رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا، وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ.
رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ
آڊيو لوڊ نه ٿي سگهيو. پوءِ ڪوشش ڪريو.
۽ تون رڳو ھن ڪري اسان سان وير ٿو رکين ته اسان جي پالڻھار جا حُڪم جڏھن اسان وٽ آيا (تڏھن) اسان مڃيا آھن، اي اسان جا پالڻھار اسان تي صبر پلٽ ۽ اسان کي مسلمان ڪري مار.
فعل «أَفْرِغْ» ۽ «تَوَفَّنَا» هن دعا جا اهم لفظ آهن. هي فرعون جي اڳوڻن جادوگرن جي دعا آهي، جن موسىٰ جي لٺ واري معجزي کان پوءِ ايمان آندو ۽ کين سخت عذاب واري موت جي ڌمڪي ڏني وئي.
شيخ عبدالرحمان السعدي جي تفسير
«۽ تون اسان ۾ ڪهڙو عيب ٿو ڏسين؟» يعني، تون اسان جي انڪار ڪرڻ ۽ اسان کي ڌمڪائڻ سبب اسان ۾ ڪهڙي ڳالهه کي عيب ٿو سمجهين؟ اسان جو ته ڪو ڏوهه ئي ناهي، سواءِ ان جي ته اسان پنهنجي پالڻهار تي ايمان آندو آهي. جيڪڏهن اهو اهڙو ڏوهه آهي جنهن تي عيب لڳايو وڃي ۽ ان جي ڪندڙ کي سزا جو حقدار سمجهيو وڃي، ته پوءِ اهو ئي اسان جو ڏوهه آهي.
پوءِ هنن الله کان دعا گهري ته کين ثابت قدم رکي ۽ صبر عطا ڪري، چيائون: «اي اسان جا پالڻهار، اسان تي صبر پلٽ» يعني، اسان تي وڏو صبر نازل ڪر، جيئن نڪرو اسم مان به اشارو ملي ٿو؛ ڇو ته هيءَ وڏي آزمائش آهي، جيڪا جان وٺي سگهي ٿي. ان ۾ دل کي ثابت رکڻ، مؤمن کي پنهنجي ايمان تي اطمينان ڏيڻ ۽ گهڻي بيچيني دور ڪرڻ لاءِ گهڻو صبر گهربل آهي. «۽ اسان کي مسلمان ڪري وفات ڏي» يعني، تنهنجي حڪم آڏو جهڪيل ۽ تنهنجي رسول جا پيروڪار بڻائي. ظاهر آهي ته فرعون کين اها سزا ڏني، جنهن جي هن کين ڌمڪي ڏني هئي، ۽ الله تعالى کين ايمان تي ثابت قدم رکيو.
هي فرعون، سندس سردار ۽ عام ماڻهو، جيڪي سردارن جي پيروي ڪندا هئا، الله جي آيتن آڏو وڏائي ڪيائون ۽ ظلم ۽ سرڪشيءَ سان انهن جو انڪار ڪيائون، جڏهن اهي وٽن آيون.
امام ابن ڪثير جي تفسير
جڏهن هنن چيو: «اي اسان جا پالڻهار، اسان تي صبر پلٽ» يعني، اسان کي پنهنجي دين تي صبر ۽ ان تي ثابت قدمي عطا ڪر؛ «۽ اسان کي مسلمان ڪري وفات ڏي» يعني، پنهنجي نبي موسىٰ عليه السلام جا پيروڪار بڻائي. ۽ هنن فرعون کي چيو: «پوءِ تون جيڪو فيصلو ڪرڻ وارو آهين، سو ڪري ڇڏ. تون رڳو هن دنيا جي زندگيءَ ۾ ئي فيصلو ڪري سگهين ٿو. بيشڪ اسان پنهنجي پالڻهار تي ايمان آندو آهي ته جيئن هو اسان جا گناهه ۽ جادوءَ جو اهو ڪم، جيڪو تو اسان کان زبردستي ڪرايو، بخشي.
۽ الله بهتر ۽ وڌيڪ باقي رهندڙ آهي. جيڪو پنهنجي پالڻهار وٽ ڏوهاري ٿي ايندو، تنهن لاءِ جهنم آهي؛ نه ان ۾ مرندو ۽ نه جيئندو. ۽ جيڪو وٽس مؤمن ٿي ايندو، ۽ چڱا ڪم ڪري چڪو هوندو، تن لاءِ مٿاهيون درجا آهن» (طه: 72–75). اهي ڏينهن جي شروعات ۾ جادوگر هئا، پر ڏينهن جي پڇاڙيءَ تائين سچا شهيد بڻجي ويا.
ابن عباس، عبيد بن عمير، قتاده ۽ ابن جريج چيو آهي: اهي ڏينهن جي شروعات ۾ جادوگر هئا ۽ پڇاڙيءَ ۾ شهيد بڻجي ويا.
البغوي جي تفسير
«۽ تون اسان ۾ ڪهڙو عيب ٿو ڏسين؟» يعني، تون اسان کان ڪهڙي ڳالهه ناپسند ٿو ڪرين؟ ضحاڪ ۽ ٻين چيو آهي: تون اسان تي ڪهڙو عيب ٿو لڳائين؟ عطاء چيو آهي: اسان وٽ تنهنجي نظر ۾ ڪهڙو ڏوهه آهي، جنهن سبب تون اسان کي عذاب ڏين؟ «سواءِ ان جي ته اسان پنهنجي پالڻهار جي آيتن تي ايمان آندو، جڏهن اهي اسان وٽ آيون.»
پوءِ هنن الله عزوجل ڏانهن رجوع ڪيو ۽ چيائون: «اي اسان جا پالڻهار، اسان تي صبر پلٽ» يعني، اسان تي صبر نازل ڪر؛ «۽ اسان کي مسلمان ڪري وفات ڏي.» ڪلبي ذڪر ڪيو آهي ته فرعون هنن جا هٿ ۽ پير ڪپائي ڇڏيا ۽ کين سوليءَ تي چاڙهيو. ٻين چيو آهي ته هو کين ائين ڪرڻ تي قادر نه ٿيو، ڇاڪاڻ ته الله تعالى فرمايو آهي: «پوءِ اهي پنهنجي نشانين سان اوهان ٻنهي تائين پهچي نه سگهندا؛ اوهين ٻئي ۽ اوهان جا پيروڪار غالب رهندا» (القصص: 35).
امام احمد جي «مسند» (نمبر 2410) ۾ ظالم حڪمرانن جي سامهون مؤمنن جي ثابت قدميءَ جي عظمت بابت روايتون نقل ٿيل آهن.