Айюб пәйгамбәрнең сабырлыгы һәм догасы

Шәех Габдуррахман әс-Сәгъди тәфсире

Шәйх әс-Сәгъди аңлата: «Айюб озак еллар дәвамында бик авыр чирләр кичерде, барлык балаларын һәм мал-мөлкәтен югалтты, әмма сабырлыгын саклады. Аның догасы — Аллаһка зарлануның, Аллаһка каршы зарланмауның үрнәге».

Имам Ибн Кәсир тәфсире

Ибн Кәсир Айюбның сынавы турында бәян итә: «Аллаһ аның басынкы догасына шунда ук җавап бирде һәм аягы белән җиргә сугарга әмер итте. Шуннан шифалы чишмә бәреп чыкты һәм аның сәламәтлеге, гаиләсе белән байлыгы кире кайтты».

Әл-Багави тәфсире

«…Һәм Айюбны да. Менә ул Раббысына дога кылды:…» ягъни Раббысына ялварды.

Аның кайчан дога кылуы, «Дөреслектә, миңа бәла-каза кагылды…» дип әйтүенең сәбәбе һәм сынавының күпме дәвам итүе турында фикер каршылыгы бар.

Шиһабтан риваять ителә: Әнәс Айюбның сынавы сиксән ел дәвам иткән дип хәбәр иткән.

Вәһб әйтте: Айюб сынауда өч ел булды, бер көнгә дә артык түгел.

Кәгъб әйтте: Айюб сынауда җиде ел, җиде ай һәм җиде көн булды.

Әл-Хәсән әйтте: Айюб Исраил буыны кешеләренең чүп-чар ташлый торган чокырында җиде ел һәм берничә ай ятты. Анда хайваннар йөрде, ә кешеләрдән хатыныннан башка беркем дә аның янына килмәде. Хатыны аңа мәрхәмәт күрсәтте, аның хәленә сабыр итте һәм бу эштә тугры булды. Ул аңа ризык алып килде һәм Айюб Аллаһны мактаганда, үзе дә Аллаһны мактады.

Шул ук вакытта Айюб Аллаһны зикер итүдән һәм бу сынау вакытында сабыр итүдән туктамады. Айюб ризыксыз, сусыз һәм дус-ишсез калганын күргәч, Аллаһ алдында сәҗдәгә китте дә: «Раббым!» — диде.

«…Дөреслектә, миңа бәла-каза кагылды, ә Син — мәрхәмәтлеләрнең иң мәрхәмәтлесе!» Шуннан аңа: «Башыңны күтәр. Догаңа җавап бирелде. Аягың белән җиргә сук!» — дип әйтелде. Ул аягы белән сукты һәм шуннан чишмә бәреп чыкты. Ул шул су белән юынды, авыруыннан бернинди эз дә калмады — барысы да бетте.

Яшьлеге кире кайтты һәм ул элеккегә караганда да матуррак булды. Аннары ул тагын бер тапкыр аягы белән сукты һәм икенче чишмә бәреп чыкты, аннан ул су эчте. Шуннан соң тәненең эчендә дә авыру калмады. Ул сәламәтләнеп торды һәм киемен киде.

Аннары игътибар белән карады һәм Аллаһның гаиләсен дә, мал-мөлкәтен дә арттырганын күрде.

Мондый сорау туарга мөмкин: Аллаһ аны сабыр дип атаган, әмма ул: «Дөреслектә, миңа бәла-каза кагылды» һәм «Дөреслектә, миңа шайтан газап һәм җәза китерде!» (Сад сүрәсе, 41 нче аять) дип әйтеп, зарланган һәм сабырсызлык күрсәткән түгелме?

Моңа җавап: бу зарлану түгел, ә дога. Моңа дәлил — Аллаһ Тәгаләнең: «Без аңа җавап бирдек…» дигән сүзләре. Сабырсызлык — кешенең зарын Аллаһның мәхлүгенә белдерү. Ә Аллаһка зарлану сабырсызлык дип тә, сабырлыкны ташлау дип тә саналмый.

Ягъкуб әйткәнчә: «Мин кайгы-хәсрәтемне бары тик Аллаһка гына белдерәм…» (Йосыф сүрәсе, 86 нчы аять).

Суфьян бин Үйәйнә әйтте: кеше кешеләргә зарын белдерсә дә, Аллаһның тәкъдиренә риза булса, бу да сабырсызлык дип саналмый. Моңа дәлил — Җәбраил Пәйгамбәр янына (Аллаһның аңа рәхмәте һәм сәламе булсын) ул авырганда килгәч: «Хәлләрең ничек?» — дип соравы. Пәйгамбәр (Аллаһның аңа рәхмәте һәм сәламе булсын): «Мин кайгырам һәм борчылам», — дип җавап биргән (хәдиснең бер өлеше, әт-Табарани). Шулай ук Гайшә: «Әй, башым!» — дигәч, Пәйгамбәр (Аллаһның аңа рәхмәте һәм сәламе булсын): «Юк, әй, башым!» — дигән (әл-Бохари).