Aýýubyň sabyr we doga kyssasy

Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri

Ýagny, bendämizi we ilçimizi Aýýuby ýatla; ony wasp edip, beýgeldip, derejesini ýokarlandyr. Rebbi ony agyr bela bilen synanda, onuň sabyrly we Allanyň takdyryna razy bolandygyny gördi. Şeýtan Allanyň synagy we imtihany hökmünde onuň bedenine musallat edildi: bedenine üfläp, onuň üstünde uly ýaralar döretdi. Aýýub uzak wagtlap şeýle ýagdaýda galdy, bela onuň üstüne has-da agyr düşdi, maşgalasy aradan çykdy, mal-mülki elinden gitdi.

Şonda ol Rabbine ýüzlenip: «Hakykatdan-da, maňa bela ýetdi, Sen bolsa rehim edýänleriň iň rehimlisisin» diýdi. Ol öz ýagdaýyny beýan etmek arkaly Allaha ýalbardy; başyna düşen belanyň örän agyr derejä ýetendigini aýtdy.

Imam Ibn Kesiriň tefsiri

Beýik we Gudratly Allah Aýýubyň (عليه السلام) mal-mülkünde, çagalarynda we bedeninde başyna gelen belany beýan edýär. Onuň köp mallary, mal-garasy, ekin-dikini, köp çagalary we oňat mesgenleri bardy. Ol bularyň ählisi bilen synaldy we hemmesinden mahrum boldy. Soňra bedeni bilen synaldy.

Aýdylyşyna görä, bütin bedenine heýwere keseli düşüp, diňe ýüregi bilen dili sag galypdy; şol ikisi bilen Beýik Allany zikr edýärdi. Adamlar ondan gaça durup başladylar, şäheriň bir çetinde ýeke galdy. Aýalyndan başga hiç kim oňa rehim etmedi; aýaly onuň aladasyny edýärdi. Aýdylyşyna görä, mätäç galansoň, onuň hatyrasyna adamlara hakyna işläpdir.

Pygamber (صلى الله عليه وسلم) şeýle diýdi: «Adamlaryň arasynda iň agyr synaga duçar bolýanlar pygamberlerdir, soňra salyh kişilerdir, soňra hem olaryň derejesine görä beýlekilerdir». Başga bir hadysda şeýle diýilýär: «Adam dininiň berkligine görä synalýar. Dininde berklik bar bolsa, synagy hem artdyrylýar». Allahyň pygamberi Aýýub (عليه السلام) sabyrda iň ýokary derejede bolup, sabyr barada onuň mysaly getirilýär.

Ýezid ibn Meýsara şeýle diýdi: Allah Aýýuby (عليه السلام) maşgalasynyň, malynyň we çagalarynyň elden gitmegi bilen synap, hiç zadyny goýman alansoň, ol Allahy has-da köp ýatlap: «Älemleriň Rabbisi bolan, maňa ýagşylyk eden, mal-mülk we perzent beren Rabbime hamd bolsun. Ýüregimiň her bir bölegine şol nygmatlar aralaşypdy. Sen bularyň ählisini menden aldyň we ýüregimi boşatdyň; indi men bilen Seniň aranyňda hiç zat päsgel bolup durmaýar. Duşmanym Iblis meniň üçin eden işiňi bilse, maňa görünerdi» diýdi.

Rawi aýdýar: «Şondan soň Iblis agyr ýagdaýa düşdi». Aýýub (عليه السلام) şeýle diýdi: «Eý, Rabbim! Sen maňa mal-mülk we perzent berdiň, ýöne meniň gapymda hiç kim gelip, eden zulumym üçin şikaýat etmedi. Sen muny bilýärsiň.

Maňa düşek ýazylsa, ony ulanman, öz-özüme: “Eý, nebis, sen düşeklerde ýatmak üçin ýaradylmadyň” diýýärdim. Men muny diňe Seniň razylygyňy gazanmak üçin terk etdim». Muny Ibn Ebi Hatim rowaýat etdi.

Wahb ibn Münebbihden onuň kyssasy barada uzyn habar nakyl edilipdir. Ibn Jerir we Ibn Ebi Hatim ony Wahbden senedi bilen getirdiler. Soňky döwürde ýaşan birnäçe tefsir alymy hem ony agzapdyr. Uzyn bolandygy sebäpli, ondaky geň-taň zatlary bu ýerde galdyrdyk.

Onuň uzak wagtlap bela içinde galandygy rowaýat edilýär. Soňra bu dogany etmegine sebäp bolan ýagdaý barada dürli garaýyşlar aýdylýar.

Hasan we Katada şeýle diýdiler: Aýýub (عليه السلام) ýedi ýyl birnäçe aý synagda bolup, Ysraýyl ogullarynyň zibil dökülýän ýerinde ýatdy; haýwanlar onuň bedeniniň üstünden geçýärdi. Soň Allah onuň belasyny aýyrdy, sylagyny ulaltdy we oňa ajaýyp öwgi aýtdy. Wahb ibn Münebbih: «Ol üç ýyl bela içinde galdy, hiç artmady-da, kemelmedi» diýdi.

Suddiniň aýtmagyna görä, Aýýubyň eti dökülip, diňe siňirleri bilen süňkleri galypdy. Aýaly onuň hyzmatyny edip, iýmit getirýärdi. Keseli uzaga çekende, aýaly oňa: «Eý, Aýýub, Rebbiňe doga edip, belanyňy aýyrmagyny dilesene?» diýdi.

Ol: «Men ýetmiş ýyl sag-salamat ýaşadym. Allah üçin ýetmiş ýyl sabyr etmek azmy?» diýip jogap berdi. Aýaly muňa gynanyp, çykyp gitdi. Ol adamlara hakyna işläp, gazanan zadyny Aýýuba getirip berýärdi. Iblis Palestinadan bolan, onuň dosty we dogany bolan iki adamyň ýanyna baryp: «Doganyňyz Aýýub şeýle-şeýle bela düşdi» diýdi.

Olara baryp görmegi we öz ýurtlaryndan çakyr alyp gitmegi teklip etdi, çünki içse, Aýýubyň sagaljakdygyny aýtdy.

Olar Aýýubyň ýanyna gelip, ony görende agladylar. Aýýub: «Siz kim?» diýip sorady. Olar: «Biz pylança we pylança» diýdiler. Ol: «Bela düşenimde menden ýüz öwürmeýän adamlara hoş geldiňiz!» diýdi. Olar: «Eý, Aýýub, belki sen bir zady gizläp, başga zady görkezensiň?

