د ایوب علیه السلام دعا

د شیخ عبدالرحمن السعدي تفسیر

یعنې: زموږ بنده او رسول ایوب علیه السلام یاد کړه، په داسې حال کې چې د هغه ستاینه او درناوی کوې او مرتبه یې لوړوې؛ هغه مهال چې الله په سخت کړاو وازمایه او هغه یې صابر او پر خپل رب راضي وموند. دا ځکه چې الله د ازمېښت او امتحان په توګه شیطان د هغه پر بدن مسلط کړ، نو شیطان پکې پوکی وکړ او بدن یې په لویو زخمونو واوښت. هغه ډېر وخت په دې حالت کې پاتې شو، کړاو یې سخت شو، کورنۍ یې مړه شوه او مال یې له منځه ولاړ. نو خپل رب ته یې غږ وکړ: «زما ربه، ما کړاو رارسېدلی دی او ته تر ټولو زیات رحم کوونکی یې.» هغه الله ته د خپل حال په بیانولو توسل وکړ، چې کړاو تر وروستي حده وررسېدلی دی.

د امام ابن کثیر تفسیر

الله تعالی د ایوب علیه السلام په اړه بیانوي چې هغه ته په مال، اولاد او بدن کې څه کړاوونه ورسېدل. هغه ډېر څاروي، څاروي‌لرونکي، کروندې، ګڼ اولادونه او ښایسته کورونه لرل. په دې ټولو کې وازمایل شو او هر څه یې له منځه ولاړل. بیا یې بدن په کړاو اخته شو؛ ویل کېږي چې د بدن په ټولو برخو کې جذام پرې راغی او له بدن څخه یې له زړه او ژبې پرته روغ څه پاتې نه شول، په همدې دواړو به یې د الله عزوجل ذکر کاوه.

ان ناستو کسانو هم ترې کرکه کوله، نو د ښار په یوه څنډه کې یوازې پرېښودل شو. له خلکو څخه یې بل څوک د خواخوږۍ لپاره نه و پاتې، پرته له مېرمنې یې چې د هغه چارې یې سمبالولې. ویل کېږي چې هغه اړمنه شوه او د مېړه لپاره به یې د خلکو خدمت کاوه. نبي صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي: «تر ټولو سخت ازمېښتونه پر پیغمبرانو راځي، بیا پر نېکانو، بیا پر هغو چې تر دوی غوره وي.»

په بل حدیث کې راغلي: «سړی د خپل دین په اندازه ازمویل کېږي؛ که په دین کې یې ټینګښت وي، ازمېښت یې زیاتېږي.»

د الله پیغمبر ایوب علیه السلام د صبر په لوړه کچه کې و او د صبر په باب د هغه مثال ورکول کېږي. یزید بن میسره ویلي: کله چې الله ایوب علیه السلام د کورنۍ، مال او اولاد په له منځه تلو وازمایه او هېڅ یې ورته پاتې نه شول، نو هغه ښه ذکر وکړ او ویې ویل: «د ټولو پالونکو ربه، ستا ستاینه کوم؛ تا پر ما احسان وکړ، مال او اولاد دې راکړل. زما په زړه کې داسې ځای نه و پاتې چې دا نعمتونه پکې نه وو ننوتلي؛ بیا دې دا ټول له ما واخیستل او زما زړه دې له هر څه تش کړ، نو زما او ستا ترمنځ بل څه خنډ نه شته. که زما دښمن ابلیس پوهېدای چې تا له ما سره څه کړي، نو راباندې به یې حسد کړی وای.»

راوي وايي: ابلیس له دې امله سخت وځورېد. ایوب علیه السلام همداراز وویل: «زما ربه، تا ماته مال او اولاد راکړی و، خو زما په دروازه کې هېڅوک د هغه ظلم له امله زما د شکایت لپاره نه ودرېدلی چې ما پرې کړی وي؛ ته په دې ښه پوهېږې. زما لپاره به بستره هوارېده، خو ما به پرېښوده او ځان ته به مې ویل: اې نفسه، ته د بسترو د کارولو لپاره نه یې پیدا شوې. ما دا ستا د رضا په لټه کې پرېښودل.» دا روایت ابن ابي حاتم نقل کړی دی.

له وهب بن منبه څخه د هغه د روایت په ترڅ کې یوه اوږده کیسه هم نقل شوې چې ابن جریر او ابن ابي حاتم په سند سره راوړې ده. د وروستیو مفسرانو یو شمېر هم یاده کړې، خو د اوږدوالي له امله مو پرېښوده؛ په هغې کې نادر او نااشنا مطالب دي. روایت شوی چې ایوب علیه السلام ډېر وخت په کړاو کې پاتې شو. بیا د دې دعا د ویلو د لامل په اړه اختلاف شوی دی.

حسن او قتاده ویلي: ایوب علیه السلام اووه کاله او څو میاشتې وازمویل شو؛ د بني اسرائیلو د کثافاتو پر ځای پروت و او څاروي به یې پر بدن تېرېدل. الله یې کړاو لرې کړ، اجر یې ورلوی کړ او په ښه توګه یې وستایه. وهب بن منبه ویلي: درې کاله په کړاو کې پاتې شو، نه یې موده زیاته شوه او نه کمه. سدي ویلي: د ایوب غوښه تویېده، تر دې چې یوازې اعصاب او هډوکي ترې پاتې شول.

مېرمنې به یې پالنه کوله او خواړه به یې ورته راوړل. کله چې درد یې اوږد شو، مېرمنې یې ورته وویل: «اې ایوبه، که له خپل ربه دې وغواړې چې کړاو دې لرې کړي؟» هغه وویل: «ما اویا کاله روغ ژوند کړی؛ نو ایا دا د الله لپاره لږه موده ده چې اویا کاله یې په صبر تېر کړم؟» مېرمن یې پرې خپه شوه، بهر ووتله او د خلکو لپاره به یې مزدوري کوله، بیا به یې څه چې ترلاسه کړل، هغه به یې راوړل او ایوب ته به یې ورکول.

ابلیس د فلسطین دوو کسانو ته ورغی چې د ایوب ملګري او وروڼه وو او ورته یې وویل: «ستاسو ورور ایوب له داسې او داسې کړاو سره مخ شوی دی.» هغوی د لیدو لپاره ورغلل او د خپل کلي شراب یې هم ورسره واخیستل. ابلیس ورته ویلي وو چې که ایوب یې وڅښي، روغ به شي. کله چې یې هغه ولید، وژړل.

ایوب وپوښتل: «تاسې څوک یاست؟» هغوی وویل: «موږ پلانی او پلانی یو.» هغه هرکلی ورته وکړ او ویې ویل: «ښه راغلئ، تاسې چې د کړاو پر مهال له ما نه مخ نه اړوئ.» هغوی ورته وویل: «کېدای شي ته یو څه پټول او بل څه څرګندول؛ ځکه نو الله په دې کړاو اخته کړې؟»

هغه اسمان ته سر پورته کړ او ویې ویل: «هغه پوهېږي، ما هېڅکله داسې څه نه دي پټ کړي چې برعکس یې څرګند کړم. خو زما رب زه د دې لپاره ازمويي چې وګوري صبر کوم که بې‌صبري.» هغوی ورته وویل: «زموږ شراب وڅښه؛ که یې وڅښې، روغ به شې.» هغه په غوسه شو او ویې ویل: «ایا هغه خبیث درته راغی او دا یې درته وویل؟

ستاسې خبرې، خواړه او څښاک پر ما حرام دي.» هغوی ورڅخه پاڅېدل.

