Дуои Айюб ҳангоми ранҷ

Тафсири шайх Абдурраҳмон ас-Саъдӣ

Яъне, бандаи Мо ва фиристодаи Моро, Айюб, ёд кун ва ӯро ситоиш намуда, бузург шумор ва мақомашро баланд гардон; он гоҳ ки ӯро ба озмоиши сахт гирифтор кардем ва ӯро сабркунандаву розӣ ёфтем. Ин чунин буд, ки Аллоҳ шайтонро бар бадани ӯ мусаллат гардонд, то ӯро биозмояд. Шайтон дар бадани ӯ дамид ва дар он захмҳои бузург пайдо шуданд. Айюб муддати дароз дар ин ҳол монд ва ранҷаш шиддат гирифт; аҳли хонаводааш аз дунё рафтанд ва молу дороияш аз байн рафт.

Пас, Парвардигорашро нидо дода гуфт: «Парвардигоро, ранҷ ба ман расидааст ва Ту меҳрубонтарини меҳрубононӣ» (الأنبياء: 83). Ӯ ба Аллоҳ бо баёни ҳолати худ тавассул кард ва хабар дод, ки ранҷ ба ҳадди ниҳоят расидааст.

Тафсири имом Ибни Касир

Худованди Таоло аз он озмоише ёд мекунад, ки ба Айюб (алайҳиссалом) дар молу фарзанд ва баданаш расид. Ӯ чорпоён, чорво, киштзор, фарзандони бисёр ва манзилҳои хушоянд дошт. Сипас дар ҳамаи инҳо озмуда шуд ва ҳамаашро аз даст дод. Баъдан дар баданаш низ гирифтори озмоиш гардид.

Гуфта мешавад, ки гирифтори махав шуд ва ҷуз дилу забонаш, ки бо онҳо Аллоҳи азза ва ҷаллро ёд мекард, дар баданаш ҷои солим намонд. Ҳамнишин аз ӯ дурӣ меҷуст ва ӯро дар канори шаҳр танҳо гузоштанд. Аз мардум ҷуз ҳамсараш касе ба ӯ меҳрубонӣ намекард; ҳамсараш ба корҳои ӯ мерасид. Гуфтаанд, ки ӯ ба тангдастӣ афтод ва ба хотири шавҳараш барои мардум кор мекард.

Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Сахттарин озмоиш ба паёмбарон мерасад, сипас ба солеҳон ва баъд ба касоне, ки аз онҳо пасинтаранд». Дар ҳадиси дигар омадааст: «Одамӣ ба андозаи динаш озмуда мешавад; агар дар динаш устувор бошад, озмоишаш бештар мегардад». Паёмбари Худо Айюб (алайҳиссалом) ба ниҳояти сабр расида буд ва дар сабр ба ӯ мисол мезананд.

Язид ибни Майсара гуфтааст: «Вақте Аллоҳ Айюб (алайҳиссалом)-ро бо аз даст рафтани аҳлу молу фарзандаш озмуд ва барои ӯ чизе боқӣ намонд, зикри некӯ гуфт. Сипас гуфт: “Ту, эй Парвардигори парвардигорон, сазовори ситоишӣ; ба ман некӣ кардӣ. Молу фарзанд ато намудӣ ва дар дилам ҷойе намонд, ки ин неъматҳо ба он роҳ наёфта бошанд. Ҳамаи онҳоро аз ман гирифтӣ ва диламро холӣ кардӣ, то чизе миёни ману Ту ҳоил нашавад.

Агар душманам Иблис медонист, ки Ту чӣ кардӣ, ба ман ҳасад мебурд”. Гуфт: Иблис аз ин сахт нороҳат шуд. Айюб (алайҳиссалом) ҳамчунин гуфт: “Парвардигоро, Ту ба ман молу фарзанд ато кардӣ, вале касе аз дари ман барои шикоят аз зулме, ки карда бошам, наомад; Ту инро медонӣ. Барои ман бистар меандохтанд, аммо онро тарк мекардам ва ба нафсам мегуфтам: эй нафс, ту барои хобидан бар бистар офарида нашудаӣ.

Ман инро танҳо барои ҷустани ризои Тарк кардам”». Инро Ибни Абӣ Ҳотим ривоят кардааст.

Аз Ваҳб ибни Мунаббиҳ дар бораи ӯ достони дарозе нақл шудааст, ки Ибни Ҷарир ва Ибни Абӣ Ҳотим бо санади худ аз ӯ овардаанд. Якчанд муфассирони баъдӣ низ онро ёд кардаанд; ба сабаби дарозӣ ва ғариб буданаш онро тарк мекунем.

Ривоят шудааст, ки Айюб муддати дарозе дар озмоиш монд. Дар бораи сабаби ба дуо рӯ оварданаш ихтилоф кардаанд. Ҳасан ва Қатода гуфтаанд: Айюб (алайҳиссалом) ҳафт солу чанд моҳ озмуда шуд ва дар партовгоҳи банӣ Исроил хобида буд; чорпоён дар баданаш мегаштанд. Пас, Аллоҳ ранҷашро бартараф кард, подошашро бузург гардонд ва ӯро некӯ ситоиш намуд.

Ваҳб ибни Мунаббиҳ гуфтааст: се сол дар озмоиш монд, на кам ва на зиёд. Саддӣ гуфтааст: гӯшти бадани Айюб фурӯ рехт, то ҷуз рагу устухон чизе намонд. Ҳамсараш ба ӯ мерасид ва хӯрок меовард. Вақте дардаш тӯл кашид, ҳамсараш гуфт: «Эй Айюб, чаро аз Парвардигорат намехоҳӣ, ки ранҷатро бартараф кунад?»

Гуфт: «Ман ҳафтод сол сиҳат будам; оё барои Аллоҳ сабр кардани ҳафтод сол бароям бисёр аст?» Ҳамсараш аз ин безор шуда, берун рафт. Вай барои мардум кор мекард ва он чӣ ба даст меовард, оварда ба ӯ мехӯронд.

Иблис назди ду марди фаластинӣ, ки дӯсту бародари Айюб буданд, рафт ва гуфт: «Бар сари бародаратон Айюб чунин ва чунин бало омадааст». Он ду ба дидорбинии ӯ рафтанд ва аз шароби сарзамини худ ҳамроҳ бурданд, зеро гумон мекарданд, ки агар аз он бинӯшад, шифо меёбад. Чун ӯро диданд, гиря карданд. Айюб пурсид: «Шумо кистед?»

Гуфтанд: «Фалонӣ ва фалонӣ». Ӯ хуш омад гуфт: «Хуш омадед ба касоне, ки дар вақти бало аз ман рӯй намегардонанд». Онҳо гуфтанд: «Шояд ту чизеро пинҳон медоштӣ ва баръакси онро ошкор мекардӣ; барои ҳамин Аллоҳ туро озмуд». Айюб сар ба осмон бардошт ва гуфт: «Ӯ медонад, ки ман чизеро пинҳон накардаам, то баръакси онро ошкор кунам.

Парвардигорам маро озмуд, то бубинад, ки сабр мекунам ё бесабрӣ». Онҳо гуфтанд: «Эй Айюб, аз шароби мо бинӯш, ки шифо меёбӣ». Ӯ хашмгин шуда гуфт: «Оё он нопок назди шумо омада, шуморо ба ин фармудааст? Сухан, хӯрок ва нӯшокии шумо бар ман ҳаром аст». Онҳо аз назди ӯ рафтанд.

Ҳамсари Айюб барои мардум кор мекард ва барои хонаводае нон пухт. Як нони гирда ба ӯ доданд; писарашон хоб буд ва нахостанд ӯро бедор кунанд, бинобар ин нонро ба ҳамсари Айюб бахшиданд. Ӯ онро назди Айюб овард. Айюб онро ношинохт ва гуфт: «Пештар чунин чизе намеовардӣ, имрӯз чӣ шудааст?»

Ҳамсараш воқеаро нақл кард. Айюб гуфт: «Шояд писар бедор шуда, нонашро талаб карда бошаду наёфта бошад ва ҳоло гиря кунад; шояд аз хонаводааш чизе ҷуз он намепазирад». Ӯ гуфт: «Аллоҳ ба Айюб раҳм кунад», нонро ба ӯ дод ва баргашт.

Пас аз он Иблис дар сурати табибе назди ҳамсараш омад ва гуфт: «Бемории шавҳарат тӯл кашид. Агар бихоҳад шифо ёбад, магасеро гирифта, ба номи бути фалонӣ забҳ кунад; шифо меёбад ва баъд тавба мекунад». Ҳамсараш инро ба Айюб гуфт. Ӯ гуфт: «Он нопок назди ту омадааст.

Агар шифо ёбам, сад тозиёнаат мезанам». Ҳамсараш барои ӯ ризқ ҷустан рафт, аммо аз кор боздошта шуд. Ҳар хонаводае, ки назди онҳо мерафт, ӯро ба кор намегирифтанд. Вақте тангдастӣ бар ӯ сахт шуд ва барои Айюб аз гуруснагӣ тарсид, як қисми мӯяшро тарошида, ба духтари яке аз бузургон фурӯхт ва ғизои покизаи бисёр гирифт.

