Obsa Rakkoo Ayyuub

Tafsiira Sheekh Abdurrahmaan As-Sa'dii

jechuun: Garbicha keenya fi Ergamaa keenya Ayyuub yaadadhu; isa faarfannaa fi kabajaan ol kaasnee, sadarkaa isaa ol kaafnee. Yeroo Rabbiin isa qormaata cimaadhaan qoretti, inni obsaa fi murtii Isaa irratti gammadaa ta’ee isa argine. Sababni isaas, qormaata Rabbiitiin sheyxaanni qaama isaa irratti aangoo argatee, qaama isaa irratti bubbise; kanaan madaa guddaan itti bahe, yeroo dheeraas akkasitti ture. Qormaanni isaas isa irratti cimaa ta’e; maatiin isaa du’an, qabeenyi isaa jalaa bade.

Innis Rabbii isaatti, “Yaa Rabbii, dhugumatti rakkoon na tuqeera; Ati irra rahmata godhaa warra rahmata godhaniiti” jedhee kadhate. Haala ofii isaa himuun gara Rabbii kadhannaa dhiheeffate; rakkoon hanga sadarkaa hunda isa gahees beeksise.

Tafsiira Imaam Ibn Kasiir

Rabbiin ol ta’e, waa’ee Ayyuub (nagaan isa irratti haa jiraatu) keessatti qormaanni qabeenya, ijoollee fi qaama isaa irratti isa mudate ni hima. Beeyladoota, horii, qonna, ijoollee hedduu fi manneen gaarii qaba ture. Waan kana hundaan qorama; hundi isaanii guutumaan guutuutti isa jalaa badan. Sana booda qaama isaatis qorama; qaama isaa guutuu dhukkuba gogaa cimaa qabaachuu isaa himama.

Onnee fi arraba isaa qofatu fayyaa hafe; isaaniin Rabbiin ol ta’e yaadata ture. Namoonni isa waliin taa’an isa irraa fagaatan, magaalaa keessaa bakka tokkootti kophaa isaatti dhiifame; haadha manaa isaa malee namni isaaf garaa laafu hin hafne. Isheen dhimma isaa kunuunsiti; akka jedhameettis, isheen rakkachuun isaaf jettee namoota tajaajiltee hojjetti turte. Nabiyyiin (nagaan Rabbii fi rahmanni Isa irratti haa jiraatu) akkana jedhaniiru: “Namoota keessaa irra caalaa qormaata kanarra gahu Nabiyyoota; achiis warra gaarii; achiis namni isaanitti caalu.”

Hadiisa biraa keessattis: “Namni tokko akka amantii isaa cimaa ta’een qorama; amantii isaa keessatti jabaataa yoo ta’e, qormaanni isaa ni dabala.” Nabii Ayyuub (nagaan isa irratti haa jiraatu) obsaan sadarkaa olaanaa irra ga’ee ture; obsaaf fakkeenya ittiin himamu ta’e. Yaziid binu Maysarah akkana jedhe: Rabbiin Ayyuub (nagaan isa irratti haa jiraatu) maatii, qabeenyaa fi ijoollee dhabsiisee, homaa yeroo isaaf hin hafnetti, inni zikrii isaa bareechee akkana jedhe: “Yaa Gooftaa gooftolii, Si galateeffadha.

Ati naaf tola ooltee qabeenyaa fi ijoollee naaf kennite; garaa koo keessaa kutaan tokko illee waan kanaan hin tuqamne hin hafne. Sana hunda na irraa fudhatte; garaa koo duwwaa goote, waan si fi ana gidduu jiru tokko illee hin hafne. Diinni koo Iblis waan ati hojjette beekee utuu ta’ee na hinaafa ture.” Akkasumas akkana jedhe: “Yaa Rabbii, qabeenyaa fi ijoollee naaf kennite; garuu namni tokko illee balbala koo irratti dhaabbatee, ani miidhaa isa miidheef na hin komanne; Ati kana ni beekta.

Firaashni naaf diriirfamee yeroo tokko tokko dhiisee, ofiin akkana jedha ture: ‘Yaa lubbuu koo, ati firaasha irra ciisuuf hin uumamne.’ Waan kana hunda fuula Kee barbaacha qofaaf dhiise.” Ibn Abi Haatim gabaaseera.

Wahb binu Munabbih irraa seenaa dheeraan waa’ee isaa himameera; Ibn Jariir fi Ibn Abi Haatim sanad isarraa dhufeen galmeessaniiru. Mufassiroonni boodaa hedduunis himaniiru; garuu dheerina isaa irraa kan ka’e waan isa keessatti ajaa’ibsiisaa ta’e dhiifneerra. Qormaata keessatti yeroo dheeraa turuun isaa ni odeeffame; sababni kadhannaa kanaa immoo irratti garaagarummaan jira. Hasan fi Qataadah akkana jedhan: Ayyuub (nagaan isa irratti haa jiraatu) waggaa torbaa fi ji’oota muraasa qorama; lafa balfa Israa’elootaa irratti gatamee ture, bineensonni qaama isaa irra deddeebi’aa turan.

Rabbiin rakkoo isaa irraa isa baase, mindaa isaa guddises, faaruu gaariis isaaf godhe. Wahb binu Munabbih akkana jedhe: Qormaata keessa waggaa sadii ture; hin daballe, hin hir’annes. Suddi akkana jedhe: Foon Ayyuub irraa kufee, ribuu fi lafeen qofti hafan. Haati manaa isaa isa kunuunsitee nyaata itti fidti turte.

Yeroo dhukkubni isaa dheeraan booda isheen akkana jette: “Yaa Ayyuub, Rabbii kee kadhattee akka rakkoo kana si irraa kaasu hin gaafattu?” Inni akkana jedhe: “Ani waggaa torbaatama fayyaa ta’ee jiraadhe; Rabbiif waggaa torbaatama obsuu baay’ee ta’aa?” Isheen waan kanaan aarte, baatee namootaaf mindaadhaan hojjechuu jalqabde; waan hojjette irraa argattu isaaf fiddee nyaachisti turte.

Iblis namoota Filisxiin keessaa hiriyoota isaa lamaanitti dhaqee, “Obboleessi keessan Ayyuub rakkoo akkanaa isa mudateera” jedhe. Isaanis isa gaafachuu dhufanii, daadhii biyya isaanii irraa fudhatanii akka dhugan godhu; yoo dhuges ni fayya jedhe. Yeroo isa argan boo’an. Inni, “Isin eenyu?”

jedhee gaafate. Isaanis, “Nuti nama akkasii fi nama akkasii” jedhan. Inni isaan simatee, “Bala’aan na irra ga’etti na dhiisanii hin deemneef baga nagaan dhuftan” jedhe. Isaanis, “Tarii ati waan tokko dhoksaa, kan biraa immoo mul’isaa turte; kanaaf Rabbiin si qore ta’a?”

jedhan. Inni samii ilaalee, “Inni waanan dhokse tokko kan ani mul’ise hin jiru beekaa dha. Gooftaan koo obsa moo dhiphachuu koo ilaaluuf na qore” jedhe. Isaanis, “Daadhii keenya irraa dhugi; yoo dhugde ni fayyita” jedhan.

Inni aaree, “Sheyxaanni xuraa’aan isinitti dhufee kana isin ajaje? Dubbii, nyaataa fi dhugaatiin keessan ana irratti haraama ta’e” jedhe. Isaanis isa biraa ka’anii deeman.