مېرمن یې د خلکو لپاره کار کاوه. د یوې کورنۍ لپاره یې ډوډۍ پخه کړه او د هغوی زوی ویده و. هغوی نه غوښتل زوی راویښ کړي، نو خپله ډوډۍ یې هغې ته ورکړه. هغې ایوب ته راوړه. هغه دا کار نابلده وګاڼه او ویې ویل: «دا خو مخکې دې راته نه راوړل؛ نن دې څه شوي؟»

هغې ورته کیسه وکړه. هغه وویل: «ښايي ماشوم راویښ شوی وي، ډوډۍ یې غوښتي وي او نه یې وي موندلې، نو د خپلې کورنۍ لپاره ژاړي او له هغوی پرته د بل چا څه نه مني.» هغې وویل: «الله دې پر ایوب رحم وکړي»، ډوډۍ یې ورکړه او بېرته لاړه.

بیا ابلیس د یوه ډاکټر په څېره هغې ته راغی او ویې ویل: «ستا د مېړه ناروغي اوږده شوې ده. که غواړي روغ شي، نو مچ دې ونیسي او د پلاني قوم د بوت په نوم دې حلال کړي؛ نو روغ به شي او وروسته به توبه وباسي.» هغې دا خبره ایوب ته وکړه. هغه وویل: «خبیث تاته راغلی دی.

که روغ شوم، په الله قسم چې سل دُرې به درکړم.» هغې د مېړه لپاره د کار په لټه کې بهر ووتله، خو روزي یې پرې بنده شوه؛ هېڅ کور ته به چې ورتله، هغوی به یې کار ته نه نیوله. کله چې دا حالت پرې سخت شو او د ایوب د لوږې وېره یې وکړه، د سر د ویښتانو یوه برخه یې وخریله او د اشرافو د نجونو له یوې جینۍ سره یې وپلورله. هغوی ډېر ښه خواړه ورکړل او هغې ایوب ته راوړل.

هغه یې په لیدو نابلده وګڼل او ویې پوښتل: «دا دې له کومه کړل؟» هغې وویل: «د خلکو لپاره مې کار وکړ، هغوی خواړه راکړل.» هغه ترې وخوړل. بله ورځ بیا د کار لپاره ووتله، خو کار یې پیدا نه کړ. د سر د ویښتانو بله برخه یې هم وخریله او هماغې جینۍ ته یې وپلورله.

هغې ته یې د هماغو خوړو یوه برخه ورکړه، نو ایوب ته یې راوړل. ایوب وویل: «په الله قسم، تر هغو به یې ونه خورم چې پوه نه شم له کومه دي.» هغې خپل پړونی لرې کړ. کله چې یې ولیدل سر یې خرییل شوی، ډېر خپه شو. هماغه مهال یې خپل عزوجل رب ته دعا وکړه: «ما کړاو رارسېدلی دی او ته تر ټولو زیات رحم کوونکی یې.»

ابن ابي حاتم ویلي: پلار مې موږ ته وویل، موسی بن اسماعیل موږ ته وویل، حماد موږ ته وویل، له ابو عمران جوني څخه، هغه له نوف بکالي څخه روایت کوي چې هغه شیطان چې ایوب ته ورغلی و، «سوط» نومېده. د ایوب مېرمن به ورته ویل: «له الله څخه وغواړه چې روغ دې کړي.» خو هغه دعا نه کوله، تر دې چې د بني اسرائیلو یوه ډله پرې تېره شوه. یوه یې بل ته وویل: «هغه ته دا هر څه د یوې سترې ګناه له امله ورپېښ شوي دي.»

په دې وخت کې یې وویل: «زما ربه، ما کړاو رارسېدلی دی او ته تر ټولو زیات رحم کوونکی یې.»

پلار مې موږ ته وویل، ابو سلمه موږ ته وویل، جریر بن حازم موږ ته وویل، له عبدالله بن عبید بن عمیر څخه روایت کوي چې ایوب علیه السلام دوه وروڼه لرل. یوه ورځ دواړه راغلل، خو د بوی له امله ورنږدې کېدای نه شول او له لرې ودرېدل. یوه یې بل ته وویل: «که الله په ایوب کې څه خیر پېژندلی وای، نو په دې به یې نه و اخته کړی.» ایوب د هغوی له خبرې داسې خپه شو لکه هېڅکله چې له بل څه نه وي خپه شوی.

ویې ویل: «اې الله، که ته پوهېږې چې ما کله هم داسې شپه نه ده تېره کړې چې موړ وم او د یوه وږي د ځای خبر مې درلود، نو زما خبره رښتیا کړه.» له اسمانه د هغه خبره تایید شوه او دواړو واورېده. بیا یې وویل: «اې الله، که ته پوهېږې چې ما کله هم دوه کمیسونه نه لرل، په داسې حال کې چې د یوه لوڅ کس له حاله خبر وم، نو زما خبره رښتیا کړه.» له اسمانه یې خبره تایید شوه او دواړو واورېده.

بیا یې وویل: «ستا په عزت قسم،» او سجده یې وکړه؛ بیا یې وویل: «اې الله، ستا په عزت قسم، تر هغو به سر پورته نه کړم چې کړاو رانه لرې نه کړې.» نو سر یې لا نه و پورته کړی چې کړاو ترې لرې شو.

ابن ابي حاتم دا روایت له بلې لارې هم په مرفوع ډول په ورته مضمون نقل کړی دی. هغه ویلي: یونس بن عبدالاعلی موږ ته وویل، ابن وهب موږ ته وویل، نافع بن یزید له عقیل، هغه له زهري، هغه له انس بن مالک څخه روایت کوي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: «د الله پیغمبر ایوب اتلس کاله په کړاو کې پاتې شو. نږدې او لرې خپلوانو یې پرېښود، پرته له دوو کسانو چې د هغه له تر ټولو نږدې وروڼو څخه وو؛ سهار او ماښام به ورتلل. یوه یې خپل ملګري ته وویل: «په الله قسم، ایوب داسې ګناه کړې چې د نړۍ هېڅوک یې نه ده کړې.»

ملګري یې وویل: «هغه څه دي؟» ده وویل: «اتلس کاله کېږي چې الله پرې رحم نه کوي او کړاو ترې نه لرې کوي.» کله چې دواړه ماښام ورغلل، هغه سړی دا خبره پټه نه کړای شوه او ایوب ته یې یاده کړه. ایوب علیه السلام وویل: «زه نه پوهېږم چې ته څه وایې؛ خو الله عزوجل پوهېږي چې زه به له دوو کسانو تېر شوم چې په شخړه کې به وو او د الله ذکر به یې کاوه، نو کور ته به ستون شوم او د دواړو له خوا به مې د کفارې په نیت څه ورکول، ځکه مې نه خوښېدل چې د الله نوم له حق پرته یاد کړي.»»

هغه د خپلې اړتیا لپاره بهر وتلو، او چې خپله اړتیا به یې پوره کړه، مېرمنې به یې لاس نیوه، څو ورسره ورسېږي. یوه ورځ یې مېرمن ناوخته شوه؛ نو ایوب ته په هماغه ځای کې وحی وشوه: «په پښه دې ځمکه ووهه؛ دا د غسل لپاره یخه اوبه او د څښلو لپاره اوبه دي.» د دې حدیث مرفوع ګڼل ډېر نادر دي.