Онро назди Айюб овард. Ӯ ношинохта пурсид: «Инро аз куҷо овардӣ?» Гуфт: «Барои одамоне кор кардам ва онҳо ба ман хӯрок доданд». Айюб аз он хӯрд. Рӯзи дигар ҳамсараш барои кор рафт, вале кор наёфт. Пас, қисми дигари мӯяшро тарошид ва ба ҳамон духтар фурӯхт.

Ғизо гирифта назди Айюб овард. Ӯ гуфт: «Қасам ба Худо, то надонам аз куҷост, онро намехӯрам». Ҳамсараш рӯймолашро бардошт. Чун сари тарошидаи ӯро дид, сахт андӯҳгин шуд. Ҳамон вақт Парвардигори азза ва ҷаллро нидо дод: «Ранҷ ба ман расидааст ва Ту меҳрубонтарини меҳрубононӣ» (الأنبياء: 83).

Ибни Абӣ Ҳотим гуфтааст: падари ман ба мо ҳадис гуфт; Мӯсо ибни Исмоил ба мо ҳадис гуфт; Ҳаммод ба мо ҳадис гуфт; аз Абӯ Имрон ал-Ҷавнӣ, аз Навф ал-Биколӣ, ки гуфт: «Шайтоне, ки бар Айюб мусаллат шуда буд, “Савт” ном дошт». Ҳамсари Айюб мегуфт: «Аз Аллоҳ бихоҳ, ки шифоят диҳад», аммо ӯ дуо намекард, то гурӯҳе аз банӣ Исроил аз назди ӯ гузаштанд. Яке ба дигаре гуфт: «Ин бало ба Айюб нарасидааст, магар ба сабаби гуноҳи бузурге, ки кардааст». Он гоҳ Айюб гуфт: «Парвардигоро, ранҷ ба ман расидааст ва Ту меҳрубонтарини меҳрубононӣ».

Падари ман ба мо ҳадис гуфт; Абӯ Салама ба мо ҳадис гуфт; Ҷарир ибни Ҳозим аз Абдуллоҳ ибни Убайд ибни Умайр ривоят кард, ки гуфт: «Айюб (алайҳиссалом) ду бародар дошт. Рӯзе назди ӯ омаданд, аммо аз бӯи баданаш натавонистанд наздик шаванд ва аз дур истоданд. Яке ба дигаре гуфт: “Агар Аллоҳ дар Айюб хайре медонист, ӯро ба ин гирифтор намекард”. Айюб аз ин сухан ба андозае андӯҳгин шуд, ки аз ҳеҷ чиз чунин наандӯҳгин шуда буд.

Пас гуфт: “Парвардигоро, агар медонӣ, ки ман ҳеҷ гоҳ шабро сер нахобидаам дар ҳоле ки медонистам гуруснае ҳаст, маро тасдиқ кун”. Аз осмон тасдиқ омад ва он ду шуниданд. Сипас гуфт: “Парвардигоро, агар медонӣ, ки ман ҳаргиз ду курта надоштам, дар ҳоле ки медонистам касе урён аст, маро тасдиқ кун”. Аз осмон тасдиқ омад ва он ду шуниданд.

Сипас гуфт: “Парвардигоро, ба иззати Ту...” ва ба саҷда афтод. Баъд гуфт: “Парвардигоро, ба иззати Ту, то ранҷамро бартараф накунӣ, сарамро баланд намекунам”. Пеш аз он ки сарашро бардорад, ранҷаш бартараф гардид».

Ибни Абӣ Ҳотим ин ривоятро аз тариқи дигар низ ба сурати марфӯъ бо мазмуни наздик нақл кардааст: Юнус ибни Абдул Аъло ба мо хабар дод; Ибни Ваҳб ба мо хабар дод; Нофеъ ибни Язид аз Уқайл, аз Зуҳрӣ, аз Анас ибни Молик ривоят кард, ки Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Паёмбари Худо Айюб ҳаждаҳ сол гирифтори бало буд. Хешу бегона ӯро тарк карданд, магар ду нафар аз бародаронаш, ки аз наздиктарин бародаронаш буданд; ҳар саҳару шом назди ӯ меомаданд. Яке ба дигаре гуфт: “Ба Худо савганд, Айюб гуноҳе кардааст, ки ҳеҷ кас аз ҷаҳониён чунин гуноҳ накардааст”. Дигараш гуфт: “Он чист?”

Гуфт: “Ҳаждаҳ сол аст, ки Аллоҳ ба ӯ раҳм накардааст ва ранҷашро бартараф накардааст”. Чун он ду ба назди ӯ омаданд, яке аз онҳо натавонист хомӯш монад ва ин суханро ба ӯ гуфт. Айюб (алайҳиссалом) гуфт: “Намедонам ту чӣ мегӯӣ, аммо Аллоҳи азза ва ҷалл медонад, ки ман аз назди ду марде мегузаштам, ки дар бораи Худо ихтилоф мекарданд; ба хона бармегаштам ва аз номи ҳар ду каффорат медодам, зеро хуш надоштам, ки Худо ҷуз ба ҳақ ёд шавад”. Гуфт: Айюб барои ҳоҷати худ берун мерафт ва чун онро анҷом медод, ҳамсараш дасташро мегирифт ва то расидан ба ҷойгоҳаш ҳамроҳӣ мекард.

Рӯзе ҳамсараш дер кард. Дар ҳамон ҷо ба Айюб ваҳй шуд: “Пой бар замин бизан; ин оби сард барои ғусл ва нӯшидан аст”». Ин ҳадис ба сурати марфӯъ бисёр ғариб аст.

Ибни Абӣ Ҳотим гуфтааст: падари ман ба мо ҳадис гуфт; Мӯсо ибни Исмоил ба мо ҳадис гуфт; Ҳаммод аз Алӣ ибни Зайд, аз Юсуф ибни Меҳрон, аз Ибни Аббос ривоят кард, ки гуфт: «Аллоҳ бар Айюб либосе аз биҳишт пӯшонд. Айюб канор рафта, дар як гӯша нишаст. Ҳамсараш омад ва ӯро нашинохт. Гуфт: “Эй бандаи Худо, он гирифторе, ки дар ин ҷо буд, куҷо рафт?

Шояд сагҳо ё гургҳо ӯро бурда бошанд”. Як муддат бо ӯ сухан гуфт. Айюб гуфт: “Вой бар ту, ман Айюбам!” Гуфт: “Эй бандаи Худо, маро масхара мекунӣ?” Гуфт: “Вой бар ту, ман Айюбам; Аллоҳ баданамро ба ман бозгардонд”». Ибни Аббос ҳамчунин гуфтааст: «Мол ва фарзандонаш ошкоро ба ӯ бозгардонда шуданд ва ба андозаи онҳо низ бар онҳо афзуда шуд».

Ваҳб ибни Мунаббиҳ гуфтааст: «Аллоҳ ба Айюб ваҳй кард: “Аҳлу молат ва баробари онро ба ту бозгардондам. Бо ин об ғусл кун, ки дар он шифои туст; барои ҳамсарат қурбонӣ кун ва барои ёронат истиғфор намо, зеро онҳо дар ҳаққи ту аз Ман нофармонӣ карданд”». Инро Ибни Абӣ Ҳотим ривоят кардааст.

Ҳамчунин гуфтааст: Абӯ Заръа ба мо ҳадис гуфт; Амр ибни Марзуқ ба мо ҳадис гуфт; Ҳаммом аз Қатода, аз Назр ибни Анас, аз Башир ибни Наҳик, аз Абӯҳурайра, аз Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ривоят кард, ки фармуд: «Вақте Аллоҳ ба Айюб офият дод, бар ӯ малахҳои тиллоӣ боронд ва ӯ бо даст онҳоро гирифта, дар либосаш мегузошт». Ба ӯ гуфта шуд: «Эй Айюб, магар сер намешавӣ?» Гуфт: «Парвардигоро, кӣ аз раҳмати Ту сер мешавад?» Асли ин ривоят дар ду Саҳеҳ омадааст ва дар ҷои дигар зикр хоҳад шуд.

Ҳамсари Айюб бо он хӯрок ба сӯи ӯ рафт. Чун ба зинаи хонаи он қавм расид, гӯсфанди онҳо ба ӯ зад. Ӯ гуфт: «Айюби хатокор ҳалок шавад!» Вақте боло рафт, дид, ки писар аз хоб бедор шудааст, нонашро талаб мекунад ва барои хонаводааш гиря менамояд...