Şonuň üçin Allah seni synandyrandyr?» diýdiler. Aýýub başyny asmana galdyryp: «Ol bilýär. Men hiç zady gizläp, başgaça görkezmedim. Rabbim meni sabyr ederinmi ýa-da närazy bolarynmy diýip synady» diýdi. Olar: «Eý, Aýýub, biziň çakyrymyzdan iç; içseň, sagalarsyň» diýdiler.

Ol gaharlanyp: «Haramzada size gelip, muny buýurdymy? Siziň sözüňiz, iýmitiňiz we içgiňiz maňa haramdyr» diýdi. Olar onuň ýanyndan turup gitdiler.

Aýaly adamlara işläp, bir öýüň çagasyna çörek bişirdi. Olara tegelek çörek taýýarlady. Öýüň ogly uklap ýatyrdy, ony oýarmak islemändikleri üçin çöregi aýala berdiler. Aýaly çöregi Aýýuba getirende, ol geň galdy-da: «Muny öň maňa getirmeýärdiň.

Bu gün saňa näme boldy?» diýip sorady. Aýaly bolan wakany gürrüň berdi. Aýýub: «Belki çaga oýanyp, çöregini sorandyr, tapman öýündäkilerden aglaýandyr; başga zat kabul etmeýän bolsun» diýdi. Aýaly: «Allah Aýýuba rehim etsin» diýip, çöregi oňa berdi-de, yzyna gaýtdy.

Soň Iblis lukman keşbine girip, aýalyna geldi we: «Äriň uzak wagt bäri keselli. Eger sagalmak islese, pylanynyň butunyň ady bilen siňegi öldürsin. Şonda sagalar» diýdi. Aýaly muny Aýýuba aýtdy. Ol: «Saňa duşman geldi» diýdi-de, sagalsa, aýalyna ýüz gezek gamçy urjakdygyna Allahyň öňünde kasam etdi.

Aýaly onuň aladasy üçin çykyp, iş gözledi, ýöne hiç kim oňa iş bermedi. Aýýubyň aç galmagyndan gorkup, saçynyň bir örüm bölegini kesdi-de, ony begleriň gyzlaryndan birine satdy. Olar oňa köp, gowy nahar berdiler. Aýaly ony Aýýuba getirende, ol geň galdy: «Muny nireden aldyň?»

diýdi. Aýaly: «Käbir adamlara işläp, olaryň berýän naharyny aldym» diýdi. Aýýub nahardan iýdi.

Ertesi gün aýaly ýene iş gözledi, ýöne tapmady. Ol saçynyň ýene bir bölegini kesip, şol gyza satdy. Munuň üçin hem oňa şol nahardan berdiler. Aýaly nahary Aýýuba getirende, ol: «Niredendigini bilýänçäm, Allahdan ant içýärin, muny iýmerin» diýdi.

Aýaly baş örtügini aýyrdy. Aýýub onuň saçynyň syrylandygyny görüp, gaty gynandy. Şonda ol Beýik we Gudratly Rabbine: «Hakykatdan-da, maňa bela ýetdi, Sen bolsa rehim edýänleriň iň rehimlisisin» diýip ýalbardy.

Ibn Ebi Hatim şeýle diýdi: Kakamyz Musa ibn Ysmaýyldan, ol Hammaddan, ol Abu Imran al-Jawniden, ol Nauf al-Bekaliden rowaýat etdi: Aýýuba musallat bolan şeýtanyň adyna «Saut» diýilýärdi. Aýýubyň aýaly oňa: «Allahdan doga et, şypa bersin» diýýärdi, ýöne ol doga etmeýärdi. Ysraýyl ogullaryndan bir topar onuň ýanyndan geçip barýarka, olaryň biri beýlekisine: «Ol şeýle uly günä edendigi üçin şu bela düşen bolmaly» diýdi. Şonda Aýýub: «Eý, Rabbim, hakykatdan-da, maňa bela ýetdi, Sen bolsa rehim edýänleriň iň rehimlisisin» diýdi.

Kakamyz bize şeýle hem habar berdi: Abu Seleme, Jarir ibn Hazimden, ol Abdullah ibn Ubeýd ibn Umeyrden rowaýat etdi: Aýýubyň (عليه السلام) iki dogany bardy. Bir gün olar gelip, onuň porsy ysyna çydap, ýanyna golaýlaşyp bilmediler we uzakda durdular. Olaryň biri beýlekisine: «Allah Aýýubda haýyr bilseydi, oňa beýle bela bermezdi» diýdi. Aýýub olaryň bu sözüne, hiç bir zada gynanmaýşy ýaly, gaty gynandy-da: «Eý, Allahym!

Eger Sen meniň hiç haçan bir gije doýup ýatmandygymy, şol wagt aç adamyň bardygyny bilendigimi bilýän bolsaň, muny tassykla» diýdi. Asmandan tassyklama geldi, ikisi-de eşitdi. Soň ol: «Eý, Allahym! Eger Sen meniň hiç haçan iki köýnegim bolmandygyny, şol wagt ýalaňaç biriniň bardygyny bilendigimi bilýän bolsaň, muny tassykla» diýdi.

Asmandan tassyklama geldi, ikisi-de eşitdi. Soň: «Gudratyň bilen!» diýdi-de, seždä ýykyldy we: «Eý, Allahym, Gudratyň bilen! Menden belany aýyrýançaň, başymy galdyrmaryn» diýdi. Belasy aýrylýança ol başyny galdyrmady.

Ibn Ebi Hatim muny başga bir ýol bilen merfu görnüşde, şuňa meňzeş habar edip rowaýat etdi. Ol şeýle diýdi: Ýunus ibn Abdula’ladan, Ibn Wehbdan, ol Nafi ibn Ýezidden, ol Ukeýlden, ol Zuhriýden, ol Enes ibn Mälikden rowaýat etdi: Allahyň ilçisi (صلى الله عليه وسلم) şeýle diýdi: «Allahyň pygamberi Aýýub on sekiz ýyllap bela içinde galdy. Ýakynlary-da, daş adamlary-da ondan ýüz öwürdiler. Diňe onuň iň ýakyn doganlaryndan bolan iki adam onuň ýanyna ertir-agşam gelip durdular.

Olaryň biri beýlekisine: “Allahdan ant içýärin, Aýýub bütin älemdäkileriň hiç biriniň etmedik günäsini edipdir” diýdi. Beýlekisi: “Ol näme?” diýip sorady. Ol: “On sekiz ýyl bäri Allah oňa rehim edip, başyndaky belany aýyrmady” diýdi.