ابن ابي حاتم ویلي: پلار مې موږ ته وویل، موسی بن اسماعیل موږ ته وویل، حماد موږ ته وویل، علي بن زید له یوسف بن مهران، هغه له ابن عباس څخه روایت کوي چې ایوب ته الله د جنت یوه جامه ور واغوسته. ایوب یوې خوا ته ولاړ او کېناست. مېرمن یې راغله، خو هغه یې ونه پېژاند. هغې وویل: «اې د الله بنده، هغه ناروغ چې دلته و، چېرته لاړ؟

ښايي سپیو یا لېوانو وړی وي.» هغې یو څه وخت ورسره خبرې وکړې. ایوب وویل: «افسوس پر تا! زه ایوب یم.» هغې وویل: «اې د الله بنده، له ما سره ملنډې وهې؟» هغه وویل: «افسوس پر تا! زه ایوب یم؛ الله زما بدن بېرته روغ کړی دی.» ابن عباس هم ویلي: مال او اولاد یې ورته بېرته راستانه شول، په ښکاره یې ولیدل، او د هغوی په څېر نور هم ورسره ورکړل شول.

وهب بن منبه ویلي: الله ایوب ته وحی وکړه: «کورنۍ او مال دې بېرته درکړم او د هغوی په څېر نور هم ورسره. په دې اوبو غسل وکړه، ځکه ستا شفا پکې ده، د خپلې مېرمنې لپاره قرباني وکړه او د هغوی لپاره بښنه وغواړه، ځکه هغوی زما په اړه نافرماني کړې ده.» دا یې ابن ابي حاتم روایت کړی دی.

همداراز ابن ابي حاتم ویلي: ابو زرعه موږ ته وویل، عمرو بن مرزوق موږ ته وویل، همام له قتاده، هغه له نضر بن انس، هغه له بشیر بن نهیک، هغه له ابو هریره، هغه له نبي صلی الله علیه وسلم څخه روایت کوي چې ویې فرمایل: «کله چې الله ایوب ته روغتیا ورکړه، پر هغه یې د سرو زرو ملخان ور وورول. هغه به په لاس نیول او په جامه کې به یې اچول.» ویې ویل: «ورته وویل شول: اې ایوبه، ایا نه مړېږې؟» هغه وویل: «زما ربه، څوک ستا له رحمت څخه مړېدای شي؟» د دې حدیث اصل په صحیحینو کې دی او په بل ځای کې به راشي.

نو هغې ښځې ته یې ورکړ او هغې ایوب ته یووړ. کله چې د خلکو د کورونو زینې ته ورسېده، د هغوی یوه مېږه ورباندې ټکر شوه. هغې وویل: «ایوبه دې تباه شي، اې ګناهګاره!» کله چې پورته شوه، هلک راویښ شوی و، ډوډۍ یې غوښتله او د خپلې کورنۍ لپاره یې ژړل؛ او له هغوی پرته یې د بل چا څه نه منل.

د البغوي تفسیر

د الله تعالی د دې وینا تفسیر: «او ایوب، کله چې خپل رب ته یې غږ وکړ»؛ یعنې خپل رب ته یې دعا وکړه. وهب بن منبه ویلي: ایوب علیه السلام د روم له خلکو څخه و. هغه ایوب بن اموص بن رازخ بن روم بن عیس بن اسحاق بن ابراهیم و. مور یې د لوط بن هاران له اولادې وه.

الله هغه غوره کړ، پیغمبر یې کړ او دنیا یې پرې پراخه کړه. د شام ټوله بطنیه سیمه، هوارې او غرنۍ ځمکې، د هغه په واک کې وې. د هر ډول مال، لکه غواګانې، اوښان، پسونه، اسونه او خره، دومره یې لرل چې د شمېر او ډېرښت له پلوه به تر ده غوره څوک نه و. پنځه سوه کروندې یې لرلې او له هرې کروندې سره پنځه سوه مرییان وو؛ هر مریي ښځه، اولاد او مال درلود.

د هرې کروندې د وسایلو د لېږد لپاره یوه خره وه، او هره خره دوه، درې، څلور، پنځه یا تر دې ډېر بچي لرل. الله عزوجل نارینه او ښځینه کورنۍ او اولادونه هم ورکړي وو. هغه نېک، پرهېزګار او پر بېوزلو مهربان و؛ بېوزلو ته یې خواړه ورکول، کونډې او یتیمان یې پالل، مېلمه یې عزتمنوه او مسافر ته یې لاره برابروله. د الله د نعمتونو شکر یې ادا کاوه او د الله حق یې پر ځای کاوه.

د الله له دښمن ابلیس څخه یې ځان ساتلی و، څو د شتمنو په څېر د غفلت او بې‌خبرۍ ښکار نه شي او د دنیا په چارو کې د الله له امره بوخت نه شي.

له هغه سره درې کسان وو چې ایمان یې پرې راوړی او رښتینی یې ګڼلی و: د یمن یو سړی چې یقن نومېده، او د هغه د ښار دوه کسان چې یو یې یلدد او بل یې صافِر نومېده. هغوی د منځني عمر کسان وو. ابلیس له اسمانونو څخه هېڅ نه منع کېده او هر ځای چې غوښتل، هلته درېده، تر دې چې الله عیسی علیه السلام پورته کړ؛ نو له څلورو اسمانونو منع شو. کله چې محمد صلی الله علیه وسلم مبعوث شو، له پاتې دریو اسمانونو څخه هم منع شو.

ابلیس د ملائکو د خبرو اترو له لارې واورېدل چې پر ایوب دعا او ثنا وايي. دا هغه مهال وو چې الله ایوب یاد کړ او ستاینه یې وکړه. حسد او کینه یې راپارېده، نو په چټکۍ اسمان ته وخوت او هلته په هغه ځای کې ودرېد چې تل به درېده. ویې ویل: «اې زما معبوده، ما د خپل بنده ایوب په حال کې فکر وکړ.

هغه داسې بنده وموندلم چې تا پرې نعمت کړی، هغه ستا شکر ادا کړی؛ تا روغ ساتلی او هغه ستا ستاینه کړې ده. که هغه په ورکړل شوو نعمتونو کې له لاسه ورکولو سره وازمویل شي، نو له هغه شکر او عبادت څخه به واوړي او ستا له اطاعته به ووځي.» الله تعالی وفرمایل: «لاړ شه، ما ته د هغه پر مال واک درکړی.» د الله دښمن ابلیس راکوز شو او ځمکې ته ورسېد.

بیا یې د پېریانو عفریتونه او سرکشه شیطانان راټول کړل او ورته یې وویل: «تاسې څومره ځواک لرئ؟ زه د ایوب پر مال واکمن شوی یم، دا یوه ستره مصیبت او داسې فتنه ده چې نارینه یې نه شي زغملای.» د شیطانانو یوه عفریت وویل: «دومره ځواک لرم چې هر کله وغواړم، د اور په بړبوکۍ واوړم او هر څه چې ورسېږم وسوځوم.» ابلیس ورته وویل: «د اوښانو او د هغوی د شپنو لور ته ورشه.»

هغه ورغی؛ اوښانو سرونه پر ځمکه ایښي وو او په څړځای کې ولاړ وو. خلکو لا څه نه وو درک کړي چې د ځمکې له لاندې د اور بړبوکۍ راپورته شوه. هر څوک چې ورنږدې کېده، سوځېده. اوښان او شپانه یې وسوځول، تر دې چې یو هم پاتې نه شو.

بیا د الله دښمن ابلیس په بدرنګه څېره او پر اوښ سپور ایوب ته ورغی. هغه یې په لمانځه ولاړ وموند. ویې ویل: «اې ایوبه، اور راغی او ستا پر اوښانو او شپنو یې راچاپېره کړ؛ هغوی یې ټول وسوځول، له ما پرته.» ایوب وویل: «د الله ستاینه ده؛ هغه ورکړي وو او هغه واخیستل.

