ne.” (Āl ʿImrān, 199; al-Qaṣaṣ, 52–55).

Tafsirin al-Baghawi

“Kuma me ya sa ba za mu yi imani da Allah da abin da ya zo mana na gaskiya ba?” Hakan ya faru ne domin Yahudawa sun zarge su suka ce musu: “Me ya sa kuka yi imani?” Sai suka amsa musu da wannan magana.

“Alhali muna kwaɗayin Ubangijinmu Ya shigar da mu tare da mutane salihai.” Wato, cikin al’ummar Muhammadu (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi). Hujjarsa ita ce maganar Allah: “Lalle ne ƙasata bayina salihai za su gada.” (Al-Anbiyā’, 105).

“Sa’ad da suka ji abin da aka saukar wa Manzo”—Muhammadu (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi)—“za ka ga idanunsu suna zubar da hawaye,” wato hawaye na kwarara, “saboda abin da suka gane na gaskiya.” Ibn ʿAbbās (Allah Ya yarda da su), a cikin riwayar ʿAṭā’, ya ce: Ana nufin Najāshī da sahabbansa. Jaʿfar ya karanta musu a Habasha surar da take farawa da “Kāf Hā Yā ʿAyn Ṣād”; suka ci gaba da kuka har Jaʿfar ya gama karatun.

“Suna cewa: ‘Ya Ubangijinmu! Mun yi imani, sai Ka rubuta mu tare da masu shaida.’” Wato, al’ummar Muhammadu (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi). Hujjarsa ita ce maganar Allah: “Domin ku zama masu shaida a kan mutane.” (Al-Baqarah, 143).