Haati manaa isaa namootaaf hojjettee maatii tokkoof buddeena tolchite. Ilmi isaanii rafaa waan tureef, isaan isa dammaqsuu hin barbaanne; buddeena sana isheedhaaf kennan. Isheen Ayyuubitti geessite. Inni kanaan dinqisiifatee, “Kana duraan naaf fidtee hin beektu; har’a maaltu si mudate?”

jedhee gaafate. Isheenis waan ta’e itti himte. Inni, “Tarii mucichi dammaqee, buddeena barbaadee dhabuun isaa maatii isaa biratti boo’aa jira ta’a; waan kana malee waan biraa hin fudhatu” jedhe. Isheenis, “Rabbiin Ayyuub haa rahmatu” jettee buddeena sana isaaf kennitee deebite.

Sana booda Iblis bifa ogeessa fayyaa fakkaatuun isheetti dhufee, “Dhukkubni dhiiraa kee dheeraateera. Yoo fayyuu barbaade, ilbiisa fudhatee maqaa waaqa tolfamaa isaanii irratti qalee haa aarsuu; ni fayya” jedhe. Isheen kana Ayyuubitti himte. Innis, “Sheyxaanni xuraa’aan sitti dhufe.

Yoo fayye, Rabbiif si rukutuu dhibba kakadheera” jedhe. Isheen isaaf hojjechuuf baate; garuu namoonni hojii isheedhaaf kennuu didanii rizqiin ishee irraa cufame. Yeroo baay’ee dhiphattee, Ayyuub beela’uun isaa ishee sodaachisetti, rifeensa mataa ishee irraa quncee murtee intala dureessaa irraa tokkootti gurguratte; isheenis nyaata gaarii hedduu isheedhaaf kennite, kana Ayyuubitti geessite. Inni, “Kana eessaa argatte?”

jedhee gaafate. Isheen, “Namootaaf hojjedhee isaan na nyaachisan” jette. Innis nyaate. Guyyaa itti aanu hojii barbaaddee dhabuun ishee, rifeensa biraa mataa ishee irraa murtee intala sanaaf gurguratte; nyaata sana fidde.

Ayyuub, “Rabbiin kakadhe, eessaa akka dhufe beeku malee kana hin nyaadhu” jedhe. Isheen haguuggii mataa irraa kaaste. Mataa ishee rifeensa irraa duwwaa ta’e yommuu argu, baay’ee gadde. Yeroo sanatti Rabbiin ol ta’e kadhatee, “Dhugumatti rakkoon na tuqeera; Ati irra rahmata godhaa warra rahmata godhaniiti” jedhe.

Ibn Abi Haatim akkana jedhe: Abbaa koo irraa; Muusaa binu Ismaa’iil irraa; Hammaad irraa; Abu Imraan al-Jawnii irraa; Nauf al-Bikaalii irraa nuuf odeessan. Sheyxaanni Ayyuub irratti aangoo argate “Sawṭ” jedhama ture. Haati manaa Ayyuub, “Rabbii kadhadhu, si fayyisa” jettee itti himti turte; inni garuu hin kadhanne. Hanga namoonni Israa’el keessaa muraasni isa bira darbanitti; isaan keessaa tokko, “Wanti isa mudate kun cubbuu guddaa inni hojjete malee hin ta’u” jedhe.

Yeroo kanatti, “Yaa Rabbii, dhugumatti rakkoon na tuqeera; Ati irra rahmata godhaa warra rahmata godhaniiti” jedhe.

Abbaan koo irraa; Abu Salamah irraa; Jariir binu Haazim irraa; Abdullah binu Ubayd binu Umayr irraa nuuf odeessan: Ayyuub (nagaan isa irratti haa jiraatu) obboloota lama qaba ture. Guyyaa tokko isaan dhufanii, urgaa dhukkuba isaa irraa kan ka’e itti dhihaachuu hin dandeenye; fagootti dhaabbatanii, isaan keessaa tokko isa kaaniin, “Rabbiin Ayyuub keessatti waan gaarii beekee utuu ta’ee, kanaan isa hin qoru ture” jedhe. Ayyuub dubbii isaanii irraa baay’ee gaddan; waan biraa irraa gaddan hin turre.

Innis, “Yaa Rabbii, halkan tokko illee ani quufee rafee, bakka namni beela’e jiru beekaa ta’ee hin beeku yoo ta’e, dhugaa naaf baasi” jedhe. Samii irraa dhugaa isaa mirkaneessan; isaanis dhaga’an. Achiis, “Yaa Rabbii, uffata lama illee qabaadhee, bakka namni qullaa jiru beekaa ta’ee hin beeku yoo ta’e, dhugaa naaf baasi” jedhe. Samii irraa dhugaa isaa mirkaneessan; isaanis dhaga’an.

“Yaa Rabbii, ulfina Keetiin!” jedhee addaan dacha’ee sujuude. Achiis, “Yaa Rabbii, hanga rakkoo na irraa kaasitutti mataa koo ol hin qabu” jedhe. Rakkoon isa irraa kaafamuu isaa dura mataa isaa ol hin hin kaasne. Ibn Abi Haatim karaa biraatiin kanaa fakkaatu marfuu [Nabiyyii irraa dhufe] ta’een gabaaseera.

Inni akkana jedhe: Yuunus binu Abdil-A’laa nuuf odeesse; Ibn Wahb nuuf odeesse; Naafi’ binu Yaziid, Aqiiil, Zuhrii fi Anas binu Maalik irraa, Ergamaan Rabbii (nagaan Rabbii fi rahmanni Isaa isa irratti haa jiraatu) akkana jedhan: “Nabii Ayyuub qormaata keessa waggaa kudha saddeet ture. Firoonni dhihoo fi fagoon isa dhiisan; obboloota isaa keessaa namoonni lama qofa isa bira turan. Isaan keessaa tokko hiriyyaa isaatiin, ‘Rabbiin kakadhe, Ayyuub cubbuu namni addunyaa keessa jiru tokko illee hin hojjanne hojjete ta’a’ jedhe. Hiriyyaan isaa, ‘Maal inni?’

jedhee gaafate. Inni, ‘Waggaa kudha saddeet Rabbiin isa hin rahmanne, rakkoo isaas irraa hin kaafne’ jedhe. Isaan lamaan yommuu isa bira deebi’an, namichi dubbii kana isaaf himuu irraa of qabuu hin dandeenye. Ayyuub (nagaan isa irratti haa jiraatu), ‘Waan ati jettu hin beeku; garuu Rabbiin ol ta’e ni beeka: namoota lama walitti falman, Rabbiin yaadachaa turan bira nan darba ture; gara mana kootti deebi’ee, Rabbiin haqaan malee akka hin yaadatamne jibbuu irraa kan ka’e, isaan lamaan bakka buuseen araarsa ture’ jedhe.

Inni gara mana fincaanii ba’ee yeroo dhimma isaa fixatu, haati manaa isaa harka isaa qabdee hanga bakka geessutti isa wajjin deemti turte. Guyyaa tokko garuu yeroo dheeraa turte. Yeroo sanatti bakka inni jiru keessatti Ayyuubitti wahyiin bu’e: ‘Miila keetiin lafa rukuti; kun qaama ittiin dhiqattu bishaan qabbana’aa fi dhugaatii dha.’” Hadisni kun marfuu ta’ee dhufuun baay’ee ajaa’ibsiisaa dha.

