Haƙuri da Rahamar Allah

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

Wato, ka tuna da bawansa kuma Manzonsa, Ayyũb—kana yabonsa da girmama shi, kana ɗaukaka matsayinsa—sa’ad da Allah Ya jarrabe shi da babbar jarrabawa, sai Ya same shi mai haƙuri kuma mai yarda da Allah. Wannan kuwa saboda Shaiɗan ya sami iko a kan jikinsa, a matsayin jarrabawa da gwaji daga Allah. Sai ya hura a jikinsa, jikinsa ya cika da manyan ƙuraje, ya kuma daɗe a cikin wannan hali. Jarrabawar ta tsananta masa, iyalinsa suka mutu, dukiyarsa ta salwanta.

Sai ya kira Ubangijinsa: “Ya Ubangiji, lallai cũta ta shãfe ni, alhãli kuwa Kai ne Mafi rahamar mãsu rahama.” Ya nemi kusanci da Allah ta hanyar bayyana halin da yake ciki, da cewa cũta ta same shi sosai.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

Allah Maɗaukaki yana ba da labarin abin da ya sami Ayyũb, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, na jarrabawa a cikin dukiyarsa, ’ya’yansa da jikinsa. Yana da dabbobi masu yawa, da shanu da tumaki, da gonaki, ’ya’ya da yawa, da gidaje masu kyau. Sai aka jarrabe shi a cikin waɗannan duka, suka tafi gaba ɗaya. Bayan haka aka jarrabe shi a jikinsa—ana cewa kuturta ta kama dukkan jikinsa, ba abin da ya tsira sai zuciyarsa da harshensa, waɗanda yake ambaton Allah Mai girma da ɗaukaka da su.

Har ma abokan zamansa suka ƙyamace shi, aka ware shi a wani gefen gari. Babu wanda ya tausaya masa daga cikin mutane sai matarsa; ita ce take kula da shi. Ana kuma cewa ta shiga buƙata, ta fara yi wa mutane aiki domin shi. Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Mutanen da suka fi tsanani a jarrabawa su ne annabawa, sa’an nan salihai, sa’an nan waɗanda suka fi kusa da su.”

A wani hadisi kuma: “Ana jarrabar mutum gwargwadon addininsa. Idan addininsa mai ƙarfi ne, sai a ƙara masa jarrabawa.” Annabin Allah Ayyũb ya kasance matuƙar haƙuri, har ana misalta haƙuri da shi.

Yazīd bn Maisara ya ce: Sa’ad da Allah Ya jarrabi Ayyũb, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, da rasa iyalinsa, dukiyarsa da ’ya’yansa, ba abin da ya rage masa, sai ya kyautata ambaton Allah. Sa’an nan ya ce: “Ina gode Maka, Ya Ubangijin iyayengiji, domin Ka yi mini alheri. Ka ba ni dukiya da ’ya’ya, ba wani sashe na zuciyata da bai cika da waɗannan ba. Sai Ka karɓe su duka daga gare ni, Ka tsarkake zuciyata, babu abin da ya rage tsakanin ni da Kai.

Da maƙiyina Iblis ya san abin da Ka aikata, da ya yi mini hassada.” Ya ce: Iblis ya yi matuƙar mamakin wannan. Ayyũb, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya kuma ce: “Ya Ubangiji, Ka ba ni dukiya da ’ya’ya, amma babu wanda ya taɓa tsayawa a ƙofata yana ƙorafin cewa na zalunce shi, alhali kuwa Kai Ka san haka. Ana shimfiɗa mini shimfiɗa, sai in bar ta, in ce wa raina: Ya kai rai, ba a halicce ki domin jin daɗin shimfiɗa ba.

Ban bar wannan ba sai domin neman yardarKa.” Ibn Abī Ḥātim ya ruwaito wannan.

An kuma ruwaito daga Wahb bn Munabbih wani dogon labari game da shi, wanda Ibn Jarīr da Ibn Abī Ḥātim suka kawo da isnadinsa daga gare shi. Wasu daga cikin mufassirai na zamanin baya ma sun ambace shi, amma akwai abubuwan ban mamaki a cikinsa, saboda tsawonsa muka ƙyale shi. An ruwaito cewa Ayyũb ya daɗe cikin jarrabawa, amma sun saɓa game da abin da ya sa ya yi wannan addu’a. Al-Ḥasan da Qatāda sun ce: An jarrabi Ayyũb, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, tsawon shekara bakwai da wasu watanni, an yar da shi a kan juji na Isra’ilawa, dabbobi suna ta ratsawa a jikinsa.

Sai Allah Ya yaye masa jarrabawar, Ya girmama ladansa, Ya kuma kyautata yabonsa. Wahb bn Munabbih ya ce: Ya daɗe cikin jarrabawar shekara uku, ba ta ƙaru ba, ba ta ragu ba.

As-Suddī ya ce: Naman jikin Ayyũb ya riƙa zubewa har babu abin da ya rage sai jijiyoyi da ƙasusuwa. Matarsa ce take kula da shi, tana kawo masa abinci. Da ciwon nasa ya daɗe, matarsa ta ce masa: “Ya Ayyũb, me zai hana ka roƙi Ubangijinka Ya yaye maka?” Sai ya ce: “Na rayu shekara saba’in cikin ƙoshin lafiya.

Ashe kaɗan ne a wurin Allah in yi haƙuri saboda Shi shekara saba’in?” Wannan ya ɓata mata rai, sai ta fita. Ta riƙa yi wa mutane aiki da lada, tana kawo masa abin da ta samu ta ciyar da shi.

Iblis kuwa ya tafi wajen wasu mutane biyu daga Falasɗinu waɗanda abokansa ne, ’yan’uwa kuwa. Ya ce musu: “Ɗan’uwanku Ayyũb ya gamu da irin waɗannan bala’o’i.” Sai suka je suka duba shi, suka ɗauko musu ruwan inabin ƙasarsu, domin idan ya sha zai warke. Da suka gan shi sai suka yi kuka.

Ya ce: “Su waye ku?” Suka ce: “Mu wane da wane ne.” Sai ya marabce su ya ce: “Barka da waɗanda ba sa ƙaurace mini lokacin jarrabawa.” Sai suka ce: “Ya Ayyũb, wataƙila kana ɓoye wani abu kana bayyana wani dabam, saboda haka Allah Ya jarrabe ka.”

Ya ɗaga kansa zuwa sama, ya ce: “Shi Ya san cewa ban taɓa ɓoye wani abu in bayyana akasin haka ba. Amma Ubangijina Ya jarrabe ni ne domin Ya ga ko zan yi haƙuri ko kuwa zan fid da rai.” Suka ce masa: “Ya Ayyũb, ka sha ruwan inabinmu, za ka warke.” Sai ya yi fushi ya ce: “Shin wannan mummunin ne ya zo gare ku, ya umarce ku da wannan?

Zancinku da abincinku da abin shanku sun haramta a gare ni.” Suka tashi suka bar shi.