له پخوا مې خپل مال او ځان د له منځه تلو لپاره چمتو کړی و.» ابلیس وویل: «ستا رب له اسمانه پرې اور راولېږه او وسوځېدل.» خلک حیران پاتې شول. ځینو وویل: «ایوب د هېڅ شي عبادت نه کاوه؛ هغه یوازې په فریب کې و.» ځینو وویل: «که د ایوب معبود پر څه قادر وای، نو مخه به یې نیولې وه.»

او ځینو وویل: «بلکې همده دا کار کړی، څو خپل دښمن خوشاله او خپل ملګری غمجن کړي.» ایوب وویل: «د الله ستاینه ده، کله چې یې راکړل او کله چې یې رانه واخیستل. زه له خپلې مور څخه لوڅ پیدا شوی یم، لوڅ به خاورې ته ورستنېږم او لوڅ به الله ته راپاڅول کېږم. ته حق نه لرې چې هغه مهال خوشاله شې چې الله خپل امانت درکړی وي، او هغه وخت خپه شې چې خپل امانت درڅخه واخلي.

الله ستا او د هغه څه چې درکړي یې دي، تر ټولو زیات حقدار دی. که الله په تا کې خیر پېژندلی وای، ستا روح به یې له هغو روحونو سره یو ځای کړی و او شهید به شوی وې؛ خو هغه په تا کې شر پېژندلی، نو ځنډ یې درکړ.» ابلیس خپلو ملګرو ته خوار او ذلیل بېرته ورغی او ویې ویل: «څومره ځواک لرئ؟ ما د هغه زړه ته لار ونه موندله.»

د شیطانانو یوه عفریت وویل: «دومره ځواک لرم چې که وغواړم، داسې چیغه وکړم چې هېڅ ژوندی موجود یې واوري، نو ساه به یې ووځي.» ابلیس وویل: «د پسونو او شپنو لور ته ورشه.» هغه د پسونو منځ ته ولاړ او چیغه یې کړه؛ نو ټول پسونه مړه راپرېوتل او شپانه یې هم مړه شول. بیا ابلیس د شپنو د سرپرست په بڼه ایوب ته راغی، په داسې حال کې چې هغه لمونځ کاوه، او د لومړي ځل په څېر یې ورته خبره وکړه. ایوب هم د لومړي ځل په څېر ځواب ورکړ.

ابلیس خپلو ملګرو ته بېرته ولاړ او ویې ویل: «څومره ځواک لرئ؟ ما د ایوب زړه ته لار ونه موندله.» یوه عفریت وویل: «دومره ځواک لرم چې هر کله وغواړم، په زورور باد واوړم او هر څه چې ورسېږم، والوزوم.» ابلیس وویل: «کروندګرو او کښتونو ته ورشه.»

هغه ولاړ او خلکو څه احساس نه و کړی چې سخت باد ولګېد او هر څه یې داسې والوزول لکه هېڅ چې نه وو. بیا ابلیس د کروندې د سرپرست په بڼه ایوب ته راغی، هغه په لمانځه ولاړ و، او د لومړي ځل په څېر یې ورته وویل. ایوب هم د لومړي ځواب په څېر ځواب ورکړ. هر ځل چې د ایوب د مال کومه برخه له منځه تلله، هغه به د الله شکر ادا کاوه، په ښایسته توګه به یې ثنا ویله، د الله پر پرېکړه به راضي و او ځان به یې د کړاو پر صبر ټینګاوه، تر دې چې مال یې هېчڅ پاتې نه شو.

کله چې ابلیس ولید چې د ایوب ټول مال یې ختم کړی، اسمان ته وخوت او ویې ویل: «اې زما معبوده، ایوب داسې ګڼي چې تا ځکه اولاد ورکړی و چې مال دې هم ورکړی و. ایا د هغه پر اولاد هم واک راکوې؟ دا هغه مصیبت دی چې د نارینه‌وو زړونه یې نه شي زغملای.» الله تعالی وفرمایل: «لاړ شه، ما د هغه پر اولاد واک درکړ.»

د الله دښمن ابلیس په چټکۍ ورغی. د ایوب زامن او لوڼې په ماڼۍ کې وو؛ هغه ماڼۍ ولړزوله، تر دې چې بنسټونه یې نړېدو ته نږدې شول. بیا یې دېوالونه یو پر بل وجنګول او په لرګیو او ډبرو یې وویشتل. کله یې چې هغوی په هر ډول کړاو اخته کړل، ماڼۍ یې پورته کړه، سرچپه یې واړوله او هغوی پر سرونو راولوېدل.

بیا ابلیس ایوب ته د هغه ښوونکي په څېره راغی چې هغوی ته یې حکمت ورښوده؛ مخ یې زخمي او خراش شوی و او وینه او مغز ترې بهېدل. خبر یې ورکړ او ویې ویل: «که دې زامن دې لیدلي وای، څنګه یې په کړاو اخته کړل او سرچپه یې واړول، پر سرونو پرېوتي وو او وینه او مغز یې بهېدل. که دې لیدلي وای چې ګېډې یې څېرې شوې او کولمې یې بهر پرتې وې، زړه به دې پرې وچاود.» دا او ورته خبرې یې پرله‌پسې کولې، تر دې چې ایوب زړه‌سواندی شو، وژړل او یوه موټی خاوره یې راواخیسته او پر سر یې واچوله، ویې ویل: «کاشکې مور مې نه وای زېږولی.»

ابلیس دا د ایوب د بې‌صبري نښه وګڼله، په چټکۍ اسمان ته وخوت او په دې کار خوشاله و. خو ایوب ډېر ژر بېرته ځان وموند، هوښیار شو، بښنه یې وغوښته، او د هغه ملګري ملائکې د هغه د توبې په اړه پورته ولاړې. توبه یې الله ته ورسېده، حال دا چې الله تر هر چا ښه پوهېږي. ابلیس خوار ودرېد او ویې ویل: «اې زما معبوده، ایوب د مال او اولاد د نه شتون په اړه دا خبره ځان ته اسانه ګڼي، ځکه ګوري چې ته یې له ځانه برخمن ساتې؛ ګوندې بېرته به مال او اولاد ورکړې.

ایا د هغه پر بدن مې واکمنوې؟» الله عزوجل وفرمایل: «لاړ شه، پر بدن یې دې واکمنوم، خو پر ژبه او زړه یې واک نه لرې.» الله عزوجل د ایوب په حال ښه پوهېده؛ هغه ابلیس پرې یوازې د رحمت له مخې مسلط کړ، څو د ایوب ثواب لوی کړي، د صبر کوونکو لپاره یې د عبرت او د عبادت کوونکو لپاره یې د یادونې نښه وګرځوي، او هر څوک چې په کړاو اخته کېږي، د صبر په برخه کې ترې پیروي وکړي او د ثواب هیله ولري.

د الله دښمن په چټکۍ راغی او ایوب یې په سجده کې وموند. مخکې له دې چې سر پورته کړي، د مخ له لوري ورغی او د پزې له لارې یې پوکی وکړ. د هغه بدن ترې بل شو او له سر تر پښو پورې د پسونو د غوښو په څېر دانې پرې راوختې. خارښت پرې پیدا شو؛ په نوکانو یې وګرولا، تر دې چې ټول نوکان ولوېدل.

