Khẩn cầu giữa cơn hoạn nạn

Tafsir của Sheikh Abdurrahman as-Sa'di

Nghĩa là: Hãy nhắc đến người bề tôi và vị Sứ Giả của TA, Ayyub, với lời ca ngợi và tôn vinh Người, nâng cao địa vị của Người, khi TA thử thách Người bằng một tai ương nghiêm trọng. TA thấy Người kiên nhẫn và hài lòng với TA. Đó là do Shayṭān được trao quyền tác động lên thân thể Người—như một thử thách và sự khảo nghiệm từ Allah—nên hắn thổi vào thân thể Người, khiến những vết lở loét lớn xuất hiện. Người chịu đựng như vậy trong một thời gian dài, tai ương càng thêm nặng nề; gia đình Người qua đời và tài sản của Người tiêu tan.

Thế là Người khẩn cầu Thượng Đế: “Lạy Thượng Đế, bề tôi đã bị tai ương chạm đến, còn Ngài là Đấng thương xót nhất trong những người biết thương xót.” Người cầu xin Allah bằng cách trình bày tình cảnh của bản thân, rằng tai ương đã chạm đến Người đến mức cùng cực.

Tafsir của Imam Ibn Kathir

Đấng Tối Cao thuật lại những tai ương đã giáng xuống Nabi Ayyub (cầu xin Allah ban bình an cho Người), ảnh hưởng đến tài sản, con cái và thân thể Người. Người có rất nhiều gia súc, vật nuôi và ruộng đất, đông con cái cùng những ngôi nhà đẹp đẽ. Người bị thử thách trong tất cả những điều ấy, rồi mất sạch. Sau đó, Người còn bị thử thách nơi thân thể—người ta nói rằng Người mắc bệnh phong khắp người; không còn phần nào lành lặn ngoài trái tim và cái lưỡi, nhờ đó Người tưởng nhớ Allah, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả.

Người bạn bè xa lánh, bị đưa ra một góc ngoài thành phố; không còn ai thương xót Người ngoài vợ Người, bà chăm lo cho Người. Người ta kể rằng bà lâm vào cảnh thiếu thốn nên đi làm thuê cho người khác để nuôi chồng.

Nabi ﷺ đã nói: “Những người chịu thử thách nặng nề nhất là các vị Nabi, rồi đến những người chính trực, rồi đến những người tốt nhất tiếp theo.” Trong một hadith khác, Người nói: “Một người bị thử thách tùy theo mức độ tôn giáo của mình. Nếu đức tin của người ấy vững chắc thì thử thách của người ấy sẽ tăng thêm.” Nabi của Allah, Ayyub (cầu xin Allah ban bình an cho Người), đạt đến mức kiên nhẫn tột bậc; Người trở thành tấm gương về sự kiên nhẫn.

Yazid ibn Maysarah nói: Khi Allah thử thách Ayyub (cầu xin Allah ban bình an cho Người) bằng việc mất gia đình, tài sản và con cái, chẳng còn gì cho Người, Người vẫn tưởng nhớ Allah thật tốt đẹp rồi nói: “Con ca ngợi Ngài, lạy Thượng Đế của muôn vị Thượng Đế. Ngài đã ban điều tốt lành cho con: Ngài ban cho con tài sản và con cái. Không còn ngóc ngách nào trong trái tim con mà những điều ấy chưa chiếm lấy. Rồi Ngài lấy tất cả khỏi con và làm cho trái tim con trống trải, để không còn gì ngăn cách con với Ngài.

Nếu kẻ thù của con, Iblis, biết được điều Ngài đã làm, hắn hẳn sẽ ghen tị với con.” Người kể: Iblis vô cùng bất bình trước điều ấy.

Ayyub (cầu xin Allah ban bình an cho Người) còn nói: “Lạy Thượng Đế, Ngài đã ban cho con tài sản và con cái; nhưng không một ai từng đến trước cửa nhà con để than phiền rằng con đã đối xử bất công với họ, và Ngài biết rõ điều ấy. Người ta từng trải chăn đệm cho con, nhưng con bỏ đi và tự nhủ: ‘Hỡi linh hồn, ngươi đâu được tạo ra để nằm trên những chiếc giường êm ái.’ Con chỉ từ bỏ chúng vì mong được Ngài hài lòng.” Ibn Abi Hatim thuật lại điều này.

Wahb ibn Munabbih kể một câu chuyện dài về Người. Ibn Jarir và Ibn Abi Hatim dẫn chuyện ấy với chuỗi truyền thuật từ ông; một số nhà chú giải kinh Qur’an ở thời sau cũng nhắc lại. Trong đó có những điều kỳ lạ, nên chúng tôi lược bỏ vì câu chuyện quá dài.

Có lời thuật rằng Người chịu thử thách trong thời gian dài. Các học giả bất đồng về nguyên nhân khiến Người khẩn cầu như vậy. Al-Hasan và Qatadah nói: Ayyub (cầu xin Allah ban bình an cho Người) bị thử thách bảy năm và vài tháng, nằm trên đống rác của con cháu Israel; các loài vật đi lại trên thân thể Người. Rồi Allah giải tỏa tai ương cho Người, ban cho Người phần thưởng lớn lao và lời ca ngợi tốt đẹp.

Wahb ibn Munabbih nói: Người chịu thử thách ba năm, không hơn không kém.

Al-Suddi nói: Thịt trên thân thể Ayyub rụng dần, đến nỗi chỉ còn gân và xương. Vợ Người chăm sóc, mang thức ăn đến cho Người. Khi bệnh của Người kéo dài, vợ Người nói: “Hỡi Ayyub, sao ông không cầu xin Thượng Đế để Ngài giải tỏa cho ông?” Người đáp: “Ta đã sống khỏe mạnh bảy mươi năm.

Chẳng phải chờ đợi Allah thêm bảy mươi năm nữa là điều nhỏ bé hay sao?” Bà buồn lòng rồi đi khỏi. Bà làm thuê cho người ta, mang những gì kiếm được về cho Người ăn.

Iblis đến gặp hai người đàn ông ở Palestine, vốn là bạn và anh em của Ayyub. Hắn nói với họ: “Anh em của hai người, Ayyub, đã gặp tai ương như thế này, thế này.” Hắn bảo họ đến thăm Người và mang theo rượu nho ở quê họ, vì nếu Người uống thứ ấy thì sẽ khỏi bệnh. Họ đến.

Khi nhìn thấy Người, họ bật khóc. Người hỏi: “Hai ông là ai?” Họ đáp: “Chúng tôi là hai người này, hai người kia.” Người niềm nở đón tiếp: “Chào mừng những người không bỏ rơi tôi khi tôi gặp hoạn nạn.” Họ nói: “Hỡi Ayyub, có lẽ ông đã giấu kín điều gì đó nhưng lại thể hiện điều khác, vì vậy Allah mới thử thách ông?”

Người ngẩng đầu lên trời rồi nói: “Ngài biết rõ, tôi chưa từng giấu điều gì mà lại thể hiện trái với điều đó. Thượng Đế của tôi thử thách tôi để xem tôi kiên nhẫn hay nản lòng.” Họ nói: “Hỡi Ayyub, hãy uống rượu của chúng tôi, ông sẽ khỏi bệnh.” Người nổi giận, nói: “Tên xấu xa đã đến với hai ông và bảo hai ông làm điều này phải không?