Matarsa ta fita domin yi wa mutane aiki. Ta toya wa wani gida gurasa. Sai ta yi musu waina. Ɗansu yana barci, iyalan gidan suka ƙi tashe shi, suka ba ta wainar. Ta kawo wa Ayyũb, amma ya gane ba irin abin da take kawo masa ba ne, ya ce: “Me ya sa yau kika kawo mini wannan?”

Ta ba shi labarin. Ya ce: “Wataƙila yaron ya farka, ya nemi wainar bai same ta ba, yana kuka a wajen iyalinsa, ba ya karɓar wani abu dabam.” Ta ce: “Allah Ya jiƙan Ayyũb,” ta miƙa masa wainar, sannan ta koma. Daga baya Iblis ya zo mata da siffar likita, ya ce: “Ciwon mijinki ya daɗe.

Idan yana so ya warke, ya ɗauki ƙuda ya yanka shi da sunan gunkin wane, zai warke.” Ta gaya wa Ayyũb. Ya ce: “Mummunin nan ya zo gare ki. Na ɗaukar wa Allah alƙawari cewa idan na warke, zan yi miki bulala ɗari.” Ta fita neman abinci, amma aka hana ta arziki; duk gidan da ta je neman aiki, ba sa son ɗaukar ta.

Da wannan ya tsananta mata, ta ji tsoron Ayyũb zai mutu da yunwa, sai ta aske wani ɓangare na gashinta ta sayar wa wata yarinya daga ’ya’yan manya. Suka ba ta abinci mai kyau da yawa, sai ta kawo wa Ayyũb. Da ya gan shi, ya tambaye ta: “Daga ina kika samo wannan?” Ta ce: “Na yi wa wasu mutane aiki, suka ciyar da ni.”

Ya ci. Washegari ta fita neman aiki, amma ba ta samu ba, sai ta sake aske wani ɓangare na gashinta ta sayar wa yarinyar. Suka sake ba ta irin wannan abincin, ta kawo wa Ayyũb. Ya ce: “Na rantse da Allah, ba zan ci ba sai na san daga ina aka samo shi.”

Ta cire mayafinta; da ya ga an aske kanta, sai ya yi baƙin ciki ƙwarai. A nan ne ya roƙi Ubangijinsa Mai girma da ɗaukaka: “Lallai cũta ta shãfe ni, alhãli kuwa Kai ne Mafi rahamar mãsu rahama.”

Ibn Abī Ḥātim ya ce: Mahaifina ya ba mu labari, Musa bn Ismā‘īl ya ba mu labari, Ḥammād ya ba mu labari, Abū ‘Imrān al-Jawnī ya ruwaito daga Nawf al-Bakālī cewa: Ana ce wa shaiɗanin da ya hau kan Ayyũb “Sawuṭ”. Matarsa ta kasance tana cewa: “Ka roƙi Allah Ya warkar da kai.” Amma bai yi addu’a ba, har wasu mutane daga Isra’ilawa suka wuce wurinsa. Ɗayansu ya ce wa ɗayan: “Wallahi, ba abin da ya sami Ayyũb sai saboda wani babban zunubin da ya aikata.”

A nan ne ya ce: “Ya Ubangiji, lallai cũta ta shãfe ni, alhãli kuwa Kai ne Mafi rahamar mãsu rahama.”

Mahaifina ya ba mu labari, Abū Salama ya ba mu labari, Jarīr bn Ḥāzim ya ba mu labari, daga ‘Abdullāh bn ‘Ubaid bn ‘Umair ya ce: Ayyũb, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, yana da ’yan’uwa biyu. Wata rana suka zo, amma ƙamshinsa ya hana su kusantarsa, sai suka tsaya daga nesa. Ɗayansu ya ce wa ɗayan: “Da Allah Ya san wani alheri a cikin Ayyũb, da bai jarrabe shi da wannan ba.” Ayyũb ya ji zafin maganarsu fiye da kowane abu da ya taɓa ji.

Sai ya ce: “Ya Allah, idan Ka san cewa ban taɓa kwana da ƙoshi ba alhali na san akwai wani mai yunwa, Ka tabbatar da maganata.” Sai aka tabbatar da shi daga sama, su biyun suna ji. Ya ce: “Ya Allah, idan Ka san cewa ban taɓa mallakar riga biyu ba alhali na san akwai wani tsirara, Ka tabbatar da maganata.” Sai aka tabbatar da shi daga sama, su biyun suna ji.

“Ya Allah, saboda ɗaukakarKa!” Sai ya faɗi sujjada, sannan ya ce: “Ya Allah, saboda ɗaukakarKa, ba zan taɓa ɗaga kaina ba har sai Ka yaye min wannan.” Bai ɗaga kansa ba sai an yaye masa. Ibn Abī Ḥātim ya kuma ruwaito wannan ta wata hanya dabam, a matsayin hadisi daga Annabi, da irin wannan ma’ana.

Ya ce: Yūnus bn ‘Abd al-A‘lā ya ba mu labari, Ibn Wahb ya ba mu labari, Nāfi‘ bn Yazīd ya ba ni labari, daga ‘Uqail, daga az-Zuhrī, daga Anas bn Mālik cewa Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Annabin Allah Ayyũb ya kasance cikin bala’i tsawon shekara goma sha takwas. Na kusa da na nesa duk sun ƙaurace masa, sai wasu mutane biyu na ’yan’uwansa mafi kusa. Su kan je wurinsa da safe da yamma. Ɗayansu ya ce wa ɗayan: ‘Wallahi, ka sani cewa Ayyũb ya aikata wani zunubi wanda babu wani a cikin talikai da ya aikata irinsa.’

Ɗayan ya ce: ‘Mene ne wannan?’ Ya ce: ‘Shekara goma sha takwas kenan Allah bai jiƙan shi Ya yaye masa abin da ke tare da shi ba.’ Da suka je wurinsa, wannan mutumin bai iya jurewa ba, sai ya faɗa masa maganar. Ayyũb ya ce: ‘Ban san abin da kake faɗa ba, sai dai Allah Mai girma da ɗaukaka Ya sani cewa ina wucewa wajen wasu mutane biyu suna gardama, sai su ambaci Allah.

Ina komawa gida ina yin kaffara a madadinsu, domin na ƙi a ambaci Allah ba bisa gaskiya ba.’ Ya kasance yana fita don biyan bukatarsa. Idan ya gama, matarsa tana riƙe hannunsa har su isa. Wata rana ta makara gare shi. Sai aka yi wahayi ga Ayyũb a wurinsa: ‘Ka bugi ƙasa da ƙafarka.

Ga ruwan wanka mai sanyi da abin sha.’” Wannan hadisin da aka ɗaga zuwa ga Annabi baƙon abu ne ƙwarai.

Ibn Abī Ḥātim ya ce: Mahaifina ya ba mu labari, Musa bn Ismā‘īl ya ba mu labari, Ḥammād ya ba mu labari, ‘Alī bn Zaid ya ba mu labari, daga Yūsuf bn Mahrān, daga Ibn ‘Abbās cewa: Allah Ya tufatar da Ayyũb wata riga daga Aljanna. Ayyũb ya matsa gefe ya zauna. Matarsa ta zo, amma ba ta gane shi ba. Ta ce: “Ya bawan Allah, ina mutumin nan mai jarrabawa da yake nan?

