Айюбтың сабыры һәм доғаһы

Шәйех Әбдуррахман әс-Сәғди тәфсире

Шәйех әс-Сәғди аңлата: «Айюб күп йылдар буйы бик ауыр сирҙәр менән ауырыған, бөтә балаларын һәм мал-мөлкәтен юғалтҡан, ләкин сабырлығын һаҡлаған. Уның доғаһы — Аллаһҡа ғына зарланыуҙың, Аллаһҡа ҡаршы зарланмауҙың өлгөһө».

Имам Ибн Кәсир тәфсире

Ибн Кәсир Айюбтың һынауға дусар булыуы тарихын килтерә: «Аллаһ уның баҫалҡы доғаһына шунда уҡ яуап бирә һәм аяғы менән ергә тибергә ҡуша. Шунан шифалы шишмә урғылып сыға, уның һаулығы, ғаиләһе һәм байлығы кире ҡайта».

Әл-Багави тәфсире

«…Һәм Айюбты. Ул Раббыһына өндәште…» йәғни Раббыһына доға ҡылды.

Уның ҡайһы ваҡытта доға ҡылыуы, «Ысынлап та, миңә зарар ҡағылды…» тип әйтеүенең сәбәбе һәм һынауының дауамлылығы тураһында төрлө фекерҙәр бар.

Шиһабтан риүәйәт ителә: Әнәс Айюбтың һынауы һикһән йыл дауам иткән, тип хәбәр иткән.

Вәһб әйтте: Айюб өс йыл һынауҙа булған, артыҡ бер көн дә түгел.

Ҡәғб әйтте: Айюб ете йыл, ете ай һәм ете көн һынауҙа булған.

әл-Хәсән әйтте: Айюб Исраил тоҡомдары йәшәгән ерҙәге сүп-сар соҡоронда ете йыл һәм бер нисә ай ятҡан. Унда хайуандар йөрөгән, ә кешеләрҙән уның янына ҡатынынан башҡа бер кем дә килмәгән. Ҡатыны уға мәрхәмәт күрһәткән һәм уның хәленә сабыр иткән, был эштә ул ихлас булған. Ҡатыны уға ашарға алып килгән һәм Айюб Аллаһты маҡтағанда, үҙе лә Аллаһты маҡтаған.

Айюб был һынауҙа Аллаһты зекер итеүен һәм сабырлыҡ күрһәтеүен дауам иткән. Ашарға ла, эсергә лә, янына килеүсе дуҫы ла ҡалмағанын күргәс, Айюб Аллаһ алдында сәждәгә киткән һәм: «Эй, Раббым!» — тигән.

«…Ысынлап та, миңә зарар ҡағылды, ә Һин — мәрхәмәтлеләрҙең иң Мәрхәмәтлеһе!» Шунан уға: «Башыңды күтәр. Доғаңа яуап бирелде. Аяғың менән тип», — тип әйтелгән. Ул аяғы менән типкән, шунан шишмә бәреп сыҡҡан. Ул шул һыу менән йыуынған һәм ауырыуынан бер ниндәй ҙә эҙ ҡалмаған — барыһы ла юҡҡа сыҡҡан.

Уға йәшлеге кире ҡайтҡан, һәм ул элеккегә ҡарағанда ла күркәмерәк булған. Шунан ул тағы аяғы менән типкән, икенсе шишмә бәреп сыҡҡан һәм ул шунан һыу эскән. Шунан һуң уның тәненең эске өлөшөндә лә ауырыуы ҡалмаған. Ул һауығып, кейемдәрен кейгән.

Шунан иғтибар менән ҡарап, Аллаһтың ғаиләһен һәм мал-мөлкәтен арттырғанын күргән.

Бындай һорау тыуыуы мөмкин: Аллаһ уны сабыр тип атаған, ләкин ул: «Ысынлап та, миңә зарар ҡағылды» һәм «Ысынлап та, шайтан миңә ғазап һәм яза менән ҡағылды!» (Сад сүрәһе, 41-се аят) тип әйтеп, зарланған һәм түҙемһеҙлек күрһәткән түгелме?

Бының яуабы: был зарланыу түгел, ә доға ҡылыу. Бының дәлиле — Аллаһ Тәғәләнең: «Беҙ уға яуап бирҙек…» тигән һүҙҙәре. Түҙемһеҙлек — кешенең мәхлүккә зарланыуы, ә Аллаһҡа зарланыу түҙемһеҙлек тип тә, сабырлыҡты ташлау тип тә һаналмай. Йәғҡуб әйткәнсә: «Мин ҡайғы-хәсрәтемде бары тик Аллаһҡа ғына белдерәм…» (Йософ сүрәһе, 86-сы аят).

Суфйән бин Үәйнә әйтте: кеше кешеләргә зарын белдерһә лә, Аллаһтың тәҡдиренә риза булһа, был да сабырлыҡ булмау тип һаналмай. Бының дәлиле — Ябраил пәйғәмбәргә (Аллаһтың уға сәләме һәм рәхмәте булһын) ул ауырып ятҡанда килеп: «Хәлдәрең нисек?» — тип һорағас, пәйғәмбәрҙең (Аллаһтың уға сәләме һәм рәхмәте булһын): «Күңелем ҡайғылы, үҙемде бик борсолған итеп тоям», — тип яуап биреүе (хәҙистең бер өлөшө, әт-Тәбәрани). Шулай уҡ Ғәйшә: «Эй, башым!» — тигәс, пәйғәмбәр ҙә (Аллаһтың уға сәләме һәм рәхмәте булһын): «Юҡ! Эй, башым!» — тигән (әл-Бохари).