अय्यूबको विनम्र प्रार्थना

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

अर्थात्, हाम्रा बन्दाहरू र रसूल अय्यूबलाई सम्झ, उहाँको प्रशंसा र सम्मान गर्दै, उहाँको पद उच्च पार्दै। जब अल्लाहले उहाँलाई कठोर परीक्षामा पार्नुभयो, तब उहाँलाई धैर्यवान् र अल्लाहको निर्णयप्रति सन्तुष्ट पाउनुभयो। यो यस्तो भयो कि अल्लाहको परीक्षा र परीक्षणस्वरूप शैतानलाई उहाँको शरीरमाथि अधिकार दिइयो। शैतानले उहाँको शरीरमा फुकेको थियो, त्यसपछि उहाँको शरीरमा ठूला घाउहरू भए र उहाँ लामो समयसम्म त्यसै अवस्थामा रहनुभयो।

उहाँमाथिको परीक्षा झन् कठिन भयो, उहाँका परिवारजनको मृत्यु भयो र उहाँको धनसम्पत्ति नष्ट भयो। त्यसपछि उहाँले आफ्नो पालनकर्तालाई पुकार्दै भन्नुभयो: “मलाई दुःखले छोएको छ, र तपाईं दया गर्नेहरूमध्ये सबैभन्दा दयालु हुनुहुन्छ।” उहाँले आफ्नो अवस्थाको जानकारी दिएर अल्लाहसित विन्ती गर्नुभयो—दुःखले उहाँलाई अत्यन्तै ग्रस्त पारेको कुरा बताउनुभयो।

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

अल्लाहले अय्यूब (अलैहिस्सलाम) माथि उहाँको धनसम्पत्ति, सन्तान र शरीरमा आइपरेको परीक्षाबारे उल्लेख गर्नुहुन्छ। उहाँसँग धेरै सवारी जनावर, चौपाया र खेतीपाती, धेरै सन्तान तथा सुन्दर घरहरू थिए। त्यसपछि यी सबै कुरामा उहाँको परीक्षा लिइयो र सबै कुरा गुम्यो। त्यसपछि उहाँको शरीरमा पनि परीक्षा आयो।

भनिन्छ, उहाँको पूरै शरीरमा कुष्ठरोग भयो; उहाँको हृदय र जिब्रोबाहेक कुनै भाग स्वस्थ रहेन। उहाँ ती दुवैले अल्लाहको स्मरण गर्नुहुन्थ्यो। उहाँसँग बस्नेहरू पनि उहाँबाट टाढा भए र उहाँलाई सहरको एक कुनामा एक्लै राखियो। उहाँप्रति दया देखाउने कोही बाँकी रहेनन्, उनकी पत्नीबाहेक; उनी उहाँको हेरचाह गर्थिन्।

भनिन्छ, उनी आफैँलाई आवश्यकता परेपछि उहाँकै लागि मानिसहरूको सेवा गरेर जीविका चलाउँथिन्। नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभएको छ: “सबैभन्दा कठोर परीक्षा नबीहरूमा आउँछ, त्यसपछि धर्मपरायण मानिसहरूमा; त्यसपछि जसको धर्म जति दृढ हुन्छ, उसैको परीक्षा त्यति नै कठोर हुन्छ।” अर्को हदीसमा छ: “मानिसको परीक्षा उसको धर्मअनुसार हुन्छ। यदि उसको धर्म दृढ छ भने उसको परीक्षा अझ बढाइन्छ।”

अल्लाहका नबी अय्यूब (अलैहिस्सलाम) धैर्यमा सर्वोच्च उदाहरण हुनुहुन्थ्यो र उहाँकै धैर्यलाई उदाहरणका रूपमा लिइन्छ। यज़ीद बिन मैसरा भन्छन्: “जब अल्लाहले अय्यूब (अलैहिस्सलाम) लाई परिवार, धनसम्पत्ति र सन्तान गुमाएर परीक्षा लिनुभयो र उहाँसँग केही पनि बाँकी रहेन, तब उहाँले धेरै राम्रोसँग अल्लाहको स्मरण गर्नुभयो र भन्नुभयो: ‘सबै पालनकर्ताहरूका पालनकर्ता, म तपाईंको प्रशंसा गर्छु। तपाईंले ममाथि उपकार गर्नुभयो, मलाई धनसम्पत्ति र सन्तान दिनुभयो। मेरो हृदयको कुनै कुनासमेत बाँकी रहेन, जहाँ यी कुराहरूको मोह नपुगेको होस्।

त्यसपछि तपाईंले ती सबै मबाट लिनुभयो र मेरो हृदयलाई खाली पारिदिनुभयो, ताकि म र तपाईंका बीचमा केही पनि बाधक नहोस्। यदि मेरो शत्रु इब्लिसले तपाईंले मसँग गर्नुभएको कुरा थाहा पाउँथ्यो भने उसले मप्रति ईर्ष्या गर्ने थियो।’” उनले भने: “यसले इब्लिसलाई निकै विचलित पार्‍यो।” अय्यूब (अलैहिस्सलाम) ले भन्नुभयो: “हे मेरा पालनकर्ता, तपाईंले मलाई धनसम्पत्ति र सन्तान दिनुभएको थियो, तर मैले कसैलाई अन्याय गरेको भनेर मेरो ढोकामा गुनासो गर्न कोही आएको थिएन; तपाईंलाई यो कुरा थाहा छ।

मेरो लागि ओछ्यान बिछ्याइन्थ्यो, तर म त्यसमा सुत्न छोड्थेँ र आफ्नो मनलाई भन्थेँ: ‘हे मन, तिमी ओछ्यानमा आराम गर्नका लागि सृष्टि गरिएकी होइनौ।’ मैले तपाईंको प्रसन्नता चाहेर त्यसो छोडेको थिएँ।” यो रिवायत इब्न अबी हातिमले उल्लेख गरेका छन्। वहब बिन मुनब्बिहबाट उहाँको घटनाबारे लामो वृत्तान्त उल्लेख गरिएको छ; इब्न जरीर र इब्न अबी हातिमले उहाँबाट सनदसहित त्यसलाई प्रस्तुत गरेका छन् र पछिल्ला धेरै मुफस्सिरहरूले पनि उल्लेख गरेका छन्।

त्यसमा केही अनौठा कुराहरू भएकाले लम्बाइको कारण हामीले यहाँ छोडेका छौँ। उहाँ लामो समयसम्म परीक्षामा रहनुभएको थियो भन्ने रिवायत छ, तर उहाँले यो दुआ गर्नुको कारणबारे विद्वानहरूको मतभेद छ। हसन र कतादा भन्छन्: अय्यूब (अलैहिस्सलाम) सात वर्ष केही महिना इस्राईलीहरूको फोहोरको थुप्रोमा परित्यक्त अवस्थामा रहनुभयो। जनावरहरू उहाँको शरीरमाथि ओहोरदोहोर गर्थे।

त्यसपछि अल्लाहले उहाँलाई राहत दिनुभयो, उहाँको प्रतिफल महान् बनाउनुभयो र उहाँको राम्रो प्रशंसा गर्नुभयो। वहब बिन मुनब्बिह भन्छन्: उहाँ तीन वर्षसम्म परीक्षामा रहनुभयो, न एक दिन बढी, न एक दिन कम। सुद्दी भन्छन्: अय्यूबको मासु झरेर नसाहरू र हड्डी मात्र बाँकी रहे। उनकी पत्नीले उहाँको हेरचाह गर्थिन् र उहाँका लागि खानेकुरा ल्याउँथिन्।

उहाँको पीडा लामो भएपछि पत्नीले उहाँलाई भनिन्: “हे अय्यूब, आफ्नो पालनकर्तासित दुआ गरेर उहाँलाई तपाईंको दुःख हटाउन किन भन्नुहुन्न?” उहाँले भन्नुभयो: “मैले सत्तरी वर्ष स्वस्थ अवस्थामा बिताएँ। त्यसैले अल्लाहका लागि सत्तरी वर्ष धैर्य गर्नु के कठिन कुरा हो र?” उनी यसमा अधैर्य भइन् र बाहिर गइन्।

उनी मानिसहरूका लागि ज्यालामा काम गर्थिन् र जे पाउँथिन्, त्यो उहाँकहाँ ल्याएर खुवाउँथिन्। इब्लिस दुई जना प्यालेस्टिनी मानिसकहाँ गयो, जो उहाँका मित्र र दाजुभाइ थिए। उसले उनीहरूलाई भन्यो: “तिमीहरूका भाइ अय्यूबमाथि यस्तो-यस्तो विपत्ति आइपरेको छ।” उनीहरू उहाँलाई भेट्न गए र आफ्नो भूमिको मदिरा पनि लिएर गए।

उनीहरूले सोचे, उहाँले त्यो पिउनुभयो भने निको हुनुहुनेछ। उनीहरू उहाँकहाँ पुग्दा उहाँलाई देखेर रोए। उहाँले सोध्नुभयो: “तिमीहरू को हौ?” उनीहरूले भने: “हामी फलानो र फलानो हौँ।” उहाँले उनीहरूलाई स्वागत गर्दै भन्नुभयो: “विपत्तिमा मलाई त्यागेर नजानेहरूलाई स्वागत छ।”

उनीहरूले भने: “हे अय्यूब, सायद तपाईंले कुनै कुरा गोप्य राखेर बाहिर अर्कै देखाउनुभएको थियो, त्यसैले अल्लाहले तपाईंलाई परीक्षा गर्नुभयो?” उहाँले आकाशतिर टाउको उठाएर भन्नुभयो: “म जे लुकाउँछु र जे प्रकट गर्छु, त्यो अल्लाह जान्नुहुन्छ। तर मेरा पालनकर्ताले मलाई परीक्षा गर्नुभएको हो, ताकि म धैर्य गर्छु कि अधैर्य हुन्छु भनेर हेर्नुहोस्।” उनीहरूले भने: “हे अय्यूब, हाम्रो मदिरा पिउनुहोस्, तपाईं निको हुनुहुनेछ।”