Wataƙila karnuka ko kerkeci sun tafi da shi.” Ta ci gaba da yi masa magana na ɗan lokaci. Sai ya ce: “Kaitonki! Ni ne Ayyũb.” Ta ce: “Kana yi mini ba’a ne, ya bawan Allah?” Ya ce: “Kaitonki! Ni ne Ayyũb, Allah Ya dawo mini da jikina.”

Ibn ‘Abbās ya kuma ce: An dawo masa da dukiyarsa da ’ya’yansa a zahiri, har ma aka ninka su. Wahb bn Munabbih ya ce: Allah Ya yi wahayi ga Ayyũb: “Na dawo maka da iyalinka da dukiyarka, na kuma ninka su. Ka yi wanka da wannan ruwan, domin a cikinsa akwai warakarka. Ka kuma miƙa hadaya a madadin iyalinka, ka nema musu gafara, domin sun saɓa Mini game da kai.” Ibn Abī Ḥātim ya ruwaito wannan.

Ya kuma ce: Abū Zur‘a ya ba mu labari, ‘Amr bn Marzūq ya ba mu labari, Hammām ya ba mu labari, daga Qatāda, daga an-Naḍr bn Anas, daga Bashīr bn Nahīk, daga Abū Huraira, daga Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Sa’ad da Allah Ya warkar da Ayyũb, Ya saukar masa da fara daga zinariya, sai ya riƙa ɗauka da hannunsa yana sa su cikin tufafinsa.” Ya ce: “Sai aka ce masa: ‘Ya Ayyũb, ba ka ƙoshi ba ne?’ Ya ce: ‘Ya Ubangiji, wa zai ƙoshi daga rahamarKa?’” Asalinsa yana cikin Sahihai biyun, kuma za a kawo shi a wani wuri dabam.

Sai ta tafi da shi wurinsa. Ta isa harabar mutanen, sai wata tunkiyarsu ta yi karo da ita, ta ce: “Ayyũb, mai kuskure, ya halaka!” Da ta hau, ta tarar yaron ya farka, yana neman wainar yana kuka a wajen iyalinsa. (A nan maganar ruwayar ta tsaya.)

Tafsirin al-Baghawi

Maganar Allah Maɗaukaki: “Kuma Ayyũb, sa’ad da ya kira Ubangijinsa” — wato, ya roƙi Ubangijinsa. Wahb bn Munabbih ya ce: Ayyũb, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, mutumin Rūm ne. Shi ne Ayyũb ɗan Amūṣ ɗan Rāzikh ɗan Rūm ɗan ‘Īṣ ɗan Isḥāq ɗan Ibrāhīm. Mahaifiyarsa kuwa tana daga zuriyar Lūṭ ɗan Hārān.

Allah Ya zaɓe shi, Ya sanya shi Annabi, Ya yalwata masa duniya. Yana da yankin Bathaniyya a ƙasar Shām gaba ɗayanta, da filayenta da tsaunukanta. Yana da dukiya iri-iri da yawa a cikinta: shanu, raƙuma, tumaki, dawakai da jakuna; babu wani mutum da ya fi shi yawan dukiya da dabbobi. Yana da gonaki ɗari biyar, da bayi ɗari biyar da suke kula da su.

Kowane bawa yana da mata da ’ya’ya da dukiya. Kayan aikin kowane gona kuma ana ɗauka da jakai; kowace jaka tana da ’ya’ya biyu, uku, huɗu, biyar, ko fiye da haka. Allah Mai girma da ɗaukaka Ya ba shi iyali da ’ya’ya maza da mata. Ya kasance mai biyayya, mai tsoron Allah, mai tausaya wa miskinai, yana ciyar da su, yana ɗaukar nauyin zawarawa da marayu, yana karamci ga baƙi, yana kuma taimakon matafiya.

Ya kasance mai godiya ga ni’imomin Allah, mai bayar da haƙƙin Allah. Ya ƙi wa maƙiyin Allah Iblis damar ya yaudare shi kamar yadda yake yaudarar masu arziki da gaffala, waɗanda shagulgulan duniya ke shagaltar da su daga umarnin Allah.

Yana da mutane uku tare da shi, waɗanda suka yi imani da shi suka gaskata shi: wani mutumin Yaman mai suna al-Yaqīn, da mutane biyu daga garinsa, ɗayansu mai suna Yaladd, ɗayan kuma Ṣāfir. Dukkaninsu dattawa ne. Iblis ba a hana shi shiga sammai ba, kuma yana tsayawa a duk inda ya so. Har Allah Ya ɗaukaka ‘Īsā, sai aka hana shi shiga sammai huɗu.

Da aka aiko Muḥammad, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, aka hana shi sauran ukun. Iblis ya ji mala’iku suna ta ambaton Ayyũb da yabo, sa’ad da Allah Ya ambace shi Ya kuma yabe shi. Sai hassada da son cutarwa suka kama shi. Ya yi sauri ya hau sama, ya tsaya a wurin da ya saba tsayawa, ya ce: “Ya Ubangijina, na duba al’amarin bawanka Ayyũb, na same shi bawa ne da Ka yi wa ni’ima, sai ya gode Maka; Ka ba shi lafiya, sai ya yabe Ka.

Da Ka jarrabe shi ta hanyar ƙwace masa abin da Ka ba shi, da ya sauya daga godiya da bautar da yake yi Maka, ya fita daga biyayya.” Allah Maɗaukaki Ya ce: “Tafi, na ba ka iko a kan dukiyarsa.” Maƙiyin Allah Iblis ya gangaro ƙasa, ya tara aljanun ‘ifrīt da shaiɗanu masu taurin kai, ya ce musu: “Wane iko kuke da shi? An ba ni iko a kan dukiyar Ayyũb, wannan bala’i ne mai girma, fitina ce da maza ba za su iya haƙuri da ita ba.”

Wani ‘ifrīt daga shaiɗanu ya ce: “An ba ni iko idan na so in zama guguwa ta wuta, in ƙone duk abin da ta riska.” Iblis ya ce masa: “Je wa raƙuma da makiyayansu.” Ya je wurin raƙuman sa’ad da suka sunkuyar da kawunansu suka tsaya a wuraren kiwo. Mutanen ba su ankara ba sai guguwa ta wuta ta taso daga ƙarƙashin ƙasa.

Duk wanda ya kusance ta ya ƙone. Ta ƙone raƙuman da makiyayansu har ta halaka su duka. Maƙiyin Allah Iblis ya zo wajen Ayyũb da mummunar siffa, yana kan rakumi, ya same shi a tsaye yana salla. Ya ce: “Ya Ayyũb, wata wuta ta zo ta rufe raƙumanka, ta ƙone su da duk waɗanda suke tare da su.