بیا یې په زبر ټوکر وګرولا، تر دې چې پوستکی یې پرې شو. وروسته یې په خټو لوښو او زبره ډبره وګرولا؛ تر دې چې غوښه یې بدبویه او ټوټه ټوټه شوه. د کلي خلکو وشاړه او د کثافاتو پر ډنډ یې کېناوه، ورباندې یې یو سیوری جوړ کړ. د الله له مخلوقاتو څخه ټولو ترې مخ واړاوه، پرته له مېرمنې یې؛ هغه رحمة بنت افراثیم بن یوسف بن یعقوب نومېده.

په وار وار به ورتله، د اړتیا وړ څه به یې ورکول او ورسره به پاتې کېده.

کله چې د ایوب درې ملګرو، یقن، یلدد او صافِر، د الله ازمېښت ولید، پر هغه یې تور ولګاوه او پرېښود یې، خو خپل دین یې پرېنښود. کله چې کړاو اوږد شو، ورغلل، رټنه او ملامتي یې ورته وکړه او ویې ویل: «له هغې ګناه څخه الله ته توبه وباسه چې د هغې له امله سزا درکړل شوې ده.» یو ځوان هم ورسره ناست و چې ایمان یې پرې راوړی او رښتینی یې ګڼلی و. هغه ورته وویل: «اې د منځني عمر خلکو، تاسې خبرې وکړې؛ د خپل عمر له امله تر ما د خبرو ډېر حق لرئ.

خو د وینا تر ټولو ښه برخه مو پرېښې ده، تر هغه څه چې مو وویل؛ تر دې غوره نظر مو پرې ایښی او تر هغه څه چې مو کړي، تر دې ښایسته کار هم شته. ایوب پر تاسې داسې حق او ژمنه لري چې تر هغه څه غوره ده چې تاسې یې بیان کړل. اې د منځني عمر خلکو، پوهېږئ چې د چا حق مو تر پښو لاندې کړی، د چا حرمت مو مات کړی او پر کوم سړي مو عیب او تور لګولی؟ ایا نه پوهېږئ چې ایوب د الله پیغمبر دی، د هغه له مخلوقاتو غوره او د هغه د ځمکې د خلکو تر ټولو غوره ټاکل شوی، تر نن ورځې پورې؟

تاسې نه پوهېږئ او الله تاسې د هغه له حاله خبر کړي نه یاست چې له هغه ورځې راهیسې چې الله هغه نعمتونه ورکړي، تر نن ورځې پورې یې په کوم کار کې پرې غوسه شوی وي؛ نه مو لیدلي چې الله له هغه څخه هغه څه اخیستي وي چې د عزت په توګه یې ورکړي وو، او نه دا چې ایوب د اوږدې ملګرتیا په موده کې د الله په اړه له حق پرته څه ویلي وي. که کړاو هغه ستاسې په نظر کې سپک کړی وي او ستاسې په زړونو کې یې مقام ټیټ کړی وي، نو تاسې پوهېږئ چې الله مؤمنان، صدیقان، شهیدان او صالحان ازمويي. د هغوی ازمېښت دا نه ښيي چې الله پرې غوسه دی او نه دا چې هغوی ورته سپک دي؛ بلکې دا د هغوی لپاره عزت او غوره ټاکنه ده.

که ایوب له الله سره دومره مرتبه هم نه لرلای، یوازې ستاسې د ملګرتیا له امله به مو هغه د یوه محبوب ورور په توګه پېژانده. نو د زغم خاوند ته نه ښايي چې د خپل ورور د کړاو پر مهال هغه پرېږدي، د مصیبت له امله یې ورټي یا د داسې څه عیب ورباندې ولګوي چې نه پرې پوهېږي. بلکې باید پرې رحم وکړي، ورسره وژاړي، ورته بښنه وغواړي، د هغه په غم کې خپه شي او د چارو سمه لاره وروښيي. څوک چې په دې نه پوهېږي، نه زغمناک دی او نه سم‌لارې.

د الله په عظمت او جلال، او د مرګ په یاد مو قسم، څه شته چې ستاسې ژبې پرې چوپې او زړونه پرې مات شي؟ ایا نه پوهېږئ چې د الله داسې بندګان شته چې د هغه له وېرې چوپ دي، نه د ګونګوالي او نه د ناتوانۍ له امله؛ حال دا چې هغوی فصیح، بلیغ، د لوړ مقام څښتنان، هوښیار او د الله پوهان دي. خو کله چې د الله عظمت یاد شي، ژبې یې بندې شي، پوستکي یې ولړزېږي، زړونه یې مات شي او عقلونه یې د الله عزوجل د تعظیم او درناوي له امله حیران شي.

کله چې له دې حالت څخه راووځي، نو د پاکو عملونو په ترسره کولو کې یو له بله مخکې کېږي؛ ځانونه له ظالمانو او ګناهکارانو سره حسابوي، حال دا چې نېکان او بې‌ګناه دي؛ او ځانونه له نیمګړو او کوتاهی کوونکو سره حسابوي، حال دا چې هوښیار او پیاوړي دي.» ایوب وویل: «الله عزوجل د کوچني او لوی په زړه کې د رحمت له لارې حکمت زرغونوي. کله چې په زړه کې راشنه شي، الله یې پر ژبه څرګندوي. حکمت یوازې د عمر او سپین‌ږیرتوب یا د اوږدې تجربې له امله نه وي.

کله چې الله یو بنده په ماشومتوب کې حکیم کړي، د حکمت خاوندانو په نظر کې یې مرتبه نه ټیټېږي؛ هغوی پر هغه د الله د عزت رڼا ویني.» بیا ایوب ترې مخ واړاوه او خپل رب ته یې په زارۍ او عاجزۍ مخه کړه او ویې ویل: «زما ربه، ما دې د څه لپاره پیدا کړی؟ کاشکې دې نه وای پیدا کړی، که دې نه خوښېدم. کاشکې مې هغه ګناه پېژندلې وای چې کړې مې ده، او هغه عمل مې پېژندلی وای چې ترسره مې کړی، څو خپل عزتمن مخ دې راڅخه اړولی دی.

کاشکې دې مړ کړی وای او له خپلو درنو پلرونو سره دې یو ځای کړی وای. مرګ زما لپاره تر دې ښه و. ایا زه د پردي لپاره پناه، د مسکین لپاره استوګنځی، د یتیم لپاره سرپرست او د کونډې لپاره پالونکی نه وم؟ اې زما معبوده، زه ستا بنده یم؛ که نېکي مې کړې، احسان ستا دی، او که بد مې کړي، سزا مې ستا په لاس کې ده.

ما د کړاو هدف او د ازمېښت نښه ګرځولی. داسې مصیبت راباندې راغلی چې که پر غره ولګېږي، د زغملو توان به ونه لري؛ نو زما کمزوری بدن به یې څنګه وزغمي؟ ستا پرېکړې زه خوار کړی یم، ستا واکمنۍ ناروغ کړی او بدن مې کمزوری کړی دی. که زما له سینې دې د هیبت پرده لرې کړې وای او ژبه دې ازاده کړې وای، څو د یوه بنده په څېر چې د خپل ځان دفاع کوي، په ډکه خوله خبرې وکړم، هیله مې لرله چې بیا به مې له دې کړاو څخه روغ کړې.

خو تا زه پرېښی یم او له ما څخه لوړ یې؛ ته مې وینې او زه دې نه وینم، زما خبره اورې او زه دې نه اورم. نه راته ګورې چې رحم راباندې وکړې، نه رانږدې کېږې او نه ما رانږدې کوې، څو خپل عذر بیان کړم، خپل برائت څرګند کړم او د خپل ځان دفاع وکړم.»