Olar Aýýubyň ýanyna gelende, ol adam bu sözi oňa aýtman saklanyp bilmedi. Aýýub (عليه السلام): “Näme diýýäniňize düşünemok. Ýöne Allah bilýär, men iki adamyň özara jedelleşip, Allahy ýatlaýandyklaryny eşidip, öýüme gaýdardym-da, olaryň Allahy diňe hakykata laýyklykda ýatlamagyny isläp, ikisiniň adyndan sadaka bererdim” diýdi. Şeýle hem, ol hajaty üçin çykanda, işi bitenden soň aýaly elinden tutup, öýüne çenli äkiderdi.

Bir gün aýaly gijä galdy. Şonda Aýýuba şol duran ýerinde wahyý geldi: «Aýagyň bilen ýere ur. Ine, ýuwunmak üçin sowuk suw we içgi»». Bu hadysy merfu görnüşde getirmek örän täsin we seýrekdir.

Ibn Ebi Hatim şeýle hem aýtdy: Kakamyz Musa ibn Ysmaýyldan, ol Hammaddan, ol Aly ibn Zeydiden, ol Ýusuf ibn Mährandan, ol Ibn Abbasdan rowaýat etdi: Allah Aýýuba jennetden eşik geýdirdi. Aýýub bir tarapa çekilip oturdy. Aýaly gelip, ony tanamady-da: «Eý, Allahyň bendesi! Şu ýerde bolan bela düşen adam nirä gitdi?

Belki itler ýa-da möjekler ony alyp gidendir» diýdi. Ol onuň bilen biraz gürleşdi-de: «Waý saňa! Men Aýýub ahyryn!» diýdi. Aýaly: «Eý, Allahyň bendesi, meni ýaňsylama!» diýdi. Ol: «Waý saňa! Men Aýýub. Allah bedenimi maňa gaýtaryp berdi» diýdi.

Ibn Abbas hem şeýle diýdi: onuň mal-mülki we perzentleri göz öňünde gaýtarylyp berildi, üstesine-de şonça zat ýene berildi.

Wahb ibn Münebbih şeýle diýdi: Allah Aýýuba wahyý edip: «Maşgalaňy we mal-mülküňi, üstesine-de şonça zady saňa gaýtaryp berdim. Şu suw bilen ýuwun, onda saňa şypa bar. Ýoldaşyň üçin gurbanlyk ber we olaryň günäleriniň bagyşlanmagyny dile, çünki olar seniň barada maňa garşy gitdiler» diýdi. Muny Ibn Ebi Hatim rowaýat etdi.

Ibn Ebi Hatim şeýle hem rowaýat etdi: Abu Zür’a Amr ibn Merzukdan, ol Hammamdan, ol Katadadan, ol Nadr ibn Enesden, ol Beşir ibn Nehykdan, ol Abu Hureýrden, ol bolsa Pygamberden (صلى الله عليه وسلم) şeýle diýdi: «Allah Aýýubyň saglygyny gaýtaryp berende, onuň üstüne asmandan altyn çekirtgeleri ýagdy. Olary eli bilen tutup, eşigine dolduryp başlady». Oňa: «Eý, Aýýub, doýmaýarmyň?» diýildi.

Ol: «Eý, Rabbim, Seniň rehimdarlygyňdan kim doýar?» diýdi. Munuň asly «Sahyh al-Buhari» we «Sahyh Muslim» kitaplarynda bar; başga ýerde hem geler.

[Aýaly şol iýmiti alyp, onuň ýanyna ugrady. Ol adamlaryň öýleriniň öňündäki basgançaga ýetende, olaryň bir goýny süsdi. Aýaly: «Aýýub, betbagt günäkär!» diýdi. Ýokary çykanda, çaganyň oýanandygyny, çöregini sorap, maşgalasyna aglaýandygyny gördi.]

Bagawiniň tefsiri

Beýik Allahyň: «Aýýuby hem, ol Rabbine ýüzlenende...» diýen sözi barada. Ýagny, ol Rabbine doga etdi. Wahb ibn Münebbih şeýle diýdi: Aýýub (عليه السلام) rumly adamdy. Ol Aýýub ibn Amus ibn Razih ibn Rum ibn Isaak ibn Ybraýymdy.

Ejesi Haranyň ogly Lut neslindendi. Allah ony saýlap-seçdi, pygamber etdi we dünýä nygmatlaryny giňden berdi. Şam ülkeleriniň Buthaniýýe diýilýän ýeri, onuň düzlükleri we daglary bilen birlikde, onuň mülküdi. Ol ýerde her dürli maldan: sygyrdan, düýeden, goýun-geçiden, atdan we eşekden, sany hem köplügi hem-de enjamy boýunça başga hiç bir adama berilmedik mukdarda bardy.

Onuň bäş ýüz ekin meýdany bardy, hersine bäş ýüz gul gözegçilik edýärdi; her gulun aýaly, çagasy we maly bardy. Her ekin meýdanynyň gurallaryny eşek göterýärdi, her eşegiň bolsa iki, üç, dört, bäş, hatda ondan hem köp taýy bardy. Beýik we Gudratly Allah oňa erkek we aýal perzentlerden ybarat maşgala berdi. Ol ýagşy, takwa, garyplara rehimli adamdy: garyplary naharlap, dul aýallara we ýetimlere hossarlyk edýärdi, myhmany hormatlaýardy, ýolagça kömek edýärdi.

Allahyň nygmatlaryna şükür edýär, Onuň haklaryny berjaý edýärdi. Dünýäde berlen baýlygy sebäpli Allahyň emrinden bihabar bolup, aldanýan baý adamlara edýän täsirini Iblis oňa ýetirip bilmedi. Onuň ýanynda üç adam bardy; olar oňa iman getirip, ony tassyklaýardylar: Ýemenden bolan Ýekin atly bir adam hem-de şäherinden iki adam, biri Ýeldad, beýlekisi Safir atlydy. Olar orta ýaşly adamlardy.

Iblis asmanlaryň hiç bir ýerinden mahrum däldi, islän ýerinde durup bilýärdi. Allah Isa pygamberi göge galdyranda, ol dört asmandan mahrum edildi. Muhammed (صلى الله عليه وسلم) iberilende bolsa, galan üç asmandan hem mahrum edildi. Iblis perişdeleriň Aýýubyň üstünden doga-dileg edip, oňa salawat aýdyşlaryny eşitdi.

Bu, Allah ony ýatlap, wasp eden wagtydy. Iblisi göriplik we çäksiz duşmançylyk gurşap aldy. Ol tiz ýokary galyp, öň duran asmandaky ornuna geldi-de: «Eý, Ilahym! Seniň guluň Aýýubyň ýagdaýyna seretdim. Sen oňa nygmat berdiň, ol Saňa şükür etdi; saglyk berdiň, ol Saňa hamd aýtdy.