Lời nói, thức ăn và đồ uống của hai ông đều bị cấm đối với tôi.” Hai người đứng dậy rời đi.

Vợ Người ra ngoài làm thuê. Bà làm bánh cho một gia đình có đứa con nhỏ. Bà nặn một chiếc bánh, nhưng đứa trẻ đang ngủ nên gia đình không muốn đánh thức nó, bèn biếu chiếc bánh cho bà. Bà mang đến cho Ayyub. Người thấy lạ và hỏi: “Trước đây bà đâu có mang thứ này đến cho tôi.

Sao hôm nay lại có?” Bà kể chuyện. Người nói: “Có lẽ đứa trẻ đã tỉnh dậy, đòi chiếc bánh mà không thấy, nên đang khóc với gia đình và không chịu nhận thứ gì khác.” Bà nói: “Cầu xin Allah thương xót Ayyub”, rồi đưa chiếc bánh cho Người và trở về.

Sau đó, Iblis đến gặp bà dưới hình dạng một thầy thuốc và nói: “Chồng bà bệnh đã lâu. Nếu ông ấy muốn khỏi, hãy bắt một con ruồi, giết nó nhân danh một pho tượng của bộ tộc nọ; ông ấy sẽ khỏi bệnh, rồi sau đó sám hối.” Bà kể điều này với Ayyub. Người nói: “Kẻ xấu xa đã đến với bà rồi.”

Người thề rằng nếu được khỏi bệnh, Người sẽ đánh bà một trăm roi.

Bà đi khắp nơi tìm việc cho chồng, nhưng người ta không còn thuê bà. Khi tình cảnh trở nên nghiêm trọng và bà lo Ayyub sẽ đói, bà cắt một lọn tóc, đem bán cho một cô gái thuộc gia đình danh giá. Họ trả cho bà nhiều thức ăn ngon. Bà mang về cho Ayyub.

Người thấy lạ, hỏi: “Bà lấy thứ này ở đâu?” Bà đáp: “Tôi làm việc cho một số người, họ cho tôi thức ăn.” Người ăn. Hôm sau, bà lại ra ngoài tìm việc nhưng không ai thuê, nên bà cắt lọn tóc còn lại và bán cho cô gái ấy. Họ cho bà thức ăn, bà mang về cho Ayyub.

Người nói: “Thề bởi Allah, tôi sẽ không ăn cho đến khi biết thứ này từ đâu mà có.” Bà bỏ khăn trùm đầu xuống. Khi thấy đầu bà đã bị cạo tóc, Người vô cùng đau lòng. Lúc ấy, Người khẩn cầu Thượng Đế, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả: “Bề tôi đã bị tai ương chạm đến, còn Ngài là Đấng thương xót nhất trong những người biết thương xót.”

Ibn Abi Hatim nói: Cha tôi thuật lại với chúng tôi; Musa ibn Isma‘il thuật lại với chúng tôi; Hammad thuật lại với chúng tôi; Abu ‘Imran al-Jawni thuật lại từ Nawf al-Bikali rằng con Shayṭān đã tác động đến Ayyub có tên là “Saut”. Vợ Ayyub thường nói: “Hãy cầu xin Allah chữa lành cho ông.” Nhưng Người vẫn không cầu xin, cho đến khi một nhóm người thuộc con cháu Israel đi ngang qua. Một người trong số họ nói với người kia: “Ayyub gặp phải tai ương này chỉ vì đã phạm một tội lỗi lớn.”

Lúc ấy, Người mới nói: “Lạy Thượng Đế, bề tôi đã bị tai ương chạm đến, còn Ngài là Đấng thương xót nhất trong những người biết thương xót.”

Cha tôi thuật lại với chúng tôi; Abu Salamah thuật lại với chúng tôi; Jarir ibn Hazim thuật lại từ ‘Abdullah ibn ‘Ubayd ibn ‘Umayr rằng Ayyub (cầu xin Allah ban bình an cho Người) có hai người anh em. Một ngày nọ, họ đến thăm nhưng không thể đến gần Người vì mùi từ thân thể Người. Họ đứng từ xa. Một người nói với người kia: “Nếu Allah biết Ayyub có điều tốt lành thì Ngài đã không thử thách ông bằng chuyện này.”

Ayyub đau lòng vì lời họ nói hơn bất cứ điều gì trước đó. Người nói: “Lạy Allah, nếu Ngài biết rằng chưa bao giờ con qua đêm no bụng trong khi biết có người đói ở đâu đó, xin hãy xác nhận điều ấy cho con.” Từ trời có lời xác nhận, và hai người kia nghe thấy. Rồi Người nói: “Lạy Allah, nếu Ngài biết rằng con chưa bao giờ có hai chiếc áo trong khi biết có người trần trụi ở đâu đó, xin hãy xác nhận điều ấy cho con.”

Từ trời có lời xác nhận, và hai người kia nghe thấy. Người nói: “Lạy Allah, vì uy quyền của Ngài!” rồi phủ phục xuống. Sau đó Người nói: “Lạy Allah, vì uy quyền của Ngài, con sẽ không ngẩng đầu lên cho đến khi Ngài giải tỏa tai ương cho con.” Người chưa kịp ngẩng đầu thì tai ương đã được giải tỏa.

Ibn Abi Hatim cũng thuật lại câu chuyện này qua một đường truyền khác, dưới dạng hadith được quy cho Nabi ﷺ, với nội dung tương tự. Ông nói: Yunus ibn ‘Abd al-A‘la thuật lại với chúng tôi; Ibn Wahb thuật lại với chúng tôi; Nafi‘ ibn Yazid thuật lại từ ‘Uqayl, từ al-Zuhri, từ Anas ibn Malik rằng Sứ Giả của Allah ﷺ nói: “Nabi của Allah, Ayyub, chịu tai ương suốt mười tám năm. Người thân và người xa đều ruồng bỏ ông, trừ hai người anh em thân thiết nhất. Sáng chiều họ đều đến thăm ông.

Một người nói với bạn mình: ‘Thề bởi Allah, Ayyub đã phạm một tội lỗi mà chưa ai trên đời phạm phải.’ Người kia hỏi: ‘Tội gì?’ Ông ta đáp: ‘Suốt mười tám năm Allah không thương xót ông mà giải tỏa điều ông đang chịu.’ Khi hai người đến thăm, người ấy không kiềm được nên nói điều đó với Ayyub.

Người đáp: ‘Tôi không hiểu ông nói gì. Nhưng Allah, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả, biết rằng tôi thường đi ngang hai người đang tranh cãi, rồi họ nhắc đến Allah. Tôi trở về nhà và chuộc lỗi thay cho họ, vì tôi không muốn họ nhắc đến Allah mà không đúng sự thật.’” Người kể tiếp: Ayyub đi ra ngoài để giải quyết nhu cầu; khi Người xong việc, vợ Người nắm tay dìu Người trở về.

Một hôm, bà chậm đến. Tại nơi ấy, Allah mặc khải cho Ayyub: “Hãy đạp chân xuống đất. Đây là nước mát để tắm rửa và uống.” Hadith này được quy lên Nabi ﷺ theo một đường truyền rất lạ.