उहाँ रिसाउनुभयो र भन्नुभयो: “के त्यो दुष्ट तिमीहरूकहाँ आएर यस्तो गर्न आदेश दियो? तिमीहरूको कुरा, खाना र पेय मेरा लागि निषिद्ध भए।” उनीहरू उहाँकहाँबाट उठेर गए। उहाँकी पत्नी मानिसहरूका लागि काम गर्न गइन्। उनले एउटा घरका मानिसहरूका लागि रोटी पकाइन् र उनीहरूका लागि एउटा रोटी बनाइन्।

उनीहरूको छोरा सुतिरहेको थियो र उनीहरूले उसलाई उठाउन नरुचाएकाले त्यो रोटी उनलाई दिए। उनी त्यो रोटी अय्यूबकहाँ ल्याइन्। उहाँले त्यसलाई देखेर चिन्नुभएन र भन्नुभयो: “तिमीले पहिले यस्तो ल्याउँदिनथ्यौ; आज के भयो?” उनले सबै कुरा बताइन्।

उहाँले भन्नुभयो: “सायद त्यो बच्चा उठ्यो होला, रोटी खोज्यो होला र नपाउँदा रोइरहेको होला। उसले आफ्ना घरका मानिसहरूबाट अरू केही नलिई त्यही मात्र चाहेको होला।” उनले भनिन्: “अल्लाहले अय्यूबमाथि दया गरून्,” अनि रोटी उहाँलाई दिइन् र फर्किइन्। त्यसपछि इब्लिस चिकित्सकको रूप लिएर उनीकहाँ आयो र भन्यो: “तिम्रो श्रीमान् लामो समयदेखि बिरामी छन्।

उनी निको हुन चाहन्छन् भने फलानो जातिको मूर्तिको नाममा एउटा झिँगा काटून्; त्यसपछि उनी निको हुनेछन्।” उनले यो कुरा अय्यूबलाई बताइन्। उहाँले भन्नुभयो: “त्यो दुष्ट तिमीकहाँ आएको हो। यदि म निको भएँ भने तिमीलाई सय कोर्रा हान्नेछु भन्ने कसम अल्लाहका लागि खाएँ।”

उनी उहाँको जीविका जुटाउन बाहिर गइन्, तर उनी जहाँ काम माग्न पुग्थिन्, मानिसहरूले उनलाई काम दिन छोडे। यो अवस्था झन् कठिन भयो र अय्यूब भोकै पर्नुहोला भन्ने डरले उनले आफ्नो कपालको एक लट काटेर प्रतिष्ठित परिवारकी एक युवतीलाई बेचिन्। उनीहरूले उनलाई धेरै राम्रो खाना दिए र उनी त्यो अय्यूबकहाँ ल्याइन्। उहाँले त्यो देखेर चिन्नुभएन र सोध्नुभयो: “यो तिमीले कहाँबाट ल्यायौ?”

उनले भनिन्: “मैले केही मानिसका लागि काम गरेँ र उनीहरूले मलाई खाना दिए।” उहाँले त्यसबाट खानुभयो। भोलिपल्ट उनी काम खोज्न बाहिर गइन्, तर केही काम भेटिन। त्यसैले उनले आफ्नो कपालको अर्को लट काटेर त्यही युवतीलाई बेचिन्। उनीहरूले उनलाई त्यही खाना दिए र उनी अय्यूबकहाँ ल्याइन्।

उहाँले भन्नुभयो: “अल्लाहको कसम, यो कहाँबाट आयो भन्ने नजानेसम्म म खानेछैन।” उनले आफ्नो घुम्टो हटाइन्। उहाँले उनको कपाल खौरिएको देखेपछि अत्यन्तै दुःखी हुनुभयो। त्यसबेला उहाँले सर्वशक्तिमान् अल्लाहसित दुआ गर्नुभयो: “मलाई दुःखले छोएको छ, र तपाईं दया गर्नेहरूमध्ये सबैभन्दा दयालु हुनुहुन्छ।”

इब्न अबी हातिम भन्छन्: “मेरा पिता, मूसा बिन इस्माईल, हम्माद, अबु इमरान अल-जौनी र नउफ अल-बकालीमार्फत रिवायत गर्छन् कि अय्यूबमाथि परीक्षा ल्याउने शैतानलाई ‘सौत’ भनिन्थ्यो।” उनले भने: “अय्यूबकी पत्नी उहाँलाई भन्थिन्: ‘अल्लाहसित दुआ गर्नुहोस्, उहाँले तपाईंलाई निको पार्नुहुनेछ।’ तर उहाँ दुआ गर्नुहुन्नथ्यो। एक दिन केही इस्राईलीहरू उहाँको छेउबाट गए।

उनीहरूमध्ये कसैले अर्कोलाई भन्यो: ‘अय्यूबलाई यस्तो विपत्ति कुनै ठूलो पापकै कारण आएको हो।’ त्यसपछि उहाँले भन्नुभयो: ‘हे मेरा पालनकर्ता, मलाई दुःखले छोएको छ, र तपाईं दया गर्नेहरूमध्ये सबैभन्दा दयालु हुनुहुन्छ।’” उहाँका पिता, अबु सलमा, जरीर बिन हाजिम र अब्दुल्लाह बिन उबैद बिन उमैरमार्फत अर्को रिवायत पनि गर्छन्। उनले भने: “अय्यूब (अलैहिस्सलाम) का दुई जना भाइ थिए।

एक दिन उनीहरू उहाँलाई भेट्न आए, तर दुर्गन्धका कारण उहाँको नजिक जान सकेनन् र टाढै उभिए। उनीहरूमध्ये एकले अर्कोलाई भन्यो: ‘यदि अल्लाहले अय्यूबमा कुनै भलाइ देख्नुभएको भए उहाँलाई यस्तो परीक्षा दिनुहुने थिएन।’ उनीहरूको कुरा सुनेर अय्यूब अत्यन्तै दुःखी हुनुभयो—यसभन्दा पहिले कुनै कुराले उहाँलाई यति दुःखी पारेको थिएन। उहाँले भन्नुभयो: ‘हे अल्लाह, यदि तपाईंलाई थाहा छ कि म कुनै रात आफू वरिपरि भोकाएको मानिस छ भन्ने थाहा हुँदाहुँदै पेटभरि सुतेको छैन भने, मेरो कुरा सत्य प्रमाणित गर्नुहोस्।’

आकाशबाट आवाज आयो, ‘उहाँ सत्य हुनुहुन्छ,’ र ती दुवैले सुने। त्यसपछि उहाँले भन्नुभयो: ‘हे अल्लाह, यदि तपाईंलाई थाहा छ कि मसँग कहिल्यै दुईवटा कमिज थिएनन्, जबकि मलाई लुगा नभएको मानिसको अवस्था थाहा थियो भने, मेरो कुरा सत्य प्रमाणित गर्नुहोस्।’ आकाशबाट फेरि आवाज आयो, ‘उहाँ सत्य हुनुहुन्छ,’ र ती दुवैले सुने। त्यसपछि उहाँले भन्नुभयो: ‘हे अल्लाह, तपाईंको इज्जतको कसम!’

अनि उहाँ सज्दामा ढल्नुभयो र भन्नुभयो: ‘हे अल्लाह, तपाईंको इज्जतको कसम, तपाईंले मेरो दुःख नहटाएसम्म म टाउको उठाउनेछैन।’ उहाँको दुःख हटाइएसम्म उहाँले टाउको उठाउनुभएन।” इब्न अबी हातिमले यसैसँग मिल्दोजुल्दो अर्को मرفूअ रिवायत पनि उल्लेख गरेका छन्। उनले भने: “युनुस बिन अब्दुल आला, इब्न वह्ब, नाफे बिन यज़ीद, उकैल, जुहरी र अनस बिन मालिकमार्फत रिवायत गर्छन् कि अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: ‘अल्लाहका नबी अय्यूब अठार वर्षसम्म परीक्षामा रहनुभयो।

उहाँका निकट र टाढाका सबै आफन्तले उहाँलाई त्यागे, दुई जना साथीभाइबाहेक। ती दुवै उहाँका सबैभन्दा निकटका भाइमध्ये थिए। उनीहरू बिहान र साँझ उहाँकहाँ आउँथे। एक दिन तीमध्ये एकले अर्कोलाई भन्यो: “अल्लाहको कसम, अय्यूबले संसारमा कसैले नगरेको पाप गरेका होलान्।”

अर्कोले सोध्यो: “त्यो के हो?” उसले भन्यो: “अठार वर्षदेखि उहाँमाथि परेको विपत्ति अल्लाहले हटाइदिनुभएको छैन।” उनीहरू साँझ उहाँकहाँ आएपछि त्यो मानिसले धैर्य गर्न सकेन र आफ्नो कुरा उहाँलाई भन्यो। अय्यूब (अलैहिस्सलाम) ले भन्नुभयो: “तिमी के भन्दैछौ, मलाई थाहा छैन।

तर अल्लाहलाई थाहा छ—म दुई जना मानिसलाई झगडा गरिरहेको देख्दा, उनीहरूले अल्लाहको नाम लिएको सुन्थेँ। त्यसपछि म घर फर्केर उनीहरूको तर्फबाट प्रायश्चित गर्थेँ, किनकि अल्लाहको नाम अनुचित रूपमा लिइएको मलाई मन पर्दैनथ्यो।” उहाँ शौचका लागि बाहिर जानुहुन्थ्यो र काम सकेपछि उहाँकी पत्नीले उहाँको हात समातेर घरसम्म ल्याउँथिन्। एक दिन उनी ढिलो भइन्।

त्यसबेला जहाँ उहाँ हुनुहुन्थ्यो, त्यहीँ अय्यूबलाई प्रकाशना भयो: “आफ्नो खुट्टाले भुइँमा प्रहार गर। यो नुहाउनका लागि चिसो पानी र पिउनका लागि पेय हो।”’” यस हदीसलाई मर्फूअ रूपमा बयान गरिएको रिवायत अत्यन्तै अनौठो छ। इब्न अबी हातिम भन्छन्: “मेरा पिता, मूसा बिन इस्माईल, हम्माद, अली बिन ज़ैद, युसुफ बिन मिहरान र इब्न अब्बासमार्फत रिवायत गर्छन् कि अल्लाहले अय्यूबलाई जन्नतको वस्त्र पहिराउनुभयो।

अय्यूब एकातिर गएर बस्नुभयो। उहाँकी पत्नी आइन्, तर उहाँलाई चिन्न सकिनन् र भनिन्: ‘हे अल्लाहका बन्दे, यहाँ भएको त्यो परीक्षाग्रस्त मानिस कहाँ गयो? सायद कुकुर वा ब्वाँसोले लग्यो कि?’ उनी केही समय उहाँसँग कुरा गरिरहिन्। उहाँले भन्नुभयो: ‘तिमीलाई के भयो!