Eger beren zatlaryňy ondan alsaň, onuň häzirki şükürinden we ybadatyndan dänjekdigine, tabynlygyňdan çykjakdygyna ynanýaryn» diýdi. Allah: «Git, onuň mal-mülküne ygtyýar berdim» diýdi.

Allahyň duşmany Iblis aşak inip, jynlaryň ifritlerini we şeýtanlaryň baştutanlaryny ýygnady-da: «Güýjüňiz näme?» diýip sorady. «Men Aýýubyň mal-mülküne ygtyýar aldym. Bu örän agyr musybatdyr, erkekleriň göterip bilmejek synagydyr» diýdi.

Şeýtanlaryň ifritlerinden biri: «Islesem, oda öwrülip, ýel ýaly süýşüp, ýanyma gelen ähli zady ýakmaga güýjüm ýetýär» diýdi. Iblis: «Düýeleriň we olaryň çopanlarynyň ýanyna git» diýdi. Ifrit düýeler başlaryny otla goýup, bakylyp duran mahaly olara geldi. Adamlar duýýança, ýeriň aşagyndan otly harasat çykdy.

Oňa golaýlaşan her kim ýanýardy. Ol düýeleri we çopanlaryny iň soňkysyna çenli ýakdy. Soň Allahyň duşmany Iblis ýigrenji keşbe girip, bir düýä münüp, Aýýubyň ýanyna geldi. Aýýub dik durup namaz okaýardy. Iblis: «Eý, Aýýub!

Bir ot geldi-de, düýeleriňi we olaryň üstündäkileri ýakdy. Menden başga hemmesini ýakdy» diýdi. Aýýub: «Ählisini beren hem, alan hem Allahdyr. Men malymy we janymy öňden bäri heläk bolmaga taýýar edipdim» diýdi. Iblis: «Rabbyň asmandan ot inderip, olary ýakdy» diýdi.

Ol adamlary haýran galdyrypdy: biri: «Aýýub hiç zada ybadat etmeýän eken, ol aldaw içinde bolupdyr» diýýärdi; beýlekisi: «Eger Aýýubyň Ilahy bir zat edip bilýän bolsa, ony gorardy» diýýärdi; ýene biri: «Ol muny duşmanyna heşer etmek, dostuny betbagt etmek üçin özi etdi» diýýärdi. Aýýub: «Allah mal beren wagtynda-da, menden alan wagtynda-da hamd bolsun! Ejemiň garnyndan ýalaňaç çykdym, topraga ýalaňaç dolanaryn, Allahyň huzuryna ýalaňaç direldilip bararyn. Karz beren zatlaryny yzyna alan wagtyňyzda begenmäge, karzyna alan zadyňy yzyna gaýtaryp alanda gynanmaga hakyň ýok.

Allah hem saňa, hem-de beren zadyna has mynasypdyr. Eý, gul, eger Allah sende haýyr bilseydi, janyňy şol ruhlar bilen alyp giderdi-de, seni şehit ederdi. Ýöne ol sende erbetlik bildi, şonuň üçin seni galdyrdy» diýdi.

Iblis dostlarynyň ýanyna masgara we kemsidilen ýagdaýda dolanyp: «Güýjüňiz näme? Men onuň ýüregine täsir edip bilmedim» diýdi. Ifrit: «Islän wagtym janlylaryň eşidip, jany çykjak derejede gaty ses bilen gygyrmaga güýjüm ýetýär» diýdi. Iblis oňa: «Goýunlaryň we çopanlaryň ýanyna git» diýdi.

Ifrit olaryň arasyna baryp, gygyryp goýberdi; hemmesi öli ýaly ýere ýazylyp, çopanlary hem öldi. Soň Iblis çopanlaryň dolandyryjysy keşbine girip, namaz okaýan Aýýubyň ýanyna geldi we öňki sözüni aýtdy. Aýýub öňküsi ýaly jogap berdi. Iblis dostlarynyň ýanyna dolanyp: «Aýýubyň ýüregine täsir edip bilmedim; güýjüňiz näme?»

diýip sorady. Ifrit: «Islesem, ähli zady süpürip alyp gidýän güýçli harasat ýeline öwrülmäge güýjüm ýetýär» diýdi. Iblis: «Ekin meýdanlaryna we ekinçilere git» diýdi. Olar hiç zat duýman durkalar, güýçli harasat turup, ekinleriň baryny ýok etdi; edil ol hiç wagt bolmadyk ýaly boldy.

Soň Iblis ekinleriň dolandyryjysy keşbine girip, namaz okaýan Aýýubyň ýanyna geldi we öňki sözüni aýtdy. Aýýub öňküsi ýaly jogap berdi. Mal-mülküniň her biriniň heläk bolandygy habar berilende, ol Allahy hamd bilen ýatlap, oňa ajaýyp öwgi aýdýardy, takdyryna razy bolup, bela sabyr etmäge özüni taýýarlaýardy. Ahyrynda hiç bir mal-mülki galmady.

Iblis onuň mal-mülküni bütinleý ýok edendigine göz ýetirende, asmana çykyp: «Eý, Ilahym! Aýýub özüni Sen aman saklaýandygyň üçin çagalaryna we malyna zyýan ýetmeýär diýip hasaplaýar. Onuň çagalaryna ygtyýar ber, çünki bu erkekleriň ýürekleriniň çydap bilmejek musybatydyr» diýdi. Allah: «Git, çagalaryna ygtyýar berdim» diýdi.

Allahyň duşmany aşak inip, Aýýubyň çagalarynyň köşgüne geldi. Ol köşgüň düýbüni sarsdyryp, diwarlaryny biri-birine urup dargatdy, olara agaçlary we daşlary zyňdy. Olary her hili bela sezewar edensoň, köşgi ýokary galdyryp, agdardy; olar başaşak galdylar. Iblis ýüz-gözi ýaralanan, gany we beýnisi akan mugallymyň keşbine girip, Aýýubyň ýanyna baryp: «Oglanlaryň nähili azap çekip heläk bolandyklaryny görsediň!

Başlaryna dik duranlaryn, gany we beýnisi akýardy; garny ýarylyp, içegeleri daşyna dökülipdi. Muny göreniňde ýüregiň parçalanardy» diýdi. Şuňa meňzeş sözleri aýdyp, Aýýubyň ýüregini ýumşatdy. Ol aglady-da, bir gysym topragy alyp, başyna sepeledi we: «Käşgä, ejem meni dogurmadyk bolsa!»

diýdi. Iblis muny pursat bilip, Aýýubyň sabyrdan çykanyny buşlamak üçin begenip ýokary çykdy. Ýöne Aýýub dessine özüne gelip, aňyna aýlanyp, günäsiniň bagyşlanmagyny diledi. Perişde dostlary onuň tobasyny asmana göterdiler; onuň tobasynyň Allahyň huzuryna ýetendigi äşgärdi, çünki Allah muny eýýäm bilýärdi.