Ibn Abi Hatim nói: Cha tôi thuật lại với chúng tôi; Musa ibn Isma‘il thuật lại với chúng tôi; Hammad thuật lại với chúng tôi; ‘Ali ibn Zayd thuật lại từ Yusuf ibn Mihran, từ Ibn ‘Abbas rằng Allah mặc cho Ayyub một bộ y phục từ Thiên Đàng. Ayyub lánh ra ngồi một góc. Vợ Người đến mà không nhận ra Người, rồi hỏi: “Hỡi người bề tôi của Allah, người bệnh từng ở đây đâu rồi? Có lẽ chó hoặc sói đã tha ông ấy đi?”

Bà trò chuyện với Người một lúc. Người nói: “Khốn cho bà! Tôi chính là Ayyub.” Bà đáp: “Hỡi người bề tôi của Allah, ông đang chế giễu tôi sao?” Người nói: “Khốn cho bà! Tôi là Ayyub; Allah đã phục hồi thân thể tôi.” Ibn ‘Abbas cũng nói rằng tài sản và con cái của Người được trả lại trước mắt Người, còn được ban thêm tương đương như vậy.

Wahb ibn Munabbih nói: Allah mặc khải cho Ayyub: “TA đã trả lại gia đình và tài sản của ngươi, lại ban thêm tương đương như vậy. Hãy tắm bằng dòng nước này, vì trong đó có sự chữa lành cho ngươi. Hãy dâng lễ vật thay cho vợ ngươi và xin tha thứ cho những người bạn của ngươi, vì họ đã xúc phạm TA qua ngươi.” Ibn Abi Hatim thuật lại điều này.

Cũng chính Ibn Abi Hatim thuật lại: Abu Zur‘ah thuật lại với chúng tôi; ‘Amr ibn Marzuq thuật lại với chúng tôi; Hammam thuật lại từ Qatadah, từ al-Nadr ibn Anas, từ Bashir ibn Nahik, từ Abu Hurayrah, từ Nabi ﷺ rằng Người nói: “Khi Allah chữa lành cho Ayyub, Ngài làm mưa xuống một đàn châu chấu bằng vàng. Ayyub lấy tay gom chúng bỏ vào áo.” Người còn kể: “Có lời hỏi Người: ‘Hỡi Ayyub, ông vẫn chưa thấy đủ sao?’ Người đáp: ‘Lạy Thượng Đế, ai có thể thấy đủ trước lòng thương xót của Ngài?’”

Nguyên bản hadith này có trong hai bộ Ṣaḥīḥ [Ṣaḥīḥ al-Bukhārī và Ṣaḥīḥ Muslim], và sẽ được nhắc đến ở một chỗ khác.

Hãy đưa thứ ấy đến cho Người. Bà đi đến, đến bậc thềm của nhóm người thì một con cừu của họ húc bà. Bà nói: “Ayyub, kẻ phạm lỗi, khốn khổ thay!” Khi bà lên đến nơi, đứa trẻ đã tỉnh dậy, đang đòi chiếc bánh và khóc với gia đình nó; còn đoạn văn được truyền lại tiếp tục như vậy.

Tafsir của al-Baghawi

Lời phán của Đấng Tối Cao: “Và Ayyub, khi Người khẩn cầu Thượng Đế của mình” nghĩa là Người cầu xin Thượng Đế. Wahb ibn Munabbih nói: Ayyub, cầu xin Allah ban bình an cho Người, là một người thuộc dân La Mã; Người là Ayyub, con trai của Amus, con trai của Razikh, con trai của Rum, con trai của ‘Is, con trai của Ishaq, con trai của Ibrahim. Mẹ Người thuộc dòng dõi Lut, con trai của Haran. Allah đã chọn Người, ban cho Người thiên khải và mở rộng cuộc sống trần gian cho Người.

Người sở hữu toàn bộ vùng Bathaniyyah thuộc xứ Sham, cả đồng bằng lẫn núi non; Người có đủ mọi loại tài sản: bò, lạc đà, cừu, ngựa và lừa, nhiều đến mức không ai có được số lượng và lực lượng hơn Người. Người có năm trăm mảnh đất canh tác, mỗi mảnh có một trăm người làm công; mỗi người làm công có vợ con và tài sản. Mỗi mảnh đất có một con lừa chở dụng cụ, mỗi con lừa lại có từ hai, ba, bốn, năm con non hoặc hơn. Allah, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả, ban cho Người gia đình và con cái gồm nam lẫn nữ.

Người chính trực, kính sợ Allah, thương xót người nghèo; Người cho người nghèo ăn, chu cấp cho góa phụ và trẻ mồ côi, tiếp đãi khách và giúp đỡ khách lỡ đường. Người biết ơn các ân huệ của Allah và chu toàn quyền lợi mà Allah dành cho Ngài. Kẻ thù của Allah, Iblis, không thể khiến Người mắc phải sự tự mãn, lơ là và bận tâm với việc đời như những người giàu có khác.

Người có ba người bạn tin tưởng và xác nhận lời Người: một người Yemen tên là al-Yaqin, và hai người cùng thành phố, một người tên Yaladd, người kia tên Safir. Họ đều đã đứng tuổi. Iblis vốn không bị ngăn cản khỏi bất cứ tầng trời nào, có thể đứng ở bất cứ nơi nào hắn muốn, cho đến khi Allah đưa ‘Isa lên trời; khi ấy hắn bị ngăn khỏi bốn tầng trời. Khi Muhammad ﷺ được cử đến, hắn bị ngăn khỏi ba tầng trời còn lại.

Iblis nghe các thiên thần đáp lời nhau khi cầu phúc cho Ayyub, vào lúc Allah nhắc đến Người và ca ngợi Người. Ghen ghét và oán hận trỗi dậy trong hắn. Hắn nhanh chóng bay lên, đến nơi hắn thường đứng trên trời rồi nói: “Lạy Thượng Đế của con, con đã xem xét tình trạng người bề tôi Ayyub của Ngài và thấy ông ta là một bề tôi được Ngài ban ân, nên biết ơn Ngài; được Ngài ban sức khỏe, nên ca ngợi Ngài. Nếu Ngài thử thách ông ta bằng cách lấy đi những gì Ngài đã ban, ông ta sẽ thay đổi khỏi lòng biết ơn và sự thờ phượng Ngài, rồi rời bỏ sự vâng phục Ngài.”

Allah phán: “Hãy đi đi, TA đã trao cho ngươi quyền đối với tài sản của nó.” Kẻ thù của Allah, Iblis, lao xuống đất, tập hợp những tên jinn hung dữ và những tên Shayṭān ngỗ nghịch, rồi hỏi: “Các ngươi có sức mạnh gì? Ta được trao quyền đối với tài sản của Ayyub. Đây là tai họa khủng khiếp, một thử thách mà những người đàn ông không thể chịu đựng nổi.”

Một tên jinn trong đám Shayṭān nói: “Tôi có sức mạnh để biến thành một cơn lốc lửa, thiêu rụi mọi thứ tôi đi qua.” Iblis bảo nó: “Hãy đến chỗ lạc đà và những người chăn lạc đà.” Nó đến khi lạc đà đang cúi đầu yên ổn trên đồng cỏ. Mọi người không kịp nhận ra thì một cơn lốc lửa đã bùng lên từ dưới đất; không ai đến gần được mà không bị thiêu.