Ni kaɗai ne na tsira.” Ayyũb ya ce: “Godiya ta tabbata ga Allah, Wanda Ya ba da su, Shi ne kuma Ya karɓe su. Tun da daɗewa na shirya dukiyata da kaina domin su gushe.” Iblis ya ce masa: “Ubangijinka ne Ya aiko musu da wuta daga sama ta ƙone su.”

Mutane suka dimauce suna mamakin abin da ya faru. Wasu suka ce: “Ayyũb ba ya bauta wa komai; duk abin da yake ciki yaudarar kai ce.” Wasu kuma suka ce: “Da allahn Ayyũb yana da ikon yin wani abu, da ya kare su.” Wasu kuwa suka ce: “Shi ne ya aikata wannan, domin ya faranta wa maƙiyinsa rai da kuma baƙanta wa abokinsa.”

Ayyũb ya ce: “Godiya ta tabbata ga Allah a lokacin da Ya ba ni, da lokacin da Ya ƙwace mini. Na fito daga cikin mahaifiyata tsirara; zan koma cikin ƙasa tsirara, kuma za a tashe ni zuwa ga Allah tsirara. Ba ka da hujjar yin murna sa’ad da aka ba ka aro, ko ka yi baƙin ciki sa’ad da Aka karɓi abin da Aka ba ka aro. Allah ne Mafi cancanta da kai da abin da Ya ba ka.

Da Allah Ya san alheri a cikinka, da Ya ɗauki ranka tare da waɗanda suka mutu, ka zama shahidi. Amma Ya san sharri daga gare ka, sai Ya jinkirta maka.” Iblis ya koma wajen abokansa yana ƙasƙantacce da wulakantacce, ya ce: “Wane iko kuke da shi? Ban iya motsa zuciyarsa ba.”

Wani ‘ifrīt ya ce: “Ina da ikon, idan na yi ihu, duk mai rai da ya ji shi, ransa zai fita.” Iblis ya ce: “Je wa tumaki da makiyayansu.” Ya tafi har tsakiyarsu, ya yi ihu; sai dukansu suka faɗi matattu, makiyayansu ma suka mutu. Iblis ya zo wajen Ayyũb, a siffar babban mai kula da makiyayan, yana salla.

Ya faɗa masa irin maganar da ya faɗa a farko, Ayyũb kuma ya ba shi irin amsar da ya ba shi a baya.

Iblis ya koma wajen abokansa ya ce: “Wane iko kuke da shi? Ban iya motsa zuciyar Ayyũb ba.” Wani ‘ifrīt ya ce: “Ina da ikon, idan na so in zama iska mai tsanani, wadda za ta shafe duk abin da ta riska.” Ya ce masa: “Je wa masu noma da gonakinsu.”

Ya tafi. Mutanen ba su ankara ba sai iska mai tsanani ta taso, ta shafe duk abin da ke wurin, har sai kamar ba a taɓa samun wani abu a wurin ba. Iblis ya zo wajen Ayyũb, a siffar babban mai kula da gonaki, ya same shi a tsaye yana salla, ya faɗa masa irin maganar farko, Ayyũb kuma ya ba shi irin amsarsa ta farko. A duk lokacin da wata dukiyarsa ta halaka, sai ya gode wa Allah, ya yabe shi da kyau, ya yarda da hukuncinsa, ya ƙarfafa kansa ya yi haƙuri da jarrabawar, har dukiyarsa ta ƙare.

Da Iblis ya ga ya halaka dukiyarsa, sai ya hau sama ya ce: “Ya Ubangijina, Ayyũb yana ganin cewa muddin Ka bar masa ’ya’yansa, za Ka ba shi dukiya. Shin za Ka ba ni iko a kan ’ya’yansa? Wannan shi ne bala’in da zukatan mutane ba za su iya jurewa ba.” Allah Maɗaukaki Ya ce: “Tafi, na ba ka iko a kan ’ya’yansa.”

Maƙiyin Allah ya gangaro da sauri, ya je wajen ’ya’yan Ayyũb alhali suna cikin fadarsu. Ya ci gaba da girgiza fadar har tushenta suka rushe. Sai ya sa ganuwar ta yi ta bugun juna, yana jifar su da katako da duwatsu, har ya raunata su ƙwarai. Daga nan ya ɗaga fadar, ya kifar da ita, suka faɗi ƙasa da kawunansu.

Sai ya tafi wajen Ayyũb a siffar malamin da yake koya wa ’ya’yansa hikima; fuskarsa ta ji rauni kuma ta yage, jini da ƙwaƙwalwa suna zuba. Ya ba shi labarin, ya ce: “Da ka ga yadda aka azabtar da ’ya’yanka aka juya su kawunansu ƙasa, jini da ƙwaƙwalwarsu suna zuba! Da ka ga cikunansu sun tsage, hanjinsu ya watse, da zuciyarka ta yanke.” Ya ci gaba da faɗin irin wannan magana har Ayyũb ya tausaya musu, ya yi kuka, ya ɗauko ƙasa da tafin hannunsa ya ɗora a kansa, ya ce: “Da ma mahaifiyata ba ta haife ni ba!”

Iblis ya yi amfani da wannan, ya yi sauri ya hau sama, yana farin ciki da baƙin cikin Ayyũb. Amma ba da daɗewa ba Ayyũb ya dawo hayyacinsa, ya gane abin da ya faru, ya nemi gafara. Mala’ikun da suke tare da shi suka hau sama da labarin tuba tasa, kuma tuba tasa ta riga ta isa ga Allah, alhali kuwa Allah Ya fi kowa sani. Iblis ya tsaya cikin ƙasƙanci ya ce: “Ya Ubangijina, abin da ya sa Ayyũb ya ɗauki sauƙi a kan dukiya da ’ya’ya shi ne yana ganin cewa muddin Ka bar masa ransa, za Ka dawo masa da dukiya da ’ya’ya.

Shin za Ka ba ni iko a kan jikinsa?” Allah Mai girma da ɗaukaka Ya ce: “Tafi, na ba ka iko a kan jikinsa, amma ba ka da iko a kan harshensa ko zuciyarsa.” Allah Mai girma da ɗaukaka kuwa Ya fi kowa sanin halinsa; bai ba Iblis iko a kansa ba sai domin rahama gare shi, domin a ƙara masa lada kuma ya zama abin koyi ga masu haƙuri, tunatarwa ga masu bauta wa Allah a duk wata jarrabawa da ta same su, domin su yi koyi da haƙurinsa da fatan lada.

Maƙiyin Allah ya gangaro da sauri ya sami Ayyũb a sujjada. Ya yi gaggawa kafin ya ɗaga kansa, ya hura masa daga gabansa ta hancinsa. Jikinsa ya kama da wuta, tun daga kansa har ƙafafunsa suka fito da ƙuraje kamar nonon tumaki. Sai ƙaiƙayi ya kama shi; ya yi ta ƙaiƙayi da farcensa har duka suka zube.