Тавре ки зикр шуд, Айюб (алайҳиссалом) муддати дароз дар озмоиш монд. Сипас дар бораи сабаби ба дуо рӯ оварданаш ихтилоф карданд. Ҳасан ва Қатода гуфтаанд: Айюб (алайҳиссалом) ҳафт солу чанд моҳ озмуда шуда, дар партовгоҳи банӣ Исроил хобида буд ва чорпоён дар баданаш мегаштанд; пас Аллоҳ ранҷашро бартараф кард ва подошу ситоиши бузург ато намуд. Ваҳб ибни Мунаббиҳ гуфтааст: се сол дар бало монд, на зиёд ва на кам.

Саддӣ гуфтааст: гӯшти бадани Айюб фурӯ рехт, то ҷуз асабу устухон чизе намонд. Ҳамсараш ба ӯ мерасид ва хӯрок меовард. Чун дардаш тӯл кашид, ҳамсараш гуфт: «Эй Айюб, чаро аз Парвардигорат намехоҳӣ, ки шифоят диҳад?» Ӯ гуфт: «Ман ҳафтод сол сиҳат будам; оё барои Аллоҳ сабр кардани ҳафтод сол бисёр аст?»

Ҳамсараш аз ин ранҷида берун рафт. Вай барои мардум кор мекард ва ҳар чӣ ба даст меовард, барои ӯ меовард. Иблис ба назди ду марди фаластинӣ, ки дӯст ва бародарони Айюб буданд, рафт ва гуфт: «Бар сари бародаратон Айюб чунин ва чунин бало омадааст». Онҳо ба дидорбинии ӯ омаданд ва аз шароби сарзаминашон ҳамроҳ оварданд, зеро гумон мекарданд, ки агар аз он бинӯшад, шифо меёбад.

Чун ӯро диданд, гиря карданд. Айюб пурсид: «Шумо кистед?» Гуфтанд: «Фалонӣ ва фалонӣ». Ӯ гуфт: «Хуш омадед ба касоне, ки дар вақти бало аз ман рӯй намегардонанд». Онҳо гуфтанд: «Шояд чизеро пинҳон медоштӣ ва баръакси онро нишон медодӣ; аз ин рӯ Аллоҳ туро озмуд».

Айюб сар ба осмон бардошт ва гуфт: «Ӯ медонад, ки ман чизеро пинҳон надоштаам, то баръакси онро ошкор кунам; Парвардигорам маро озмуд, то бубинад, ки сабр мекунам ё бесабрӣ». Онҳо гуфтанд: «Эй Айюб, аз шароби мо бинӯш, ки шифо меёбӣ». Ӯ хашмгин шуда гуфт: «Он нопок назди шумо омада, шуморо ба ин амр кардааст? Сухан, хӯрок ва нӯшокии шумо бар ман ҳаром аст». Онҳо аз назди ӯ рафтанд.

Ҳамсараш барои мардум кор мекард ва барои хонае нон пухт. Ба ӯ як нони гирда доданд. Писарашон хоб буд ва онҳо нахостанд ӯро бедор кунанд, бинобар ин нонро ба ҳамсари Айюб бахшиданд. Ӯ онро назди Айюб овард. Айюб онро ношинохт ва гуфт: «Ту қаблан чунин чизе намеовардӣ; имрӯз чӣ шудааст?»

Ҳамсараш воқеаро нақл кард. Айюб гуфт: «Шояд писар бедор шуда, нонашро талаб карда бошад, вале онро наёфта, назди хонаводааш гиря мекунад ва ҷуз онро чизе намепазирад». Ҳамсараш гуфт: «Аллоҳ ба Айюб раҳм кунад», нонро ба ӯ дод ва баргашт.

Баъд Иблис дар сурати табиб назди ӯ омад ва гуфт: «Бемории шавҳарат тӯл кашидааст. Агар бихоҳад шифо ёбад, магасеро гирифта, ба номи бути фалонӣ забҳ кунад». Ҳамсараш ин суханро ба Айюб гуфт. Ӯ гуфт: «Он нопок назди ту омадааст.

Агар шифо ёбам, сад тозиёнаат мезанам». Ҳамсараш барои ӯ ризқ ҷустан рафт, вале аз ризқ боздошта шуд. Ҳар хонаводае, ки назди онҳо мерафт, ӯро ба кор намегирифтанд. Чун тангдастӣ бар ӯ сахт шуд ва аз гуруснагии Айюб тарсид, як қисми мӯяшро тарошида, ба духтари яке аз бузургон фурӯхт.

Онҳо ба ӯ ғизои покизаи бисёр доданд ва ӯ онро назди Айюб овард. Айюб онро ношинохта пурсид: «Инро аз куҷо гирифтӣ?» Гуфт: «Барои мардум кор кардам ва онҳо ба ман хӯрок доданд». Айюб аз он хӯрд. Рӯзи дигар ҳамсараш барои кор рафт, вале кор наёфт.

Қисми дигари мӯяшро тарошид ва ба ҳамон духтар фурӯхт. Ғизо гирифт ва назди Айюб овард. Ӯ гуфт: «Қасам ба Худо, то надонам аз куҷост, намехӯрам». Ҳамсараш рӯймолашро бардошт. Чун сари тарошидаи ӯро дид, бисёр андӯҳгин шуд.

Он гоҳ Парвардигори азза ва ҷаллро нидо дода гуфт: «Ранҷ ба ман расидааст ва Ту меҳрубонтарини меҳрубононӣ» (الأنبياء: 83).

Ибни Абӣ Ҳотим гуфтааст: падарам ба мо ҳадис гуфт; Мӯсо ибни Исмоил ба мо ҳадис гуфт; Ҳаммод ба мо ҳадис гуфт; Абӯ Имрон ал-Ҷавнӣ аз Навф ал-Биколӣ ривоят кард, ки гуфт: «Шайтоне, ки бар Айюб мусаллат шуда буд, “Савт” ном дошт». Ҳамсари Айюб мегуфт: «Аз Аллоҳ бихоҳ, ки шифоят диҳад», вале ӯ дуо намекард, то мардоне аз банӣ Исроил аз назди ӯ гузаштанд. Яке ба дигаре гуфт: «Ин бало ба Айюб нарасидааст, магар ба сабаби гуноҳи бузурге, ки кардааст». Он гоҳ гуфт: «Парвардигоро, ранҷ ба ман расидааст ва Ту меҳрубонтарини меҳрубононӣ».

Падари ман ба мо ҳадис гуфт; Абӯ Салама ба мо ҳадис гуфт; Ҷарир ибни Ҳозим аз Абдуллоҳ ибни Убайд ибни Умайр ривоят кард, ки гуфт: «Айюб (алайҳиссалом) ду бародар дошт. Рӯзе назди ӯ омаданд, вале аз бӯи баданаш натавонистанд наздик шаванд ва аз дур истоданд. Яке ба дигаре гуфт: “Агар Аллоҳ дар Айюб хайре медонист, ӯро ба ин гирифтор намекард”. Айюб аз ин сухан ба андозае андӯҳгин шуд, ки аз ҳеҷ чиз чунин нашуда буд.

Ӯ гуфт: “Парвардигоро, агар медонӣ, ки ман ҳеҷ шаб сер нахобидаам, дар ҳоле ки медонистам гуруснае ҳаст, маро тасдиқ кун”. Аз осмон тасдиқ шуд ва он ду шуниданд. Сипас гуфт: “Парвардигоро, агар медонӣ, ки ҳеҷ гоҳ ду курта надоштам, дар ҳоле ки медонистам касе урён аст, маро тасдиқ кун”. Аз осмон тасдиқ шуд ва он ду шуниданд.

Сипас гуфт: “Парвардигоро, ба иззати Ту...” ва ба саҷда афтод. Баъд гуфт: “Парвардигоро, ба иззати Ту, то ранҷамро бартараф накунӣ, сарамро баланд намекунам”. Пеш аз он ки сарашро бардорад, ранҷ аз ӯ бартараф шуд».

Ин ривоятро Ибни Абӣ Ҳотим бо тариқи дигар низ марфӯъан ба мазмуни наздик овардааст. Юнус ибни Абдул Аъло ба мо хабар дод; Ибни Ваҳб ба мо хабар дод; Нофеъ ибни Язид аз Уқайл, аз Зуҳрӣ, аз Анас ибни Молик ривоят кард, ки Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Паёмбари Худо Айюб ҳаждаҳ сол дар бало монд. Хешу бегона ӯро тарк карданд, ба ҷуз ду нафар аз наздиктарин бародаронаш, ки ҳар саҳару шом назди ӯ меомаданд. Яке ба дигаре гуфт: “Ба Худо савганд, Айюб гуноҳе кардааст, ки ҳеҷ кас аз ҷаҳониён чунин накардааст”.

Дигараш гуфт: “Он чист?” Гуфт: “Ҳаждаҳ сол аст, ки Аллоҳ ба ӯ раҳм накардааст ва ранҷашро бартараф накардааст”. Вақте назди ӯ омаданд, яке натавонист хомӯш бимонад ва ин суханро ба ӯ гуфт. Айюб (алайҳиссалом) гуфт: “Намедонам ту чӣ мегӯӣ, аммо Аллоҳи азза ва ҷалл медонад, ки ман аз назди ду марде мегузаштам, ки дар бораи Худо баҳс мекарданд; ба хона бармегаштам ва аз номи ҳар ду каффорат медодам, зеро хуш надоштам Худо ҷуз ба ҳақ ёд шавад”.