کله چې ایوب دا خبرې وکړې او ملګري یې ورسره وو، یوه ورېځ پرې سیوری شوه، تر دې چې ملګرو یې ګومان وکړ دا یو دردناک عذاب دی. بیا غږ وشو: «اې ایوبه، الله عزوجل وایي: زه درته رانږدې شوی یم، او تل درته نږدې وم. پاڅه، خپل عذر بیان کړه، خپل برائت څرګند کړه، د خپل ځان دفاع وکړه، کمربند دې ټینګ کړه او د داسې زورور په توګه ودرېږه چې له بل زورور سره مخامخ شخړه کوي، که توان لرې؛ ځکه له ما سره یوازې زما په څېر زورور مخامخ کېدای شي. اې ایوبه، خپل ځان ته دې داسې کار هیله‌من کړی چې ستا د ځواک په څېر ځواک یې نه شي ترسره کولای.

ته چېرته وې، هغه ورځ چې ځمکه مې پیدا کړه او پر بنسټونو مې کېښوده؟ ایا ته راسره وې چې څنډې یې غځوې؟ پوهېدې چې په کومه اندازه مې اندازه کړې او پر څه مې غاړې ورایښي دي؟ ایا ځمکې ستا په اطاعت اوبه پورته کړې، او که ستا په حکمت ځمکه د اوبو پوښ وګرځېده؟

ته چېرته وې، هغه ورځ چې اسمان مې په هوا کې چت کړ، نه یې له پاسه څه ساتي او نه له لاندې څه یې پورته نیسي؟ ایا د خپل حکمت په زور د هغه رڼا ګرځوې، ستوري یې روانوې او شپه او ورځ په خپل امر اړوې؟ ته چېرته وې، هغه ورځ چې سیندونه مې راوخوټول او سمندرونه مې تړلي کړل؟ ایا ستا واک د سمندر څپې تر خپلو پولو درولې، او که ستا ځواک د مېرمنو رحمونه پر خپل ټاکلي وخت پرانیستي دي؟

ته چېرته وې، هغه ورځ چې پر خاوره مې اوبه تویې کړې او لوړې غټې غرونه مې ودرول؟ پوهېږې چې پر څه مې ودرول او په کوم وزن مې تللي دي؟ ایا ستا د مټ اندازه یې پورته کولای شي؟ پوهېږې هغه اوبه چې له اسمانه مې راکوزې کړې، له کومه دي؟

یا پوهېږې چې وريځې مې له څه پیدا کړې؟ د واورو زېرمې چېرته دي؟ د ږلۍ غرونه چېرته دي؟ د شپې زېرمه چېرته ده او د ورځې زېرمه چېرته ده؟ د باد زېرمه چېرته ده؟ ونې په کومه ژبه خبرې کوي؟ د نارینه‌وو په دننه کې عقلونو چا ایښي؟ غوږونه او سترګې چا پرانیستي؟

ملائکې د چا د پاچاهۍ پر وړاندې خوارې شوې او زورواکي یې د چا په زور مغلوب کړي؟ رزقونه یې د چا په حکمت وېشلي دي؟» په دې خبرو کې یې ایوب ته د خپل قدرت ډېرې نښې یادې کړې.

ایوب وویل: «زما شان کوچنی، ژبه او عقل مې ناتوانه، او توان مې د دې چارې له ترسره کولو کم شو چې راپېښه شوې ده. اې زما معبوده، زه پوهېږم چې هر څه چې دې یاد کړل، ستا د لاس جوړښت او ستا د حکمت تدبیر دی؛ تر دې لا لوی او حیرانوونکي کارونه هم شته چې که وغواړې، ترسره کوې یې. هېڅ شی دې نه شي بې‌وسه کولای او هېڅ پټ شی درڅخه پټ نه دی. کله چې کړاو راورسېد، ما خبرې وکړې، خو ژبه مې په واک کې نه وه؛ کړاو زه خبرو ته اړ کړم.

کاشکې ځمکه راته پرانیستل شوې وای او زه پکې تللی وای، څو داسې څه مې نه وای ویلي چې زما رب پرې غوسه شي. کاشکې د سخت کړاو پر مهال، تر دې خبرو مخکې، په خپل غم کې مړ شوی وای. ما هغه مهال یوازې د دې لپاره خبرې وکړې چې ته مې عذر ومنې، او چوپ پاتې شوم چې ته راباندې رحم وکړې. یوه خبره مې له خولې تېروته؛ بیا به یې تکرار نه کړم.

لاس مې پر خوله ایښی، پر ژبه مې غاښونه ټینګ کړي او مخ مې خاورو ته لګولی دی. نن له تا څخه ستا په وړاندې پناه غواړم، د سخت کړاو پر مهال ستا په لور پناه دروړم، نو پناه راکړه؛ ستا له سزا څخه مرسته غواړم، نو مرسته راسره وکړه؛ په خپل کار کې ستا مرسته غواړم، نو مرسته راسره وکړه؛ پر تا توکل کوم، نو زما لپاره بس شه؛ ستا په مرسته ځان ساتم، نو ما وساته؛ له تا بښنه غواړم، نو ما وبښه. بیا به هېڅکله داسې کار ونه کړم چې ستا ناخوښه وي.» الله تعالی وفرمایل: «اې ایوبه، زما علم ستا په اړه نافذ شوی و، او زما رحمت زما پر غوسه مخکې شوی دی.

ما وبخښه او کورنۍ او مال دې بېرته درکړم، او د هغوی په څېر نور هم، څو د هغو کسانو لپاره نښه شې چې ما پیدا کړي، د کړاو ځپلو لپاره عبرت او د صابرانو لپاره تسلي شې. په پښه دې ځمکه ووهه؛ دا د غسل لپاره یخې اوبه او د څښلو لپاره دي، په هغو کې ستا شفا ده. د خپلو ملګرو لپاره قرباني وکړه او د هغوی بښنه وغواړه، ځکه هغوی زما په اړه نافرماني کړې ده.» ایوب پښه ووهله، چینه ورته وبهېده.

ورننووت او غسل یې وکړ؛ الله ټول کړاوونه ترې لرې کړل. بیا بهر راووت او کېناست. مېرمن یې د هغه په بستره کې لټاوه، خو ونه موند. د وارخطا ښځې په څېر په بې‌قرارۍ ګرځېده او ویې ویل: «اې د الله بنده، ایا د هغه ناروغ سړي په اړه څه پوهېږې چې دلته و؟»

هغه ورته وویل: «که یې ووینې، پېژنې به یې؟» هغې وویل: «هو، ولې به یې نه پېژنم؟» هغه موسکی شو او ویې ویل: «زه هماغه یم.» هغې د هغه په خندا وپېژاند او غېږ یې ورکړه. ابن عباس ویلي: د عبدالله په هغه ذات قسم چې د هغه روح یې په لاس کې دی، له غېږې یې لا نه وو خلاص شوی چې د دواړو ټول مال او اولادونه ورڅرګند شول.

نو دا د الله تعالی د دې وینا مانا ده: «او ایوب، کله چې خپل رب ته یې غږ وکړ: ما کړاو رارسېدلی دی.» د هغه د دعا د وخت، د «ما کړاو رارسېدلی دی» د ویلو د لامل او د کړاو د مودې په اړه اختلاف شوی دی. ابن شهاب له انس څخه په مرفوع روایت کې وایي چې ایوب اتلس کاله په کړاو کې پاتې شو. وهب ویلي: ایوب درې کاله په کړاو کې و او یوه ورځ هم ورباندې زیاته نه شوه.