Ibn Abi Haatim akkana jedhe: Abbaa koo irraa; Muusaa binu Ismaa’iil irraa; Hammaad irraa; Ali binu Zayd, Yuusuf binu Mahraan fi Ibn Abbaas irraa nuuf odeessan: Rabbiin Ayyuub uffata Jannataa itti uffise. Ayyuub gara cinaatti siqee taa’e; haati manaa isaa dhuftee isa hin beekne. “Yaa garbicha Rabbii, namni dhukkubsatee as ture sun eessa deeme? Sareen yookaan yeeyyiin isa fudhatanii deeman ta’a” jette.

Yeroo tokko isa waliin dubbachaa turte; inni, “Badiin si irra haa gahu! Ani Ayyuub” jedhe. Isheenis, “Yaa garbicha Rabbii, na qoostaa?” jette. Innis, “Badiin si irra haa gahu! Ani Ayyuub; Rabbiin qaama koo naaf deebiseera” jedhe.

Ibn Abbaas akkana jedhe: Rabbiin qabeenyaa fi ijoollee isaa ijaan argamuun isaaf deebise; isaan fakkaatanis isaan waliin kenne. Wahb binu Munabbih akkana jedhe: Rabbiin Ayyuubitti wahyii buusee, “Maatii fi qabeenya kee, isaan fakkaatanis siif deebiseera. Bishaan kanaan dhiqadhu; inni fayyina kee qaba. Haadha manaa keetiifis kennaa dhiheessi; namoonni sun waa’ee kee keessatti na ajajamuu didaniiru, isaanifis araarama kadhadhu” jedhe. Ibn Abi Haatim gabaaseera.

Akkasumas, Abu Zur’ah irraa; Amr binu Marzuuq irraa; Hammaam, Qataadah, Nadr binu Anas, Bashiiir binu Nahik fi Abu Hurayrah irraa; Nabiyyii (nagaan Rabbii fi rahmanni Isaa isa irratti haa jiraatu) irraa akkana jechuun gabaase: “Rabbiin Ayyuub fayyisee, hawwaannisa warqii samii irraa isa irratti roobse. Innis harka isaatiin qabee uffata isaa keessa kaa’aa ture.” Akkana jedhame: “Yaa Ayyuub, hin quuftuu?” Innis, “Yaa Rabbii, eenyutu rahmata Kee irraa quufa?”

jedhe. Bu’uurri isaa Sahiih al-Bukhaarii fi Sahiih Muslim keessa jira; bakka biraattis ni dhufa.

Ibn Abi Haatim karaa biraatiin akkana jedhe: Abbaa koo irraa; Abu Salamah irraa; Jariir binu Haazim irraa; Abdullah binu Ubayd binu Umayr irraa nuuf odeessan: Ayyuub obboloota lama qaba ture; guyyaa tokko isaan dhufanii, urgaa isaa irraa itti dhihaachuu hin dandeenye. Fagootti dhaabbatanii, isaan keessaa tokko isa kaaniin, “Rabbiin Ayyuub keessatti waan gaarii beekee utuu ta’ee, kanaan isa hin qoru ture” jedhe... [Gabaasni kutaan kun asitti hin xumuramne.]

Tafsiira Al-Baghawii

Dubbii Rabbii ol ta’e, “Ayyuub yeroo Gooftaa isaatti lallabe” jedhu keessatti, jechuun: Gooftaa isaa kadhate. Wahb binu Munabbih akkana jedhe: Ayyuub, nagaan isa irratti haa jiraatu, nama Roomaa ture; inni Ayyuub binu Amuus binu Raazikh binu Room binu Iis binu Ishaaq binu Ibraahiim ture. Haati isaa sanyii Luux binu Haaran keessaa turte. Rabbiin isa filatee Nabiyyii isa taasise; addunyaa bal’aa isaaf kenne.

Batsaniyyaan biyya Shaam keessaa, lafa diriiraa fi gaarreen isaa hunda isaaniiti. Loon, gaala, hoolaa, farda, harree fi qabeenya garaagaraa isaaf kenne; lakkoofsa fi qabeenyaan namni isa caalu hin turre. Fandii dhibba shan qaba ture; isaan hordofsiisuuf garboota dhibba shan qaba ture; tokkoon tokkoon garbichaa haadha manaa, ijoollee fi qabeenya qaba ture. Meeshaaleen fandii tokkoon tokkoo harree tokkoon fe’amu; harree tokkoonis ilmoolee lama, sadii, afur, shan yookaan kana caalaa qaba ture.

Rabbiin ol ta’es dhiiraa fi dubartii keessaa maatii fi ijoollee isaaf kenne. Inni nama toltuu hojjatu, Rabbii sodaatu, hiyyeeyyiif rahmata godhu ture; hiyyeeyyii nyaachisa, dubartoota abbaan manaa irraa du’e fi ijoollee abbaa hin qabne ni kunuunsa, keessummaa ni kabaja, imaltuu bira gahe ni gargaara ture. Ni’imaa Rabbii galateeffatee, mirga Rabbii ni baasa ture. Iblis, diina Rabbii, namoota dureeyyii keessaa warra dagannoo fi gowwoomsaan qabamu, akkasumas dhimma Rabbii dhiisanii addunyaan qabaman keessaa waan namoota irratti raawwatu isa irratti raawwachuu hin dandeenye.

Namoota sadii isa waliin turan; isa amananii dhugoomsan: namni tokko Yaman irraa, maqaan isaa Yaqiin; namoonni lamaan biyya isaa irraa, tokkoon isaanii Yaldad, inni biraan immoo Saafir jedhama. Isaan umuriin isaanii giddu-galeessa ture. Iblis samiiwwan keessaa tokko illee irraa hin dhorkamu ture; bakka fedhe dhaabbachuu danda’a ture. Rabbiin Iisaa ol kaasee booda samiiwwan afur irraa dhorkame; Muhammad (nagaan Rabbii fi rahmanni Isaa isa irratti haa jiraatu) ergamee booda samiiwwan hafan sadan irraa illee dhorkame.

Iblis malaa’ikoonni Ayyuub irratti salawaat godhan wal-dubbatan dhaga’e; kunis yeroo Rabbiin isa yaadatee faarse ture. Hinaaffaa fi hamminni isa qabate; dafee ol ba’ee, samii keessatti bakka yeroo hunda dhaabbatu dhaabbate. “Yaa Gooftaa koo, dhimma garbicha Kee Ayyuub ilaale; garbicha ni’imaa itti oolte, inni Si galateeffate; nagaa fi fayyaa isaaf kennite, inni Si faarse. Yoo waan isaaf kennite irraa isa dhabsiiftee qorte, galata fi ibaadaa isaa irraa ni deebi’a, ajaja Kee irraas ni ba’a” jedhe.

Rabbiin ol ta’e, “Deemi; qabeenya isaa irratti aangoo siif kenneera” jedhe. Diinni Rabbii Iblis ariitiin gara lafaatti gadi bu’e. Afaankii jinnii fi sheyxaana fincila qaban walitti qabe; “Dandeettiin isin qabdan maal? Qabeenya Ayyuub irratti aangoon naaf kennameera; kun bala’aa fi qormaata namoonni obsuu hin dandeenye dha” jedhe.