Sa’an nan ya yi ta ƙaiƙayi da tsumma mai kauri har fatarsa ta tsage, daga nan ya yi amfani da tukwane da duwatsu masu kaushi. Bai gushe ba yana ƙaiƙayi har namansa ya yi tsiro, ya tsage, ya sauya launi, ya yi wari. Mutanen ƙauyen suka fitar da shi, suka aje shi a kan juji, suka yi masa rumfa. Dukkan halittun Allah suka ƙi shi, sai matarsa kaɗai.

Ita ce Raḥma, ’yar Afrāthīm, ɗan Yūsuf, ɗan Ya‘qūb. Takan zo wajensa da abin da ya dace da shi, tana kula da shi. Abokansa uku, Yaqīn, Yaladd da Ṣāfir, da suka ga yadda Allah Ya jarrabe shi, sai suka yi masa zargin zunubi suka ƙaurace masa, amma ba su bar addininsu ba.

Da jarrabawar ta daɗe, sai suka je wurinsa suka tsawata masa suka zarge shi, suka ce masa: “Ka tuba ga Allah daga zunubin da aka hukunta ka saboda shi.” Wani saurayi mai ƙaramin shekaru, wanda ya yi imani da Ayyũb ya gaskata shi, yana tare da su. Sai ya ce musu: “Ya ku dattawa, kun yi magana, kun fi ni cancantar yin magana saboda yawan shekarunku. Amma kun bar magana mafi kyau fiye da abin da kuka faɗa, da ra’ayi mafi dacewa fiye da ra’ayin da kuka bayar, da hali mafi kyau fiye da abin da kuka aikata.

Ayyũb yana da haƙƙi da alƙawari a kanku mafi girma fiye da abin da kuka bayyana. Ya ku dattawa, kun san haƙƙin wa kuka tauye, da alfarmar wa kuka take, da mutumin da kuka zagi kuka tuhume shi? Ba ku sani ba cewa Ayyũb Annabin Allah ne, zaɓaɓɓensa daga cikin halittunsa, kuma mafi tsarkakarsa a cikin mutanen duniya har zuwa wannan zamaninku? Ba ku san cewa Allah bai bayyana muku cewa Ya taɓa fushi da shi a wani al’amari ba, tun daga lokacin da Allah Ya ba shi abin da Ya ba shi har zuwa yau ba.

Haka kuma ba ku san cewa Allah Ya ƙwace masa wani abu daga karamar da Ya girmama shi da ita ba, ko kuma Ayyũb ya faɗi wani abu na ƙarya game da Allah ba, a duk tsawon zamanku tare da shi har zuwa yau. Idan jarrabawa ce ta sa ya faɗi daraja a gare ku, ta rage shi a idanunku, to kun sani Allah yana jarrabar muminai, siddikai, shahidai da salihai. Jarrabawar da ta sami waɗannan ba hujja ba ce cewa Allah Ya yi fushi da su ko Ya wulaƙanta su; maimakon haka, karamci ne da zaɓi gare su.

Ko da Ayyũb ba shi da wannan matsayi a wurin Allah, amma ɗan’uwa ne da kuka ƙauna ta fuskar abota, bai dace mai haƙuri ya tsawata wa ɗan’uwansa lokacin jarrabawa, ko ya zarge shi saboda musiba, ko ya aibanta shi da abin da bai sani ba. Ya kamata ya tausaya masa, ya yi kuka tare da shi, ya nema masa gafara, ya yi baƙin ciki saboda baƙin cikinsa, ya nuna masa hanya mafi dacewa. Ba mai haƙuri ba ne, kuma ba mai hankali ba ne, wanda ya jahilci wannan. Ina roƙonku da sunan Allah, ya ku dattawa!

Girman Allah da ɗaukakarsa, da tunawa da mutuwa, akwai abin da zai sa harsunanku su yi shiru, zukatanku su karye. Ba ku sani ba cewa Allah yana da bayi waɗanda tsoron Allah ya sa suka yi shiru, ba don kurame ba ne kuma ba don bebe ba. Su ne masu iya magana da bayani, manyan mutane, masu basira, masu sanin Allah. Amma idan aka ambaci girman Allah, harshensu yana ɗaurewa, fatarsu tana harari, zukatansu suna karyewa, hankulansu suna ruɗewa saboda girmamawa da ɗaukaka Allah Mai girma da ɗaukaka.

Idan suka dawo hayyacinsu, sai su yi gaggawar zuwa ga Allah da ayyuka tsarkaka, suna ɗaukar kansu cikin azzalumai da masu kuskure, alhali kuwa su salihai ne, marasa laifi; kuma suna haɗa kansu da masu sakaci da masu wuce gona da iri, alhali kuwa su masu kaifin basira ne, masu ƙarfi.” Ayyũb ya ce: “Allah Mai girma da ɗaukaka yana shuka hikima cikin zuciyar ƙarami da babba ta wurin rahama. Idan ta tsiro a zuciya, Allah yana bayyana ta a harshe. Hikima ba ta zo saboda yawan shekaru ko tsufa ko dogon gogewa kawai ba.

Idan Allah Ya sanya bawa mai hikima tun yana ƙarami, matsayinsa ba ya raguwa a wurin masu hikima; suna ganin hasken karamci daga Allah a kansa.”

Sai Ayyũb ya juya daga gare su, ya fuskanci Ubangijinsa yana neman taimako da tawali’u, ya ce: “Ya Ubangiji, don me Ka halicce ni? Da ma da ba Ka so ni ba, da ba Ka halicce ni ba! Da ma na san zunubin da na aikata da aikin da na yi, har Ka janye fuskarka mai karamci daga gare ni. Da ma Ka kashe ni Ka riskar da ni ga kakannina masu karamci.

Mutuwa ta fi dacewa da ni. Ashe ban zama mafaka ga baƙo ba, wurin zaman miskini ba, mai kula da maraya ba, mai riƙon zawara ba? Ya Allah, ni bawanka ne. Idan na kyautata, falala taka ce; idan na yi mummuna, hukuncinka yana hannunka.

Ka sanya ni abin da za a kallo da abin jarrabawa. Wata musiba ta same ni wadda da a ce an dora ta a kan dutse, da ya kasa ɗauka; to ta yaya raunina zai ɗauke ta? Hukuncinka ne ya ƙasƙantar da ni, ikonka ne ya sa ni rashin lafiya ya raunana jikina. Da Ubangijina Ya cire nauyin girmamawar da ke cikin ƙirjina, Ya sassauta harshena in yi magana da cikakken bakina, in kare kaina da abin da ya dace bawa ya kare kansa da shi, ina sa ran a lokacin Za Ka warkar da ni daga abin da ke tare da ni.

Amma Ka watsar da ni, Ka nisanta kanka da ni; Kana ganina, amma ni ba na ganinKa. Kana ji na, amma ni ba na jinKa. Ba Ka kalleni domin Ka ji tausayina ba, ba Ka kusanto ni, ba Ka sa na kusanto Ka, don in bayyana uzurina, in yi magana don tabbatar da rashin laifina, in kare kaina.” Da Ayyũb ya faɗi haka, kuma abokansa suna wurinsa, sai wani gajimare ya lullube su, har abokansa suka yi zaton azaba mai raɗaɗi ce.

