Собар а, исламан дӀадалар
رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا، وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ.
رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ
Аудио чура ца ло. ТӀаккха хьажа.
Ахь тхоьгара бекхам оьцуш ма бац тхо тхан Кхиош-кхобучун аятех тешна аьлла бен, уьш тхоьга деъначул тIаьхьа. Тхан Кхиош-кхобург! Тхуна собар лолахь‚ тхо Ахь далийталахь (хьуна) муьтхь хилла'
Формаш: «африг» (أَفْرِغْ) а, «таваффана» (تَوَفَّنَا) а. ХӀара — Мусийс а,с, лекачу чулацамца кхел кхочуш йина кхинел тӀехь хьажарна уггаре а кхераме хиларан хьалхе, Мусийс а,с, буйна аьлла Ӏаламат гуш хиларна тӀаьхьа иман диллина ФирӀавнана декъашхой дина дуа ю.
Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир
«И хьо тхоьгахь стенна кхера?» — яьлла хьо тхан доьхнарш дац, хьуна тхо шекъеларна а, тханна хьалха кхерамаш дӀахӀоттош а хиларна? Тхоьнан гӀалат дац тхан Кхиош-кхобучунна иман диллар бен. И хӀума гӀалат ду аьлла, цуьнан дехьала гӀеттарна жаза лела аьлла хилархьама, тхоьнан гӀалат ду иза. ТӀаккха цара АллахӀа тӀехь тӀаьхье дӀадаларан а, собар баран а тӀе дуьйцуш, аьлла: «Тхан Кхиош-кхобург!
Тхуна собар лолахь», яьлла. Яьхча, хьалха тхоьга дӀадохьу, Ӏиллане хьажарца кхетарна хьажаран. «Собар» — кӀезиг ца хуьлуш, дукха лолахь, хӀунда аьлча хӀара кхераме кхечу хӀумма а кхочуш йина кӀелхьара кхетаран хьал ю, цу тӀехь дахар дӀадалар а хуьлу. Цундела, дог тӀехь тӀаьхье кхочуш йар, иманехь тӀехь лаьттар а, иман тӀехь вуьйларан кхерамаш дӀадалар а, дукха кхераран хьал дӀадалар а, собар тӀехь дукха хила деза.
«Тхо муьтӀахь хилла дӀадалахь» — хьан амранна муьтӀахь хилла, Хьан элчанна лерам бина хиларан маьӀна ду. Хьалхе хьажча, царана ФирӀавнана дӀахьалхе кхераме кхел кхочуш йина, АллахӀа царана иман тӀехь лаьттар дина. ФирӀавн а, цуьнан къам а, цуьнан чулацам тӀехь лелаш болу адамаш а, АллахӀан аятех лаьтта кӀелхьара кхетарна дӀахӀотта хьалха, гӀарашца а, къиношца а, цуьнан аятех дехьала долуш, и аят дехьала йина. «Тхоьга дӀакхачале тханна аяташ кхечира».
Имам Ибн Касира тафсир
Цара аьлча: «Тхан Кхиош-кхобург! Тхуна собар лолахь», яьлла. Яьхча, тхан дин тӀехь собар баран а, цуьнан тӀехь тӀаьхье лаьттаран а тхуна лолахь. «Тхо муьтӀахь хилла дӀадалахь» — яьлла. Яьхча, Хьан элча Муса а,с, дӀахьажарца лелаш болу муьтӀахь хилла дӀадалахь.
Цара ФирӀавнана аьлла: «Хьан хьажар йалла, хьуна дика хетарг де. Хьо муьтӀахь волу дуьненан дахаран тӀехь юкъара дика йо. Тхо тхан Кхиош-кхобучунна иман диллина, тхан гӀалаташна а, хьо тхоьга лерина къинхьегамаш дарх а АллахӀа тӀехь тӀаьхье лолийта. АллахӀ — уггаре а дика а, вукха а ву.
Хьан Кхиош-кхобург хьалха гӀалаташца кхочуш йина вуьйлийна волу адам, цунна жӀахӀаннам хиларца юкъадаларанна хьалха дац: цу тӀехь цо дӀа ца ло, цу тӀехь цуьнан дахар а хиларна дац. Хьан Кхиош-кхобург хьалха иман диллина, дика амалш йина волу адам — царана дукха тӀехь долу лерамаш хилар». (Та-Ха, 72–75). Цара дуьйлачу дийнахь сихьарш хилар, дийнахь юкъадаларца шаьш дика шаьш гӀазоташхой хилира.
Ибн Аббаса, Убайд бин Умайра, Къатада, Ибн Джурайжа аьлча: цара дуьйлачу дийнахь сихьарш хилар, дийнахь юкъадаларца шаьш гӀазоташхой хилира. (Та-Ха, 72–75).
Аль-Багавин тафсир
«И хьо тхоьгахь стенна кхера?» — яьлла. Яьхча, тхоьгара хьоьга маьӀна доцу хӀума стенна дийна. ДахӀхак а, вукхара а аьлла: «Тхоьгара хьо стенна дехьала ву?» — яьлла. Ата аьлла: «Тхуна хьан лаха хӀума дац, тхоьгахь жаза дӀахьадо ахь», — яьлла.
«Тхан Кхиош-кхобучун аятех тешна хилар бен, уьш тхуна кхеча». ТӀаккха цара АллахӀана кхерарца доьхура: «Тхан Кхиош-кхобург! Тхуна собар лолахь, тхо муьтӀахь хилла дӀадалахь», яьлла. «Африг» — «тхуна кхулла» [я, тхуна дӀакхачо].
Калбий аьлла, ФирӀавна церан куьйгаш а, когаш а къастийна, царах гӀаш хӀиттийна. Вукхар аьлла, ФирӀавна царана ца кхача лелийра, АллахӀа аьллачуьнга хьаьжча: «Тхан аятех лаьтта кӀелхьара кхетарна хьалха, хьо а, хьан тӀаьхьалонаш а цунна кхача йиш йоцуш хилар» (аль-Къасас, 35).
Имам Ахмадна «Муснад» (2410) тӀехь, лазар кхочуш лелаш долчу хьокъехь, хӀинцалера а, зуламан а къамелашна хьалха иман диллина болчуьнан къайлахь хиларна аьлла хьаьжна преданияш дӀаяздина бу.