Sabr va musulmon holida vafot
رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا، وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ.
رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ
Audioni yuklab bo‘lmadi. Keyinroq urinib ko‘ring.
Sen bizdan faqat Robbimizning oyatlari kelganda ularga iymon keltirganimiz uchungina o`ch olmoqdasan! Ey Robbimiz, ustimizdan sabr to`kkin va musulmon holimizda vafot ettirgin», – dedilar.
Duo shakllari: «Afriğ» (أَفْرِغْ) va «tavaffanā» (تَوَفَّنَا) fe’llari. Bu — Muso alayhissalomning aso mo‘jizasidan keyin iymon keltirgan va azobli qatl tahdidi ostida qolgan Fir’avn sehrgarlarining duosidir.
Shayx Abdurahmon as-Sa’diy tafsiri
«Bizdan nimani ayblaysan», ya’ni bizni inkor qilayotganimiz va bizga tahdid solayotganing uchun nimada ayblaysan? Bizning Robbimizga iymon keltirganimizdan boshqa gunohimiz yo‘q. Agar ayblanadigan va egasi jazoga loyiq bo‘ladigan gunoh shu bo‘lsa, demak, bizning gunohimiz shudir. So‘ng ular Allohdan o‘zlarini sobitqadam qilishini va sabr berishini so‘rab: «Robbimiz, ustimizga sabr yog‘dirgin», dedilar.
Ya’ni, bizga ulkan sabr ato etgin. Noaniq shakldagi so‘z ham bunga dalolat qiladi. Chunki bu — jonni olib ketishi mumkin bo‘lgan ulkan sinovdir. Bunday paytda qalbni sobit tutish, mo‘minning iymonida xotirjam bo‘lishi va katta bezovtalikdan xalos bo‘lishi uchun ko‘p sabr kerak bo‘ladi.
«Va bizni musulmon holimizda vafot ettirgin», ya’ni amringga bo‘ysungan, Rasulinga ergashgan holda. Ko‘rinishidan, Fir’avn ularga tahdid qilgan narsasini amalga oshirgan, Alloh taolo esa ularni iymonda sobit qilgan. Fir’avn, uning a’yonlari va a’yonlarga ergashgan omma Allohning oyatlariga kibrlanib, zulm va kibr bilan ularni inkor etdilar: «Bizga kelgan oyatlarga...»
Imom Ibn Kasir tafsiri
Ular: «Robbimiz, ustimizga sabr yog‘dirgin», ya’ni diningda sabrli va unda sobit qilgin, dedilar. «Va bizni musulmon holimizda vafot ettirgin», ya’ni payg‘ambaring Muso alayhissalomga ergashgan holda, dedilar. Fir’avnga esa: «Bas, hukmingni qilmoqchi bo‘lganingni qil. Sen faqat shu dunyo hayotidagina hukm o‘tkaza olasan.
Biz Robbimizga iymon keltirdik, toki U xatolarimizni va bizni majburlagan sehrimizni mag‘firat qilsin. Alloh yaxshiroq va boqiyroqdir. Kim Robbiga jinoyatchi bo‘lib kelsa, unga, albatta, jahannam bor. U yerda na o‘ladi va na yashaydi.
Kim Uning huzuriga mo‘min bo‘lib, solih amallar qilgan holda kelsa, ana o‘shalarga yuksak darajalar bordir», dedilar. Ular kun boshida sehrgar edilar, kun oxirida esa solih shahidlarga aylandilar. Ibn Abbos, Ubayd ibn Umayr, Qatoda va Ibn Jurayj aytishlaricha, ular kun boshida sehrgar, kun oxirida esa shahid bo‘lganlar. (Toho, 72–75-oyatlar.)
Al-Bag‘aviy tafsiri
«Bizdan nimani ayblaysan?» ya’ni bizdan nimani yomon ko‘rasan? Dahhok va boshqalar: «Bizni nimada ayblaysan?» deganlar. Ato: «Bizda seni azoblashga sabab bo‘ladigan qanday gunoh bor?» degan. «Faqat Robbimizning oyatlari bizga kelganida ularga iymon keltirganimiz uchun», dedilar.
So‘ng Alloh azza va jallaga yolvorib: «Robbimiz, ustimizga sabr yog‘dirgin va bizni musulmon holimizda vafot ettirgin», dedilar. «Afriğ» — «quygin» deganidir. Kalbiy zikr qilishicha, Fir’avn ularning qo‘l-oyoqlarini kesib, so‘ng xochga osgan. Boshqalar esa u ularga kuchi yetmagan, deganlar.
Bunga Alloh taoloning: «Bas, Bizning oyatlarimiz ila ikkingiz va sizlarga ergashganlar g‘olib bo‘ladilar, ular sizlarga aslo yetisha olmaydilar», degan so‘zi dalildir. (Qasas, 35-oyat.)
Imom Ahmadning «Musnad»ida (№ 2410) zolim hukmdorlar qarshisida mo‘minlarning matonati ulug‘ ekaniga oid rivoyatlar keltirilgan.