म अय्यूब हुँ।’ उनले भनिन्: ‘हे अल्लाहका बन्दे, के तपाईं मसित ठट्टा गर्दै हुनुहुन्छ?’ उहाँले भन्नुभयो: ‘तिमीलाई के भयो! म अय्यूब हुँ, अल्लाहले मेरो शरीर मलाई फर्काउनुभएको छ।’” इब्न अब्बासले यसै रिवायतमा भनेका छन्: “उहाँको धनसम्पत्ति र सन्तान पनि उहाँलाई प्रत्यक्ष रूपमा फिर्ता गरियो, त्यसमाथि त्यति नै थपियो।”

वहब बिन मुनब्बिह भन्छन्: “अल्लाहले अय्यूबलाई प्रकाशना गर्नुभयो: ‘मैले तिम्रा परिवारजन र धनसम्पत्ति तिमीलाई फर्काएको छु र तिनको जस्तै अरू पनि थपेको छु। यस पानीले नुहाऊ, यसमा तिम्रो उपचार छ। आफ्नी पत्नीका निम्ति बलि चढाऊ र उनीहरूका लागि क्षमा माग; उनीहरूले तिम्रो मामिलामा मेरो अवज्ञा गरेका छन्।’” यो इब्न अबी हातिमले पनि रिवायत गरेका छन्।

उनले अबु ज़ुरआ, अम्र बिन मरजूक, हम्माम, कतादा, नज़र बिन अनस, बशीर बिन नहैक, अबु हुरैरामार्फत नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) बाट यो हदीस पनि रिवायत गरेका छन्: “जब अल्लाहले अय्यूबलाई स्वास्थ्य प्रदान गर्नुभयो, उहाँमाथि सुनका सलहहरू वर्षाउनुभयो। उहाँले तिनलाई हातले समातेर आफ्नो लुगामा राख्न थाल्नुभयो।” भनियो: “हे अय्यूब, के तपाईंलाई अझै पुग्दैन?” उहाँले भन्नुभयो: “हे मेरा पालनकर्ता, तपाईंको दयाबाट को तृप्त हुन सक्छ?”

यसको मूल पाठ सहीहैनमा छ; अर्को ठाउँमा यसको चर्चा आउनेछ। त्यसपछि [पत्नी] त्यो लिएर उहाँकहाँ गइन्। उनी मानिसहरूको पिँढीको ठाउँसम्म पुग्दा, उनीहरूको एउटा भेडाले उनलाई ठक्कर दियो। त्यसले भन्यो: “अय्यूब, पापीको दुर्दशा होस्!”

उनी माथि पुग्दा बच्चा ब्युँझिसकेको थियो। ऊ रोटी माग्दै र आफ्ना घरका मानिसहरूका लागि रुँदै थियो; [यसपछि रिवायतको पाठ अपूर्ण छ]।

अल्-बगवीको तफ्सिर

अल्लाहको वचन “र अय्यूबलाई, जब उनले आफ्ना पालनकर्तालाई पुकारे”—अर्थात् उनले आफ्ना पालनकर्तासित दुआ गरे। वहब बिन मुनब्बिह भन्छन्: अय्यूब (अलैहिस्सलाम) रोमका मानिस हुनुहुन्थ्यो। उहाँ अय्यूब बिन अमूस बिन राज़िख बिन रूम बिन ईस बिन इस्हाक बिन इब्राहीम हुनुहुन्थ्यो। उहाँकी आमा लूत बिन हारानका सन्तानमध्ये हुनुहुन्थ्यो।

अल्लाहले उहाँलाई चुन्नुभयो, नबी बनाउनुभयो र संसारको प्रशस्तता दिनुभयो। شامको भूभागमा रहेको बस्निय्याको समथर र पहाडी सबै क्षेत्र उहाँकै अधीनमा थियो। उहाँसँग सबै प्रकारका धनसम्पत्ति—गाई, ऊँट, भेडा, घोडा र गधा—यति धेरै थिए कि संख्यामा र तयारीमा उहाँभन्दा राम्रो कुनै मानिस थिएन। उहाँसँग पाँच सय खेतीयोग्य जमिनका खण्ड थिए; प्रत्येक खण्डसँग पाँच सय दास थिए, र प्रत्येक दासकी पत्नी, सन्तान र धनसम्पत्ति थियो।

प्रत्येक खण्डको खेतीका औजार एउटी पोथी गधाले बोक्थी; प्रत्येक पोथी गधाका दुई, तीन, चार, पाँच वा त्यसभन्दा बढी बच्चा हुन्थे। सर्वशक्तिमान् अल्लाहले उहाँलाई पुरुष र महिला दुवै प्रकारका परिवारजन र सन्तान दिनुभएको थियो। उहाँ धर्मपरायण, अल्लाहप्रति आज्ञाकारी र दीनदुःखीहरूप्रति दयालु हुनुहुन्थ्यो। उहाँ गरिबहरूलाई खाना खुवाउनुहुन्थ्यो, विधवा र अनाथहरूको जिम्मा लिनुहुन्थ्यो, पाहुनाको सम्मान गर्नुहुन्थ्यो र यात्रुहरूको आवश्यकता पूरा गर्नुहुन्थ्यो।

उहाँ अल्लाहका अनुग्रहप्रति कृतज्ञ र अल्लाहको अधिकार पूरा गर्ने हुनुहुन्थ्यो। अल्लाहका शत्रु इब्लिसले धनाढ्य मानिसहरूलाई जसरी धोका, बेखबरी र संसारका काममा व्यस्त पारेर अल्लाहको आदेशबाट विमुख पार्छ, त्यसरी उहाँलाई प्रभाव पार्न सकेन। उहाँसँग तीन जना मानिस थिए, जसले उहाँमाथि ईमान ल्याएका र उहाँलाई सत्य ठानेका थिए: यमनका एक जना, जसलाई यकीन भनिन्थ्यो, र उहाँकै नगरका दुई जना—एक जनाको नाम यिलदद र अर्कोको नाम साफिर थियो। उनीहरू प्रौढ उमेरका थिए।

इब्लिसलाई कुनै पनि आकाशबाट रोकिएको थिएन; ऊ आफूले चाहेको ठाउँमा उभिन्थ्यो। अल्लाहले ईसालाई उठाएपछि चार आकाशबाट ऊ रोकियो। मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) नबी बनाइनुभएपछि बाँकी तीन आकाशबाट पनि ऊ रोकियो। इब्लिसले स्वर्गदूतहरूले अय्यूबमाथि सलाम र प्रशंसा गरिरहेको सुने।

अल्लाहले उहाँको उल्लेख गरेर प्रशंसा गर्नुभएको बेला यो भएको थियो। यसले उसको घमण्ड र ईर्ष्या जगायो। ऊ तुरुन्तै उडेर आकाशमा आफू उभिने ठाउँमा पुग्यो र भन्यो: “हे मेरा पालनकर्ता, मैले तपाईंका दास अय्यूबको अवस्था हेरेँ। मैले उहाँलाई तपाईंले अनुग्रह दिनुभएको र उहाँले तपाईंप्रति कृतज्ञता देखाउनुभएको पाएँ; तपाईंले उहाँलाई स्वास्थ्य दिनुभयो र उहाँले तपाईंको प्रशंसा गर्नुभयो।

यदि तपाईंले उहाँलाई दिनुभएको कुरा खोस्दै उहाँको परीक्षा लिनुभयो भने उहाँको कृतज्ञता र उपासनाको अवस्था बदलिनेछ र उहाँ तपाईंको आज्ञापालनबाट बाहिर निस्कनुहुनेछ।” अल्लाहले भन्नुभयो: “जा, मैले तिमीलाई उहाँको धनसम्पत्तिमाथि अधिकार दिएको छु।” अल्लाहको शत्रु इब्लिस तल झर्‍यो र जमिनमा पुग्यो। त्यसपछि उसले जिन्नका दुष्ट आत्मा र विद्रोही शैतानहरू जम्मा गरेर भन्यो: “तिमीहरूमा कति शक्ति छ?