Sai aka yi kira: “Ya Ayyũb, Allah Mai girma da ɗaukaka yana cewa: Ga shi, Na kusanto gare ka, kuma ban taɓa nisa da kai ba. Tashi ka bayyana uzurinka, ka yi magana don tabbatar da rashin laifinka, ka kare kanka, ka ɗaure ɗamararka, ka tsaya kamar wani mai iko yana husuma da wani mai iko. Idan ka iya, domin babu mai yi Mini jayayya sai wanda yake da iko irina. Burinka ya kai ka ga abin da ƙarfinka ba zai iya kaiwa gare shi ba, ya Ayyũb.

Ina kake a ranar da Na halicci ƙasa, Na kafa ta a kan tushenta? Shin kana tare da Ni kana shimfiɗa gefunanta? Ka san gwargwadon da Na auna ta, ko abin da Na shimfiɗa gefunanta a kansa? Da biyayyarka aka ɗauki ruwa a saman ƙasa, ko da hikimarka aka sanya ƙasa ta zama murfin ruwa?

Ina kake a ranar da Na ɗaga sama ta zama rufi a sararin samaniya, ba ta rataye da abin da ke sama da ita, ba kuma wani ginshiƙi da ke ƙasa da ita ya ɗauke ta? Shin hikimarka za ta iya sa haskenta ya gudana, ko taurari su yi tafiya, ko dare da rana su canza bisa umarninka? Ina kake a ranar da koguna suka bubbugo, tekuna suka cika? Ikonka ne ya hana raƙuman teku wuce iyakokinsu?

Ko ƙarfinka ne ya buɗe mahaifa sa’ad da lokacinta ya kai? Ina kake a ranar da Na zuba ruwa a kan ƙasa, Na kafa tsaunuka masu tsayi? Ka san abin da Na kafa su a kansa, ko nauyin da Na auna su da shi? Kana da hannu mai iya ɗaukar su?

Ka san daga ina ruwan da Na saukar daga sama yake? Ka san daga abin da aka ƙirƙiri gajimare? Ka san inda ma’ajiyar ƙanƙara take? Ko inda duwatsun ƙanƙara suke? Ko ma’ajiyar dare da rana? Ina ma’ajiyar iska take? Da wane harshe bishiyoyi suke magana?

Wa Ya sanya hankula a cikin zukatan mutane? Wa Ya buɗe kunnuwa da idanu? Wa Ya sa mala’iku suka miƙa wuya ga mulkinsa, Ya rinjayi masu girman kai da ikonsa, Ya raba arziki da hikimarsa?” Ya ci gaba da ambaton abubuwa masu yawa daga cikin alamomin ikon Allah ga Ayyũb.

Ayyũb ya ce: “Ya ƙanƙanta al’amarina, harshena ya kasa magana, hankalina ya gaza, ƙarfin jikina ya yi rauni ga wannan al’amari da Ka fuskantar da ni. Ya Allah, na sani cewa duk abin da Ka ambata, aikin hannuwanka ne da hikimarka, kuma akwai abin da ya fi girma da ban mamaki. Da Ka so, Ka aikata; babu abin da zai gagare Ka, babu abin da yake ɓoye gare Ka. Sa’ad da jarrabawa ta same ni, na yi magana alhali ba na iya kame harshena.

Jarrabawar ce ta sa na yi magana. Da ma ƙasa ta tsage mini in shige cikinta, ban faɗi wani abu da zai fusata Ubangijina ba. Da ma na mutu saboda baƙin ciki a cikin tsananin jarrabawata kafin wannan. Na yi magana ne domin Ka ba ni uzuri; na yi shiru ne domin Ka ji tausayina.

Kalma ce ta kubuce mini, ba zan sake ba. Na sa hannuna a bakina, na ciji harshena, na manne kumatuna a ƙasa. A yau ina neman tsarinka daga gare Ka, ina neman mafaka gare Ka daga tsananin jarrabawa, Ka tsare ni. Ina neman taimakonKa daga azabarka, Ka taimake ni.

Ina neman taimakonKa a al’amarina, Ka taimake ni. Ina dogara gare Ka, Ka isar mini. Ina neman kariya gare Ka, Ka tsare ni. Ina neman gafararka, Ka gafarta mini. Ba zan sake aikata wani abu da Ka ƙi ba.” Allah Maɗaukaki Ya ce: “Sanina ya tabbata a kanka, rahamata kuwa ta riga fushina.

Na gafarta maka, Na dawo maka da iyalinka da dukiyarka, na ninka su, domin ka zama aya ga waɗanda Na halitta, abin koyi ga masu jarrabawa, da abin ƙarfafa gwiwa ga masu haƙuri. Ka bugi ƙasa da ƙafarka. Ga ruwan wanka mai sanyi da abin sha wanda a cikinsa akwai warakarka. Ka kuma miƙa hadaya a madadin abokanka, ka nema musu gafara, domin sun saɓa Mini game da kai.”

Sai ya bugi ƙasa da ƙafarsa, sai wani marmaro ya ɓullo masa. Ya shiga cikinsa ya yi wanka, Allah Ya kawar masa da duk jarrabawar da ta same shi. Da ya fito ya zauna, matarsa ta zo tana nemansa a wurin kwanciyarsa, amma ba ta same shi ba. Ta tsaya cikin ruɗani tana kai komo, ta ce: “Ya bawan Allah, ka san wani abu game da mutumin nan mai jarrabawa da yake nan?”

Ya ce mata: “Za ki gane shi idan kika gan shi?” Ta ce: “Me zai hana in gane shi?” Ya yi murmushi ya ce: “Ni ne.” Ta gane shi daga murmushinsa, ta rungume shi. Ibn ‘Abbās ya ce: “Na rantse da Wanda ran bawan Allah yake hannunsa, dukiyarsu da ’ya’yansu ba su dawo musu ba sai bayan sun gama rungumar juna.”

Wannan shi ne ma’anar maganar Allah Maɗaukaki: “Kuma Ayyũb, sa’ad da ya kira Ubangijinsa: Lallai cũta ta shãfe ni...”

Sun saɓa game da lokacin da ya kira Allah, dalilin da ya sa ya ce “lallai cũta ta shãfe ni,” da tsawon lokacin da jarrabawar ta ɗauka. Ibn Shihāb ya ruwaito daga Anas, yana ɗaga ruwayar zuwa ga Annabi, cewa Ayyũb ya yi shekara goma sha takwas cikin jarrabawa. Wahb ya ce: Ayyũb ya jima cikin jarrabawa shekara uku, ba tare da ƙarin kwana ɗaya ba. Ka‘b ya ce: Ayyũb ya yi shekara bakwai da watanni bakwai da kwana bakwai cikin jarrabawa.