کعب ویلي: ایوب اووه کاله، اووه میاشتې او اووه ورځې په کړاو کې و. حسن ویلي: ایوب اووه کاله او څو میاشتې د بني اسرائیلو د کثافاتو پر ډنډ پروت و؛ څاروي به پرې تېرېدل او له رحمة پرته، چې له هغه سره په رښتینې توګه صبر وکړ، بل هېچا ورته نه ورتلل. هغې به خواړه ورته راوړل او له ایوب سره به د الله شکر ادا کاوه، کله چې هغه شکر ادا کاوه. له دې سره سره ایوب د الله له ذکر او د ازمېښت پر صبر څخه نه ستړې کېده.

ابلیس چیغه کړه او د ځمکې له ټولو خواوو یې خپل پوځیان راټول کړل. چې راغلل، ویې پوښتل: «څه شی خپه کړی یې؟» هغه وویل: «دې بنده زه بې‌وسه کړم. ټول مال او اولاد مې ترې واخیستل، خو لا زیات صبر یې وکړ؛ بیا مې پر بدن واکمن شو، داسې زخم مې کړ چې د کثافاتو پر ډنډ پروت دی او له مېرمنې پرته یې بل څوک نه ورځي.

مرسته مې درڅخه غوښتې، څو پرې غالب شم.» هغوی وویل: «ستا هغه چلونه چې پخواني خلک دې پرې هلاک کړل، چېرته دي؟» هغه وویل: «دا ټول په ایوب کې بې‌اغېزې شول؛ مشوره راکړئ.» هغوی وویل: «ته آدم له کومې خوا د جنت له لارې واېست؟» هغه وویل: «د مېرمنې له لارې.»

هغوی وویل: «نو د ایوب د مېرمنې له لارې کار ورسره وکړه؛ هغه د هغې نافرماني نه شي کولای او له هغې پرته بل څوک ورنږدې کېږي نه.» ابلیس وویل: «سمه مو وویل.» هغه د ایوب مېرمنې ته ورغی، په داسې بڼه چې هغې ته د آدمیانو له عادي بڼې سره توپیر نه درلود، په داسې حال کې چې هغې خیرات ورکاوه. ویې ویل: «اې د الله وینځې، ستا مېړه چېرته دی؟»

هغې وویل: «هغه دی، زخمونه ګروي او څاروي یې پر بدن ګرځي.» کله چې دا خبره یې واورېده، هیله‌من شو چې ښايي هغې د بې‌صبري خبره کړې وي. نو وسوسه یې ور واچوله، پخواني نعمتونه، مال، د ایوب ښکلا او ځواني، او اوسنی کړاو یې ور په یاد کړل، او ویې ویل چې دا حالت به هېڅکله ترې لرې نه شي. حسن ویلي: هغې چیغه کړه.

کله چې هغې چیغه کړه، ابلیس پوه شو چې بې‌صبري یې کړې ده. نو یوه مېږه یې ورته راوسته او ویې ویل: «ایوب ته ووایه چې دا زما لپاره حلاله کړي؛ روغ به شي.» هغې چیغې وهلې او ایوب ته راغله: «ایوبه، تر کومه به دې رب عذابوي؟ مال چېرته دی؟

اولاد چېرته دی؟ ملګري چېرته دي؟ ستا ښه رنګ او روغ بدن چېرته دی؟ دا مېږه حلاله کړه او ارام شه.» ایوب وویل: «د الله دښمن درته راغلی او پوکی یې درکړی دی. افسوس پر تا! هغه مال، اولاد او روغتیا چې پرې ژاړې، چا راکړي وو؟» هغې وویل: «الله.»

هغه وویل: «موږ څومره موده ترې برخمن وو؟» هغې وویل: «اتیا کاله.» ویې پوښتل: «او له کله راهیسې په کړاو کې یو؟» هغې وویل: «اووه کاله او څو میاشتې.» هغه وویل: «افسوس پر تا! انصاف دې ونه کړ؛ ایا په کړاو کې دې د هوساینې په څېر اتیا کاله صبر نه شوای کولای؟

په الله قسم، که الله مې روغ کړي، سل دُرې به درکړم. تا راته امر وکړ چې د الله پرته د بل چا لپاره حلاله کړم. ستا هغه خواړه او څښاک چې ماته دې راوړل، اوس پر ما حرام دي؛ له دې وروسته به ستا له راوړلو هېڅ نه څکم. له ما لرې شه، نور دې نه وینم.» هغه مېرمن وشړله او هغې لاړه.

کله چې ایوب ولید چې خواړه، څښاک او ملګری ورسره نشته، په سجده پرېوت او ویې ویل: «زما ربه، ما کړاو رارسېدلی دی او ته تر ټولو زیات رحم کوونکی یې.» ورته وویل شول: «سر دې پورته کړه، دعا دې قبوله شوې ده. په پښه دې ځمکه ووهه.» هغه پښه ووهله، چینه راوخوټېدله او غسل یې پکې وکړ؛ د ناروغۍ هېڅ ظاهري نښه پرې پاتې نه شوه، ټولې لوېدلې او ځواني او ښکلا یې بېرته تر ټولو غوره حالت ته راوګرځېده.

بیا یې پښه ووهله او بله چینه راوخوټېدله، له هغې یې وڅښل؛ په دننه کې یې هېڅ ناروغي پاتې نه شوه. روغ راپورته شو او جامه ور واغوستل شوه. شاوخوا یې وکتل، د خپلې کورنۍ او مال له هر څه سره مخ شو، بلکې الله یې څو برابره ورزیات کړل. په الله قسم، موږ ته داسې هم ویل شوي چې د غسل له اوبو څخه د سرو زرو ملخان د هغه پر سینه والوتل؛ هغه په لاس نیول او رانږدې کول.

الله ورته وحی وکړه: «اې ایوبه، ایا ما شتمن نه کړې؟» هغه وویل: «ولې نه، خو دا ستا برکت دی؛ څوک به ستا له برکته مړېږي؟»

مېرمن یې ویل: «که مېړه مې ایستلې یم، نو څوک به یې خواړه ورکوي؟ پرېږدم یې چې له لوږې مړ شي او ورک شي، څو ځناور یې وخوري؟» بېرته ورغله، خو هلته نه هغه د کثافاتو ځای و او نه هغه حالت؛ هر څه بدل شوي وو. هغې د پخواني کثافاتو ځای ته کتل او ګرځېده او ژړل، ایوب یې ویني.

د هغه د جامو خاوند ته یې د ورنږدې کېدو او د هغه د پوښتنې کولو جرئت نه درلود. ایوب ورغږ کړ: «اې د الله وینځې، څه غواړې؟» هغې وژړل او ویې ویل: «هغه ناروغ مې غوښت، چې د کثافاتو پر ډنډ غورځول شوی و؛ نه پوهېږم ورک شوی او که څه ورپېښ شوي.» ایوب وویل: «له ما څخه دې څه شوي وو؟»

هغې وویل: «زما مېړه.» هغه وپوښتل: «که دې ولیده، پېژنې به یې؟» هغې وویل: «ایا هغه څوک چې لیدلی یې وي، نه یې پېژني؟» هغې ورته کتل، خو ترې وېرېده. بیا یې وویل: «خو هغه د روغتیا پر مهال ستا د مخلوقاتو تر ټولو ورته دی.» هغه وویل: «زه هماغه ایوب یم.

تا راته امر کړی و چې د ابلیس لپاره مېږه حلاله کړم؛ ما د الله اطاعت وکړ، د شیطان نافرماني مې وکړه او الله ته مې دعا وکړه، نو هغه ماته دا هر څه بېرته راکړل چې وینې یې.»