मलाई अय्यूबको धनसम्पत्तिमाथि अधिकार दिइएको छ। यो ठूलो विपत्ति र यस्तो परीक्षा हो, जसलाई मानिसहरू सहन सक्दैनन्।” शैतानहरूमध्ये एक दुष्ट आत्माले भन्यो: “मलाई यस्तो शक्ति दिइएको छ कि चाहेमा आगोको बवण्डर बनेर बाटोमा पर्ने सबै कुरा जलाउन सक्छु।” इब्लिसले भन्यो: “ऊँट र तिनका गोठालाहरूकहाँ जा।”

ऊ ऊँटहरूकहाँ पुग्यो, ती टाउको झुकाएर चरनमा स्थिर भएका बेला। मानिसहरूले केही थाहा पाउनु अघि नै जमिनमुनिबाट आगोको बवण्डर उठ्यो। नजिक जाने जो कोही पनि डढ्थ्यो। त्यसले ऊँट र गोठालाहरू सबैलाई जलायो। त्यसपछि अल्लाहको शत्रु इब्लिस कुरूप रूप धारण गरेर एउटा घोडामा चढी अय्यूबकहाँ आयो।

अय्यूब उभिएर नमाज पढिरहनुभएको थियो। इब्लिसले भन्यो: “हे अय्यूब, आगो आयो र तिम्रा ऊँटहरू तथा तिनमा भएका सबैलाई जलायो; म मात्र बचेँ।” अय्यूबले भन्नुभयो: “सबै प्रशंसा अल्लाहकै लागि हो। उहाँले नै ती दिनुभएको थियो र उहाँले नै ती लिनुभयो।

मैले धेरै पहिलेदेखि नै आफ्नो धनसम्पत्ति र өөрийгөө नष्ट हुन зориулсан гэж स्वीकारласан छु।” इब्लिसले भन्यो: “तिम्रो पालनकर्ताले आकाशबाट आगो पठाएर ती जलाइदिए।” इब्लिसले मानिसहरूलाई विस्मित र छक्क परेको अवस्थामा छोड्यो। उनीहरूमध्ये कसैले भन्यो: “अय्यूबले कुनै कुरा उपासना गर्दैनथे; उनी भ्रममै थिए।”

कसैले भन्यो: “यदि अय्यूबका उपास्यले केही गर्न सक्थे भने उहाँलाई बचाउने थिए।” अरूले भने: “बरु त्यही उपास्यले आफ्नो शत्रुलाई हाँस्न र आफ्नो मित्रलाई दुःख दिन यो गरेको हो।” अय्यूबले भन्नुभयो: “जब उहाँले मलाई दिनुभयो, तब पनि अल्लाहको प्रशंसा होस् र जब उहाँले मबाट लिनुभयो, तब पनि। म आमाको पेटबाट नाङ्गै निस्केको थिएँ र माटोमा नाङ्गै फर्कनेछु; अल्लाहकहाँ पनि नाङ्गै उठाइनेछु।

उहाँले तिमीलाई ऋणस्वरूप दिएको बेला तिमीलाई आनन्दित हुने र त्यो फिर्ता लिनुहुँदा दुःखी हुने अधिकार छैन। तिमी र तिमीलाई दिनुभएको कुरामाथि अल्लाहकै बढी अधिकार छ। हे दास, यदि अल्लाहले तिमीमा कुनै भलाइ देख्नुभएको भए, ती आत्माहरूसँगै तिम्रो आत्मा पनि लैजानुहुन्थ्यो र तिमी शहीद हुनेथियौ; तर उहाँले तिमीमा खराबी देख्नुभएकोले तिमीलाई पछाडि राख्नुभयो।” त्यसपछि इब्लिस आफ्ना साथीहरूकहाँ निराश र अपमानित भएर फर्कियो र भन्यो: “तिमीहरूसँग कति शक्ति छ?

मैले उहाँको हृदयलाई हल्लाउन सकिनँ।” शैतानहरूमध्ये एक दुष्ट आत्माले भन्यो: “मसँग यस्तो शक्ति छ कि चाहेमा प्राणीको आत्मा निकाल्ने चर्को चिच्याहट निकाल्न सक्छु।” इब्लिसले भन्यो: “भेडा र तिनका गोठालाहरूकहाँ जा।” त्यो तिनका बीचमा पुग्यो र चिच्यायो।

ती सबै मरेर लडे र गोठालाहरू पनि मरे। त्यसपछि इब्लिस गोठालाहरूको व्यवस्थापकको रूपमा अय्यूबकहाँ आयो। उहाँ नमाज पढिरहनुभएको थियो। उसले पहिलोपटक भनेकै कुरा भन्यो। अय्यूबले पनि पहिलेको जस्तै उत्तर दिनुभयो। त्यसपछि इब्लिस आफ्ना साथीहरूकहाँ फर्केर भन्यो: “तिमीहरूसँग कति शक्ति छ?

म अय्यूबको हृदय हल्लाउन सकिनँ।” एक दुष्ट आत्माले भन्यो: “मसँग यस्तो शक्ति छ कि चाहेमा हिंस्रक आँधी बनेर बाटोमा पर्ने सबै कुरा उडाइदिन सक्छु।” इब्लिसले भन्यो: “खेतीपाती गर्नेहरू र उनीहरूको बालीकहाँ जा।” त्यो गयो। उनीहरूले केही थाहा पाउनुभन्दा अघि नै आँधी चल्यो र त्यहाँ भएका सबै कुरा यस्तो गरी उडायो, मानौँ त्यहाँ केही छँदै थिएन।

त्यसपछि इब्लिस खेतीको व्यवस्थापकको भेषमा अय्यूबकहाँ आयो। उहाँ उभिएर नमाज पढिरहनुभएको थियो। उसले पहिलोपटक भनेकै कुरा भन्यो। अय्यूबले पहिलेझैँ उत्तर दिनुभयो। उहाँको कुनै धनसम्पत्ति नष्ट हुँदा उहाँ अल्लाहको प्रशंसा गर्नुहुन्थ्यो, उहाँको सुन्दर प्रशंसा गर्नुहुन्थ्यो, उहाँको निर्णयप्रति सन्तुष्ट रहनुहुन्थ्यो र परीक्षामा धैर्य गर्न आफूलाई तयार गर्नुहुन्थ्यो—अन्ततः उहाँसँग कुनै धनसम्पत्ति बाँकी रहेन।

इब्लिसले उहाँको सबै धनसम्पत्ति नष्ट भएको देखेपछि आकाशमा चढेर भन्यो: “हे मेरा पालनकर्ता, अय्यूबलाई यस्तो लाग्छ कि तपाईंले उहाँलाई सन्तान दिएसम्म धनसम्पत्ति पनि दिनुहुनेछ। के तपाईं मलाई उहाँका सन्तानमाथि अधिकार दिनुहुन्छ? यो मानिसहरूको हृदयले सहन नसक्ने विपत्ति हो।” अल्लाहले भन्नुभयो: “जा, मैले तिमीलाई उहाँका सन्तानमाथि अधिकार दिएको छु।”

अल्लाहको शत्रु तल झरेर अय्यूबका सन्तान बसेको दरबारमा पुग्यो। उसले त्यसको जग हल्लाइरह्यो, जबसम्म त्यो भत्किन थालेन। त्यसपछि उसले भित्ताहरूलाई एकअर्कामा ठोक्कायो र उनीहरूमाथि काठ र ढुङ्गा खसाल्यो। उनीहरूलाई विभिन्न प्रकारले कुल्चेपछि दरबार उठाएर उल्ट्यायो, जसले गर्दा उनीहरू टाउको तल पारेर परे।

त्यसपछि ऊ अय्यूबकहाँ उनीहरूलाई ज्ञान सिकाउने शिक्षकको भेषमा आयो। उसको अनुहार घाइते र चिथोरिएको थियो, र रगत तथा मस्तिष्क बगिरहेको थियो। उसले खबर दिँदै भन्यो: “तिम्रा छोराहरूलाई कसरी यातना दिइयो र उल्ट्याइयो, टाउको तल पारेर परे, रगत र मस्तिष्क बग्यो—यदि तिमीले देखेको भए! उनीहरूका पेट चिरिए र आन्द्राहरू छरिए—यदि तिमीले देखेको भए, तिम्रो हृदय टुक्रिने थियो।”

ऊ यस्तै कुरा पटकपटक भनिरह्यो, जबसम्म अय्यूबको मन पग्लिएन। उहाँ रुनुभयो, माटोको एक मुठी उठाएर आफ्नो टाउकोमा राख्नुभयो र भन्नुभयो: “काश, मेरी आमाले मलाई जन्माएकी नै नहुँदी हुन्!” इब्लिसले अय्यूबको अधैर्य देखेर त्यो अवसर समात्यो र खुशी हुँदै तुरुन्तै आकाशमा पुग्यो। तर अय्यूब छिट्टै होसमा आउनुभयो, आफ्नो भूल बुझ्नुभयो र क्षमा माग्नुभयो।

स्वर्गदूतहरूका उहाँका साथीहरूले उहाँको तौबाको खबर माथि पुर्‍याए; अल्लाहलाई त त्यसबारे पहिले नै थाहा थियो। इब्लिस अपमानित भएर उभियो र भन्यो: “हे मेरा पालनकर्ता, अय्यूबको धनसम्पत्ति र सन्तानको कमी उहाँले यसरी सहनुभयो कि उहाँलाई लाग्छ, तपाईंले उहाँको शरीर जोगाउनुभएको छ भने उहाँलाई धनसम्पत्ति र सन्तान फेरि दिनुहुनेछ। के तपाईं मलाई उहाँको शरीरमाथि अधिकार दिनुहुन्छ?” सर्वशक्तिमान् अल्लाहले भन्नुभयो: “जा, मैले तिमीलाई उहाँको शरीरमाथि अधिकार दिएको छु, तर उहाँको जिब्रो र हृदयमाथि तिम्रो कुनै अधिकार छैन।”

अय्यूबबारे अल्लाहलाई पूर्ण ज्ञान थियो। उहाँलाई इब्लिसमाथि अधिकार दिनुको कारण उहाँप्रति दया गर्नु थियो—ताकि उहाँको प्रतिफल महान् होस्, धैर्यवान् मानिसहरूका लागि उदाहरण र उपासकहरूका लागि स्मरण बनोस्, र उनीहरूमाथि कुनै परीक्षा आइपर्दा उहाँको धैर्यलाई अनुसरण गरून् र प्रतिफलको आशा राखून्। अल्लाहको शत्रु तुरुन्तै तल झर्‍यो र अय्यूबलाई सज्दामा देख्यो। उहाँले टाउको उठाउनुअघि नै उसले मौका छोपेर उहाँको अगाडिबाट नाकमा फुक्यो।