Nó đốt sạch lạc đà và những người chăn chúng. Kẻ thù của Allah, Iblis, sau đó hiện ra với vẻ ngoài xấu xí, cưỡi một con lạc đà, đến chỗ Ayyub lúc Người đang đứng cầu nguyện. Hắn nói: “Hỡi Ayyub, một ngọn lửa đã ập đến đàn lạc đà của ông, thiêu rụi chúng và tất cả những ai ở đó; chỉ mình tôi thoát được.” Ayyub đáp: “Xin ca ngợi Allah, Đấng đã ban chúng cho tôi và cũng lấy chúng đi.

Từ xưa đến nay, tôi vẫn chuẩn bị cho tài sản và bản thân mình đối diện với sự tiêu tan.” Iblis nói: “Thượng Đế của ông đã giáng lửa từ trời xuống thiêu chúng.” Người ta kinh ngạc, ngơ ngác. Có người nói: “Ayyub chẳng thờ phụng điều gì cả; ông ta chỉ sống trong ảo tưởng.”

Người khác nói: “Nếu Thượng Đế của Ayyub có thể làm được điều gì thì hẳn Ngài đã ngăn chặn chuyện này.” Người khác nữa nói: “Chính Ngài đã làm vậy để khiến kẻ thù của ông vui mừng và bạn bè ông đau khổ.” Ayyub nói: “Xin ca ngợi Allah, khi Ngài ban cho tôi cũng như khi Ngài lấy đi. Tôi đã ra khỏi bụng mẹ trần truồng, sẽ trở về lòng đất trần truồng và sẽ được đưa đến trước Allah trần truồng.

Ngươi không có quyền vui mừng khi Allah cho ngươi mượn thứ gì đó, rồi buồn phiền khi Ngài thu hồi món đồ Ngài đã cho mượn. Allah xứng đáng hơn ngươi với những gì thuộc về ngươi và những gì Ngài đã ban cho ngươi. Nếu Allah biết nơi ngươi điều tốt lành, Ngài đã chuyển linh hồn ngươi đi cùng những linh hồn kia, và ngươi đã trở thành một vị tử đạo. Nhưng Ngài biết điều xấu nơi ngươi nên đã để ngươi sống.”

Iblis trở về với đồng bọn, thất bại và nhục nhã. Hắn hỏi họ: “Các ngươi có sức mạnh gì? Ta vẫn chưa lay chuyển được trái tim ông ta.” Một tên jinn nói: “Tôi có sức mạnh để hét lên một tiếng mà không sinh vật nào nghe được mà còn giữ được linh hồn.”

Iblis bảo: “Hãy đến chỗ cừu và những người chăn cừu.” Nó đi vào giữa đàn rồi hét lên; tất cả cừu ngã chết, còn những người chăn cừu cũng chết. Sau đó, Iblis hóa thành người quản lý đàn cừu, đến chỗ Ayyub lúc Người đang cầu nguyện và nói những điều tương tự như trước. Ayyub đáp lại như lần trước.

Iblis trở về với đồng bọn và hỏi: “Các ngươi có sức mạnh gì? Ta vẫn chưa lay chuyển được trái tim Ayyub.” Một tên jinn nói: “Tôi có sức mạnh để biến thành một trận gió dữ, cuốn phăng mọi thứ đi qua.” Iblis bảo: “Hãy đến chỗ những người cày ruộng và mùa màng.”

Nó đi đến đó; mọi người chưa kịp nhận ra thì một trận gió dữ đã nổi lên, cuốn sạch mọi thứ, như thể chưa từng có gì ở đó. Iblis hóa thành người quản lý ruộng đất, đến chỗ Ayyub đang đứng cầu nguyện và nói những điều trước đó. Ayyub đáp lại như lần đầu. Mỗi khi tài sản nào của Người bị phá hủy, Người đều ca ngợi Allah, tán dương Ngài thật tốt đẹp, hài lòng với định mệnh Ngài đã an bài và tự chuẩn bị để kiên nhẫn trước tai ương, cho đến khi chẳng còn gì thuộc về Người.

Khi Iblis thấy mình đã làm tiêu tan tài sản của Người, hắn bay lên trời và nói: “Lạy Thượng Đế, Ayyub nghĩ rằng Ngài chỉ ban tài sản cho ông ta vì đã ban cho ông ta con cái. Ngài sẽ lại ban tài sản cho ông ta. Vậy Ngài có trao cho con quyền đối với con cái ông ta không? Đây mới là tai họa mà trái tim người ta không thể chịu nổi.”

Allah phán: “Hãy đi đi, TA đã trao cho ngươi quyền đối với con cái nó.” Kẻ thù của Allah lao xuống, đến chỗ các con của Ayyub khi họ đang ở trong cung điện. Hắn làm cho cung điện rung chuyển cho đến khi nền móng sụp đổ, rồi làm các bức tường va đập vào nhau và ném gỗ đá vào họ. Sau khi hành hạ họ đủ cách, hắn nâng cung điện lên rồi lật úp nó, khiến họ chúc đầu xuống.

Hắn đến chỗ Ayyub, hóa thành người thầy từng dạy các con Người sự khôn ngoan; mặt hắn bị thương, trầy xước, máu và óc chảy ra. Hắn báo tin: “Giá như ông thấy các con mình đã bị hành hạ và lật úp thế nào, đầu chúc xuống, máu và óc chảy ra; giá như ông thấy bụng chúng bị xé toạc, ruột gan văng tung tóe, trái tim ông hẳn sẽ tan nát.” Hắn cứ nói những điều như vậy cho đến khi Ayyub mềm lòng, bật khóc, rồi vốc một nắm đất đặt lên đầu và nói: “Ước gì mẹ tôi đã không sinh ra tôi.” Iblis nhân cơ hội ấy, vui mừng bay lên trời báo tin rằng Ayyub đã nản lòng.

Nhưng Ayyub chẳng bao lâu sau đã tỉnh ngộ, nhận ra điều mình vừa làm và cầu xin tha thứ. Các thiên thần đồng hành với Người bay lên trời báo tin Người đã ăn năn; sự ăn năn của Người đến với Allah trước, còn Allah vốn biết rõ mọi điều. Iblis đứng đó trong nhục nhã rồi nói: “Lạy Thượng Đế, tài sản và con cái không khiến Ayyub quá đau lòng vì ông ta nghĩ Ngài sẽ ban lại cho ông ta. Ngài có trao cho con quyền đối với thân thể ông ta không?”

Allah, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả, phán: “Hãy đi đi, TA đã trao cho ngươi quyền đối với thân thể nó, nhưng ngươi không có quyền đối với cái lưỡi và trái tim nó.” Allah vốn biết rõ về Người; Ngài chỉ cho Iblis quyền ấy vì lòng thương xót dành cho Người, để phần thưởng của Người thêm lớn lao, và Người trở thành bài học cho những người kiên nhẫn, lời nhắc nhở cho những người thờ phượng khi họ gặp tai ương, để họ noi gương Người về sự kiên nhẫn và hy vọng phần thưởng. Kẻ thù của Allah lao xuống thật nhanh, thấy Ayyub đang phủ phục.