Sheyxaana fincila qabu keessaa tokko, “Dandeettii hamma yoon fedhe bubbee ibiddaa ta’ee waanan irra ga’u hunda gubuu danda’utti qaba” jedhe. Iblis, “Gara gaalotaatii fi tiksoota isaanii dhaqi” jedhe. Inni yeroo gaalonni mataa isaanii gadi qabatanii margaa isaanii nyaachaa turanitti isaanitti dhufe. Namoonni homaa hin hubanne; lafa jalaa bubbeen ibiddaa ka’ee, namni tokko illee itti dhihaachuu hin dandeenye, ni gubata ture.

Gaalota fi tiksoota isaanii hunda gubee fixee booda, diinni Rabbii Iblis bifa nama fardaa yaabbatee, Ayyuub biratti dhufe. Ayyuub dhaabbatee salaatu ture. Iblis, “Yaa Ayyuub, ibiddi dhuftee gaalota kee fi warra isaan waliin jiran hunda gubde; ana malee” jedhe. Ayyuub, “Galanni kan Rabbiiti; Inni isaan naaf kenne, Inni immoo na irraa fudhate.

Dur irraa kaasee qabeenyaa fi lubbuu koo baduuf qopheessee ture” jedhe. Iblis, “Gooftaan kee ibidda samii irraa isaan irratti ergee isaan gube” jedhe. Namoonni rifatanii dinqisiifatan. Isaan keessaa tokko tokko, “Ayyuub waan tokko illee hin waaqeffatu ture; gowwoomsaa keessa ture malee” jedhan.

Warri biraa, “Waaqni Ayyuub waan tokko gochuu danda’a utuu ta’ee, waan kana dhorkata ture” jedhan. Kan biraa immoo, “Inni diinni isaa ittiin gammaduu fi hiriyyaa isaa ittiin gaddisiisuuf kana hojjete” jedhe. Ayyuub, “Yeroo naaf kennes, yeroo na irraa fuudhes galanni Rabbiif haa ta’u. Ani haadha koo keessaa qullaa bahe; biyyattiis qullaa deebi’a; gara Rabbii illee qullaa kaafama.

Yeroo inni waan siif kenne siif liqeesseetti ati hin gammadin; yeroo liqeeffate isaa irraa fudhatetti hin dhiphatin. Rabbiin siif kennu fi siif dhiisu irratti ana caalaa haqaan qabu. Yaa garbicha, utuu Rabbiin si keessatti waan gaarii beeke, lubbuu kee lubbuu namoota sana waliin ni fudhata ture; ati immoo shahiida taata turte. Garuu hammaataa si keessatti waan beekee si tursiise” jedhe.

Iblis hiriyoota isaa biratti gara deebi’ee, salphatee fi xiqqaatee, “Dandeettiin isin qabdan maal? Garaa isaa dubbisuu hin dandeenye” jedhe. Sheyxaana fincila qabu keessaa tokko, “Dandeettii yeroon fedhe sagalee guddaa dhageessisee, lubbuu nama lubbu-qabeessa hunda keessaa baasu danda’a qaba” jedhe. Iblis, “Gara hoolotaatii fi tiksoota isaaniitti dhaqi” jedhe.

Inni isaan gidduutti ba’ee iyya guddaa iyyate; hoolonni hundi du’anii kufan; tiksoonni isaaniis du’an. Iblis bifa bulchaa tiksootaa fakkaatee gara Ayyuub dhufee, dubbii duraa sana itti hime. Ayyuub deebii duraa isaa fakkaatuun deebise. Iblis hiriyoota isaatti deebi’ee, “Dandeettiin isin qabdan maal?

Garaa Ayyuub dubbisuu hin dandeenye” jedhe. Sheyxaana fincila qabu keessaa tokko, “Dandeettii yeroon fedhe bubbee hamaa ta’ee waanan irra ga’u hundaa fudhatee deemu qaba” jedhe. Iblis, “Gara namoota qonnaa fi qonnaa isaanii dhaqi” jedhe. Inni osoo isaan hin hubatin bubbeen hamaan ka’ee waan hundaa fudhatee deeme; akka waan duraan hin jirretti ta’e.

Iblis bifa bulchaa qonnaa fakkaatee gara Ayyuub dhufee, yeroo inni dhaabbatee salaatu itti hime. Inni deebii duraa isaa fakkaatuun deebise. Qabeenyi isaa yeroo tokko tokko baduun isaa isa ga’u hundatti, Ayyuub Rabbiin galateeffatee, faaruu gaarii isaaf godhee, murtii Isaa irratti gammade; qormaata irratti obsuu of barsiise, hanga qabeenyi tokko illee isaaf hin hafnetti.

Iblis yeroo qabeenya isaa hunda fixuu isaa arge, ol ba’ee akkana jedhe: “Yaa Rabbii, Ayyuub ijoollee isaa irraa fayyadamaa waan tureef qabeenyaa deebisee isaaf kennita jedhee yaada. Ijoollee isaa irratti aangoo naaf kenni; kun bala’aa garaan namootaa obsuu hin dandeenye dha.” Rabbiin ol ta’e, “Deemi; ijoollee isaa irratti aangoo siif kenneera” jedhe. Diinni Rabbii daftee gara ijoollee Ayyuub dhaqee, isaan yeroo mana masaraa keessa turanitti lafa raasee, bu’uura isaa irraa diige.

Dallaa isaa walitti buuse; mukaa fi dhagaa isaan irratti darbate. Erga isaan haala hundaatiin miidhee booda, masaraa ol qabee garagalche; isaan mataa isaanii gadi ta’anii kufan. Iblis gara Ayyuubitti bifa barsiisaa ogummaa isaanii fakkaatee dhufe; fuulli isaa madaa’ee, dhiigni fi sammuu keessaa yaa’aa ture. “Ilmaan kee akkamitti dhiphatanii garagalanii mataa isaanii irratti kufan, dhiignii fi sammuu isaanii yaa’u; garaan isaanii banamee mar’imaan isaanii bittinnaa’an utuun argitee, garaan kee caccaba ture” jedhee itti hime.

Akkasumas kana fakkaatan irra deddeebi’ee dubbate; hanga Ayyuub garaa laafee boo’ee, biyyoo qabatee mataa isaa irra kaa’utti. “Haati koo utuu na hin deessin ta’uu qaba ture” jedhe. Iblis kanaan gammadee, Ayyuub dhiphachuu isaa odeessuudhaan daftee ol ba’e. Garuu Ayyuub yeroo muraasa keessatti ofitti deebi’ee, hubatee araarama kadhate.

Malaa’ikoonni isa waliin turan tawbaa isaa ol baasan; tawbaan isaa Rabbiitti isa caaltee geesse; Rabbiin immoo duraanuu waan hunda beeka ture. Iblis gad of qabee dhaabbatee, “Yaa Rabbii, qabeenyaa fi ijoolleen Ayyuub isaaf salphaa ta’aniiru; inni Ati lubbuu isaa fayyaa isaaf hambistee qabeenyaa fi ijoollee deebifta jedhee yaada. Qaama isaa irratti aangoo naaf kennitaa?” jedhe.

Rabbiin ol ta’e, “Deemi; qaama isaa irratti aangoo siif kenneera, garuu arraba isaa fi onnee isaa irratti aangoo hin qabdu” jedhe. Rabbiin dhimma isaa duraanuu ni beeka ture; mindaan isaa guddaa akka ta’u, obsa qabeeyyiif fakkeenya, waaqeffattootaaf immoo yaadachiisa akka ta’uuf, rahmata isaaf godhee qofa aangoo kenneef.