त्यसको ज्वालाले उहाँको शरीर सल्कियो। टाउकोदेखि पैतालासम्म भेडाको थुनजस्ता फोकाहरू निस्के। उहाँलाई खुजली भयो; उहाँले नङले कोट्याउनुभयो, जबसम्म छाला खसेन। त्यसपछि खस्रो जुटको कपडाले घोट्नुभयो, त्यसले घाउ चिरियो। फेरि माटाका भाँडाका टुक्रा र खस्रा ढुङ्गाले कोट्याउनुभयो।

उहाँले यति धेरै कोट्याउनुभयो कि मासु कुहिन थाल्यो, चिरियो, रंग फेरियो र दुर्गन्धित भयो। गाउँलेहरूले उहाँलाई निकालेर फोहोरको थुप्रोमा राखे र उहाँका लागि छानो बनाए। उहाँकी पत्नीबाहेक सबै मानिसले उहाँलाई त्यागे। उहाँकी पत्नी रहमा बिन्त अफ्राथिम बिन युसुफ बिन याकूब थिइन्।

उनी उहाँका लागि आवश्यक चीजहरू लिएर आउжिन् र उहाँको साथमा रहिन्. जब उहाँका तीन जना साथी यकीन, यिलदद र साफिरले अल्लाहले उहाँलाई परेको परीक्षा देखे, उनीहरूले उहाँमाथि दोष लगाए र आफ्नो धर्म नत्यागी उहाँलाई त्यागे। परीक्षा लामो भएपछि उनीहरू उहाँकहाँ आए, उहाँलाई हप्काए र भने: “तपाईंलाई दिइएको सजायको कारण बनेको पापबाट तौबा गर्नुहोस्।” उनीहरूसँगै कम उमेरको एक युवक पनि थियो, जसले अय्यूबमाथि ईमान ल्याएको र उहाँलाई सत्य ठानेको थियो।

उसले ती साथीहरूलाई भन्यो: “हे प्रौढहरू, उमेरका कारण बोल्ने अधिकार तपाईंहरूकै बढी थियो, तर तपाईंहरूले भन्नुभन्दा राम्रो कुरा, सोच्नुभन्दा सही राय र गर्नुभन्दा सुन्दर व्यवहार छोड्नुभयो। अय्यूबको तपाईंहरूमाथि तपाईंहरूले वर्णन गरेकोभन्दा ठूलो हक र दायित्व छ। हे प्रौढहरू, तपाईंहरूले कसको हक मेट्नुभयो, कसको सम्मान भङ्ग गर्नुभयो र कसलाई दोष लगाएर आरोपित गर्नुभयो—के तपाईंहरूलाई थाहा छ? अय्यूब अल्लाहका नबी, उहाँका सृष्टिमध्ये उत्कृष्ट र तपाईंहरूको समयसम्मका पृथ्वीवासीमध्ये उहाँले छान्नुभएको शुद्ध व्यक्ति हुनुहुन्छ भन्ने तपाईंहरूलाई थाहा थिएन?

अल्लाहले उहाँलाई दिनुभएको समयदेखि आजसम्म उहाँको कुनै कामप्रति अल्लाह असन्तुष्ट हुनुभएको छ, वा उहाँलाई दिइएको सम्मानमध्ये कुनै कुरा खोस्नुभएको छ, वा उहाँले अल्लाहबारे असत्य बोल्नुभएको छ भन्ने कुरा तपाईंहरूले जानेका छैनौँ र अल्लाहले पनि तपाईंहरूलाई त्यसबारे जानकारी दिनुभएको छैन। यदि विपत्तिले तपाईंहरूको नजरमा उहाँको मान घटाएको र उहाँलाई सानो बनाएको हो भने, अल्लाहले मोमिन, सत्यनिष्ठ, शहीद र धर्मपरायणहरूलाई पनि परीक्षा गर्नुहुन्छ भन्ने तपाईंहरूलाई थाहा छ। उनीहरूमाथिको परीक्षा अल्लाह उनीहरूसँग रिसाउनुभएको वा उनीहरूलाई तुच्छ ठान्नुभएको प्रमाण होइन; बरु यो उनीहरूका लागि सम्मान र चयन हो।

अय्यूब अल्लाहकहाँ यस्तो उच्च स्थानमा नहुनुभएको भए पनि, मित्रताका कारण तपाईंहरूले उहाँलाई भाइ ठानेर माया गर्नुभएको थियो भने, बुद्धिमान् मानिसका लागि आफ्नो भाइ परीक्षामा पर्दा उहाँको खिल्ली उडाउनु, विपत्तिको दोष लगाउनु वा आफूलाई थाहा नभएको कुरा आरोप लगाउनु उचित हुँदैन। बरु उहाँमाथि दया गर्नु, उहाँसँगै रुनु, उहाँका लागि क्षमा माग्नु, उहाँको दुःखमा दुःखी हुनु र सही बाटो देखाउनु उचित हुन्छ। यस्तो कुरा नबुझ्ने मानिस न बुद्धिमान् हो, न मार्गदर्शित। हे प्रौढहरू, अल्लाहको महानता र प्रताप तथा मृत्युको स्मरणले तपाईंहरूका जिब्रो रोक्न र हृदय भाँच्न पर्याप्त हुनुपर्छ।

अल्लाहका केही दासहरू छन्, जसलाई उहाँको भयले बोल्न नसक्ने बनाएको छ; उनीहरू न त वाणीविहीन हुन्, न बोल्न नसक्ने। उनीहरू वाक्पटु, प्रखर, बुद्धिमान् र अल्लाहबारे जानकार छन्। तर अल्लाहको महानता सम्झँदा उनीहरूका जिब्रो रोकिन्छन्, शरीरका रौँ ठाडा हुन्छन्, हृदय भाँचिन्छन् र बुद्धि विचलित हुन्छ—सर्वशक्तिमान् अल्लाहको महिमा र सम्मानका कारण। त्यस अवस्थाबाट होसमा आएपछि उनीहरू पवित्र कर्म गर्दै अल्लाहतिर अघि बढ्छन्।

उनीहरू आफूलाई अत्याचारी र गल्ती गर्नेहरूमा गन्छन्, जबकि उनीहरू धर्मी र निर्दोष हुन्छन्; आफूलाई कमी गर्ने र लापरवाह ठान्छन्, जबकि उनीहरू विवेकी र दृढ हुन्छन्।” अय्यूबले भन्नुभयो: “सर्वशक्तिमान् अल्लाहले सानो र ठूलो दुवैको हृदयमा दयाद्वारा ज्ञान रोप्नुहुन्छ। जब त्यो हृदयमा उम्रन्छ, अल्लाहले त्यसलाई जिब्रोमा प्रकट गर्नुहुन्छ। ज्ञान उमेर, बुढ्यौली वा लामो अनुभवबाट मात्र प्राप्त हुँदैन।

अल्लाहले कुनै बन्दालाई बाल्यकालमै ज्ञानी बनाउनुभयो भने, बुद्धिमान् मानिसहरूले अल्लाहले उसमाथि प्रदान गर्नुभएको सम्मानको नूर देख्दा उसको पद घट्दैन।” त्यसपछि अय्यूबले उनीहरूबाट मुख फर्काएर आफ्नो पालनकर्तातिर लाग्नुभयो र उहाँसित सहायता माग्दै, विनम्रतापूर्वक भन्नुभयो: “हे मेरा पालनकर्ता, तपाईंले मलाई किन सृष्टि गर्नुभयो? यदि तपाईंले मलाई अप्रिय ठान्नुभयो भने, काश, मलाई सृष्टि नै नगर्नुभएको भए! मैले गरेको पाप र काम कुन थियो, जसका कारण तपाईंले आफ्नो सम्मानित अनुहार मबाट फर्काउनुभयो, काश, मलाई थाहा भएको भए!

यदि तपाईंले मलाई मृत्युदण्ड दिनुभएको भए र मेरा सम्मानित पुर्खाहरूसँग मिलाउनुभएको भए, मृत्यु नै मेरा लागि राम्रो हुन्थ्यो! के म परदेशीका लागि घर, गरिबका लागि आश्रय, अनाथका लागि संरक्षक र विधवाका लागि सहारा थिइनँ? हे मेरा उपास्य, म तपाईंको दास हुँ। मैले राम्रो गरेँ भने त्यो अनुग्रह तपाईंको हो; मैले नराम्रो गरेँ भने सजाय दिने अधिकार तपाईंको हातमा छ।

तपाईंले मलाई परीक्षाको निशाना र विपत्तिको लक्ष्य बनाउनुभएको छ। ममाथि यस्तो परीक्षा परेको छ कि तपाईंले त्यो पहाडमाथि राख्नुभएको भए त्यो बोक्न असमर्थ हुने थियो; त्यसो भए मेरो कमजोर शरीरले कसरी बोक्न सक्छ? तपाईंको निर्णयले मलाई अपमानित बनायो; तपाईंको प्रभुत्वले मलाई बिरामी र दुर्बल बनायो। यदि तपाईंले मेरो छातीमा भएको भय हटाएर जिब्रो खुला छोड्नुभएको भए, ताकि मैले आफ्नो बचाउमा मुख खोलेर बोल्न सकूँ, तब मैले आशा गरेको थिएँ कि तपाईंले मलाई यो अवस्थाबाट मुक्त गर्नुहुनेछ।