Iblis kemsidilen ýagdaýda durup: «Eý, Ilahym! Aýýub mal-mülküni we perzentlerini Sen özüne gaýtaryp berersiň diýip pikir edýändigi üçin ýeňil gördi. Indi bedenine ygtyýar berermiň?» diýdi. Beýik we Gudratly Allah: «Git, bedenine ygtyýar berdim, ýöne diline-de, ýüregine-de ygtyýaryň ýok» diýdi.

Allah onuň ýagdaýyny has gowy bilýärdi. Ol muny diňe rehimdarlyk bilen ygtyýar berdi, Aýýubyň sogabyny ulaltmak we ony sabyrlylara görelde, ybadat edýänlere ýatlama etmek üçin. Her bir bela düşende, adamlar onuň sabryna öýkünip, sogap umyt etsinler diýip şeýle etdi.

Allahyň duşmany dessine aşak düşdi. Ol Aýýuby seždede tapdy we başyny galdyrmanka howlukdy. Aýýubyň öň tarapyndan gelip, burnuna üfledi. Üflesiniň täsirinden bedeni alawlap, kellesinden aýagyna çenli goýun ýelnine meňzeş çişler we iri başlar çykdy.

Bedeni gijäp başlady. Aýýub dyrnaklary bilen gaşap, çişleriň hemmesini aýyrdy. Soň gödek mata bilen gaşap, derisini kesdi. Soň küýze bölekleri we gödek daşlar bilen gaşamagyny dowam etdirdi; eti çüýräp, bölek-bölek boldy, reňki üýtgedi, porsady.

Obanyň adamlary ony şäheriň daşyna çykardylar, ol zibil dökülýän ýerde galdy, üstüne bassyrma dikdiler. Aýalyndan başga ähli adamlar ondan ýüz öwürdiler. Ol Ýusubyň ogly Ýakubyň neslinden bolan Efraýymyň gyzy Rahmetdi. Ol Aýýuba gerek zatlary getirip, ýanynda galýardy.

Üç dosty Ýekin, Ýeldad we Safir onuň başyna düşen belany görüp, özüni günäkärlediler we dininden ýüz öwürmändiklerine garamazdan, ondan daşlaşdylar. Bela uzaga çekende, onuň ýanyna gelip, ony ýazgardylar we: «Bu jeza berlen günäň üçin Allahdan toba et» diýdiler. Olaryň ýanynda ýaş, Aýýuba iman edip, ony tassyklaýan bir ýigit bardy. Ol: «Eý, ýaşulylar, ýaşyňyz sebäpli geplemäge menden has laýyk bolsaňyz-da, siz aýdanlaryňyzdan has gowy sözi, gören garaýşyňyzdan has dogry pikiri, eden işiňizden has gowy hereketi goýduňyz.

Aýýubyň sizde beýan edeniňizden has köp haky we borjy bardy. Eý, ýaşulylar, kimiň hakyny peseldeniňizi, kimiň mukaddesligini depeýäniňizi, kime töhmet atylandygyny bilýärsiňizmi? Aýýubyň Allahyň pygamberi, Allahyň ýaradanlarynyň iň gowusy we öz döwrüne çenli ýer ýüzündäki adamlaryň saýlantgysydygyny bilmeýärsiňizmi? Allah oňa beren nygmatlaryndan soň, şu güne çenli onuň bir işinden nägile bolandygyny size hiç haçan bildirmedi.

Şeýle hem, Allahyň oňa beren keramatyndan bir zady yzyna alandygyny ýa-da Aýýubyň uzak wagtlap ýanyňyzda bolup, Allah barada ýalandan başga zat aýdandygyny bilmeýärsiňiz. Eger bela ony siziň gözüňizde peselden bolsa, Allahyň imanlylary, dogruçylary, şehitleri we salyhlary synaýandygyny bilýärsiňiz. Olara berilýän bela, Allahyň olardan närazydygyna ýa-da olary kemsidýändigine delil däldir; bu, gaýtam, olaryň mertebesi we saýlantgy bolmagydyr.

Eger Aýýub Allahyň ýanynda şeýle mertebeli bolmadyk bolsady-da, diňe dost bolup, ýoldaşlyk sebäpli ony söýen bolsaňyz, akylly adamyň kynçylykda galan doganyny goýup gitmegi, musybat üçin ony ýazgarmagy ýa-da bilmeýän zady üçin aýyplamagy laýyk bolmazdy. Gaýtam, oňa rehim edip, onuň bilen birlikde aglamaly, onuň üçin bagyşlanma dilemeli, gam-gussasyna gynanmaly we dogry ýoly görkezmeli. Muny bilmedik adam paýhasly-da, dogry ýol tapýan-da däldir. Eý, ýaşulylar, Allahyň beýikligi, gudraty we ölümiň ýatlamasy dilleriňizi baglap, ýürekleriňizi ýumşatmalydyr.

Allahdan gorkmak sebäpli, akmak ýa-da lal bolman, geplemän galýan gullary bardygyny bilmeýärsiňizmi? Olar söz ussatlary, akylly-başly, abraýly we Allahy tanaýan adamlardyr. Ýöne Allahyň beýikligi ýatlanylanda, dilleri tutulýar, derileri üýşýär, ýürekleri döwülýär, akyllary haýran galýar; bu Allahy beýgeltmek we Oňa hormat goýmak üçindir. Özlerine gelensoň, ýagşy işler bilen Allahyň ýanyna howlugýarlar.

Olar, aslynda, dogruçyl, päk adamlardyklaryna garamazdan, özlerini zalymlaryň we günäkärleriň hatarynda görýärler; akylly we güýçli bolsalar-da, özlerini kemçilikli we geleňsiz hasaplaýarlar» diýdi. Aýýub: «Allah kiçiniň-de, ulynyň-da ýüreginde rehimdarlyk bilen hikmet döredýär. Ol ýürekde dörände, Allah ony dilde görkezýär. Hikmet ýaşyň ululygyndan, garrylykdan ýa-da uzak tejribeden döremeýär.

Allah ýaşlykda bir guluna hikmet berse, hikmet eýeleri oňa Allahyň özünde keramat nuruny görkezendigini görüp, onuň mertebesini peseltmezler» diýdi.