Diinni Rabbii daftee dhufee, Ayyuub sujuuda keessa jiru arge. Inni mataa isaa ol hin kaasin duratti, fuula isaa irraa itti dhihaatee funyaan isaa keessatti bubbise; qaamni isaa guutuun ibiddaan boba’e. Mataa irraa hanga miilaatti gogaa hoolaa irraa qaama fakkaatuu, iita gurguddaa itti bahe. Qaamni isaa ciniinnate; quba isaa qofaan quncisee, hundi isaanii kufan.

Achiis huccuu rifeensa cimaa fi dhagaa gogaa ta’een gogaa isaa quncisuu itti fufe; hanga foon isaa madaa’ee, citee, jijjiiramee fi foolii hamaatti geessutti. Namoonni biyya keessaa isa baasan; lafa balfaa irratti isa kaa’anii, dallaa salphaa isaaf ijaaran. Uummanni Rabbiin uumee hundi isa dhiise; haadha manaa isaa qofa malee. Isheen Rahmah intala Afrathiim binu Yuusuf binu Ya’quub turte; waan isaaf barbaachisu fiddee isa bira deddeebiti, isa hin dhiistu turte.

Hiriyoonni isaa sadii, Yaqiin, Yaldad fi Saafir, waan Rabbiin isa qore arganii, amantii isaa hin dhiisin illee, isa shakkii keessa galchanii dhiisan. Qormaanni yeroo dheeraa itti fufee, isaan gara isaa dhufanii isa ceepha’uu fi komachuu jalqaban; “Cubbuu qoratamteef Rabbiif tawbadhu” jedhan. Dargaggeessi umuriin isaa xiqqaa ta’e tokko, isa amanee dhugoomse, isaan waliin ture. Innis, “Yaa maanguddoota, umuriin keessan waan isin dubbachuun isinirraa eegamu ta’us, garuu dubbii caalaa gaarii, yaada caalaa sirrii fi hojii caalaa bareedaa dhiistaniittu.

Ayyuub mirga isin irratti qabu, isin himtaniin caalaa guddaa dha. Yaa maanguddoota, mirga eenyu akka tuffattan, kabaja eenyu akka cabsitan, nama eenyu akka komattanii shakkitan ni beektuu? Ayyuub Nabii Rabbii, uumama Isaa keessaa filatamaa fi addunyaa irraas filatamaa ta’uu isaa hanga yeroo keessanitti hin beektanii? Rabbiin yeroo waan isatti kenne irraa jalqabee hanga har’aatti waan inni irraa mufate isinitti hin himne; kabaja isaaf kenne keessaa waan irraa fudhate illee isinitti hin mul’ifne; akkasumas yeroo isin isa wajjin turan hunda Rabbiin irratti waan dhugaa hin taane dubbatee hin beeku.

Qormaanni isa irratti bu’e isa xiqqeessuu fi garaa keessan keessatti isa gadi buusuu yoo ta’e, Rabbiin mu’minoota, siddiiqota, shahiidota fi saalihota ni qoru; qormaanni isaan irra ga’u Rabbiin isaan irraa mufate yookaan isaan xiqqeesse jechuu miti; garuu kabajaa fi filannoo isaaniiti. Ayyuub sadarkaa kana Rabbiin biratti qabaachuu baatus, hiriyyaa jaallattan ta’uu qofa irraa, yeroo qorumsi isa irra ga’etti obboleessa keessan dhiisuun, balaa isaatti isa ceepha’uun, waan hin beekne itti himuun nama obsa qabuuf hin malu.

Isaaf rahmata godhaa, isa waliin boo’aa, araarama isaaf kadhadhaa, yeroo inni gaddutti gadda isaa waliin gaddaa, waan isaaf bu’aa qabu itti agarsiisaa. Waan kana hin beekne nama obsa qabuu fi qajeelaa miti. Yaa maanguddoota, sodaa fi ulfina Rabbii, akkasumas yaadannoo du’aa, arraba keessan ni qabeessa, garaa keessanis ni caccabsa. Rabbiin gabroota sodaan Isaa arraba isaanii callisiise qaba; callisni isaanii afaan hin beekuu yookaan dubbachuu dadhabuu irraa miti.

Isaan dubbii bareedaa, kan ifa ta’e, kabajamaa, hubannoo fi beekumsa Rabbii qaban. Garuu yeroo ulfina Rabbii yaadatan arrabni isaanii ni dhaabata, gogaan isaanii ni hollata, garaan isaanii ni caccaba, sammuu isaaniis sodaa fi kabaja Rabbii irraa ni naanna’a. Yeroo sana irraa dammaqanii ka’an, hojii qulqulluu hojjechuuf gara Rabbii ariifatu; ofii isaanii warra miidhaa hojjatan fi cubbuu hojjetan keessaa lakkaa’u, yeroo isaan dhugumatti toltuu, qulqulluu fi cubbuu irraa bilisa ta’an; ofii isaanii hanqina qabanii fi hojii keessatti hir’atan keessaa lakkaa’u, yeroo isaan ogeeyyii fi jajjaboo ta’an” jedhe.

Ayyuub akkana jedhe: “Rabbiin ol ta’e, xiqqaa fi guddaa keessatti ogummaa rahmataaniin onnee keessa dhaaba; yeroo ogummaan onnee keessatti biqilte, Rabbiin arraba irratti ni mul’isa. Ogummaan umurii qofaan, dulloomuu fi yeroo dheeraa muuxannoo qabaachuun hin argamu. Rabbiin garbicha ijoollummaa isaa keessatti ogeessa godhe yoo ta’e, ogeeyyiin ifa kabajaa Rabbii isa irratti mul’atu arganii, sadarkaan isaa isaan biratti gadi hin bu’u.”

Ayyuub isaan irraa garagalee, Gooftaa isaatti gara kadhannaa fi gad of qabuu dhaqe: “Yaa Rabbii, maaliif na uumte? Yoo na jibbite, utuu na hin uumne ta’ee! Cubbuu ani hojjadhe fi hojii ani hojjadhe beekuuf hawwa; fuula Kee kabajamaa narraa garagalchite. Utuu na duuchistee abbootii koo kabajamoo biratti na geessite ta’ee, duuti anaaf wayya ture.

Ani keessummaa mana hin qabneef mana hin turree? Hiyyeessaaf bakka boqonnaa, ijoollee abbaa hin qabneef eegduu, dubartii abbaan manaa irraa du’eef nama kunuunsu hin turree? Yaa Rabbii, ani garbicha Kee ti; yoo toltuu hojjadhe, toltuun kan Kee ti; yoo hamtuu hojjadhe, adabbiin kee harkuma Kee keessa jira. Naaf balaa taasisitee, qormaataaf na qopheessite; balaan na irra ga’e yoo gaarreen irratti fe’ame, baachuu dadhabu turan; dadhabbiin koo akkamitti isa baata?