तर तपाईंले मलाई त्याग्नुभयो र मबाट टाढा हुनुभयो। तपाईं मलाई देख्नुहुन्छ, म तपाईंलाई देख्दिनँ। तपाईं मलाई सुन्नुहुन्छ, म तपाईंलाई सुन्दिनँ। तपाईंले ममाथि नजर राखेर दया गर्नुहुन्न, न नजिक आउनुहुन्छ, न मलाई नजिक ल्याउनुहुन्छ, ताकि म आफ्नो सफाइमा कारण बताउन, निर्दोषता व्यक्त गर्न र आफ्नो पक्षमा तर्क गर्न सकूँ।”

अय्यूबले यो भनेपछि, उहाँका साथीहरू उहाँसँगै थिए। एउटा बादलले उहाँलाई छोप्यो, उहाँका साथीहरूले त्यसलाई कठोर यातना ठाने। त्यसपछि आवाज आयो: “हे अय्यूब, सर्वशक्तिमान् अल्लाह भन्नुहुन्छ: म तिम्रो नजिक आएको छु, म सधैँ तिम्रो नजिक थिएँ। उठ, आफ्नो बचाउमा कारण बताऊ, निर्दोषता व्यक्त गर र आफ्नो पक्षमा तर्क गर।

आफ्नो कम्मर कस र यस्तो शक्तिशाली शासकझैँ उभिऊ, जो अर्को शक्तिशाली शासकसँग तर्क गर्छ—यदि तिमी सक्छौ भने। किनकि मसित तर्क गर्न मसरह शक्तिशाली शासकबाहेक अरू कोही योग्य छैन। हे अय्यूब, तिमीले यस्तो कुरा पाउने आशा गर्‍यौ जुन तिमीजस्तो शक्तिले प्राप्त गर्न सक्दैन। पृथ्वी सृष्टि गरेर त्यसलाई जगमा राख्दा तिमी कहाँ थियौ?

के तिमी मेरा साथमा त्यसका छेउहरू फैलाउँदै थियौ? त्यसको परिमाण मैले कति तोकेँ भन्ने तिमीलाई थाहा थियो? वा त्यसका किनारहरू कुन वस्तुमाथि राखेँ भन्ने थाहा थियो? पृथ्वीलाई पानीले बोक्न तिम्रो आज्ञापालनले सम्भव बनायो, वा तिम्रो बुद्धिले पृथ्वीलाई पानीमाथि ढकनी बनायो?

आकाशलाई हावामा छतझैँ उठाउँदा तिमी कहाँ थियौ—त्यसलाई माथि कुनै सहाराले नबाँधिएको, न तलबाट कुनै आधारले थामेको? तिम्रो ज्ञानले त्यसको प्रकाश चलाउन, ताराहरूको गति निर्धारण गर्न वा त्यसको आदेशमा रातदिन फेरबदल गराउन सक्छ? नदीहरू फुटाएर निकाल्दा र समुद्रहरूलाई बाँध्दा तिमी कहाँ थियौ? समुद्रका छालहरूलाई तिम्रो प्रभुत्वले सीमाभित्र रोक्यो, वा गर्भाशयहरूलाई तिम्रो शक्तिले समय पुगेपछि खोल्यो?

माटोमाथि पानी खन्याएर उच्च पर्वतहरू खडा गर्दा तिमी कहाँ थियौ? ती पर्वतहरू कुन वस्तुमाथि राखेँ र कुन तौलले नापेँ, तिमीलाई थाहा छ? ती बोक्न सक्ने हात तिमीसँग छ? आकाशबाट झारेको पानी कहाँबाट आयो, तिमीलाई थाहा छ? बादल कुन वस्तुबाट बने, तिमीलाई थाहा छ?

हिउँका भण्डार कहाँ छन्? असिनाका पहाड कहाँ छन्? रातको भण्डार दिनसँग कहाँ छ? बतासको भण्डार कहाँ छ? रूखहरू कुन भाषामा बोल्छन्? मानिसहरूका छातीभित्र बुद्धि कसले राख्यो? कान र आँखा कसले चिर्‍यो? स्वर्गदूतहरूलाई आफ्नो प्रभुत्वअगाडि कसले विनम्र बनायो र अत्याचारीहरूलाई आफ्नो प्रतापले कसले परास्त गर्‍यो?

आफ्नो ज्ञानले जीविका कसले बाँड्यो?” अल्लाहले अय्यूबलाई आफ्नो सामर्थ्यका धेरै निशानीहरू यसरी सुनाउनुभयो। अय्यूबले भन्नुभयो: “हे मेरा उपास्य, मेरो महत्व सानो भयो, मेरो जिब्रो र बुद्धि थाक्यो र यो विषय सामना गर्न मेरो शक्ति कमजोर भयो। तपाईंले उल्लेख गर्नुभएका सबै कुरा तपाईंका हातका काम र तपाईंको बुद्धिमत्तापूर्ण व्यवस्थापन हुन्; त्यसभन्दा ठूला र अझ अद्भुत कुरा पनि तपाईं चाहनुभयो भने गर्नुहुन्छ।

कुनै कुरा तपाईंलाई असमर्थ पार्दैन र कुनै कुरा तपाईंबाट लुकेको छैन। हे मेरा उपास्य, जब ममाथि विपत्ति आयो, मैले बोलेँ र आफ्नो जिब्रो नियन्त्रण गर्न सकिनँ। मलाई परेको परीक्षाले नै मलाई बोलायो। काश, पृथ्वी फुटेर म त्यसमा हराएको भए र मेरो पालनकर्तालाई अप्रसन्न पार्ने कुनै कुरा नभनेको भए!

काश, त्यसअघि नै मेरो कठिनतम परीक्षामा म दुःखले मरेको भए! मैले बोलेँ ताकि तपाईंले मेरो कारण बुझ्नुहोस्; चुप लागेँ ताकि तपाईंले ममाथि दया गर्नुहोस्। मबाट एउटा चिप्लिएको वचन निस्क्यो, अब म त्यसमा फर्कनेछैन। मैले आफ्नो हात मुखमा राखेको छु, जिब्रो टोकेको छु र गाला माटोमा राखेको छु।

आज म तपाईंबाटै तपाईंको शरण माग्छु र कठिन परीक्षाबाट तपाईंको संरक्षण खोज्छु; मलाई जोगाउनुहोस्। तपाईंको सजायबाट सहायता माग्छु; मलाई सहायता गर्नुहोस्। मेरो मामिलामा तपाईंको मद्दत माग्छु; मेरो सहायता गर्नुहोस्। तपाईंमाथि भरोसा गर्छु; मेरा लागि पर्याप्त हुनुहोस्।

तपाईंको शरण लिन्छु; मलाई सुरक्षित राख्नुहोस्। तपाईंसित क्षमा माग्छु; मलाई क्षमा गर्नुहोस्। म तपाईंलाई अप्रिय लाग्ने कुनै काम फेरि गर्नेछैन।” अल्लाहले भन्नुभयो: “हे अय्यूब, मेरो ज्ञान तिम्रो मामिलामा लागू भइसकेको छ र मेरो दया मेरो क्रोधभन्दा अघि बढिसकेको छ।

मैले तिमीलाई क्षमा गरेको छु र तिम्रा परिवारजन तथा धनसम्पत्ति तिमीलाई फर्काएको छु, त्यति नै थपेर पनि दिएको छु; ताकि तिमीले सृष्टि गरेका मानिसहरूका लागि निशानी बन र विपत्तिमा परेकाहरूका लागि उदाहरण तथा धैर्यवान्हरूका लागि सान्त्वना बन। आफ्नो खुट्टाले भुइँमा प्रहार गर। यो चिसो पानी नुहाउनका लागि र पिउनका लागि छ; यसमै तिम्रो उपचार छ। आफ्ना साथीहरूका तर्फबाट बलि चढाऊ र उनीहरूका लागि क्षमा माग, किनकि उनीहरूले तिम्रो मामिलामा मेरो अवज्ञा गरेका छन्।”

उहाँले खुट्टाले भुइँमा प्रहार गर्नुभयो र एउटा पानीको मूल फुट्यो। उहाँ त्यसमा पस्नुभयो र नुहाउनुभयो। अल्लाहले उहाँमाथि भएको सबै विपत्ति हटाउनुभयो। त्यसपछि उहाँ बाहिर निस्केर बस्नुभयो। उहाँकी पत्नी उहाँलाई ओछ्यानमा खोज्दै आइन्, तर उहाँलाई भेटिनन्।

उनी व्याकुल भएर यताउता खोज्दै भनिन्: “हे अल्लाहका बन्दे, यहाँ रहेको त्यो विपत्तिग्रस्त मानिसबारे तपाईंलाई केही थाहा छ? हे अय्यूब, परीक्षाग्रस्त अय्यूबबारे?” उहाँले सोध्नुभयो: “तिमीले उसलाई देख्यौ भने चिन्छ्यौ?” उनले भनिन्: “हो, म किन नचिन्नु र?”