Al-Ḥasan ya ce: An yar da Ayyũb a kan juji a ma’ajiyar shara ta Isra’ilawa, tsawon shekara bakwai da wasu watanni. Dabbobi suna ratsawa a jikinsa; babu wanda yake kusantarsa sai Raḥma, wadda ta yi haƙuri tare da shi da gaskiya, tana kawo masa abinci, kuma tana gode wa Allah tare da shi idan ya gode. Ayyũb kuwa bai gushe ba yana ambaton Allah da yin haƙuri da jarrabawarsa.

Sai Iblis ya yi ihu, ya tara rundunarsa daga sassan duniya. Da suka taru, suka ce masa: “Me ya sa ka damu?” Ya ce: “Wannan bawa ya gajiyar da ni. Ban bar masa dukiya ko ’ya’ya ba, amma bai ƙara komai ba sai haƙuri. Daga nan na sami iko a kan jikinsa, na mai da shi ƙuraje da aka yar a kan juji, babu wanda yake kusantarsa sai matarsa.

Na nemi taimakonku ne domin ku taimake ni a kansa.” Suka ce masa: “Ina dabararka da ta halaka waɗanda suka gabata?” Ya ce: “Dukkan dabarar ta gagare ni wajen Ayyũb. Ku ba ni shawara.” Suka ce: “Za mu ba ka shawara: ta wace hanya ka shigo wa Ādam lokacin da aka fitar da shi daga Aljanna?”

Ya ce: “Ta wurin matarsa.” Suka ce: “Ka je wa Ayyũb ta wurin matarsa, domin ba zai iya saɓa mata ba, kuma babu wanda yake kusantarsa sai ita.” Ya ce: “Kun faɗi gaskiya.” Sai ya tafi wajen matarsa sa’ad da take sayayya, ya bayyana gare ta a siffar wani mutum.

Ya ce mata: “Ina mijinki, ya baiwar Allah?” Ta ce: “Yana can yana ƙaiƙayi da raunukansa, dabbobi kuma suna ta ratsawa a jikinsa.” Da ya ji ta, sai ya yi zato cewa wata kalma ta fid da rai ce, ya yi mata waswasi, ya tuna mata da ni’imomi da dukiyarsu ta dā, ya tuna mata kyawun Ayyũb da ƙuruciyarsa, da tsananin wahalar da yake ciki, yana cewa wannan ba zai ƙare gare su ba har abada. Al-Ḥasan ya ce: Sai ta yi ihu.

Da ya ji ihunta, ya san cewa ta fid da rai, sai ya zo mata da ɗan akuya ya ce: “Ka yanka wannan domin ni, Ayyũb, za ka warke.” Ta zo tana ihu, ta ce: “Ya Ayyũb, har yaushe Ubangijinka zai ci gaba da azabtar da kai? Ina dukiyar? Ina ’ya’yan?

Ina abokai? Ina launin fatarka mai kyau? Ina jikinka? Ka yanka wannan ɗan akuya, ka huta.” Ayyũb ya ce: “Maƙiyin Allah ya zo gare ki, ya busa miki. Kaitonki! Wannan dukiya da ’ya’ya da lafiya da kike kuka a kansu, wa ya ba ni?”

Ta ce: “Allah.” Ya ce: “Shekara nawa muka ji daɗinsu?” Ta ce: “Shekara tamanin.” Ya ce: “To, tun yaushe aka jarrabe mu?” Ta ce: “Shekara bakwai da wasu watanni.” Ya ce: “Kaitonki! Ba ki yi adalci ba. Ba za ki iya haƙuri cikin jarrabawa shekara tamanin ba, kamar yadda muka zauna cikin jin daɗi shekara tamanin?

Na rantse da Allah, idan Allah Ya warkar da ni, zan yi miki bulala ɗari. Abincinki da abin shanki da kika kawo mini bayan kin ce haka, sun haramta a gare ni; ba zan ɗanɗani komai daga abin da za ki kawo mini ba. Tafi, kada in sake ganinki.” Ya kore ta, sai ta tafi.

Da Ayyũb ya ga ba shi da abinci, ba shi da abin sha, ba shi da aboki, sai ya faɗi sujjada ya ce: “Ya Ubangiji, lallai cũta ta shãfe ni, alhãli kuwa Kai ne Mafi rahamar mãsu rahama.” Sai aka ce masa: “Ka ɗaga kanka, an karɓi addu’arka. Ka bugi ƙasa da ƙafarka.” Ya bugi ƙasa da ƙafarsa, sai wani marmaro ya ɓullo.

Ya yi wanka da shi, babu wani alamar cuta da ta rage a jikinsa, sai ta zube, ya komo cikin kuruciyarsa da kyawunsa kamar yadda yake a dā. Sai ya sake buga ƙasa da ƙafarsa, wani marmaro ya ɓullo, ya sha daga gare shi; babu wata cuta da ta rage a cikinsa, sai ta fita, ya tashi yana da cikakkiyar lafiya, aka tufatar da shi da riga. Ya riƙa waiwayawa, bai ga wani abu daga iyalinsa da dukiyarsa ba face an ninka masa. Wallahi, an ba mu labarin cewa ruwan da ya yi wanka da shi ya zama fara na zinariya, ta fado a ƙirjinsa, sai ya riƙa tattarawa da hannunsa.

Allah Ya yi masa wahayi: “Ya Ayyũb, ban wadatar da kai ba?” Ya ce: “Ƙwarai, amma wannan albarkarka ce; wa zai ƙoshi da ita?”

Sai ya fito ya zauna a wani wuri mai tsayi. Matarsa ta ce: “Idan ya kore ni, wa zai ciyar da shi? In bar shi ya mutu da yunwa, ya ɓace, namomin jeji su cinye shi? Lallai zan koma gare shi.” Da ta koma, ba ta ga juji ko halin da ya kasance ba, kuma al’amura sun sauya.

Ta riƙa zagayawa a wurin da juji yake, tana kuka, Ayyũb yana kallonta. Ta ji tsoron kusantar mutumin nan sanye da riga, ta tambaye shi game da Ayyũb. Sai Ayyũb ya kira ta ya ce: “Me kike so, ya baiwar Allah?” Ta yi kuka ta ce: “Ina neman mutumin nan mai jarrabawa da aka yar a kan juji.

Ban san ko ya ɓace ba ko kuma me ya same shi.” Ayyũb ya ce: “Me kika yi game da shi?” Ta yi kuka ta ce: “Mijina ne.” Ya ce: “Za ki gane shi idan kika gan shi?” Ta ce: “Shin akwai wanda zai gan shi ya kasa gane shi?” Ta ci gaba da kallonsa, tana jin tsoronsa.

Sai ta ce: “Ya yi kama da kai tun yana cikin koshin lafiya.” Ya ce: “Ni ne Ayyũb. Na umarce ki ki yanka hadaya domin Iblis, amma na yi biyayya ga Allah, na saɓa wa Shaiɗan, na roƙi Allah, sai Ya dawo mini da abin da kike gani.”