Айюб барои ҳоҷати худ берун мерафт ва вақте онро анҷом медод, ҳамсараш дасташро мегирифт ва ба ҷойгоҳаш мерасонд. Рӯзе ҳамсараш дер кард ва дар ҳамон ҷо ба Айюб ваҳй шуд: “Пой бар замин бизан; ин оби сард барои ғусл ва нӯшидан аст”». Марфӯъ будани ин ҳадис бисёр ғариб аст.

Ибни Абӣ Ҳотим гуфтааст: падарам ба мо ҳадис гуфт; Мӯсо ибни Исмоил ба мо ҳадис гуфт; Ҳаммод ба мо ҳадис гуфт; Алӣ ибни Зайд аз Юсуф ибни Меҳрон, аз Ибни Аббос ривоят кард, ки гуфт: «Аллоҳ бар Айюб либосе аз биҳишт пӯшонд. Айюб канор рафта, дар гӯшае нишаст. Ҳамсараш омад ва ӯро нашинохт. Гуфт: “Эй бандаи Худо, он гирифторе, ки дар ин ҷо буд, куҷо рафт?

Шояд сагҳо ё гургҳо ӯро бурда бошанд”. Як муддат бо ӯ сухан гуфт. Айюб гуфт: “Вой бар ту, ман Айюбам!” Ҳамсараш гуфт: “Эй бандаи Худо, маро масхара мекунӣ?” Ӯ гуфт: “Вой бар ту, ман Айюбам; Аллоҳ баданамро ба ман бозгардонд”».

Ибни Аббос гуфтааст: «Мол ва фарзандонашро ошкоро ба ӯ бозгардонд ва баробари онҳоро низ ба онҳо ато кард».

Ваҳб ибни Мунаббиҳ гуфтааст: «Аллоҳ ба Айюб ваҳй кард: “Аҳлу молат ва баробари онҳоро ба ту бозгардондам. Бо ин об ғусл кун, ки дар он шифои туст; барои ҳамсарат қурбонӣ кун ва барои ёронат истиғфор намо, зеро онҳо дар ҳаққи ту аз Ман нофармонӣ карданд”». Инро Ибни Абӣ Ҳотим ривоят кардааст.

Ӯ ҳамчунин гуфтааст: Абӯ Заръа ба мо ҳадис гуфт; Амр ибни Марзуқ ба мо ҳадис гуфт; Ҳаммом аз Қатода, аз Назр ибни Анас, аз Башир ибни Наҳик, аз Абӯҳурайра, аз Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ривоят кард, ки фармуд: «Вақте Аллоҳ ба Айюб офият дод, бар ӯ малахҳои тиллоӣ боронд ва ӯ онҳоро бо даст гирифта, дар либосаш мегузошт». Ба ӯ гуфта шуд: «Эй Айюб, магар сер намешавӣ?» Гуфт: «Парвардигоро, кӣ аз раҳмати Ту сер мешавад?» Асли ин ривоят дар ду Саҳеҳ омадааст ва баъдан дар ҷои дигар зикр мешавад.

Ҳамсари Айюб бо он хӯрок ба сӯи ӯ рафт. Вақте ба зинаи хонаи он қавм расид, гӯсфанди онҳо ба ӯ зад. Ӯ гуфт: «Айюби хатокор ҳалок шавад!» Вақте боло рафт, дид, ки писар аз хоб бедор шуда, нонашро талаб мекунад ва барои хонаводааш гиря менамояд. ...

Тафсири ал-Бағавӣ

Сухани Худованди азза ва ҷалл: «Ва Айюбро, он гоҳ ки Парвардигорашро нидо дод...» (الأنبياء: 83), яъне Парвардигорашро дуо кард.

Ваҳб ибни Мунаббиҳ гуфтааст: Айюб (алайҳиссалом) марде аз Рум буд. Ӯ Айюб ибни Амӯс ибни Розих ибни Рум ибни Ийс ибни Исҳоқ ибни Иброҳим ном дошт. Модараш аз фарзандони Лут ибни Ҳорон буд. Аллоҳ ӯро баргузид ва паёмбар гардонд; дунёро барояш фарох намуд.

Ӯ дар Буснияи сарзамини Шом зиндагӣ мекард; ҳамвориҳо ва кӯҳҳои он ҳама аз они ӯ буд. Аз ҳар навъи мол дорои гову шутур, гӯсфанд, аспу харҳое буд, ки аз ҷиҳати шумора ва омодагӣ барои ҳеҷ марди дигар беҳтар аз онҳо набуд. Ӯ панҷсад хоҷагии кишоварзӣ дошт, ки ҳар кадомро панҷсад ғулом идора мекарданд; ҳар ғулом ҳамсар, фарзанд ва мол дошт. Барои асбоби ҳар хоҷагӣ як модахар мебурданд ва ҳар модахар ду, се, чор, панҷ ва ҳатто бештар бача дошт.

Аллоҳи азза ва ҷалл ба ӯ хонавода ва фарзандони писару духтар ато карда буд. Ӯ некӯкору парҳезгор, нисбат ба мискинон меҳрубон буд: ба мискинон ғизо медод, бевазанону ятимонро сарпарастӣ мекард, меҳмонро гиромӣ медошт ва ба мусофир ёрӣ мерасонд. Ба неъматҳои Аллоҳ шукргузор ва ҳаққи Ӯро адокунанда буд. Ба душмани Аллоҳ, Иблис, имкон намедод, ки ӯро мисли сарватмандоне, ки ба фиребу ғафлат гирифтор мешаванд ва дунё онҳоро аз амри Аллоҳ машғул медорад, фиреб диҳад.

Се нафар бо ӯ буданд, ба ӯ имон оварда ва тасдиқаш мекарданд: марде аз Яман бо номи Яқин ва ду мард аз шаҳри ӯ, ки яке Яддад ва дигаре Сафир ном дошт. Онҳо мардони миёнсол буданд. Иблис аз ҳеҷ осмоне боздошта намешуд ва ҳар ҷо мехост, дар онҳо қарор мегирифт, то он ки Аллоҳ Исо (алайҳиссалом)-ро боло бурд ва Иблисро аз чаҳор осмон боздошт. Вақте Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) мабъус шуд, аз се осмони боқимонда низ боздошта шуд.

Иблис шунид, ки фариштагон дар дуо барои Айюб бо ҳам овоз медиҳанд. Ин ҳангоме буд, ки Аллоҳ ӯро ёд кард ва ситоиш намуд. Пас, ҳасаду таҷовуз ӯро фаро гирифт ва зуд боло рафт, то дар осмон ба ҳамон мавқее расид, ки пештар дар он қарор мегирифт. Гуфт: «Эй Худо, дар бораи бандаат Айюб андеша кардам ва ӯро бандае ёфтам, ки ба ӯ неъмат додаӣ, ӯ шукрат мекунад ва офият додаӣ, туро ҳамд мегӯяд.

Агар он чиро ба ӯ додаӣ аз вай бигирӣ ва ӯро ба бало гирифтор кунӣ, аз шукру ибодате, ки дорад, рӯй мегардонад ва аз фармонбардориат берун мешавад». Аллоҳи Таоло гуфт: «Бирав, туро бар молаш мусаллат кардам».

Душмани Аллоҳ, Иблис, шитофт ва ба замин фуруд омад. Сипас девҳои саркаш ва шайтонҳои ҷинро ҷамъ кард ва гуфт: «Чӣ қуввае доред? Ман бар моли Айюб мусаллат шудаам ва ин мусибати сахту озмоишест, ки мардон бар он сабр намекунанд». Як деви саркаш гуфт: «Қуввае дорам, ки ҳар гоҳ бихоҳам, ба гирдбоди оташин мубаддал мешавам ва ҳар чиро, ки ба он бирасам, месӯзонам».

Иблис гуфт: «Пас назди шутурҳо ва чӯпононашон бирав». Он дев ҳангоме ба назди шутурҳо расид, ки сарҳояшонро фурӯ оварда, дар чарогоҳ қарор гирифта буданд. Мардум ҳанӯз чизеро пай набурда буданд, ки аз зери замин гирдбоди оташин бархост; ҳар кас ба он наздик мешуд, месӯхт. Он гирдбод шутурҳо ва чӯпононашонро сӯзонд, то охиринашон.

Душмани Аллоҳ Иблис дар сурати зишт бар харе нишаста назди Айюб омад. Ӯро дид, ки рост истода намоз мехонад. Гуфт: «Эй Айюб, оташе омад ва шутурҳоятро бо ҳамроҳони онҳо сӯзонд; ҷуз ман касе зинда намонд». Айюб гуфт: «Ситоиш аз они Аллоҳест, ки онҳоро дод ва Ӯст, ки гирифт.