उहाँ मुस्कुराउनुभयो र भन्नुभयो: “म नै हुँ।” उनले उहाँको हाँसोबाट चिन्नुभयो र उहाँलाई अँगालो हालिन्। इब्न अब्बास भन्छन्: “अब्दुल्लाहको जीवन जसको हातमा छ, उसको कसम! उनीहरूले एकअर्कालाई अँगालो हालिरहेकै बेला उहाँहरूको सबै धनसम्पत्ति र सन्तान उहाँहरूकहाँ आइपुगे।”

यही कारणले अल्लाहले भन्नुभयो: “र अय्यूबलाई, जब उनले आफ्ना पालनकर्तालाई पुकारे: ‘मलाई दुःखले छोएको छ।’” उहाँले कहिले दुआ गर्नुभयो, त्यसको कारण के थियो र उहाँको परीक्षा कति समयसम्म रह्यो भन्ने विषयमा विद्वानहरूबीच मतभेद छ। इब्न शिहाबले अनसबाट नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) सम्म पुर्‍याएर रिवायत गरेका छन् कि अय्यूब अठार वर्षसम्म परीक्षामा रहनुभयो। वहब भन्छन्: अय्यूब तीन वर्षसम्म परीक्षामा रहनुभयो, एक दिन पनि बढी भएन।

कअब भन्छन्: अय्यूब सात वर्ष, सात महिना र सात दिन परीक्षामा रहनुभयो। हसन भन्छन्: अय्यूब इस्राईलीहरूको फोहोरको थुप्रोमा सात वर्ष केही महिना फ्याँकिएको अवस्थामा रहनुभयो। जनावरहरू उहाँमाथि ओहोरदोहोर गर्थे। रहमा बाहेक उहाँको नजिक कोही आउँदैनथ्यो; उनी सत्यतापूर्वक उहाँसँग धैर्य गरेर बसिन्, उहाँका लागि खाना ल्याउँथिन् र उहाँले अल्लाहको प्रशंसा गर्दा उनी पनि अल्लाहको प्रशंसा गर्थिन्।

यो सबै अवस्थामा अय्यूब अल्लाहको स्मरण गर्न र उहाँको परीक्षामा धैर्य गर्न छोड्नुहुन्नथ्यो। त्यसपछि इब्लिसले चिच्याएर पृथ्वीका चारैतिर छरिएका आफ्ना सेनालाई जम्मा गर्‍यो। उनीहरू जम्मा भएपछि इब्लिसले भन्यो: “तिमीहरूलाई के भयो? तिमीहरूलाई बोलाउने कारण मेरो दुःख हो।

मैले यो दासलाई धनसम्पत्ति र सन्तानविहीन पारेँ, तर उसले अझै धैर्य मात्र गर्‍यो। त्यसपछि मैले उसको शरीरमाथि अधिकार पाएँ र उसलाई फोहोरको थुप्रोमा घाउले ढाकिएको अवस्थामा छोडेँ; उसकी पत्नीबाहेक कोही नजिक आउँदैन। उसलाई परास्त गर्न मलाई मद्दत गर्न तिमीहरूलाई बोलाएको हुँ।” उनीहरूले भने: “पहिलेका मानिसहरूलाई नष्ट गर्न तिमीले प्रयोग गरेको छल कहाँ गयो?”

उसले भन्यो: “अय्यूबमाथि त्यो सबै असफल भयो। मलाई सल्लाह देओ।” उनीहरूले भने: “तिमीले आदमलाई जन्नतबाट निकालेको बाटोबाटै अय्यूबलाई परास्त गर—उनकी पत्नीद्वारा। उनले उनको कुरा मान्न सक्छन्, किनकि उनीबाहेक कोही नजिक आउँदैन।” उसले भन्यो: “तिमीहरूले सही सल्लाह दियौ।”

ऊ अय्यूबकी पत्नीकहाँ गयो, उनी मकै पिसिरहेकी थिइन्। उसले उनलाई मानिसको रूपमा देखापरेर सोध्यो: “हे अल्लाहकी दासी, तिम्रा श्रीमान् कहाँ छन्?” उनले भनिन्: “उहाँ त्यहीँ हुनुहुन्छ; आफ्नो घाउ कोट्याउँदै हुनुहुन्छ, र जनावरहरू उहाँको शरीरमाथि ओहोरदोहोर गर्छन्।” उनले बोलेको सुनेर उसले उनको मुखबाट अधैर्यको शब्द निस्केला भन्ने आशा गर्‍यो।

उसले उनको पुरानो समृद्धि र धनसम्पत्ति सम्झायो, अय्यूबको सुन्दरता र जवानी सम्झायो, र उनी अहिले परेको दुःख कहिल्यै हट्नेछैन भन्यो। हसन भन्छन्: उनी चिच्याइन्। उनले चिच्याएको सुनेपछि उनी अधैर्य भएकी थाहा पाएर ऊ उनको नजिक आयो र एउटा पाठो ल्यायो। उसले भन्यो: “अय्यूबले मेरो निम्ति यो काटून्, उनी निको हुनेछन्।”

उनी चिच्याउँदै अय्यूबकहाँ आइन् र भनिन्: “हे अय्यूब, तपाईंका पालनकर्ताले तपाईंलाई कहिलेसम्म यातना दिनुहुन्छ? धन कहाँ छ? सन्तान कहाँ छन्? साथी कहाँ छन्? तपाईंको सुन्दर रंग कहाँ छ? तपाईंको शरीर कहाँ छ? यो पाठो काट्नुहोस् र विश्राम पाउनुहोस्।”

अय्यूबले भन्नुभयो: “तिमीकहाँ अल्लाहको शत्रु आएको छ र उसले तिमीलाई फुस्ल्याएको छ। धिक्कार छ तिमीलाई! धनसम्पत्ति, सन्तान र स्वास्थ्य, जसका लागि तिमी रोइरहेकी छौ, मलाई कसले दिएको थियो?” उनले भनिन्: “अल्लाहले।” उहाँले भन्नुभयो: “हामीलाई ती कति समय दिनुभयो?”

उनले भनिन्: “असी वर्ष।” उहाँले सोध्नुभयो: “हामी कति समयदेखि परीक्षामा छौँ?” उनले भनिन्: “सात वर्ष र केही महिना।” उहाँले भन्नुभयो: “धिक्कार छ तिमीलाई! सुखमा हामीले असी वर्ष बिताएका थियौँ भने विपत्तिमा पनि असी वर्ष धैर्य गर्न तिमी किन तयार भइनौ?

अल्लाहको कसम, यदि उहाँले मलाई निको पार्नुभयो भने तिमीलाई सय कोर्रा हान्नेछु। तिमीले मलाई अल्लाहबाहेक अरूका निम्ति बलि चढाउन भनेकी थियौ। तिमीले ल्याएको खाना र पेय मेरा लागि निषिद्ध छन्; तिमीले यस्तो भनेपछि तिमीबाट आएको केही पनि म चाख्नेछैन। मबाट टाढा जा, फेरि तिमीलाई नदेखूँ।”

उनले उनलाई हटाइन् र उनी गइन्। अय्यूबले आफूसँग खाना, पेय र मित्र कोही नभएको देखेपछि सज्दा गर्नुभयो र भन्नुभयो: “हे मेरा पालनकर्ता, मलाई दुःखले छोएको छ र तपाईं दया गर्नेहरूमध्ये सबैभन्दा दयालु हुनुहुन्छ।” उहाँलाई भनियो: “टाउको उठाऊ, तिम्रो दुआ स्वीकार भएको छ। आफ्नो खुट्टाले भुइँमा प्रहार गर।”

उहाँले खुट्टाले प्रहार गर्नुभयो र एउटा मूल फुट्यो। उहाँले त्यसमा नुहाउनुभयो र उहाँको रोगको कुनै बाहिरी चिन्ह बाँकी रहेन; सबै खसे र उहाँको जवानी तथा सौन्दर्य पहिलेभन्दा राम्रो अवस्थामा फर्कियो। त्यसपछि उहाँले खुट्टाले फेरि प्रहार गर्नुभयो र अर्को मूल फुट्यो। उहाँले त्यसबाट पिउनुभयो; उहाँको पेटभित्रको कुनै रोग बाँकी रहेन, सबै बाहिर निस्के।

उहाँ स्वस्थ भएर उठ्नुभयो र उहाँलाई एउटा वस्त्र पहिराइयो। उहाँ यताउति हेर्नुभयो, तर पहिले भएका परिवारजन र धनसम्पत्तिमध्ये केही देखिएन। अल्लाहले ती सबैको दोब्बर फर्काउनुभयो। अल्लाहको कसम, हामीलाई भनिएको छ कि उहाँले नुहाएको पानी उहाँको छातीमा सुनका सलह बनेर उफ्रियो।

उहाँले तिनलाई हातले समातेर जम्मा गर्नुभयो। अल्लाहले उहाँलाई प्रकाशना गर्नुभयो: “हे अय्यूब, के मैले तिमीलाई सम्पन्न बनाएको थिइनँ?” उहाँले भन्नुभयो: “हो, तर यो तपाईंको बरकत हो; त्यसबाट को तृप्त हुन सक्छ?” त्यसपछि उहाँ एउटा अग्लो ठाउँमा गएर बस्नुभयो।

उता उहाँकी पत्नीले भनिन्: “यदि उसले मलाई निकाल्यो भने उसलाई कसले खानेकुरा दिन्छ? के म उसलाई भोकले मर्न र जनावरहरूको आहार बन्न छोडूँ? म उसकहाँ फर्कन्छु।” उनी फर्केर आइन्, तर अब त्यहाँ फोहोरको थुप्रो थिएन, न त पहिलेको अवस्था।

सबै कुरा बदलिएको थियो। उनी फोहोरको थुप्रो भएको ठाउँ वरिपरि घुम्दै रोइन्; अय्यूबले उनलाई देखिरहनुभएको थियो। राम्रो वस्त्र लगाएको व्यक्तिकहाँ गएर सोध्न उनी डराइन्। अय्यूबले उनलाई बोलाएर सोध्नुभयो: “हे अल्लाहकी दासी, तिमी के चाहन्छ्यौ?”

उनी रुँदै भनिन्: “म यहाँ फोहोरको थुप्रोमा फ्याँकिएको त्यो विपत्तिग्रस्त मानिसलाई खोजिरहेकी हुँ। ऊ हरायो कि के भयो, मलाई थाहा छैन।” अय्यूबले सोध्नुभयो: “तिमीले उसलाई देख्यौ भने चिन्छ्यौ?” उनले भनिन्: “उसलाई देख्ने कसैले पनि कसरी नचिन्न सक्छ र?”