Wahb ya ce: Ayyũb ya yi shekara uku cikin jarrabawa. Da Iblis ya ga Ayyũb ya rinjaye shi, bai iya samun komai daga gare shi ba, sai ya bayyana wa matarsa cikin siffar da ba ta yi kama da na ’yan Adam ba ta fuskar girma, jiki da kyau. Yana kan abin hawa da ba irin na mutane ba, mai girma, ƙyalli da kamala. Ya ce mata: “Ke ce matar Ayyũb, wannan mutumin da aka jarraba?”

Ta ce: “I, ita ce ni.” Ya ce: “Kin san ni?” Ta ce: “A’a.” Ya ce: “Ni ne allahn ƙasa. Abin da na aikata wa mijinki na aikata ne saboda shi bawan Allahn sama ne, ya bar ni, ya fusata ni. Da ya yi mini sujjada guda ɗaya, da na dawo muku da duk dukiyarku da ’ya’yanku, domin duk suna wurina.”

Sai ya nuna mata su a cikin kwarin inda suka haɗu. Wahb ya ce: Na ji ana cewa ya ce mata ne: “Da mijinki ya ci abinci bai ambaci sunan Allah a kansa ba, da ya warke daga jarrabawar da take tare da shi.” Allah ne Mafi sani. A wasu littattafai kuma an ce Iblis ya ce mata: “Ki yi mini sujjada guda ɗaya, sai in dawo miki da dukiya da ’ya’ya, in warkar da mijinki.”

Ta koma ga Ayyũb ta ba shi labarin abin da ya ce. Ya ce: “Maƙiyin Allah ya zo gare ki domin ya fitine ki daga addininki.” Ya rantse zai yi mata bulala ɗari idan ya warke. A lokacin ne ya ce: “Cũta ta shãfe ni,” saboda Iblis ya yi kwaɗayin samun matarsa ta yi masa sujjada, ya kuma kira su da shi zuwa ga kafirci.

Daga baya Allah Mai girma da ɗaukaka Ya jiƙan matar Ayyũb saboda haƙurinta tare da shi a cikin jarrabawa. Ya sauƙaƙa mata, Ya kuma so Ayyũb ya cika rantsuwarsa. Sai Ya umarce shi ya ɗauki damin ƙananan sanduna ɗari, ya doke ta da shi sau ɗaya, kamar yadda Allah Maɗaukaki Ya ce: “Ka ɗauki dami da hannunka, ka buga da shi, kada ka karya rantsuwarka” (Ṣād: 44). An ruwaito cewa Iblis ya ƙera wani akwati, ya sa magunguna a cikinsa, ya zauna a kan hanyar matar Ayyũb yana yi wa mutane magani.

Matar Ayyũb ta wuce wurinsa ta ce: “Ina da mara lafiya, za ka yi masa magani?” Ya ce: “I, amma ba na son komai sai ya ce bayan ya warke: ‘Kai ne ka warkar da ni.’” Ta gaya wa Ayyũb, ya ce: “Iblis ne, ya yaudare ki.” Ya rantse cewa idan Allah Ya warkar da shi, zai yi mata bulala ɗari.

Wahb da wasu sun ce: Matar Ayyũb ta kasance tana yi wa mutane aiki tana kawo masa abincinsa. Da jarrabawar ta daɗe, mutane suka gaji da ita, babu wanda ya ɗauke ta aiki. Wata rana ta nemi wani abu da za ta ciyar da shi, amma ba ta samu komai ba. Sai ta aske wani sashe na gashinta, ta sayar da shi da gurasa, ta kawo masa.

Ya ce: “Ina sashe na gashinki?” Ta ba shi labari. A nan ne ya ce: “Cũta ta shãfe ni.” Wasu kuma sun ce haka ya faru ne lokacin da tsutsotsi suka yi nufin shiga zuciyarsa da harshensa, sai ya ji tsoron kada ya kasa ambaton Allah da tunani.

Ḥabīb bn Abī Thābit ya ce: Bai roƙi Allah Ya yaye masa ba sai bayan wasu abubuwa uku sun bayyana gare shi. Na farko: Abokansa biyu sun zo wurinsa da suka ji labarinsa. Ba abin da ya rage masa sai idanunsa, kuma suka ga mummunan hali. Suka ce: “Da matsayi kake da shi a wurin Allah, da wannan bai same ka ba.”

Na biyu: Matarsa ta nemi abinci, ba ta samu abin da za ta ciyar da shi ba, sai ta sayar da kitsewar gashinta, ta kawo masa abinci. Na uku: Iblis ya ce masa: “Zan yi maka magani, amma ka ce: ‘Kai ne ka warkar da ni.’” Wasu kuma sun ce Iblis ya yi masa waswasi cewa matarsa ta yi zina, sai ta aske kitsewar gashinta. A lokacin haƙurinsa ya ƙare, ya yi addu’a, ya rantse zai yi mata bulala ɗari.

An kuma ce ma’anar maganarsa ita ce: “Cũta ta same ni saboda maƙiya suna murna da musibata.” Har an ruwaito cewa an tambaye shi: “Wane abu ne ya fi tsananta maka a cikin jarrabawarka?” Ya ce: “Murnar maƙiya.” Wasu kuma sun ce ya faɗi haka ne lokacin da wata tsutsa ta faɗo daga cinyarsa, sai ya mayar da ita wurinta ya ce: “Ki ci, Allah Ya sanya ni abincinki.”

Ta cije shi, wannan cizon ya fi masa zafi fiye da duk cizon tsutsotsin da ya sha.

Idan aka ce: Allah Ya kira shi mai haƙuri, alhali ya bayyana koke da rauni da cewa: “Lallai cũta ta shãfe ni” da “Shaiɗan ya shafe ni da wahala” (Ṣād: 41), sai a ce: Wannan ba ƙorafi ba ne, addu’a ce. Hujjarta ita ce maganar Allah Maɗaukaki: “Sai Muka karɓa masa addu’arsa” (Al-Anbiyā’: 84). Haka kuma, fid da rai yana kasancewa ne idan ana ƙorafi ga mutane. Amma ƙorafi ga Allah Mai girma da ɗaukaka ba fid da rai ba ne, ba kuma barin haƙuri ba ne, kamar yadda Ya‘qūb ya ce: “Ni dai ina kai ƙorafina da baƙin cikina ga Allah ne” (Yūsuf: 86).

Sufyān bn ‘Uyaina ya ce: Haka nan, wanda ya bayyana ƙorafinsa ga mutane alhali yana yarda da hukuncin Allah, wannan ba fid da rai ba ne. Kamar yadda aka ruwaito cewa Jibrīl ya shiga wajen Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, a lokacin rashin lafiyarsa, ya ce: “Yaya kake?” Ya ce: “Ina cikin baƙin ciki, ina cikin damuwa.” Ya kuma ce wa ‘Ā’isha lokacin da ta ce: “Kai na!” “A’a, ni ne kai na!”

[Ruwayoyin labarun da aka ambata a nan suna ɗauke da wasu bayanai masu ban mamaki; an kawo su ne kamar yadda suka zo a cikin asalin tafsirin.] “Lallai cũta ta shãfe ni, alhãli kuwa Kai ne Mafi rahamar mãsu rahama.”