Soň Aýýub olardan ýüz öwrüp, Rabbine tarap dönüp, Ondan kömek sorady we kiçigöwünlilik bilen ýalbardy: «Eý, Rabbim! Meni näme üçin ýaratdyň? Eger meni ýigrenen bolsaň, käşgä ýaratmadyk bolsaň! Käşgä, eden günämi we Seniň menden ýüz öwürmegiňize sebäp bolan işimi bilsedim!

Eger meni öldürip, abraýly ata-babalarymyň ýanyna goşan bolsadyň, ölüm meniň üçin has ýeňil bolardy. Men nätanyşa üçin öý, garyp üçin pena, ýetim üçin hossar, dul aýal üçin daýanç bolmadymmy? Eý, Ilahym! Men Seniň guluň.

Ýagşylyk eden bolsam, bu Seniň beren lutfuňdyr; erbetlik eden bolsam, jezalandyrmak Seniň eliňdedir. Sen meni belanyň nyşanasyna öwürdiň. Maňa şeýle bela düşdi welin, onuň ýaly bela bir daga düşen bolsa, ol göterip bilmezdi; meniň ejizligim ony nädip göterer? Seniň takdyryň meni pes etdi, hökümdarlygyň meni keselledip, bedenimi hor etdi.

Eger Rabbim kalbymdaky haýany aýryp, dilimi açyp, gul özüni aklamak üçin aýtmaly sözleriň hemmesini aýtmaga rugsat beren bolsa, şonda maňa düşen zatdan sagaljagymy umyt ederdim. Ýöne ol meni terk etdi, meniň ýanymdan daşlaşdy. Ol meni görýär, men Ony görmeýärin; meni eşidýär, men Ony eşitmeýärin. Maňa rehim etmek üçin ýüzlenmedi, ýanyma gelmedi, özüniň huzurynda ötünç soramagyma, päkligimi aýtmaga we özüm üçin jedel etmäge mümkinçilik bermedi» diýdi.

Aýýub muny aýdanda, onuň dostlarynyň üstüne bulut kölege saldy. Olar munuň agyr azapdygyna güman etdiler. Şonda: «Eý, Aýýub! Allah şeýle diýýär: “Ine, Men saňa ýakynlaşdym; öň hem senden uzak däldim. Ýeriňden tur, ötünjiňi aýt, päkligiňi beýan et, özüňi gora.

Bil guşagyňy berk guşap, öz güýjüne daýanýan güýçli kişiniň başga bir güýçli bilen jedelleşişi ýaly jedelleş. Eger başarýan bolsaň, maňa garşy jedel et; çünki maňa diňe Meniň ýaly güýçli garşy çykyp biler. Eý, Aýýub, özüňe mümkin bolmadyk zady arzuw etdiň. Sen ýaly güýç nirede, Men ýeri ýaratyp, binýadyny goýan wagtym?

Onuň gyralaryny çekip, onuň ölçegini kesgitlänimde, ýanymda boldumy? Ýeri suwuň üstünde saklan siziň boýun bolmagyňyzmy ýa-da hikmetiňizmi? Ýeriň suwa örtük bolmagy siziň paýhasyňyzmy? Asmany üstünden hiç bir zadyň saklamazdan, aşagyndan hem daýançsyz, giňişlikde üçek edip galdyran wagtym, sen nirede bolduň?

Onuň ýagtylygyny akdyrmagy, ýyldyzlaryny hereket etdirmekligi, gije bilen gündiziň çalyşmagyny dolandyrmak seniň hikmetiňe baglymy? Derýalary akdyryp, deňizleri saklan wagtym sen nirede bolduň? Deňiz tolkunlaryny kenarlarynyň çäginde saklaýan seniň hökümdarlygyňmy? Göwreliligiň möhleti ýetende, ýatgylary açan seniň gudratyňmy?

Ýere suw guýup, belent daglary galdyran wagtym sen nirede bolduň? Olary nämäniň üstünde oturdanymy, haýsy agram bilen ölçändigimi bilýärsiňmi? Olary göterip biljek goluň barmy? Asmandan inderen suwuň nireden gelýändigini bilýärsiňmi?

Buludyň nämeden ýaradylýandygyny bilýärsiňmi? Garyň ammarlarynyň nirede, dolynyň daglarynyň nirede, gijäniň gündizden, ýeliň ammarynyň nirede ýerleşýändigini bilýärsiňmi? Agaçlar haýsy dilde gürleýär? Erkekleriň içlerinde akyly kim ýerleşdirdi?

Gulaklary we gözleri kim ýarady? Perişdeleri Onuň mülküne kim boýun egdirdi, zalym güýçlileri öz gudraty bilen kim ýeňdi, rysklary hikmeti bilen kim paýlady?”». Allah Aýýuba Öz gudratynyň köp nyşanlaryny sanap berdi.

Aýýub: «Eý, Ilahym! Meniň ýagdaýym kiçidir; dilim, aklym we pikirim bu meselede ejiz galdy. Güýjüm maňa garşy goýlan bu synaga ýetmeýär. Eý, Ilahym! Aýdan zatlaryň ählisiniň Seniň eliňiň işi, hikmetiň bilen dolandyrylýandygyny bilýärin; Sen bulardan hem beýik we täsin zatlary etmäge kadyrsyň.

Islän zadyňy etmäge hiç zat päsgel bolup bilmez, hiç zat Senden gizlin däldir. Bela başyma düşende gürledim, dilimi saklap bilmedim; meni gürleden belanyň özi boldy. Käşgä, ýer maňa ýarylyp, içine giren bolsam-da, Rabbimiň gaharyny getirjek bir söz aýtmadyk bolsam! Käşgä, munuň öň ýanynda iň agyr belamda gam-gussa bilen ölen bolsam!

Men diňe özümi aklamagyň üçin gürledim, rehim etmegiň üçin dymdym. Menden bir söz säwlik bilen çykdy; mundan beýläk gaýtalamaryn. Elimi agzyma goýdum, dilimi dişledim, ýaňagymy topraga degirdim. Şu gün Seniň öňüňde Saňa sygynýaryn, agyr beladan goramagyňy soraýaryn; meni gora.

Jezaňdan kömek soraýaryn, maňa ýardam et. Işimde Senden medet soraýaryn, kömek et. Saňa töwekgel edýärin, maňa ýeterlik bol. Saňa sygynýaryn, meni goragyňa al. Senden bagyşlanma soraýaryn, meni bagyşla. Menden ýigrenýän zadyň hiç birini gaýtalamaryn» diýdi.

Allah: «Eý, Aýýub! Seniň ýagdaýyň baradaky ylmyma görä bu bela başyňa düşdi, Meniň rehimim gaharymdan öňe geçdi. Men seni bagyşladym, maşgalaňy, mal-mülküňi we olaryň ýene şonça möçberini saňa gaýtaryp berdim. Seni ýaradanlaryma alamat, bela düşenlere görelde we sabyrlylara teselli etmek üçin şeýle etdim.