उनी उहाँलाई हेर्दै थिइन्, तर उहाँसँग डराइन्। त्यसपछि भनिन्: “स्वस्थ अवस्थामा हुँदा ऊ तपाईंजस्तै देखिन्थ्यो।” उहाँले भन्नुभयो: “म नै अय्यूब हुँ। तिमीले मलाई इब्लिसका लागि बलि चढाउन भनेकी थियौ, तर मैले अल्लाहको आज्ञापालन गरेँ, शैतानको अवज्ञा गरेँ र अल्लाहसित दुआ गरेँ; उहाँले मलाई तपाईंले देखिरहेकी अवस्था फर्काइदिनुभयो।”

वहब भन्छन्: अय्यूब तीन वर्षसम्म परीक्षामा रहनुभयो। जब अय्यूबले इब्लिसलाई परास्त गर्नुभयो र उसले उहाँमाथि कुनै प्रभाव पार्न सकेन, तब उसले अय्यूबकी पत्नीलाई आक्रमण गर्‍यो। उसले आदमका सन्तानजस्तो नभएको, विशाल शरीर, सौन्दर्य र पूर्णताको व्यक्तिको रूप लियो र मानिसहरूको सवारीजस्तो नभएको, विशाल र भव्य सवारीमा चढेर आयो। उसले पत्नीलाई भन्यो: “के तिमी यस परीक्षाग्रस्त मानिस अय्यूबकी पत्नी हौ?”

उनले भनिन्: “हो।” उसले सोध्यो: “के तिमी मलाई चिन्छ्यौ?” उनले भनिन्: “चिन्दिनँ।” उसले भन्यो: “म पृथ्वीको देवता हुँ। तिम्रो साथीमाथि मैले नै यो गरेको हुँ, किनकि ऊ आकाशका देवताको दास हो र मलाई त्यागेको छ; यसले मलाई क्रोधित बनायो।

यदि उसले एकपटक मात्र मलाई सज्दा गरेको भए, म तिमीहरूको सबै धनसम्पत्ति र सन्तान फिर्ता दिन्थेँ; ती सबै मसँग छन्।” उसले उनलाई आफू भेटेको उपत्यकाभित्र ती सबै देखायो। वहब भन्छन्: मैले यो पनि सुनेको छु कि उसले उनलाई भनेको थियो: “यदि तिम्रो श्रीमान्ले अल्लाहको नाम नलिई खाना खाए भने, उनी यस रोगबाट निको हुनेछन्।” अल्लाह नै बढी जान्नुहुन्छ।

केही किताबहरूमा छ कि इब्लिसले भन्यो: “मलाई एउटा सज्दा गर, म तिमीलाई धनसम्पत्ति र सन्तान फर्काइदिन्छु र तिम्रा श्रीमान्लाई स्वस्थ पारिदिन्छु।” उनी अय्यूबकहाँ फर्केर उसले भनेको कुरा बताइन्। उहाँले भन्नुभयो: “अल्लाहको शत्रु तिमीलाई तिम्रो धर्मबाट फुस्ल्याउन आएको हो।” त्यसपछि उहाँले निको भएमा उनलाई सय कोर्रा हान्ने कसम खानुभयो।

यसैबेला उहाँले भन्नुभयो: “मलाई दुःखले छोएको छ”—किनकि इब्लिसले उहाँकी पत्नीलाई आफ्नो अगाडि सज्दा गर्न लोभ्यायो, उसले उनलाई र उहाँलाई कुफ्रतिर बोलायो। त्यसपछि सर्वशक्तिमान् अल्लाहले अय्यूबकी पत्नीले उहाँसँग परीक्षामा धैर्य गरेकामा दया गर्नुभयो, उनको कठिनाइ कम गर्नुभयो र अय्यूबको कसम पूरा गराउन चाहनुभयो। उहाँलाई सयवटा साना लट्ठी समेटिएको मुठो लिन र त्यसैले एकपटक प्रहार गर्न आदेश दिनुभयो, ताकि उहाँको कसम नटुटोस्। अल्लाहले भन्नुभएको छ: “आफ्नो हातमा एक मुठो लिएर त्यसले प्रहार गर र कसम नतोड” (साद, ४४)।

रिवायत छ कि इब्लिसले एउटा बाकस बनाएर त्यसमा औषधिहरू राख्यो र पत्नी जाने बाटोमा बसेर मानिसहरूको उपचार गर्न थाल्यो। अय्यूबकी पत्नी त्यसको छेउबाट जाँदा सोधिन्: “मसँग एक जना बिरामी छन्, के तपाईं उसको उपचार गर्नुहुन्छ?” उसले भन्यो: “गर्छु, तर म केही चाहन्नँ; निको भएमा ‘तपाईंले मलाई निको पार्नुभयो’ मात्र भन।” उनले यो कुरा अय्यूबलाई बताइन्।

उहाँले भन्नुभयो: “त्यो इब्लिस हो; उसले तिमीलाई छल गरेको छ।” र यदि अल्लाहले उहाँलाई निको पार्नुभयो भने उनलाई सय कोर्रा हान्ने कसम खानुभयो। वहब र अरूहरू भन्छन्: अय्यूबकी पत्नी मानिसहरूका लागि काम गरेर उहाँको खाना ल्याउँथिन्। उहाँमाथिको परीक्षा लामो भएपछि मानिसहरू उनीसँग दिक्क भए र कसैले पनि उनलाई काममा राखेन।

एक दिन उनले उहाँलाई खुवाउन खाना खोजिन्, तर केही भेटिन। त्यसैले उनले आफ्नो टाउकोको एक लट काटेर रोटीसँग साटिन् र त्यो उहाँकहाँ ल्याइन्। उहाँले सोध्नुभयो: “तिम्रो कपालको लट कहाँ छ?” उनले सबै कुरा बताइन्। त्यसबेला उहाँले भन्नुभयो: “मलाई दुःखले छोएको छ।”

केहीले भने: उहाँको रोग जिब्रो र हृदयसम्म पुग्ने डरले कीराहरू ती अङ्गतिर सर्न थालेपछि उहाँले यो भन्नुभयो, ताकि उहाँको अल्लाहको स्मरण र चिन्तन कमजोर नहोस्। हबीब बिन साबित भन्छन्: उहाँलाई तीनवटा कुरा भएपछि मात्र दुःख हटाउन अल्लाहसित दुआ गर्नुभयो। पहिलो, उहाँको खबर सुनेर दुई जना साथी उहाँकहाँ आए। उहाँका आँखाबाहेक केही बाँकी थिएन।

उनीहरूले त्यहाँको भयानक अवस्था देखेर भने: “यदि अल्लाहकहाँ तपाईंको कुनै स्थान भएको भए तपाईंलाई यस्तो हुने थिएन।” दोस्रो, उहाँकी पत्नीले खाना खोजिन्, तर खुवाउन केही भेटिन; त्यसैले उनले आफ्नो कपालको लट बेचेर उहाँकहाँ खाना ल्याइन्। तेस्रो, इब्लिसले भन्यो: “म उहाँको उपचार गर्छु, तर उहाँले ‘तपाईंले मलाई निको पार्नुभयो’ भन्नुपर्छ।” यो भनाइ पनि छ कि इब्लिसले उहाँलाई फुस्ल्याउँदै पत्नीले व्यभिचार गरेको भन्यो, अनि उहाँले उनको कपाल काटिदिनुभयो।

त्यसपछि उहाँको धैर्यको सीमा आयो र उहाँले दुआ गर्नुभयो अनि उनलाई सय कोर्रा हान्ने कसम खानुभयो। यो पनि भनिएको छ कि उहाँले शत्रुहरूको उपहासका कारण दुःख भयो भनेर भन्नुभयो। उहाँलाई सोधियो: “तपाईंको परीक्षामा सबैभन्दा कठोर कुरा के थियो?” उहाँले भन्नुभयो: “शत्रुहरूले गरेको उपहास।”

अर्को भनाइ छ: उहाँको तिघ्राबाट एउटा कीरा खस्यो र उहाँले त्यसलाई फेरि त्यही ठाउँमा राख्दै भन्नुभयो: “खा, अल्लाहले मलाई तिम्रो खाना बनाउनुभएको छ।” त्यसले टोकेको पीडा उहाँले कीराका टोकाइबाट भोग्नुभएको सबै पीडाभन्दा बढी भयो। यदि कसैले सोध्यो: अल्लाहले उहाँलाई धैर्यवान् भन्नुभएको छ, तर उहाँले “मलाई दुःखले छोएको छ” र “शैतानले मलाई कष्ट र यातनाले छोएको छ” (साद, ४१) भनेर गुनासो र अधैर्य किन देखाउनुभयो? यसको उत्तर हो: यो गुनासो होइन, दुआ हो।

यसको प्रमाण अल्लाहको वचन “त्यसपछि हामीले उहाँको पुकार स्वीकार गर्‍यौँ” भन्ने हो। अधैर्य भनेको मानिसहरूसँग गुनासो गर्नु हो; सर्वशक्तिमान् अल्लाहसँग गुनासो गर्नु अधैर्य वा धैर्य त्याग्नु होइन। याकूबले पनि भनेका थिए: “म आफ्नो दुःख र शोकको गुनासो अल्लाहसित मात्र गर्छु” (युसुफ, ८६)। सुफयान बिन उयैनाले भने: “मानिसहरूसँग आफ्नो दुःख प्रकट गर्ने मानिस पनि, यदि अल्लाहको निर्णयप्रति सन्तुष्ट छ भने, अधैर्यवान् हुँदैन।”

जसरी जिब्रील नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई उहाँको बिरामी अवस्थामा भेट्न आएर सोधे: “तपाईंलाई कस्तो छ?” उहाँले भन्नुभयो: “म दुःखी र पीडित महसुस गरिरहेको छु।” आयशाले “हाय, मेरो टाउको!” भन्दा उहाँले भन्नुभयो: “बरु मेरो टाउको दुखिरहेको छ।”