Hắn vội ra tay trước khi Người ngẩng đầu lên, đến trước mặt Người và thổi vào lỗ mũi Người. Cơ thể Người bùng cháy; những mụn nước như bầu vú cừu nổi lên khắp người, từ đầu đến chân. Người ngứa ngáy, cào bằng móng tay cho đến khi chúng rụng hết; rồi dùng vải thô ráp cọ xát, khiến da rách; sau đó lại cọ bằng mảnh gốm và đá nhám. Người cứ cào mãi cho đến khi thịt bị hoại tử, rách nát, biến dạng và bốc mùi.

Dân làng đưa Người ra ngoài, đặt Người trên một đống rác và dựng cho Người một mái che. Tất cả tạo vật đều xa lánh Người, ngoại trừ vợ Người là Rahmah, con gái Afrathim, con trai Yusuf, con trai Ya‘qub. Bà thường xuyên đến thăm, mang những thứ cần thiết cho Người và luôn ở bên Người.

Khi ba người bạn của Người là Yaqin, Yaladd và Safir thấy tai ương Allah giáng xuống Người, họ nghi ngờ Người rồi xa lánh, dù không từ bỏ tôn giáo của mình. Khi tai ương kéo dài, họ đến gặp Người, trách móc và nói: “Hãy ăn năn với Allah về tội lỗi mà ông đã bị trừng phạt vì nó.” Có một chàng trai trẻ có mặt cùng họ; anh tin tưởng Ayyub và xác nhận lời Người. Anh nói: “Hỡi những người lớn tuổi, các ông đã lên tiếng, và tuổi tác khiến các ông xứng đáng nói trước tôi.

Nhưng các ông đã bỏ qua lời nói hay hơn lời mình nói, ý kiến đúng đắn hơn ý kiến mình đưa ra và cách xử sự tốt đẹp hơn việc mình làm. Ayyub có quyền và những điều ràng buộc giữa ông ấy với các ông lớn hơn điều các ông vừa nói. Hỡi những người lớn tuổi, các ông có biết mình đã xâm phạm quyền của ai, xúc phạm sự tôn nghiêm của ai, và chê bai, buộc tội người nào không? Chẳng phải các ông biết Ayyub là Nabi của Allah, người được Allah chọn lựa và ưu ái nhất trong số tạo vật của Ngài trên mặt đất cho đến ngày nay sao?

Các ông không biết, và Allah cũng không cho các ông biết, rằng từ ngày Allah ban cho ông ấy những gì Ngài đã ban cho đến hôm nay, ông ấy đã làm điều gì khiến Allah giận dữ; cũng không có bằng chứng nào cho thấy Allah đã lấy đi điều gì trong sự tôn quý mà Ngài ban cho ông ấy; cũng không có bằng chứng rằng suốt thời gian các ông đồng hành với ông ấy, ông ấy đã nói điều gì không đúng về Allah. Nếu tai ương khiến các ông coi thường ông ấy và hạ thấp ông ấy trong mắt mình, thì các ông biết rằng Allah thử thách những người có đức tin, những người chân thật, các vị tử đạo và những người chính trực.

Thử thách ấy không chứng tỏ rằng Ngài giận họ hay coi khinh họ; trái lại, đó là vinh dự và sự lựa chọn dành cho họ. Ngay cả nếu Ayyub không có địa vị cao như vậy trước Allah mà chỉ là một người anh em các ông yêu quý vì tình bạn, thì người điềm tĩnh cũng không nên quay lưng với anh em mình khi họ gặp hoạn nạn, cũng không nên trách móc họ vì tai ương, hay chê bai điều mình không biết khi họ đang đau khổ và buồn phiền. Người ấy nên thương xót, cùng khóc với họ, cầu xin tha thứ cho họ, buồn vì nỗi buồn của họ và chỉ dẫn họ đến những điều đúng đắn.

Người không biết điều này chẳng phải là người điềm tĩnh hay khôn ngoan. Vì Allah, hỡi những người lớn tuổi, sự vĩ đại và uy nghiêm của Allah, cùng việc tưởng nhớ cái chết, đáng lẽ phải làm lưỡi các ông im bặt và khiến trái tim các ông tan vỡ! Các ông không biết Allah có những người bề tôi mà sự kính sợ Ngài khiến họ im lặng, dù họ không hề câm lặng hay vụng lời sao? Họ là những người hùng biện, thông tuệ, cao quý và hiểu biết về Allah.

Nhưng khi nhớ đến sự vĩ đại của Allah, lưỡi họ như bị cắt đứt, da họ nổi gai ốc, trái tim họ tan vỡ và trí óc họ bối rối vì kính sợ và tôn vinh Allah, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả. Khi họ tỉnh lại, họ vội vã đến với Allah bằng những việc làm tốt đẹp; họ tự coi mình là những kẻ bất công, phạm lỗi, thiếu sót và lơ là, dù thực ra họ là những người chính trực, vô tội, khôn ngoan và mạnh mẽ.” Ayyub nói: “Allah, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả, gieo sự khôn ngoan vào trái tim người trẻ lẫn người già bằng lòng thương xót. Khi sự khôn ngoan nảy mầm trong trái tim, Allah khiến nó bộc lộ trên lưỡi.

Sự khôn ngoan không nhất thiết đến từ tuổi tác, tóc bạc hay trải nghiệm lâu dài. Nếu Allah ban cho một người sự khôn ngoan từ thuở nhỏ, địa vị của người ấy không hề suy giảm trước những người khôn ngoan; họ thấy ánh sáng phẩm giá từ Allah nơi người ấy.” Ayyub quay khỏi họ, hướng về Thượng Đế, khẩn cầu và tha thiết cầu xin Ngài: “Lạy Thượng Đế, vì sao Ngài tạo dựng con? Ước gì Ngài đã không tạo dựng con, vì Ngài đã ghét con.

Ước gì con biết được tội lỗi mình đã phạm và việc làm nào khiến Ngài quay gương mặt cao quý khỏi con. Giá như Ngài làm con chết và đưa con về với tổ tiên cao quý của con, cái chết đã tốt hơn cho con. Chẳng phải con từng là nơi trú ngụ của người xa lạ, chốn nương tựa cho người nghèo, người bảo hộ trẻ mồ côi và người chăm lo cho góa phụ sao? Lạy Thượng Đế, con là bề tôi của Ngài; nếu con làm điều tốt thì đó là ân huệ của Ngài, nếu con làm điều xấu thì hình phạt nằm trong tay Ngài.

Ngài đã đặt con làm mục tiêu và thành đối tượng của thử thách. Tai ương đã giáng xuống con; nếu đặt lên một ngọn núi, nó cũng không chịu nổi, vậy thân thể yếu đuối của con làm sao gánh nổi? Chính định mệnh của Ngài đã hạ thấp con; quyền năng của Ngài đã làm con đau yếu và thân thể con gầy mòn. Giá như Thượng Đế của con lấy đi sự kính sợ trong lồng ngực con và tháo lưỡi con ra, để con nói hết những điều một người bề tôi cần nói nhằm biện hộ cho mình, con đã hy vọng rằng Ngài sẽ chữa lành điều đang xảy ra với con.