Aýagyň bilen ýere ur. Ine, bu suw ýuwunmak üçin sowuk, içmek üçin hem şypaly» diýdi. Şeýle hem, dostlaryň üçin gurbanlyk ber we olar seniň barada maňa garşy çykandyklary üçin bagyşlanma dile». Aýýub aýagy bilen ýere urdy, bir çeşme çykdy.

Ol oňa girip ýuwundy, Allah onuň başyndaky belanyň ählisini aýyrdy. Ol çykyp oturdy. Aýaly ony düşeginde gözläp gelip, tapmady. Öňküsini ýitiren adam ýaly aljyrap, ol ýere bu ýere ylgady-da: «Eý, Allahyň bendesi! Şu ýerde bolan bela düşen adam hakda bilýäňmi?»

diýip sorady. Ol: «Görseň tanarmydyň?» diýdi. Aýaly: «Näme üçin tanamajak?» diýdi. Aýýub ýylgyrdy-da: «Men Aýýub» diýdi. Aýaly onuň ýylgyryşyndan tanap, gujaklady. Ibn Abbas: «Abdullanyň jany elinde bolan Allahdan ant içýärin, olaryň ýanyndaky mal-mülk we perzentleriň ählisi olaryň ýanyndan aýrylmazdan, ýene-de şol mukdar üstlerine geldi» diýdi.

Allahyň: «Aýýuby hem, ol Rabbine ýüzlenende: “Hakykatdan-da, maňa bela ýetdi”» diýen sözi şudur. Onuň doga eden wagty, «maňa bela ýetdi» diýmegine sebäp bolan ýagdaý hem-de belada galan möhleti barada dürli garaýyşlar bar. Ibn Şihab Enesden merfu görnüşde rowaýat edýär: Aýýub on sekiz ýyl bela içinde galdy. Wahb: «Aýýub bela içinde üç ýyl bolup, bir gün hem artyk bolmady» diýdi.

Ka’b: «Aýýub ýedi ýyl, ýedi aý we ýedi gün bela içinde galdy» diýdi. Hasan: «Aýýub Ysraýyl ogullarynyň zibil dökülýän ýerinde ýedi ýyl we birnäçe aý ýatdy. Haýwanlar onuň üstünden geçýärdi. Ondan başga hiç kim ýakynlaşmady; diňe Rahmet onuň bilen sabyr edip, iýmit getirýärdi.

Aýýub Allahy hamd bilen ýatlanynda, ol hem hamd aýdýardy. Aýýub şonda-da Allahy ýatlamakdan we synagyna sabyr etmekden bizar bolmady» diýdi.

Iblis ýer ýüzüniň çar künjegindäki goşunlaryny ýygnamak üçin gaty ses bilen gygyrdy. Olar ýygnanansoň, Iblis: «Näme üçin gamgyn?» diýip sorady. Ol: «Malyny-da, çagasyny-da goýman aldym, emma ol sabyrdan başga zady artdyrmady.

Soň bedenine ygtyýar alyp, ony zibil dökülýän ýerde ýaraly taşladym; diňe aýaly ýanyna gelýär. Size ony ýeňmäge kömek edersiňiz diýip çagyrdym» diýdi. Olar: «Öňküler heläk eden hileleriň nirede?» diýdiler. Ol: «Aýýub barada olaryň ählisi başa barmady.

Maňa maslahat beriň» diýdi. Olar: «Adam ata jennetden çykarylanda, oňa nireden geldiň?» diýip soradylar. Iblis: «Aýaly tarapyndan» diýdi. Olar: «Onda Aýýubyň aýaly arkaly iş gör. Ol aýalynyň sözüne garşy çykyp bilmez; onuň ýanyna başga hiç kim barmaýar» diýdiler.

Iblis: «Dogry aýdýarsyňyz» diýip, aýalynyň ýanyna gitdi. Ol nahar berip otyrdy. Iblis oňa adamogluna meňzemeýän, äpet we gözel bir adamyň keşbinde görnüp: «Eý, Allahyň gyrnagy, äriň nirede?» diýdi. Aýaly: «Ol ýerde ýaralaryny gaşaýar; bedeniniň üstünden haýwanlar geçýär» diýdi.

Bu sözi eşidip, Iblis onuň närazylyk sözüni aýtjakdygyna umyt etdi. Oňa öňki nygmatlaryny, baýlygyny, Aýýubyň owadanlygyny we ýaşlygyny ýatlatdy; indi başlaryna düşen belanyň hiç haçan gutarmajakdygyny aýtdy. Hasan şeýle diýdi: Aýaly gygyryp başlady. Iblis onuň närazy bolandygyny bilip, oňa bir guzyny getirip: «Aýýub muny meniň üçin soýsa, sagalar» diýdi.

Aýaly: «Eý, Aýýub! Seniň Rabbiniň seni näçe wagta çenli azapda saklamagy gerek? Mal nirede, çaga nirede, dost nirede, owadan reňkiň nirede, bedeniň nirede? Şu guzyny soý-da, dynç al!» diýip gygyrdy. Aýýub: «Saňa Allahyň duşmany gelip, seni azdyrdy.

Bu mal, perzent we saglyk hakda aglaýan zatlaryňy maňa kim berdi?» diýdi. Aýaly: «Allah» diýdi. Aýýub: «Bu zatlardan näçe wagt peýdalandyryldy?» diýip sorady. «Segsen ýyl» diýip jogap berdi. «Näçe wagtdan bäri synag edýär?»

«Ýedi ýyl we birnäçe aý» diýdi. Aýýub: «Waý saňa! Sen adalatly bolmadyň. Ýagşy durmuşda segsen ýyl ýaşanymyz ýaly, bela düşende-de segsen ýyl sabyr etseň bolmazmy? Allah meni şypa berse, seni ýüz gamçy urjakdygyma kasam edýärin.

Allahdan başgasynyň adyna janly soýmagy buýurduň. Maňa getiren naharyň we içgiň, şu sözüňi aýdanyňdan soň, haramdyr; getiren zadyňdan dadyp görmerin. Git-de, gözüme görünme!» diýip, ony kowdy. Aýaly gitdi.

Aýýub ýanynda ne iýmit, ne içgi, ne-de dost galandygyny görüp, seždä ýykyldy we: «Eý, Rabbim, hakykatdan-da, maňa bela ýetdi, Sen bolsa rehim edýänleriň iň rehimlisisin» diýdi. Oňa: «Başyny galdyr, doganyň kabul edildi. Aýagyň bilen ýere ur» diýildi. Aýýub aýagyny ýere urdy, çeşme çykdy.