Murtiin Kee na salphise; aangoon Kee na dhukkubsissee qaama koo huqqise. Gooftaan koo, utuu ulfinni onnee koo keessaa naaf kaafamee, arrabni koo akka afaan guutu dubbatu naaf banamee, garbichi ofii isaa falmatuun irra jiru falmachuu danda’ee, waan na mudate irraa na fayyisuu naaf abdatama ture. Garuu Inni na darbatee narraa ol ta’e; Inni na arga, ani isa hin argu; na dhaga’a, ani isa hin dhaga’u. Inni na hin ilaalle, naaf hin rahmanne; natti hin dhihaanne, na hin dhiheessine; kanaaf ani sababaa koo dhiheessuu, qulqullummaa koo dubbachuu fi ofii koo falmachuu hin danda’u.”

Yeroo Ayyuub kana jedhe, hiriyoonni isaa isa bira turan; duumessi isaan irratti gaaddisa godhe, isaanis adabbiin cimaa ta’a jedhanii yaadan. Sana booda, “Yaa Ayyuub, Rabbiin ol ta’e akkana jedha: Kunoo, Ani sitti dhihaadheera; yeroo hunda sitti dhihoo ture. Ka’i, sababaa kee dhiheessi, qulqullummaa kee dubbadhu, ofii kee falmi; uffata kee jabeessi, ka’iitii akka nama humna qabuu fi nama humna qabu falmuutti falmi, yoo dandeesse. Ana wajjin nama humna qabu malee eenyullee falmuu hin malu.

Yaa Ayyuub, ofiin kee waan humna kee caalu sitti hawwite. Guyyaa Ani lafa uume, bu’uura ishee irra kaa’ee, ati eessa turte? Andaara ishee diriirsuu keessatti na waliin turtee? Hamamtaa ishee maal akka ta’e beektaa? Bu’uura ishee maal irra kaa’e?

Lafni bishaan baatee kan jabaate humna kee yookaan ogummaa kee tii? Yookaan lafti bishaanii irratti haguuggii ta’e, ati murteessitee? Guyyaa samii akka dallaa qilleensa keessaatti ol kaase, wanti gubbaa irraa ishee hin qabne, wanti jalaa irraa ishee hin deeggarre, eessa turte? Ogummaa keetiin ifni ishee akka socho’u, urjiileen ishee akka deeman, halkanii fi guyyaan ajaja keetiin akka wal jijjiiran gochuu dandeessaa?

Guyyaa laggeen burqan, galaanonni daangaa isaanii keessatti cufaman eessa turte? Aangoon kee dambalii galaanaa daangaa isaa keessatti qabee? Humni kee gadameessa yeroo isaa ga’etti banse? Guyyaa bishaan biyyoo irratti naquun gaarreen ol dheeraa dhaabe eessa turte?

Gaarreen sun maal irra akka dhaabbatan beektaa? Ulfaatina akkamii akka ittiin madaalame? Harkaan ol kaasuu dandeessaa? Bishaan samii irraa bu’e eessaa akka dhufe beektaa? Duumessi maal irraa uumame beektaa? Kuusaan cabbiis eessa akka jiru?

Gaarreen cabbii hoo eessa jiru? Kuusaan halkanii guyyaa eessa jiru? Kuusaan bubbee eessa jira? Mukaaleen afaan kamiin dubbatu? Sammuun garaa namootaa keessa eenyu kaa’e? Gurraafi ija eenyu uume? Malaa’ikoonni mootummaa Rabbii jalatti eenyuun jilbeenfaman?

Abbootiin aangoo humna Rabbii tiin eenyuun mo’aman? Rizqiin ogummaa Isaatiin eenyuun qoodame?” Rabbiin Ayyuubitti jechoota hedduu humna Isaa agarsiisan himate. Ayyuub akkana jedhe: “Yaa Rabbii, sadarkaan koo xiqqaate; arrabni, sammuu fi yaadni koo kanaaf dadhabe; humni koos dhimma na mudate kanaaf dadhabe.

Yaa Gooftaa koo, wanti ati himte hundi hojii harka Keetii fi karoora ogummaa Keetii ta’uu beeka; waan kana caalu, kan dinqisiisaa ta’e illee yoo feetes hojjatta; homaa si dadhabsiisu hin jiru, dhokataanis si jalaa hin jiru. Balaan yeroo na mudatetti, Yaa Rabbii, dubbadhe, arraba koo to’achuu hin dandeenye; balaatu na dubbachiise. Utuu lafti naaf banamtee keessa seenee, waan Gooftaa koo dallansiisu tokko illee hin dubbanne ta’ee! Utuu kanaan dura, balaan koo isa caalaa cimaa turettis, gadda kootiin du’ee ta’ee!

Yeroo dubbadhe, akka naaf dhiifamuuf dubbadhe; yeroo callise, akka naaf rahmatamuuf callise. Jechi na irraa dogoggore; kana booda hin deebi’u. Harka koo afaan koo irra kaa’eera, arraba koos ciniinee, fuula koo biyyoo irratti maxxanseera. Har’a sirraa gara Kee nan baqadha; dadhabbii qormaata cimaa irraa si kadhadha, na baasi.

Adabbii Kee irraa gargaarsa si kadhadha, na gargaari. Dhimma koo keessatti si gargaaradhe, na gargaari; sitti hirkadha, naaf gahii; sitti maxxana, na eegi; araarama si kadhadha, naaf araarami. Waan si jibbisiisu tokko illee kana booda hin hojjadhu.” Rabbiin ol ta’e akkana jedhe: “Beekumsi Koo si keessatti raawwatame; rahmanni Koo aarii Koo dura ta’eera; siif araarameera.

Maatii fi qabeenya kee, isaan fakkaatanis siif deebiseera; akka ati uumama ani uumeef mallattoo taatu, warra balaan irra ga’eefis barumsa, warra obsaniif jajjabina taatu. Miila keetiin lafa rukuti; kun bishaan ittiin dhiqattu qabbanaa’aa fi dhugaatii dha; fayyinni kee isa keessa jira. Hiriyoota keetiifis aarsaa dhiheessi, isaanif araarama kadhadhu; isaan dhimma kee keessatti Na ajajamuu didaniiru.” Ayyuub miila isaa lafa rukute; burqaan isaaf yaa’e.

Inni bishaanicha keessa dhiqate; Rabbiin waan isa irra ture hunda isa irraa balleesse. Achiis ba’ee taa’e. Haati manaa isaa bakka ciisicha isaa barbaacha dhufte; isa arguu didnaan, rifattee iddoo sana naanna’uu jalqabde. “Yaa garbicha Rabbii, namni dhukkubsatee as ture sun beektaa?

Yaa Ayyuub, eessa jira?” jette. Inni, “Yeroo isa argitu ni beektaa?” jedhee gaafate. Isheen, “Eeyyee, isa akkamittan hin beekne?” jette. Inni kolfaa, “Ani Ayyuub” jedhe. Kolfaa isaa irraa isa beektee hammatte. Ibn Abbaas akkana jedhe: “Lubbuu Abdullah harkaa jiruun kakadhe, isaan lamaan utuu wal hin hiikin qabeenyi fi ijoolleen isaanii hundi isaan bira darban.”

Sunis dubbii Rabbii, “Ayyuub yeroo Gooftaa isaatti lallabe, ‘Dhugumatti rakkoon na tuqeera’” jedhu dha.

Yeroo inni kadhate, sababni “Dhugumatti rakkoon na tuqeera” jedhe, akkasumas yeroo qormaata keessa ture irratti garaagarummaan jira. Ibn Shihaab, Anas irraa, hadiisa Nabiyyii taasisuun, Ayyuub qormaata isaa keessatti waggaa kudha saddeet ture jedhee gabaase. Wahb, Ayyuub qormaata keessatti waggaa sadii, guyyaa tokko illee hin dabaliin jedhe. Ka’b, qormaata isaa keessatti waggaa torbaa, ji’a torbaa fi guyyoota torba ture jedhe.