Аз қадим молу ҷони худро барои нобуд шудан омода кардаам». Иблис гуфт: «Парвардигорат оташеро аз осмон бар онҳо фиристод ва онҳо сӯхтанд». Мардум ҳайрон монданд: бархе мегуфтанд: «Айюб чизеро намепарастид ва дар фиреби худ буд»; дигарон мегуфтанд: «Агар маъбуди Айюб тавони коре медошт, онҳоро ҳифз мекард»; гурӯҳи дигар мегуфтанд: «Шояд Ӯ ин корро кард, то душманашро шод кунад ва дӯсташро андӯҳгин созад». Айюб гуфт: «Ситоиш аз они Аллоҳ аст, ҳам ҳангоме ки дод ва ҳам ҳангоме ки бозгирифт.

Бараҳна аз шиками модарам берун омадам ва бараҳна ба хок бармегардам; бараҳна ба назди Аллоҳ барангехта мешавам. Ту ҳақ надорӣ аз он шод шавӣ, ки чизеро ба ту амонат додааст, ё аз бозпас гирифтани амонат андӯҳгин шавӣ. Аллоҳ ба ту ва ба он чӣ ба ту додааст, сазовортар аст. Агар Аллоҳ дар ту, эй банда, хайре медонист, ҷонатро ҳамроҳи ҷонҳои онҳо мегирифт ва шаҳид мешудӣ; вале аз ту бадӣ донист ва муҳлатат дод».

Иблис назди ёронаш баргашт, хор ва хорӣ кашида. Гуфт: «Чӣ қуввае доред? Ман бо дили ӯ сухан нагуфтам». Деве гуфт: «Қуввае дорам, ки агар бихоҳам чунон фарёд мезанам, ки ҳар ҷондоре бишнавад, ҷони ӯ берун мешавад». Иблис гуфт: «Пас назди гӯсфандон ва чӯпононашон бирав».

Дев рафт, дар миёни онҳо истод ва фарёд зад; ҳамаи гӯсфандон мурданду чӯпононашон низ ҷон доданд. Иблис дар сурати саркори чӯпонон, ҳангоме ки Айюб намоз мехонд, назди ӯ омад ва сухани аввалро гуфт. Айюб ҳамон ҷавобро дод. Иблис ба назди ёронаш баргашт ва гуфт: «Чӣ қуввае доред?

Ман бо дили Айюб сухан нагуфтам». Деве гуфт: «Қуввае дорам, ки агар бихоҳам ба боди сахт мубаддал мешавам ва ҳар чиро бирасам, мебардорам». Иблис гуфт: «Ба назди киштзорҳо ва шудгоргарон бирав». Дев рафт ва онҳо пай набурданд, ки боди шадиде вазид ва ҳама чизро чунон бардошт, ки гӯё ҳаргиз вуҷуд надоштааст.

Иблис дар сурати саркори киштзор, ҳангоме ки Айюб намоз мехонд, назди ӯ омад ва сухани аввалро гуфт. Айюб ҳамон ҷавоби пешинаашро дод. Ҳар гоҳе моле аз молҳояш нобуд мешуд, Аллоҳро ҳамд мегуфт, некӯ ситоиш мекард, ба қазо розӣ мешуд ва худро ба сабр дар баробари бало одат медод, то ки моле барояш намонд.

Вақте Иблис дид, ки молашро аз байн бурд, ба осмон баромада гуфт: «Эй Худо, Айюб гумон дорад, ки Ту чун ӯро ба фарзандонаш баҳраманд сохтаӣ, молро ҳам ба ӯ медиҳӣ. Оё маро бар фарзандонаш низ мусаллат намекунӣ? Ин мусибатест, ки дилҳои мардон бар он тоқат намеоранд». Аллоҳи Таоло гуфт: «Бирав, туро бар фарзандонаш мусаллат кардам».

Душмани Аллоҳ шитофт ва назди фарзандони Айюб, ки дар қасрашон буданд, омад. Қасрро такон дод, то пояҳояш ба фурӯ рехтан наздик шуданд. Сипас деворҳояшро ба ҳам зад ва онҳоро бо чӯбу санг борон кард. Пас аз он ки онҳоро сахт озор дод, қасрро бардошт ва чаппа кард, то рӯйи сар ба замин афтоданд.

Иблис дар сурати устоде, ки ба онҳо ҳикмат меомӯхт, назди Айюб омад. Рӯяш захмдор буд, хуни рӯю мағзаш мерехт. Ӯ воқеаро ба Айюб нақл кард ва гуфт: «Агар медидӣ, ки фарзандонат чӣ гуна азоб кашиданду чаппа шуданд, сарҳояшон ба замин ва хунашон бо мағзашон равон; агар медидӣ шикамҳояшон чӣ гуна дарида ва рӯдаҳояшон пароканда шуданд, дилат пора мешуд». Ӯ пайваста чунин ва монанди ин суханҳоро мегуфт, то Айюб дилсӯзӣ карда, гиря намуд ва як каф хок гирифта бар сар рехт.

Гуфт: «Кош модарам маро назода буд!» Иблис инро ғанимат шумурд ва шодмон аз он ки Айюб бесабрӣ нишон додааст, зуд боло рафт. Аммо дере нагузашта Айюб ба ҳуш омад, дарёфт ва истиғфор кард. Фариштагони ҳамроҳаш тавбаашро ба осмон бурданд ва тавбаи ӯ пеш аз расидани Иблис ба Аллоҳ расид; Аллоҳ ба он доно буд.

Иблис хору зор истод ва гуфт: «Эй Худо, он молу фарзанд танҳо сабукӣ бар Айюб овард, зеро медонад, ки Ту онҳоро боз ба ӯ медиҳӣ. Оё маро бар баданаш мусаллат мекунӣ?» Аллоҳи азза ва ҷалл гуфт: «Бирав, туро бар баданаш мусаллат кардам, аммо бар забону дилаш ҳеҷ султае надорӣ». Аллоҳ нисбат ба ӯ донотар буд ва Иблисро бар вай мусаллат насохт, магар аз рӯйи раҳмат, то савобашро бузург гардонад ва ӯро барои сабркунандагон ибрату барои ибодаткунандагон панд қарор диҳад; то дар ҳар балое, ки ба онҳо мерасад, аз ӯ пайравӣ кунанд ва ба подош умед банданд.

Душмани Аллоҳ шитофт ва Айюбро дар саҷда ёфт. Пеш аз он ки сарашро бардорад, аз пеши рӯй ба ӯ дамид; баданаш аз дамидани ӯ оташ гирифт. Аз сар то пой дар баданаш барҷастагиҳои мисли пистони гӯсфанд пайдо шуданд. Баданаш хориш кард; бо нохун онҳоро харошид, то ҳама афтоданд.

Сипас бо матои дурушт харошид, то пӯсташ канда шуд. Баъд бо сафолпора ва сангҳои дурушт харошиданро идома дод, то гӯшташ пӯсидаву пора-пора, бадбӯй ва бадҳол гардид. Мардуми деҳа ӯро берун карданд ва дар партовгоҳ гузоштанд; барои ӯ соябоне сохтанд. Ҳамаи мардум аз ӯ рӯй гардонданд, ба ҷуз ҳамсараш Раҳма бинти Афросим ибни Юсуф ибни Яъқуб.

Ӯ пайваста назди ӯ меомад, он чиро, ки барои нигоҳубинаш лозим буд, меовард ва ҳамроҳаш мемонд.

Вақте се ёраш — Яқин, Яддад ва Сафир — диданд, ки Аллоҳ ӯро ба бало гирифтор кардааст, ӯро гумонбар донистанд ва таркаш карданд, аммо динашро тарк накарда буданд. Чун балояш тӯл кашид, назди ӯ рафтанд, сарзанишаш карданд ва гуфтанд: «Аз гуноҳе, ки ба сабаби он ҷазо гирифтаӣ, ба Аллоҳ тавба кун». Ҷавоне низ он ҷо буд, ки ба Айюб имон оварда ва ӯро тасдиқ мекард. Ҷавон ба онҳо гуфт: «Эй пирон, шумо сухан гуфтед ва ба сабаби синну солатон ҳақ доштед аввал сухан гӯед.

Аммо беҳтарин суханро тарк кардед ва андешаи дурусттар, рафтори зеботарро нагирифтед. Ҳаққу ҳурмати Айюб бар шумо аз он чӣ баён кардед, бештар аст. Оё медонед, ки ҳаққи киро кам шумурдед, ҳурмати киро шикастед ва ба кадом мард айб бастеду ӯро муттаҳам кардед? Магар намедонед, ки Айюб паёмбари Худо, баргузидаи ӯ аз миёни офаридагонаш ва покизатарини аҳли замин то имрӯз аст?