Nhưng Ngài đã bỏ mặc con và tránh xa con; Ngài nhìn thấy con mà con không nhìn thấy Ngài, Ngài nghe con mà con không nghe Ngài. Ngài không nhìn đến con để thương xót con, không đến gần con, cũng không cho con đến gần Ngài để trình bày lời biện hộ, tuyên bố mình vô tội và tự bảo vệ.” Khi Ayyub nói vậy, các bạn của Người đang ở bên cạnh. Một đám mây che phủ Người đến nỗi họ nghĩ đó là một hình phạt đau đớn.

Rồi có tiếng gọi: “Hỡi Ayyub, Allah, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả, phán: TA đã đến gần ngươi; TA luôn ở gần ngươi. Hãy đứng dậy, trình bày lời biện hộ, tuyên bố mình vô tội và tự bảo vệ. Hãy thắt chặt thắt lưng, đứng lên như một kẻ hùng mạnh tranh tụng với một kẻ hùng mạnh. Ngươi có thể làm được không?

Chỉ một kẻ hùng mạnh như TA mới xứng đáng tranh tụng với TA. Ngươi đã tự mong đợi nơi mình điều mà sức lực của ngươi không thể đạt tới. Ngươi ở đâu khi TA tạo dựng trái đất và đặt nền móng cho nó? Ngươi có ở cùng TA, dang tay đo đạc nó không?

Ngươi có biết TA định lượng nó bằng bao nhiêu và đặt các bờ rìa của nó trên điều gì không? Có phải trái đất mang nước nhờ sự vâng phục của ngươi, hay nhờ trí khôn ngoan của ngươi mà trái đất trở thành tấm phủ cho nước? Ngươi ở đâu khi TA dựng bầu trời làm mái vòm lơ lửng giữa không trung, không treo vào điểm tựa nào từ trên và cũng không cần vật chống đỡ từ dưới? Trí khôn ngoan của ngươi có thể khiến ánh sáng của nó chuyển động, làm các vì sao vận hành, hay khiến ngày đêm luân phiên theo ý ngươi không?

Ngươi ở đâu khi TA làm sông ngòi tuôn chảy và biển cả đầy nước? Quyền lực của ngươi đã giữ sóng biển trong ranh giới của nó sao? Hay sức mạnh của ngươi đã mở các tử cung khi đến kỳ sinh nở? Ngươi ở đâu khi TA đổ nước xuống đất và dựng những ngọn núi cao chót vót?

Ngươi biết TA đặt chúng trên thứ gì và cân chúng bằng quả cân nào không? Ngươi có cánh tay nào đủ sức nâng chúng không? Ngươi có biết nước TA đổ từ trời xuống đến từ đâu, mây được tạo ra từ gì, kho tuyết ở đâu, núi mưa đá ở đâu, kho ban đêm và ban ngày ở đâu, kho gió ở đâu không? Cây cối nói bằng ngôn ngữ nào?

Ai đặt trí tuệ trong lòng người? Ai mở tai và mắt? Ai khiến các thiên thần phục tùng quyền thống trị của Ngài, khuất phục những kẻ bạo ngược bằng quyền uy của Ngài và phân chia bổng lộc bằng sự khôn ngoan của Ngài?” Ngài kể cho Ayyub nhiều điều về những dấu hiệu quyền năng của Ngài.

Ayyub nói: “Thân phận con nhỏ bé; lưỡi và trí óc con đều bất lực; sức lực con yếu đuối trước điều Ngài đang chất vấn con. Lạy Thượng Đế, con biết mọi điều Ngài vừa nhắc đến đều là công trình do tay Ngài tạo nên và do sự khôn ngoan của Ngài sắp đặt; những điều khác còn vĩ đại và kỳ diệu hơn nữa, nếu Ngài muốn thực hiện, Ngài không bất lực trước bất cứ điều gì, cũng chẳng có điều kín đáo nào khuất khỏi Ngài. Khi tai ương giáng xuống, lạy Thượng Đế, con đã nói ra mà không làm chủ được lưỡi mình; chính tai ương khiến con lên tiếng. Ước gì đất nứt ra để con rơi vào đó và không nói điều gì khiến Thượng Đế giận dữ.

Ước gì con đã chết vì nỗi đau trong lúc tai ương nặng nề nhất, trước khi nói những điều ấy. Con chỉ nói để Ngài tha thứ cho con; con im lặng để Ngài thương xót con. Một lời đã lỡ khỏi miệng con, con sẽ không lặp lại. Con đặt tay lên miệng, cắn chặt lưỡi và áp má xuống đất.

Hôm nay, con tìm nơi nương náu nơi Ngài để tránh Ngài; con cầu xin Ngài che chở khỏi tai ương cùng cực, xin Ngài cứu giúp con khỏi hình phạt của Ngài; con nhờ Ngài giúp đỡ trong việc của con, xin Ngài giúp con; con phó thác nơi Ngài, xin Ngài chăm lo cho con; con bám chặt vào Ngài, xin Ngài bảo vệ con; con cầu xin Ngài tha thứ, xin Ngài tha thứ cho con. Con sẽ không tái phạm điều gì khiến Ngài không hài lòng.” Allah phán: “Hỡi Ayyub, tri thức của TA đã định trước điều ấy nơi ngươi, và lòng thương xót của TA đã đi trước cơn giận của TA.

TA đã tha thứ cho ngươi, trả lại gia đình và tài sản cho ngươi, lại ban thêm tương đương như vậy, để ngươi trở thành một dấu hiệu cho những gì TA đã tạo dựng, một bài học cho người gặp hoạn nạn và niềm an ủi cho những người kiên nhẫn. Hãy đạp chân xuống đất; đây là nước mát để tắm và uống, trong đó có sự chữa lành cho ngươi. Hãy dâng lễ vật thay cho các bạn của ngươi và cầu xin tha thứ cho họ, vì họ đã xúc phạm TA qua ngươi.” Người đạp chân xuống, một dòng suối phun trào.

Người bước vào đó tắm, Allah chữa lành mọi tai ương trên thân thể Người. Người bước ra rồi ngồi xuống. Vợ Người đi tìm Người ở chỗ nằm nhưng không thấy, liền hoảng hốt đi đi lại lại, rồi hỏi: “Hỡi người bề tôi của Allah, ông có biết người bệnh từng ở đây không?” Người hỏi: “Bà có nhận ra ông ấy nếu nhìn thấy không?”

Bà đáp: “Có chứ, sao tôi lại không nhận ra ông ấy?” Người mỉm cười. Nhận ra tiếng cười của Người, bà ôm chầm lấy Người. Ibn ‘Abbas nói: “Thề bởi Đấng nắm linh hồn của ‘Abdullah trong tay Ngài, trước khi bà rời vòng tay ôm Người, mọi tài sản và con cái của hai người đã đi ngang qua họ.”

Đó là ý nghĩa lời phán của Allah: “Và Ayyub, khi Người khẩn cầu Thượng Đế của mình: ‘Bề tôi đã bị tai ương chạm đến…’”

Các học giả bất đồng về thời điểm Người khẩn cầu, nguyên nhân khiến Người nói “Bề tôi đã bị tai ương chạm đến” và thời gian Người chịu thử thách. Ibn Shihab thuật lại từ Anas, quy lời lên Nabi ﷺ, rằng Ayyub chịu thử thách mười tám năm. Wahb nói: Người chịu thử thách ba năm, không hơn một ngày. Ka‘b nói: Ayyub chịu thử thách bảy năm, bảy tháng và bảy ngày.