Hasan akkana jedhe: Ayyuub lafa balfaa Israa’elootaa irratti waggaa torbaa fi ji’oota muraasa ciisee ture; bineensonni isa irra deddeebi’aa turan. Rahmah malee namni isa bira hin dhihaanne; isheen dhugumaan isa wajjin obsitee, nyaata isaaf fidti, yeroo inni Rabbii galateeffatus isheen isa waliin galateeffatti turte. Ayyuub garuu zikrii Rabbii gochuu fi qormaata Isaa irratti obsuu irraa hin dhaabbanne. Iblis iyya guddaa iyyatee, loltoota isaa lafa hundarraa walitti qabe.

Isaan yeroo isa bira ga’an, “Maal si gaddisiise?” jedhanii gaafatan. Inni, “Garbicha kana irratti dadhabeera. Qabeenyaa fi ijoollee isa dhabsiise; inni garuu obsa isaa qofa dabale. Qaama isaa irrattis aangoo argadhee, lafa balfaa irratti madaa’ee gatameera; haati manaa isaa malee namni isa bira hin dhihaatu.

Kana irratti na gargaartan jedheen isin waame” jedhe. Isaan, “Adam Jannata keessaa yeroo baaste, mala kee inni duraa eessa ture?” jedhan. Inni, “Haadha manaa isaa karaa gale” jedhe. Isaan, “Ayyuub haadha manaa isaa karaa qabii; isheen isa ajajuu dandeessi, namni biraas isa hin dhihaatu” jedhan.

Inni, “Sirrii jettan” jedhee, haadha manaa Ayyuub bira dhufe. Isheen nyaata barbaachisaa ta’e ishee wajjin qabattee jirti. Inni bifa nama fakkaatee, “Yaa dubartii Rabbii, abbaan manaa kee eessa jira?” jedhe. Isheen, “Kunoo, madaa isaa quncisaa, bineensonni qaama isaa keessa deddeebi’u” jette.

Isheen dubbiin dhiphachuu irraa dhufe ta’a jedhee abdii argate. Ishee waswasee, ni’imaa fi qabeenya duraan qaban, akkasumas dargaggummaa fi bareedina Ayyuub yaadachiisee, rakkoon isaanii kun gonkumaa akka hin dhaabbanne itti hime. Hasan akkana jedhe: Isheen iyya guddaa iyyatte. Iblis yeroo kana isheen dhiphatte beekee, ilmoolee hoolaa tokko isheetti dhiheessee, “Ayyuub kana naaf haa qalu; ni fayya” jedhe.

Isheen iyyachaa gara Ayyuubitti dhuftee, “Yaa Ayyuub, Gooftaan kee hanga yoomitti si adaba? Qabeenyi eessa? Ijoolleen eessa? Hiriyoonni eessa? Bifa kee bareedaan eessa? Qaamni kee eessa? Ilmoolee kana qaliitii boqodhu” jette.

Ayyuub, “Diinni Rabbii sitti dhufee, si keessa bubbise. Waan ati qabeenyaa, ijoollee fi fayyaa irratti boo’itu kana eenyutu naa kenne?” jedhe. Isheen, “Rabbiin” jette. Inni, “Waggoota meeqa nutti kennee ture?” jedhee gaafate.

Isheen, “Waggaa saddeettama” jette. Inni, “Qormaata keessa waggaa meeqa jirra?” jedhe. Isheen, “Waggaa torbaa fi ji’oota muraasa” jette. Inni, “Balaa keessatti waggaa saddeettama obsuu dadhabdee, yeroo nagaa keessatti waggaa saddeettama jiraannee, haqa nuuf hin taanee?

Rabbiin na fayyise, si rukutuu dhibba nan rukuta. Waan Rabbii malee kan biraatiif akka qalu na ajajde; nyaataa fi dhugaatiin ati fidde ana irratti haraama dha. Kana booda waan naaf fiddu irraa homaa hin dhandhamu. Na dhiisi, fuula koo duraa deemi” jedhe.

Isheenis baate. Ayyuub nyaataa, dhugaatii fi hiriyyaa tokko illee yeroo hin qabne argee, sujuuda godhee, “Yaa Rabbii, dhugumatti rakkoon na tuqeera; Ati irra rahmata godhaa warra rahmata godhaniiti” jedhe. “Mataa kee ol qabi; Rabbiin kadhannaa kee awwaateera. Miila keetiin lafa rukuti” jedhame.

Innis miila isaa lafa rukute; burqaan tokko bahe. Inni keessatti dhiqate; dhukkuba isaa keessaa homtuu itti hin hafne; wanti alaan mul’atu irraa qofa gogaan isaa ni kufe; dargaggummaa fi bareedinni isaa duraanii caalaa itti deebi’e. Achiis miila isaa lafa rukute; burqaan biraa bahe. Inni irraa dhugate; dhukkuba garaa isaa keessaa hundi bahe.

Fayyaa guutuu ta’ee ka’e, uffata bareedaa uffate. Waan duraan qabu keessaa qabeenyaa, maatii fi ijoollee isaa hin argine; Rabbiin garuu isaan dachaa isaa kenne. Hanga bishaan inni ittiin dhiqate irraa hawwaannisa warqii qoma isaa irratti facaasu jedhamee nuuf himametti. Inni harka isaatiin walitti qabuu jalqabe.

Rabbiin ol ta’e, “Yaa Ayyuub, ani si duroomsuu koo siif hin galle?” jedhee isa gaafate. Inni, “Eeyyee, garuu kun barakaa Kee ti; eenyutu ishee irraa quufa?” jedhe. Inni bakka ol ka’aa tokko irratti ba’ee taa’e.

Haati manaa isaa, “Yoo inni na ari’ee ture, eenyu isa nyaachisa? Beela’ee akka du’u, bineensonni akka nyaatan dhiisuu hin danda’u; gara isaa deebi’a” jette. Isheen gara isaatti deebite; lafti balfaa fi haalli duraanii hin turre; wanti hundi jijjiiramee ture. Isheen bakka lafti balfaa sun ture naannaatee boo’a turte.

Ayyuub immoo ishee arga ture. Uffata isa bareedaa uffate sana waan sodaatteef, itti dhihaattee waa’ee isaa gaafachuu hin dandeenye. Inni ishee waamee, “Yaa dubartii Rabbii, maal barbaadda?” jedhe. Isheen boo’aa, “Namicha dhukkubsatee lafa balfaa irratti gatame sana barbaadeen ture; bade moo maal ta’e hin beeku” jette.

Inni, “Maal si irraa ta’e?” jedhe. Isheen, “Abbaa manaa koo barbaada” jette. Inni, “Yeroo isa argitu ni beektaa?” jedhe. Isheen, “Namni isa arge akkamitti isa hin beekne?” jette. Ergasii isa ilaaluun sodaatte. “Dhugumatti, yeroo fayyaa ture, namoota keessaa si fakkaata” jette.

Inni, “Ani Ayyuub; sheyxaanaaf qalu na ajajde; ani Rabbiif ajajamee, sheyxaanaaf ajajamuu dide; Rabbiin kadhadheen waan ati argitu kana naaf deebise” jedhe.