Бо вуҷуди ин, шумо намедонед ва Аллоҳ низ ба шумо хабар надодааст, ки аз он рӯзе, ки ба ӯ неъмат дод, то имрӯз дар ягон кори ӯ хашмгин шудааст ё чизе аз кароматеро, ки ба ӯ дода буд, гирифтааст. Дар тӯли ҳамнишинии худ бо ӯ то имрӯз низ надонистед, ки ӯ бар Аллоҳ дурӯғ баста бошад. Агар бало мақоми ӯро назди шумо паст кардааст, медонед, ки Аллоҳ мӯъминон, сиддиқон, шаҳидон ва солеҳонро меозмояд. Бало гирифтор шудани онҳо далели хашми Аллоҳ ё беқадрии онҳо назди Ӯ нест; балки каромат ва баргузиданиест аз ҷониби Ӯ.

Ҳатто агар Айюб назди Аллоҳ ин мақомро надошт ва танҳо бародари дӯстдоштаи шумо мебуд, барои шахси хирадманд муносиб набуд, ки дар бало бародарашро хор кунад, ӯро барои мусибат сарзаниш намояд ё ба чизе, ки намедонад, айбдор созад. Баръакс, бояд ба ӯ раҳм кунад, ҳамроҳаш гиря намояд, барои ӯ омурзиш бихоҳад, аз ғамаш андӯҳгин шавад ва роҳҳои дурустро нишон диҳад. Касе ки инро намедонад, на хирадманд асту на роҳёфта. Аз Худо битарсед, эй пирон!

Бузургӣ ва ҷалоли Аллоҳ ва ёди марг бояд забонҳоятонро бибандад ва дилҳоятонро бишканад. Оё намедонед, ки бандагоне ҳастанд, ки аз тарси Аллоҳ хомӯшанд, на аз нотавонӣ ва лолӣ; онҳо суханвару фасеҳ, бузургвору соҳибақл ва донои Аллоҳанд. Вале вақте бузургии Аллоҳ ёд мешавад, забонҳояшон аз сухан мемонад, пӯстҳояшон меларзад, дилҳояшон мешиканад ва ақлҳояшон аз бузургдошти Аллоҳи азза ва ҷалл ҳайрон мемонад.

Чун ба худ меоянд, ба корҳои покиза пешдастӣ мекунанд ва худро дар шумори золимону хатокорон мегузоранд, дар ҳоле ки онҳо некӯкору бегуноҳанд; худро бо кӯтоҳию бепарвоён мешуморанд, дар ҳоле ки бохирад ва тавоноянд».

Айюб гуфт: «Аллоҳи азза ва ҷалл ҳикматро бо раҳмат дар дили хурду бузург мешинонад. Вақте ҳикмат дар дил сабзид, Аллоҳ онро бар забон ошкор мекунад. Ҳикмат аз синну сол ва пирӣ ё таҷрибаи тӯлонӣ ба даст намеояд. Вақте Аллоҳ бандаро дар ҷавонӣ ҳаким гардонад, мақоми ӯ назди ҳакимон паст намешавад, зеро онҳо нури каромати Аллоҳро бар ӯ мебинанд».

Сипас аз онҳо рӯй гардонд ва ба Парвардигораш бо зорӣ ва фурӯтанӣ рӯ овард: «Парвардигоро, чаро маро офаридӣ? Кош вақте аз ман норозӣ будӣ, маро намеофаридӣ! Кош медонистам, ки кадом гуноҳ кардаам ва кадом кор анҷом додаам, ки рӯи гиромии Худро аз ман гардондӣ. Кош маро мемирондӣ ва ба падарони гиромиям мепайвастӣ; марг бароям беҳтар буд.

Магар ман барои ғариб паноҳгоҳ, барои мискин ҷойгоҳ, барои ятим сарпараст ва барои бевазан такягоҳ набудам? Илоҳо, ман бандаи Туям; агар некӣ карда бошам, миннат аз Туст ва агар бадӣ карда бошам, ҷазоям дар дасти Туст. Маро ҳадафи бало ва дастовези озмоиш қарор додӣ. Бало ба ман расид, ки агар бар кӯҳ мусаллат мешуд, аз бардошти он нотавон мегашт; пас нотавонии ман чӣ гуна онро бардорад?

Қазои Туст, ки маро хор кардааст; ҳукми Туст, ки маро бемор ва баданамро лоғар гардондааст. Агар Парвардигорам ҳайбатеро, ки дар синаам гузоштааст, дур мекард ва забонамро мекушод, то бо тамоми овоз он чиро, ки банда барои дифоъ аз худ бояд бигӯяд, бигӯям, умед доштам, ки он вақт маро аз ин ранҷ офият медод. Аммо Ӯ маро дур сохта ва аз ман рӯй гардондааст; Ӯ маро мебинад, вале ман Ӯро намебинам; суханамро мешунавад, вале ман сухани Ӯро намешунавам.

Ба ман нигоҳ намекунад, то раҳм кунад; ба ман наздик намешавад ва маро ба худ наздик намегардонад, то узрамро баён кунам, бегуноҳиамро нишон диҳам ва аз худ дифоъ кунам».

Вақте Айюб инро гуфт ва ёронаш назди ӯ буданд, абре болои сараш соя афканд, то ёронаш гумон карданд, ки азоби дардноке меояд. Сипас нидо шуд: «Эй Айюб, Аллоҳи азза ва ҷалл мегӯяд: “Ман ба ту наздик шудам ва ҳамеша наздик будам. Бархез, узратро баён кун, бегуноҳиатро бигӯ ва аз худ дифоъ намо; камарбандатро маҳкам бибанд ва мисли ҷабборе, ки бо ҷабборе баҳс мекунад, бархез, агар тавонӣ, зеро танҳо ҷаббори монанди Ман метавонад бо Ман баҳс кунад. Эй Айюб, нафсат чизеро орзу кард, ки бо нерӯи ту ба он намерасӣ.

Он рӯз, ки заминро офарида, бар пояҳояш гузоштам, ту куҷо будӣ? Оё дар канорҳояш ҳамроҳи Ман будӣ? Оё медонӣ, бо кадом андоза онро андоза кардам ё канорҳояшро бар чӣ гузоштам? Заминро бо фармонбардории ту об бардошт, ё замин бо ҳикмати ту обро пӯшонд?

Он рӯз, ки осмонро боми баланд кардам, бе он ки аз боло ба чизе овезон бошад ё аз поён такягоҳе дошта бошад, ту куҷо будӣ? Оё ҳикмати ту ба дараҷае расидааст, ки равшании онро ба ҳаракат дарорӣ, ситораҳояшро гардонӣ ё шабу рӯзро бо фармони худ иваз кунӣ? Он рӯз, ки рӯдҳоро ҷорӣ ва баҳрҳоро маҳкам кардам, ту куҷо будӣ? Оё султони ту мавҷҳои баҳрро дар ҳадду марзашон нигоҳ дошт?

Ё қудрати ту раҳмҳоро вақте мӯҳлаташон расид, боз кард? Он рӯз, ки обро бар хок рехтам ва кӯҳҳои баландро устувор кардам, куҷо будӣ? Медонӣ, онҳоро бар чӣ бунёд ниҳодам ва бо чӣ вазн баробар кардам? Оё бозуе дорӣ, ки тавони бардошти онҳоро дошта бошад?

Оё медонӣ обе, ки аз осмон фурӯ фиристодам, аз куҷост? Медонӣ абр аз чӣ офарида шудааст? Хазинаҳои барф куҷоянд? Кӯҳҳои жола куҷоянд? Хазинаи шабу рӯз куҷост? Хазинаи бод куҷост? Дарахтон бо кадом забон сухан мегӯянд? Ақлҳоро дар даруни инсонҳо кӣ гузошт?

Гӯшҳову чашмҳоро кӣ шикофтаву офарид? Фариштагон барои подшоҳии Ӯ кӣ хору мутеъ гардонд ва ҷабборонро бо қудрати Худ кӣ мағлуб кард? Ризқҳоро бо ҳикматаш кӣ тақсим намуд?”». Сухан дар бораи осори бисёри қудрати Худо идома кард, ки онҳоро ба Айюб ёдовар шуд.

Айюб гуфт: «Худоё, қадрам дар назарам хурд шуд, забонам, ақлам ва фаҳмам аз кор монд ва нерӯям аз ин амре, ки ба ман рӯ овардааст, заиф гашт. Илоҳо, медонам, ҳар чӣ ёд кардӣ, кори дастони Ту ва тадбири ҳикмати Туст; чизҳое аз ин бузургтару шигифтовартар ҳастанд. Агар бихоҳӣ, онҳоро меофарӣ; ҳеҷ чиз бар Ту душвор нест ва ҳеҷ пинҳоне аз Ту пинҳон намемонад. Вақте бало ба ман расид, сухан гуфтам ва забонамро нигоҳ дошта натавонистам; худи бало маро ба сухан овард.

Кош замин барои ман шикофта мешуд ва ба даруни он мерафтам, бе он ки сухане бигӯям, ки Парвардигорамро ба хашм меорад. Кош пеш аз ин, дар авҷи бало, аз ғами худ мемурдам. Ман танҳо барои он сухан гуфтам, ки узрамро бипазирӣ; хомӯш мондам, то ба ман раҳм кунӣ. Сухане аз ман лағжид ва дигар барнамегардам.