Al-Hasan nói: Ayyub nằm trên đống rác của con cháu Israel bảy năm và vài tháng; các loài vật đi lại trên Người. Không ai đến gần Người ngoài Rahmah, người kiên nhẫn chân thành ở bên Người, mang thức ăn cho Người và cùng Người ca ngợi Allah khi Người ca ngợi Ngài. Ayyub không ngừng tưởng nhớ Allah và kiên nhẫn trước thử thách của Ngài.

Iblis hét lên, triệu tập binh lính từ khắp nơi trên mặt đất. Khi họ tụ họp, họ hỏi: “Điều gì khiến ngài buồn bực?” Hắn đáp: “Tên bề tôi này làm ta bất lực. Ta đã lấy hết tài sản và con cái của hắn, nhưng hắn chỉ càng kiên nhẫn.

Rồi ta được trao quyền trên thân thể hắn, khiến hắn thành một vết lở nằm trên đống rác, không ai đến gần ngoài vợ hắn. Ta cần các ngươi giúp đối phó với hắn.” Họ hỏi: “Mưu kế đã khiến bao người trước kia bị hủy diệt của ngài đâu rồi?” Hắn đáp: “Tất cả đều thất bại trước Ayyub.

Hãy cho ta lời khuyên.” Họ nói: “Hãy nhớ cách ngài tiếp cận Adam, khiến ông ấy rời khỏi Thiên Đàng.” Hắn đáp: “Ta đã tiếp cận ông ấy qua vợ ông ấy.” Họ nói: “Vậy hãy xử lý Ayyub qua vợ hắn. Hắn không thể bất tuân bà ấy, và ngoài bà ấy ra chẳng ai đến gần hắn.” Hắn nói: “Các ngươi nói đúng.”

Iblis đến chỗ vợ Người khi bà đang bố thí, hiện ra dưới hình dạng một người đàn ông và hỏi: “Hỡi nữ bề tôi của Allah, chồng bà đâu?” Bà đáp: “Ông ấy ở kia, cào những vết lở loét; các loài vật đi lại trên thân thể ông ấy.” Nghe vậy, hắn hy vọng bà sẽ thốt lời nản lòng. Hắn thì thầm với bà, nhắc lại những ân huệ, tài sản, nhan sắc và tuổi trẻ của Ayyub, rồi nói rằng tai ương của họ sẽ không bao giờ chấm dứt.

Al-Hasan nói: Bà bật khóc. Khi nghe bà khóc, Iblis biết bà đã nản lòng. Hắn mang đến cho bà một con cừu non và nói: “Hãy bảo Ayyub giết con này cho ta, rồi ông ấy sẽ khỏi bệnh.” Bà trở về, vừa khóc vừa nói: “Hỡi Ayyub, đến bao giờ Thượng Đế của ông mới thôi hành hạ ông?

Tài sản đâu, con cái đâu, bạn bè đâu? Nhan sắc đẹp đẽ đâu, thân thể khỏe mạnh đâu? Hãy giết con cừu non này để được nghỉ ngơi.” Ayyub nói: “Kẻ thù của Allah đã đến với bà và thổi điều xấu vào bà. Khốn cho bà! Tài sản, con cái và sức khỏe mà bà đang khóc thương, ai đã ban cho tôi?”

Bà đáp: “Allah.” Người hỏi: “Ngài đã cho chúng ta hưởng bao lâu?” Bà nói: “Tám mươi năm.” Người hỏi: “Còn Ngài đã thử thách chúng ta bao lâu?” Bà đáp: “Bảy năm và vài tháng.” Người nói: “Khốn cho bà, bà không công bằng! Sao bà không kiên nhẫn chịu thử thách tám mươi năm, như chúng ta đã sống trong sung túc tám mươi năm?

Thề bởi Allah, nếu Allah chữa lành cho tôi, tôi sẽ đánh bà một trăm roi. Bà bảo tôi giết vật để cúng cho ai khác ngoài Allah! Thức ăn và thức uống bà mang đến cho tôi bị cấm; sau khi bà nói những lời ấy, tôi sẽ không nếm bất cứ thứ gì bà mang đến. Hãy đi khỏi đây, để tôi không nhìn thấy bà.”

Người đuổi bà đi. Khi thấy mình không còn thức ăn, nước uống hay bạn bè, Ayyub phủ phục xuống và nói: “Lạy Thượng Đế, bề tôi đã bị tai ương chạm đến, còn Ngài là Đấng thương xót nhất trong những người biết thương xót.” Có lời bảo Người: “Hãy ngẩng đầu lên; lời cầu xin của ngươi đã được đáp lại. Hãy đạp chân xuống đất.”

Người đạp chân xuống, một dòng suối phun ra. Người tắm trong đó; không còn dấu vết bệnh tật nào trên thân thể, mọi thứ rơi ra và Người trở lại tuổi trẻ cùng vẻ đẹp, còn hơn trước. Sau đó Người đạp chân lần nữa, một dòng suối khác phun ra. Người uống nước ấy; mọi bệnh tật bên trong cơ thể đều được đẩy ra, Người đứng dậy khỏe mạnh và được mặc một bộ y phục.

Người nhìn quanh, thấy tài sản, gia đình và mọi thứ của mình đều đã được Allah nhân lên. Thề bởi Allah, người ta kể rằng nước Người dùng để tắm bắn lên ngực Người thành những con châu chấu bằng vàng. Người lấy tay gom chúng lại. Allah mặc khải cho Người: “Hỡi Ayyub, chẳng phải TA đã làm cho ngươi trở nên giàu có sao?”

Người đáp: “Thưa có, nhưng đây là phúc lành của Ngài; ai có thể thấy đủ trước phúc lành của Ngài?”

Người đi ra và ngồi trên một nơi cao. Vợ Người nghĩ: “Nếu ông ấy đuổi mình đi, vậy ai sẽ cho ông ấy ăn? Chẳng lẽ mình để ông ấy chết đói, rồi thú dữ ăn thịt sao? Mình phải quay lại với ông ấy.” Khi trở về, bà không thấy đống rác hay tình cảnh trước kia; mọi việc đã đổi khác.

Bà đi quanh nơi từng có đống rác, vừa đi vừa khóc. Ayyub nhìn thấy bà, nhưng bà e ngại người đàn ông mặc bộ y phục đẹp nên không dám đến hỏi. Ayyub gọi bà: “Hỡi nữ bề tôi của Allah, bà muốn gì?” Bà khóc và nói: “Tôi tìm người bệnh từng bị bỏ trên đống rác; tôi không biết ông ấy mất tích hay đã gặp chuyện gì.”

Ayyub hỏi: “Người ấy là chồng bà sao?” Bà đáp: “Đúng vậy.” Người hỏi: “Nếu nhìn thấy ông ấy, bà có nhận ra không?” Bà đáp: “Ai đã nhìn thấy ông ấy thì làm sao không nhận ra?” Bà nhìn Người nhưng sợ hãi, rồi nói: “Ông giống người ấy nhất khi còn khỏe mạnh.”