وهب ویلي: ایوب درې کاله په کړاو کې و. کله چې ایوب ابلیس مغلوب کړ او هغه یې پر وړاندې هېڅ نه شو کولای، نو د ایوب مېرمنې ته د یوه داسې کس په بڼه ورغی چې د انسانانو له بڼې سره یې د هډوکو، بدن او ښکلا له پلوه توپیر درلود. پر داسې سپرلۍ سپور و چې د خلکو د سپرلیو په څېر نه وه؛ ستره، ښکلې او بشپړه وه. هغې ته یې وویل: «ته د دې ناروغ سړي، ایوب، مېرمن یې؟»

هغې وویل: «هو.» ویې پوښتل: «ما پېژنې؟» هغې وویل: «نه.» هغه وویل: «زه د ځمکې معبود یم. ما ستا له مېړه سره دا کار کړی، ځکه هغه د اسمان د معبود بنده دی او ما یې پرېښی، نو زه یې غوسه کړی یم. که یوه سجده ماته وکړي، ټول پخوانی مال او اولاد به بېرته درکړم، ځکه هغه له ما سره دي.»

بیا یې هغې ته وښودل چې هغوی د هغې له لیدلو سره سم، د درې په تل کې دي. وهب ویلي: ما اورېدلي چې هغه ورته ویلي وو: «که ستا مېړه داسې خواړه وخوري چې د الله نوم پرې وانخلي، له دې کړاوه به روغ شي.» الله ښه پوهېږي. په ځینو کتابونو کې راغلي چې ابلیس هغې ته وویل: «یوه سجده ماته وکړه، مال او اولاد به دربېرته کړم او مېړه به دې روغ کړم.»

هغه ایوب ته راغله او کیسه یې ورته وکړه. ایوب وویل: «د الله دښمن راغلی او غواړي له دین څخه دې واړوي.» هغه قسم وخوړ چې که الله یې روغ کړي، سل دُرې به پرې ووهي. په همدې وخت کې یې وویل: «ما کړاو رارسېدلی دی»، یعنې له دې امله چې ابلیس د هغې د سجده کولو تمه کړې وه، د هغه بلنه یې هغې او ما ته کفر ته ورکړې وه.

بیا الله عزوجل د ایوب پر مېرمن د هغې د صبر له امله رحم وکړ، کړاو یې پرې سپک کړ او غوښتل یې چې د ایوب قسم پوره کړي. نو امر یې ورته وکړ چې د کوچنیو څانګو یوه وړه ګېډۍ، چې سل نرۍ لښتې پکې وي، واخلي او په یوه وار یې پرې ووهي، لکه الله تعالی چې فرمایلي دي: «په لاس کې دې یوه وړه ګېډۍ واخله، په هغې یې ووهه او قسم مه ماتوه» (ص: ۴۴). روایت شوی چې ابلیس یوه صندوقچه جوړه کړه، درمل یې پکې واچول او د ایوب د مېرمنې پر لاره کېناست، خلکو ته به یې درمل ورکول. د ایوب مېرمن ترې تېره شوه او ویې ویل: «یو ناروغ لرم، ایا درملنه یې کوې؟»

هغه وویل: «هو، خو هېڅ نه غواړم، یوازې دا چې کله یې روغ کړم، هغه ووایي: تا زه روغ کړم.» هغې دا خبره ایوب ته وکړه. هغه وویل: «دا ابلیس دی چې تا یې تېرباسلې.» هغه قسم وخوړ چې که الله یې روغ کړي، سل دُرې به پرې ووهي.

وهب او نورو ویلي: د ایوب مېرمن به د خلکو لپاره کار کاوه او د هغه د روزۍ لپاره به یې خواړه ورته راوړل. کله چې کړاو اوږد شو او خلک ترې ستړي شول، هېچا کار نه ورکاوه. یوه ورځ یې د خوراک لپاره څه ونه موندل، نو د سر د ویښتانو یوه څنډه یې پرې کړه او په یوه ډوډۍ یې وپلورله. ډوډۍ یې ایوب ته راوړه.

هغه وپوښتل: «ستا د ویښتانو دا برخه چېرته ده؟» هغې ورته وویل. هماغه مهال یې وویل: «ما کړاو رارسېدلی دی.» ځینو ویلي: هغه دا خبره هغه مهال وکړه چې چینجي یې زړه او ژبې ته ورنږدې شول او وېره یې درلوده چې د الله له ذکر او فکره به پاتې شي.

حبیب بن ثابت ویلي: ایوب د کړاو د لرې کولو دعا تر هغه ونه کړه چې درې پېښې ورته څرګندې شوې. لومړۍ دا چې کله یې دوه ملګري د خبر له اورېدو وروسته ورغلل او له هغه سره له دوو سترګو پرته بل څه نه وو پاتې، نو ستره پېښه یې ولیده. هغوی وویل: «که ستا له الله سره مرتبه وای، دا به نه درپېښېدل.» دویمه دا چې مېرمنې یې خواړه وغوښتل، خو د خوراک لپاره یې څه پیدا نه کړل؛ د سر د ویښتانو یوه برخه یې وپلورله او خواړه یې ورته یوړل.

درېیمه دا چې ابلیس وویل: «زه یې درملنه کوم، په دې شرط چې ووایي: تا زه روغ کړم.» ویل شوي چې ابلیس ورته وسوسه واچوله، د هغه مېرمن زنا کړې ده، نو ایوب د هغې ویښتان پرې کړل. په دې وخت کې یې صبر پای ته ورسېد، دعا یې وکړه او قسم یې وخوړ چې سل دُرې به پرې وهي. ویل شوي چې د دښمنانو له ملنډو کړاو وررسېد، تر دې چې روایت شوی ترې وپوښتل شول: «ستا په کړاو کې تر ټولو سخت څه وو؟»

هغه وویل: «د دښمنانو ملنډې.» ویل شوي چې دا یې هغه مهال وویل چې یوه چینجي یې له ورانه ولوېده؛ بېرته یې خپل ځای ته ورواچوله او ورته یې وویل: «وخورئ، الله زه ستاسې خواړه ګرځولی یم.» چینجي یې داسې وچیچله چې درد یې د چینجیو له ټولو پخوانیو چیچلو ډېر شو.

که څوک وپوښتي: الله هغه صابر بللی، حال دا چې د «ما کړاو رارسېدلی دی» او «شیطان زه په کړاو او عذاب اخته کړی یم» (ص: ۴۱) په ویلو یې شکایت او بې‌صبري ښکاره کړې؛ نو ځواب دا دی چې دا شکایت نه دی، بلکې دعا ده، او دلیل یې د الله دا وینا ده: «نو دعا مو قبوله کړه»؛ ځکه بې‌صبري دا ده چې خلکو ته شکایت وشي. الله ته شکایت کول بې‌صبري او د صبر پرېښودل نه دي، لکه یعقوب چې ویلي دي: «زه خپله فریاد او خپګان یوازې الله ته وړاندې کوم» (یوسف: ۸۶).

سفیان بن عیینه ویلي: همداراز څوک چې خلکو ته خپل شکایت څرګند کړي، خو د الله پر پرېکړه راضي وي، بې‌صبري نه کوي؛ لکه څنګه چې روایت شوی جبریل علیه السلام د ناروغۍ پر مهال نبي صلی الله علیه وسلم ته ورغی او ویې پوښتل: «څنګه یې؟» هغه وویل: «غمجن او کړاو ځپلی احساس کوم.» او کله چې عایشې وویل: «اف، سر مې درد کوي!» هغه وویل: «بلکې زما سر درد کوي.»