Дастамро бар даҳонам гузошта, забонамро газидам ва рухсорамро ба хок часпондам. Имрӯз аз Ту ба Ту паноҳ мебарам; аз сахтии бало ба Ту паноҳ меҷӯям, пас паноҳам деҳ; аз ҷазои Ту фарёдрасӣ мехоҳам, пас ба додам бирас; дар корам аз Ту ёрӣ мехоҳам, пас ёриам деҳ; бар Ту таваккал мекунам, пас маро басанда бош; ба Ту паноҳ мебарам, пас маро ҳифз кун; аз Ту омурзиш мехоҳам, пас маро биёмурз. Дигар ҳеҷ коре намекунам, ки онро намеписандӣ». Аллоҳи Таоло фармуд: «Эй Айюб, илми Ман дар ҳаққи ту пеш гузашта ва раҳмати Ман бар хашмам ғолиб шудааст.

Туро омурзидам ва аҳлу молатро бо баробари онҳо ба ту бозгардондам, то барои офаридагон нишона ва барои аҳли бало ибрату барои сабркунандагон дилбардорӣ бошӣ. Пой бар замин бизан; ин об барои ғусл сард ва барои нӯшидан аст ва дар он шифои туст. Барои ёронат қурбонӣ кун ва барояшон омурзиш бихоҳ, зеро онҳо дар ҳаққи ту аз Ман нофармонӣ карданд». Айюб пой ба замин зад ва чашмае барояш ҷорӣ шуд.

Ба он даромада ғусл кард ва Аллоҳ ҳар балоеро, ки дошт, аз ӯ дур сохт. Сипас берун омада нишаст. Ҳамсараш назди ҷойгоҳи ӯ омада, ӯро наёфт. Ба изтироб афтода, ин тарафу он тараф рафт ва гуфт: «Эй бандаи Худо, оё аз он марди гирифторе, ки дар ин ҷо буд, хабар дорӣ?»

Ӯ пурсид: «Агар ӯро бинӣ, мешиносӣ?» Гуфт: «Чаро нашиносам?» Айюб табассум кард ва ӯро шинохт; ҳамсараш ӯро ба оғӯш гирифт. Ибни Аббос гуфтааст: «Қасам ба Он ки ҷони бандаи Худо дар дасти Ӯст, онҳо ҳанӯз дар оғӯш буданд, ки тамоми молу фарзандони он ду аз пеши онҳо гузаштанд».

Ин аст сухани Худованди Таоло: «Ва Айюбро, он гоҳ ки Парвардигорашро нидо дод: “Ранҷ ба ман расидааст...”» (الأنبياء: 83). Дар вақти нидо кардан, сабабе, ки барои он гуфт «ранҷ ба ман расидааст», ва муддати балояш ихтилоф кардаанд. Зуҳрӣ аз Анас ривоят мекунад, ки онро марфӯъ донистааст: Айюб ҳаждаҳ сол дар балояш монд.

Ваҳб гуфтааст: Айюб се сол дар бало буд, ҳатто як рӯз ҳам зиёд нашуд. Каъб гуфтааст: Айюб ҳафт солу ҳафт моҳу ҳафт рӯз дар бало буд. Ҳасан гуфтааст: Айюб ҳафт солу чанд моҳ дар партовгоҳи банӣ Исроил хобида буд; чорпоён аз болояш мегузаштанд. Ҷуз ҳамсараш Раҳма касе ба ӯ наздик намешуд.

Вай бо ростӣ ҳамроҳаш сабр кард, хӯрок меовард ва ҳар гоҳ Айюб Аллоҳро ҳамд мегуфт, ӯ низ ҳамд мегуфт. Айюб аз зикри Аллоҳ ва сабр бар озмоиши Ӯ хаста намешуд.

Иблис фарёд зад ва сипоҳиёнашро аз ҳар гӯшаи замин гирд овард. Чун ҷамъ шуданд, аз ӯ пурсиданд: «Чӣ туро ғамгин кардааст?» Гуфт: «Ин банда маро нотавон кард. Молу фарзандашро гирифтам, аммо чизе ҷуз сабр наафзуд. Сипас бар баданаш мусаллат шуда, ӯро захмдор ва дар партовгоҳ хобондам, ки ҷуз ҳамсараш касе ба ӯ наздик намешавад.

Барои ёриатон шуморо даъват кардам». Онҳо гуфтанд: «Макре, ки пешиниёнро бо он ҳалок мекардӣ, куҷост?» Гуфт: «Ҳамааш дар назди Айюб ботил шуд. Маслиҳат диҳед». Онҳо гуфтанд: «Одамро аз роҳи ҳамсараш аз биҳишт баровардӣ; пас ба кори Айюб аз роҳи ҳамсараш бирас, зеро ӯ наметавонад нофармонии ӯ кунад ва ҷуз ӯ касе ба Айюб наздик намешавад».

Иблис гуфт: «Рост гуфтед». Пас рафт ва ҳамсари Айюбро, ки рост истода буд, дар сурати марде падидор шуд. Аз ӯ пурсид: «Эй канизи Худо, шавҳарат куҷост?» Гуфт: «Он ҷо аст; захмҳояшро мехарошад ва чорпоён дар баданаш мегарданд».

Чун ин суханро шунид, умед баст, ки дар он калимаи бесабрӣ ҳаст. Ба ӯ васваса кард, неъмату молеро, ки пештар доштанд, ёдрас намуд ва аз зебоӣ ва ҷавонии Айюб ва ранҷе, ки мекашид, сухан гуфт. Гуфт, ки ин ҳолат ҳеҷ гоҳ аз онҳо ҷудо нахоҳад шуд. Ҳасан гуфтааст: ҳамсари Айюб фарёд зад.

Чун фарёд зад, Иблис донист, ки ӯ бесабрӣ кардааст. Ба назди ӯ гӯсфандбачае овард ва гуфт: «Бигзор Айюб онро барои ман забҳ кунад, то шифо ёбад». Ҳамсараш фарёдзанон ба назди Айюб омад: «Эй Айюб, то кай Парвардигорат туро азоб медиҳад? Мол куҷост, фарзандон куҷоянд, дӯст куҷост, ранги зебову бадани солим куҷост?

Ин гӯсфандбачаро забҳ кун ва роҳат шав». Айюб гуфт: «Душмани Аллоҳ назди ту омада, дар ту дамид. Вой бар ту! Молу фарзанду тандурустие, ки барои онҳо гиря мекунӣ, кӣ ба ман дода буд?» Гуфт: «Аллоҳ». Пурсид: «Чанд вақт аз онҳо баҳраманд шудем?»

Гуфт: «Ҳаштод сол». Гуфт: «Аз кай ба бало гирифтор шудем?» Гуфт: «Ҳафт солу чанд моҳ». Айюб гуфт: «Вой бар ту, инсоф накардӣ! Оё дар бало ҳаштод сол сабр намекунӣ, ҳамон гуна ки ҳаштод сол дар осоиш будем? Қасам ба Худо, агар Аллоҳ маро шифо диҳад, сад тозиёнаат мезанам, зеро маро амр кардӣ, ки барои ғайри Аллоҳ забҳ кунам.

Хӯроку нӯшокие, ки овардӣ, бар ман ҳаром аст; дигар аз он чӣ меорӣ, намечашам. Аз пешам дур шав ва дигар туро набинам». Ӯро ронд ва ҳамсараш рафт. Вақте Айюб хӯрок, нӯшокӣ ва дӯст надошт, ба саҷда афтод ва гуфт: «Парвардигоро, ранҷ ба ман расидааст ва Ту меҳрубонтарини меҳрубононӣ» (الأنبياء: 83).

Ба ӯ гуфта шуд: «Саратро баланд кун; дуоят иҷобат шуд. Пой бар замин бизан». Ӯ пой зад ва чашмае ҷорӣ шуд. Аз он ғусл кард ва осори намоёни бемориаш боқӣ намонд; ҳамаи он афтод ва ҷавониву зебоии пешинааш ба ӯ баргашт. Баъд пой зад ва чашмаи дигар ҷорӣ шуд; аз он нӯшид ва ҳар беморие, ки дар дарунаш буд, берун рафт.

Ӯ сиҳату саломат бархост ва либосе бар тан кард. Ба атроф нигарист; ҳар чӣ аз аҳлу мол дошт, дид, ки Аллоҳ чанд баробарашро ба ӯ бозгардондааст. Ба Худо савганд, ба мо нақл шудааст, ки оби ғусли ӯ ба синааш пошид ва ба малахҳои тиллоӣ мубаддал шуд. Ӯ онҳоро бо даст ҷамъ мекард.

Аллоҳ ба ӯ ваҳй кард: «Эй Айюб, магар туро бениёз накардам?» Гуфт: «Оре, вале ин баракати Туст; кӣ аз он сер мешавад?» Ӯ берун рафта, дар ҷои баланд нишаст. Ҳамсараш гуфт: «Агар ӯ маро ронда бошад, ба назди кӣ бихӯрад? Оё ӯро мемонам, ки аз гуруснагӣ бимирад ва гум шавад ва даррандагон ӯро бихӯранд?