Người nói: “Tôi chính là Ayyub. Bà đã bảo tôi giết vật để cúng cho Iblis; nhưng tôi vâng lời Allah, bất tuân Shayṭān và cầu xin Allah, Đấng Hoàn Hảo và Tối Cao, nên Ngài đã trả lại cho tôi những gì bà đang thấy.”

Wahb nói: Ayyub chịu thử thách ba năm. Khi Ayyub đã chiến thắng Iblis và hắn không thể làm gì Người, hắn xuất hiện trước vợ Người trong một dáng vẻ không giống con người về tầm vóc, thân thể hay nhan sắc; hắn cưỡi một con vật có vẻ ngoài to lớn, uy nghi và hoàn hảo. Hắn nói: “Bà là vợ của Ayyub, người đàn ông đang bị thử thách này phải không?” Bà đáp: “Phải.”

Hắn hỏi: “Bà có biết ta là ai không?” Bà nói: “Không.” Hắn đáp: “Ta là thần của mặt đất. Ta đã làm với chồng bà những điều ấy bởi vì ông ta thờ phượng Thượng Đế của trời và bỏ ta, khiến ta tức giận. Nếu ông ta phủ phục trước ta một lần, ta sẽ trả lại tất cả tài sản và con cái của hai người; chúng đang ở đây.”

Rồi hắn cho bà nhìn thấy họ trong thung lũng nơi hắn gặp bà. Wahb nói: “Tôi cũng nghe kể rằng hắn bảo bà: ‘Nếu chồng bà ăn thức ăn mà không nhân danh Allah, ông ấy sẽ khỏi những tai ương này.’” Allah biết rõ hơn. Trong một số sách có chép rằng Iblis nói với bà: “Hãy phủ phục trước ta một lần, ta sẽ trả lại tài sản và con cái, đồng thời chữa lành cho chồng bà.”

Bà trở về kể với Ayyub. Người nói: “Kẻ thù của Allah đã đến với bà, muốn dụ bà rời khỏi tôn giáo của bà.” Người thề rằng nếu Allah chữa lành, Người sẽ đánh bà một trăm roi. Lúc ấy Người nói rằng tai ương đã chạm đến Người vì Iblis dám mong vợ Người phủ phục trước hắn và rủ cả hai vợ chồng chối bỏ đức tin.

Sau đó, Allah, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả, thương xót vợ Ayyub vì bà đã kiên nhẫn ở bên Người khi Người gặp thử thách, nên làm nhẹ hình phạt cho bà và muốn giữ cho Ayyub trọn lời thề. Ngài truyền cho Người lấy một bó gồm một trăm cành nhỏ, dùng bó ấy đánh bà một lần duy nhất, như lời Ngài phán: “Hãy cầm trong tay một bó cỏ, rồi đánh bằng nó, chớ có thất lời thề” (Ṣād, 38:44).

Có lời thuật rằng Iblis làm một cái rương, đặt thuốc men vào trong, rồi ngồi trên đường vợ Ayyub thường đi qua để chữa bệnh cho người ta. Vợ Ayyub đi ngang qua, hỏi: “Tôi có một người bệnh, ông có chữa được không?” Hắn đáp: “Được, tôi không muốn gì ngoài việc khi người ấy khỏi bệnh, bà nói: ‘Chính ông đã chữa lành cho tôi.’” Bà kể chuyện này với Ayyub.

Người nói: “Đó là Iblis, hắn đã lừa bà.” Người thề rằng nếu Allah chữa lành cho mình, Người sẽ đánh bà một trăm roi.

Wahb và những người khác nói: Vợ Ayyub làm thuê cho người ta, mang thức ăn đến cho Người. Khi tai ương kéo dài, người ta chán bà và không ai thuê nữa. Một ngày nọ, bà tìm thức ăn cho Người mà không có gì, nên cắt một lọn tóc trên đầu, bán lấy một ổ bánh rồi mang đến cho Người. Người hỏi: “Lọn tóc của bà đâu?”

Bà kể chuyện. Lúc ấy Người nói: “Tai ương đã chạm đến bề tôi.” Một số người nói rằng Người chỉ thốt lời ấy khi sâu bọ tiến đến trái tim và lưỡi Người, khiến Người sợ mình không còn tưởng nhớ và suy ngẫm được nữa.

Habib ibn Abi Thabit nói: Ayyub chỉ cầu xin giải tỏa tai ương sau khi ba việc xảy ra. Thứ nhất, hai người bạn đến thăm khi nghe tin Người; Người chỉ còn đôi mắt, và họ chứng kiến cảnh tượng khủng khiếp rồi nói: “Nếu ông có địa vị trước Allah thì chuyện này đã không xảy ra với ông.” Thứ hai, vợ Người cần thức ăn nhưng không tìm được, nên bán lọn tóc để mua thức ăn mang đến cho Người. Thứ ba, Iblis nói rằng hắn sẽ chữa bệnh cho Người với điều kiện Người phải nói: “Chính ngươi đã chữa lành cho ta.”

Có lời nói rằng Iblis thì thầm với Ayyub rằng vợ Người đã ngoại tình, khiến Người cắt tóc bà. Lúc ấy, sự kiên nhẫn của Người cạn kiệt, Người cầu xin Allah và thề sẽ đánh bà một trăm roi. Cũng có lời nói rằng Người nhắc đến tai ương vì kẻ thù hả hê; người ta kể rằng có người hỏi điều gì khiến Người đau đớn nhất trong lúc thử thách, Người đáp: “Kẻ thù hả hê.” Có lời nói rằng Người thốt lời ấy khi một con sâu rơi khỏi đùi; Người đặt nó trở lại chỗ cũ và nói: “Hãy ăn đi, Allah đã khiến ta thành thức ăn của ngươi.”

Nó cắn Người, nỗi đau còn dữ dội hơn tất cả những gì Người đã chịu vì sâu bọ cắn.

Nếu có người hỏi: “Allah gọi Người là người kiên nhẫn, vậy tại sao Người lại bày tỏ lời than thở và nản lòng khi nói: ‘Bề tôi đã bị tai ương chạm đến’ và ‘Shayṭān đã chạm đến bề tôi bằng sự mệt mỏi và đau đớn’ (Ṣād, 38:41)?” thì câu trả lời là: Đây không phải lời than phiền, mà là lời cầu xin, như được chứng minh bởi lời Allah: “Thế là TA đáp lại lời cầu xin của Người” [al-Anbiya’, 21:84]. Sự nản lòng chỉ là than phiền với người đời; còn than thở với Allah, Đấng Hùng Mạnh và Cao Cả, không phải là nản lòng hay thiếu kiên nhẫn.

Ya‘qub cũng nói: “Tôi chỉ than thở nỗi đau buồn và nỗi sầu khổ của tôi với Allah” (Yusuf, 12:86). Sufyan ibn ‘Uyaynah nói: Người bày tỏ nỗi đau với người khác mà vẫn hài lòng với định mệnh của Allah cũng không phải là nản lòng. Người ta kể rằng Jibril đến gặp Nabi ﷺ khi Người bị bệnh và hỏi: “Người cảm thấy thế nào?” Người đáp: “Ta thấy u sầu và khổ sở.” Khi ‘A’ishah nói: “Ôi đầu của em đau quá!”, Người nói: “Không, đầu của ta mới đau.”