Wahb akkana jedhe: Ayyuub qormaata keessa waggaa sadii ture. Ayyuub Iblis mo’ee, Iblis isa irratti homaa gochuu dadhabee, haadha manaa isaa bifa namaa hin fakkaanneen, qaamaan guddaa, bareedina fi ulfina qabduun, meeshaa yaabbii namoota biraa irraa adda ta’e irratti isheetti dhufe. “Ati haadha manaa Ayyuub, nama qorama jiru sanaa?” jedhe.

Isheen, “Eeyyee” jette. Inni, “Ana beektaa?” jedhe. Isheen, “Hin beeku” jette. Inni, “Ani waaqa lafaa ti. Ani abbaa manaa kee irratti waan kana hojjadhe; inni waaqa samii waaqeffata, ana dhiise, na aarse. Yoo inni anaaf sujuuda tokko godhe, qabeenyaa fi ijoollee duraan qabdan hunda isiniif deebisa; isaan kun harka koo jiru” jedhe.

Waan kana ishee agarsiise; isaan sulula keessatti argamanii turan. Wahb akkana jedhe: “Ayyuub waan nyaata nyaate irratti maqaa Rabbii hin dubbanne yoo ta’e, waan isa mudate irraa ni fayya” jedhe jedhame; Rabbiin sirriitti beeka. Kitaabota tokko tokko keessattis, Iblis isheetti, “Qabeenyaa fi ijoollee siif deebisee, abbaan manaa kees akka fayyuuf, anaaf sujuuda tokko godhi” jedhe. Isheen gara Ayyuubitti deebitee waan inni jedhe itti himte.

Inni, “Diinni Rabbii dhugumatti sitti dhufee amantii kee irraa si qoruu barbaade” jedhe. Ayyuub yoo Rabbiin isa fayyise, haadha manaa isaa rukutuu dhibba kakate; yeroo sanatti, “Rakkoon na tuqeera” jedhe. Iblis, haadha manaa isaatiin sujuuduu yaaduun, ishee fi isa gara kufriitti waamuu isaa irraa rakkoon na tuqe jedhe. Sana booda Rabbiin haadha manaa Ayyuub ishee qormaata waliin obsitetti rahmata godhe; ishee irratti laaffisuu fi kakuu Ayyuub raawwachuu barbaade.

Kanaaf, Rabbiin Ayyuubitti akka muka hidhannoo ulee xixiqqoo dhibba of keessaa qabu fuudhee, ishee dha’annaa tokko qofa dha’u ajaje; akkuma Rabbiin ol ta’e Suuraa Saad, aayata 44 keessatti, “Harka keetiin buqqee ulee xixiqqoo qabattee isheen dha’i, kakuu kees hin cabsin” jedhe.

Iblis saanduqa tolchee, qoricha keessa kaa’ee, karaa haadha manaa Ayyuub irratti taa’ee namoota yaalaa ture jedhame. Haati manaa Ayyuub achi bira darbitte, “Dhukkubsataa tokko qaba; isa yaaltaa?” jette. Inni, “Eeyyee; garuu yeroo fayyiste, ‘Ati na fayyiste’ haa jedhu; waan biraa hin barbaadu” jedhe.

Isheen Ayyuubitti kana himte. Inni, “Inni Iblis si gowwoomse; Rabbiin yoo na fayyise, si dha’uu dhibba kakadheera” jedhe. Wahb fi namoonni biraas akkana jedhan: Haati manaa Ayyuub namootaaf hojjettee nyaata isaa isaaf fidti turte. Qormaanni yeroo dheeraate, namoonni ishee tajaajiluu dhiisan.

Guyyaa tokko waan isa nyaachisu barbaaddee homaa hin arganne; rifeensa mataa ishee keessaa tokko murtee buddeena tokkootti gurguratte, sana isaaf fidde. Inni, “Rifeensi kee eessa?” jedhee gaafate. Isheen waan ta’e itti himte. Yeroo sanatti, “Rakkoon na tuqeera” jedhe.

Namoonni tokko tokko akkana jedhan: Ilbiisonni gara onnee fi arraba isaa yommuu ga’an, zikrii fi yaadannoo Rabbii gochuu irraa dadhabuu isaa sodaatee akkana jedhe. Habiib binu Thaabit akkana jedhe: Kadhannaa rakkoo isa irraa kaasuuf Rabbiin kadhachuu hin jalqabne, hanga wantoonni sadii mul’ataniitti. Tokko, hiriyoonni isaa lama yeroo waa’ee isaa dhaga’an isa bira dhufan; ija isaa malee homtuu isa irratti hin hafne. Waan guddaa aranii, “Utuu sadarkaa Rabbii biratti qabaattee, kanaan hin si qoru ture” jedhan.

Lammaffaa, haati manaa isaa nyaata barbaaddee waan isa nyaachistu dhabde; rifeensa mataa ishee irraa murtee nyaata bittee itti fidde. Sadaffaa, Iblis, “Ani isa yaala, garuu ‘Ati na fayyiste’ haa jedhu” jedhe. Akkasumas, Iblis haadha manaa isaa, “Abbaan manaa kee ni zina’e” jedhee waswase; isheen quncee rifeensa isaa murte. Yeroo sanatti obsi Ayyuub dhume; inni Rabbiin kadhatee, ishee dha’uu dhibba kakate.

Hiikni biraa: Diinonni isa irratti gammaduu irraa rakkoon na tuqe jedhame; hanga, “Balaa kee keessatti maaltu sirra caala?” jedhamee gaafatametti, “Diinonni koo itti gammaduu isaanii” jedhe. Akkasumas, hancufni qaama isaa irraa kufee, bakka isaa deebisee, “Nyaadhu; Rabbiin si nyaata koo taasiseera” jedhe; ilbiisni isa ciniine. Ciniinnaan sun waan ilbiisonni isa ciniinan hunda caalaa isa dhiphise.

Yoo namni, “Rabbiin Ayyuub obsa qabeessa jedhee maqaa baasee, inni ‘Dhugumatti rakkoon na tuqeera’ fi ‘Sheyxaanni dadhabbii fi dhukkuba na tuqe’ (Saad: 41) jedhee, komii fi dhiphina mul’iseera” jedhe, akkana jedhama: Kun komii miti; kadhannaa dha. Ragaan isaa, Rabbiin ol ta’e, “Nu isaaf deebii kennine” jedhe. Dhiphinni immoo komii uumamtootaatti ta’a; Rabbiin ol ta’e kadhachuun dhiphachuu yookaan obsa dhiisuu miti. Ya’quub akkana jedheera: “Gadda koo fi gungumsa koo Rabbiif qofa himadha” (Yuusuf: 86).

Sufyaan binu Uyaynah akkana jedhe: Namni murtii Rabbii irratti gammadee namootatti komii isaa mul’isuunis dhiphina miti. Jibriil Nabiyyii (nagaan Rabbii fi rahmanni Isaa isa irratti haa jiraatu) dhukkubsataa isa bira seenee, “Akkamitti argamta?” jedhee gaafate. Innis, “Gadda keessa jira; rakkina keessa jira” jedhe.

A’iishaan, “Mataan koo na dhukkuba” yeroo jette, Nabiyyiin (nagaan Rabbii fi rahmanni Isaa isa irratti haa jiraatu), “Ani mataan koo na dhukkuba” jedhan.