Ман боз назди ӯ бармегардам». Вақте баргашт, на он партовгоҳро дид ва на он ҳолати пешинаро; вазъ дигар шуда буд. Ӯ дар ҷое, ки пештар партовгоҳ буд, давр мезад ва гиря мекард. Инро Айюб дид. Ҳамсараш аз марди либоспӯши зебо тарсида, ҷуръат накард назди ӯ рафта дар бораи Айюб бипурсад.

Айюб ӯро хонд ва гуфт: «Эй канизи Худо, чӣ мехоҳӣ?» Гиря кард ва гуфт: «Он гирифтореро мехостам, ки дар партовгоҳ партофта шуда буд; намедонам гум шудааст ё чӣ шудааст». Айюб гуфт: «Ту дар бораи ӯ чӣ будӣ?» Гиря кард ва гуфт: «Ҳамсараш».

Пурсид: «Агар ӯро бинӣ, мешиносӣ?» Гуфт: «Оё касе ӯро дидаасту нашиносад?» Сипас ба ӯ нигоҳ кард, дар ҳоле ки аз наздик шудан ба ӯ метарсид; баъд гуфт: «Ӯ бештар аз ҳама ба ту монанд аст, вақте сиҳат буд». Айюб гуфт: «Ман ҳамон Айюбам; ту маро амр карда будӣ, ки барои Иблис забҳ кунам.

Ман ба Аллоҳ итоат ва Иблисро нофармонӣ кардам ва Аллоҳи покро дуо хондам; Ӯ он чиро мебинӣ, ба ман бозгардонд».

Ваҳб гуфтааст: Айюб се сол дар бало монд. Вақте Айюб бар Иблис ғолиб омад ва Иблис аз ӯ ҳеҷ кор карда натавонист, роҳи ҳамсарашро гирифт. Дар сурате омад, ки аз инсон фарқ дошт: қаду қомат, ҷусса ва зебоии аз ҳад зиёд дошт; бар маркабе савор буд, ки монанди маркабҳои мардум набуд ва бузургӣ, шукуҳ ва камол дошт. Ба ӯ гуфт: «Оё ту ҳамсари Айюби гирифтор ҳастӣ?»

Гуфт: «Бале». Гуфт: «Маро мешиносӣ?» Гуфт: «Не». Гуфт: «Ман худои заминам. Ман бо шавҳарат он корро кардам, зеро ӯ маъбуди осмонро ибодат кард ва маро тарк намуд, пас маро ба хашм овард. Агар як бор бар ман саҷда кунад, ҳамаи молу фарзандеро, ки шумо доштед, ба шумо бозмегардонам, зеро назди мананд».

Сипас онҳоро дар даруни водие, ки ҳамсари Айюб дар он ҷо ӯро дида буд, ба ӯ нишон дод. Ваҳб гуфтааст: «Шунидаам, ки ӯ ба ҳамсараш гуфта буд: агар шавҳараш хӯрок бихӯрад ва бар он номи Аллоҳро набарад, аз балояш шифо меёбад. Аллоҳ донотар аст». Дар баъзе китобҳо омадааст, ки Иблис ба ҳамсараш гуфт: «Бар ман саҷда кун, то молу фарзандонро ба ту баргардонам ва шавҳаратро шифо диҳам».

Ӯ назди Айюб баргашта, он суханро нақл кард. Айюб гуфт: «Душмани Аллоҳ назди ту омадааст, то туро аз динат фитна кунад». Ӯ қасам хӯрд, ки агар Аллоҳ шифояш диҳад, сад тозиёна мезанад. Ҳамон вақт гуфт: «Иблис ба он чашм дошт, ки ҳамсари ман барои ӯ саҷда мекунад; ранҷ ба ман расидааст».

Сипас Аллоҳи азза ва ҷалл ба ҳамсари Айюб барои сабраш дар бало раҳм кард ва бар ӯ сабукӣ овард; мехост савганди Айюбро низ иҷро намояд. Пас ба ӯ фармуд, ки як даста чӯб, ки аз сад навдаи хурд иборат бошад, бигирад ва бо он як зарба занад, чунон ки Аллоҳи Таоло фармуд: «Ва дар дастат як даста чӯб бигир ва бо он бизан, ва савгандатро нашикан» (Сод: 44).

Ривоят шудааст, ки Иблис сандуқе сохт ва дар он доруҳо гузошт; дар роҳи ҳамсари Айюб нишаст, то мардумро табобат кунад. Ҳамсари Айюб аз назди ӯ гузашт ва гуфт: «Беморе дорам, ӯро табобат мекунӣ?» Гуфт: «Бале, чизе намехоҳам, ҷуз он ки вақте шифо ёфт, бигӯяд: “Ту маро шифо додӣ”». Ҳамсараш инро ба Айюб нақл кард.

Ӯ гуфт: «Ин Иблис аст, ки туро фиреб дод». Қасам хӯрд, ки агар Аллоҳ ӯро шифо диҳад, сад тозиёна мезанад.

Ваҳб ва дигарон гуфтаанд: Ҳамсари Айюб барои мардум кор мекард ва ризқи ӯро меовард. Вақте бало тӯл кашид ва мардум аз ӯ безор шуданд, касе ӯро ба кор намегирифт. Рӯзе барои ӯ хӯрок ҷуст, аммо чизе наёфт. Як шохаи мӯяшро бурид ва онро ба як нон фурӯхт.

Нонро овард. Айюб пурсид: «Шохаи мӯят куҷост?» Ӯ воқеаро нақл кард. Ҳамон вақт гуфт: «Ранҷ ба ман расидааст». Гурӯҳе гуфтаанд: ӯ инро вақте гуфт, ки кирмҳо ба сӯи дилу забонаш ҳаракат карданд ва тарсид, ки аз зикру андеша бозмонад.

Ҳабиб ибни Собит гуфтааст: Айюб то замоне аз Аллоҳ раҳоӣ нахост, ки се ҳодиса барояш рух дод. Якум: ду дӯсташ пас аз шунидани хабари ӯ назди ӯ омаданд. Барои ӯ ҷуз чашмонаш чизе намонда буд ва онҳо ҳолати бузургеро диданд. Гуфтанд: «Агар назди Аллоҳ мақоме медоштӣ, ин ба ту намерасид».

Дуюм: ҳамсараш хӯрок талаб кард, вале чизе наёфт; мӯяшро фурӯхт ва ғизо овард. Сеюм: Иблис гуфт, ки ӯро табобат мекунад, ба шарте ки Айюб бигӯяд: «Ту маро шифо додӣ». Ҳамчунин гуфта шудааст, ки Иблис ба ӯ васваса кард, ки ҳамсараш зино кардааст; Айюб шохаи мӯи ӯро бурид. Он вақт сабраш тамом шуд, дуо кард ва қасам хӯрд, ки сад тозиёна мезанад.

Гуфтаанд: мақсудаш ин буд, ки ранҷ аз шодии душманон ба ӯ расидааст; ҳатто ривоят шудааст, ки аз ӯ пурсиданд: «Дар бало чӣ чиз бароят сахттар буд?» Гуфт: «Шодии душманон». Ҳамчунин гуфтаанд: инро вақте гуфт, ки кирме аз ронаш афтод ва онро ба ҷояш гузошта гуфт: «Бихӯр, зеро Аллоҳ маро ғизои ту гардондааст». Кирм ӯро газид ва дардаш аз тамоми дардҳое, ки аз газидани кирмҳо кашида буд, бештар шуд.

Агар гуфта шавад: Аллоҳ ӯро сабркунанда номидааст, дар ҳоле ки бо сухани «ранҷ ба ман расидааст» ва «шайтон маро бо ранҷу азоб фаро гирифт» (Сод: 41) шикояту бесабрӣ нишон дод, посух ин аст: ин шикоят нест, балки дуост; далели он сухани Аллоҳ аст: «Пас, дуои ӯро иҷобат кардем» (الأنبياء: 84). Бесабрӣ шикоят ба мардум аст, аммо шикоят ба Аллоҳи азза ва ҷалл бесабрӣ ва тарки сабр нест, чунон ки Яъқуб гуфт: «Ман танҳо ғаму андӯҳи худро ба Аллоҳ шикоят мекунам» (Юсуф: 86). Суфён ибни Уяйна гуфтааст: ҳамин тавр, касе ки шикояти худро ба мардум ошкор мекунад, вале ба қазои Аллоҳ розӣ аст, бесабр ҳисоб намешавад.

Ҳамон гуна ки Ҷибрил ба назди Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дар бемориаш омад ва пурсид: «Худро чӣ гуна меёбӣ?» Фармуд: «Худро ғамгин ва андӯҳгин меёбам». Ва ҳангоме ки Оиша гуфт: «Вой сари ман!», фармуд: «Балки вой сари ман!»