Ol çeşmede ýuwundy, bedeninde keselinden hiç hili görünýän alamat galmady; deri döküldi, ýaşlygy we gözelligi öňküden-de gowy bolup gaýdyp geldi. Soň beýleki aýagy bilen ýere urdy, başga bir çeşme çykdy. Ol suwdan içdi, içindäki ähli kesel çykdy. Ol sagalyp, eşik geýindi.

Daş-töweregine seredende, öňki maşgalasyndan we mal-mülkünden hiç zat görmedi. Emma Allah onuň malyny we maşgalasyny birnäçe esse artdyryp gaýtaryp berdi. Hatda onuň ýuwunan suwundan altyn çekirtgeleri döküldi diýlip rowaýat edilýär. Olary eli bilen ýygnap başlady.

Allah oňa: «Eý, Aýýub, seni baý etmedimmi?» diýdi. Ol: «Elbetde, ýöne bu Seniň bereketiňdir; kim ondan doýar?» diýdi.

Soň Aýýub belent bir ýerde oturdy. Aýaly bolsa: «Eger ol meni kowup goýberen bolsa, kime nahar bererin? Ony açlykdan ölüme goýup, wagşy haýwanlara iýdirip bilmerin. Men ýene onuň ýanyna dolanaryn» diýip pikir etdi. Ol geleninde, zibil dökülýän ýeri-de, öňki ýagdaýy-da tapmady; hemme zat üýtgäpdi.

Ol öňki zibil ýatan ýerlerde aýlanyp, aglady. Aýýub täze eşikli adamyň ýanyna baryp, ony soramaga çekindi. Aýýub oňa: «Eý, Allahyň gyrnagy, näme isleýärsiň?» diýdi. Aýaly aglap: «Şu ýerde zibil dökülýän ýerde taşlanan bela düşen adamy gözleýärin.

Ol ýitdimi, näme boldy, bilemok» diýdi. Aýýub: «Görseň tanarmyň?» diýip sorady. Aýaly: «Ony gören adam nädip tanamaz?» diýdi. Ol Aýýuba seredip, ondan çekindi. Soň: «Sag wagtyndaky Aýýuba iň köp meňzeýän adam sensiň» diýdi.

Aýýub: «Men Aýýub. Meniň üçin Iblise soýmagyňy buýran şol menem. Men Allahyň tabşyrygyny ýerine ýetirip, şeýtana garşy çykdym we Allahdan doga etdim. Ol maňa görýän zatlaryňy gaýtaryp berdi» diýdi.

Wahb: «Aýýub bela içinde üç ýyl galdy. Aýýub Iblisi ýeňip, Iblis oňa hiç zat edip bilmänsoň, onuň aýalynyň öňünden adamogluna meňzemeýän, örän äpet, görmegeý we haýbatly görnüşde, adamlaryň atlaryna meňzemeýän ajaýyp bir ulag bilen geçdi» diýdi. Ol aýala: «Sen şu synaga düşen Aýýubyň aýalymy?» diýip sorady.

Aýaly: «Hawa» diýdi. «Meni tanaýarsyňmy?» diýdi. Aýaly: «Ýok» diýdi. Ol: «Men ýeriň Ilahy, äriňe eden zatlarymy edenem men. Ol asmanlaryň Ilahysyna ybadat edip, meni terk etdi, şonuň üçin gaharymy getirdi. Eger maňa bir gezek sežde etse, mal-mülküňizi we çagalaryňyzy gaýtaryp bererdim; olar şu jülgede meniň ýanymda» diýdi.

Wahb: «Aýdylyşyna görä, ol Aýýuba: “Eger nahar iýip, onuň üstünde Allahyň adyny ýatlamadyk bolsaň, bu belaňdan sagalardyň” diýipdir. Allah has gowy bilýär» diýdi. Käbir kitaplarda Iblis aýalyna: «Maňa bir gezek sežde et, mal-mülküňi we çagalaryňy gaýtaryp bereýin, äriňe-de şypa bereýin» diýdi diýilýär. Aýaly Aýýuba gelip, aýdylanlary gürrüň berdi.

Aýýub: «Allahyň duşmany seni synaga salmak üçin geldi» diýdi-de, sagalsa, aýalyna ýüz gamçy urjakdygyna kasam etdi. Şonda ol: «Iblisiň aýalymyň özüne sežde etmegini umyt etmeginden maňa bela ýetdi» diýdi.

Soň Beýik we Gudratly Allah Aýýubyň aýalyna onuň bilen bela içinde sabyr edendigi üçin rehim etdi, onuň işini ýeňilleşdirdi we Aýýubyň kasamyny bozmazlygyny isledi. Oňa ýüz sany ownuk taýajykdan ybarat bir desse alyp, aýalyny onuň bilen bir gezek urmagy buýurdy. Allahyň «Sagdaky bir desse alyp, onuň bilen ur, kasamyňy bozma» diýen sözi şeýle (Sad, 44).

Iblisiň bir sandyk ýasap, içine derman goýandygy, soň aýalynyň ýolunda oturyp, adamlary bejereň lukman keşbine girendigi hem rowaýat edilýär. Aýýubyň aýaly onuň ýanyndan geçip: «Meniň syrkawym bar, bejerip bilersiňmi?» diýip sorady. Ol: «Hawa, diňe sagaldanymda: “Seniň beren şypaň bilen sagaldym” diýsin» diýdi.

Aýaly muny Aýýuba gürrüň berdi. Aýýub: «Bu Iblis, ol seni aldady» diýdi we Allah şypa berse, aýalyna ýüz gamçy urjakdygyna kasam etdi.

Wahb we beýlekiler şeýle diýdiler: Aýýubyň aýaly adamlara işläp, oňa iýmit getirýärdi. Bela uzaga çekip, adamlar ondan ýadansoň, hiç kim ony işe tutmady. Bir gün Aýýuba iýmäge zat gözledi, emma hiç zat tapmady. Şonda saçynyň bir örüm bölegini kesip, ony bir çörege satdy we çöregi oňa getirdi.

Aýýub onuň örüm saçynyň nirede bolandygyny sorady. Aýaly bolan zady gürrüň berdi. Şonda ol «Maňa bela ýetdi» diýdi.

Käbirleri: «Ol gurçuk ýüregine we diline ýetip, Allahy ýatlamagyny we pikirlenmegini bes etdirmeginden gorkanda, şeýle diýdi» diýdiler.

Habib ibn Sabit şeýle diýdi: Aýýub Allahdan belanyň aýrylmagyny diňe üç zat ýüze çykandan soň diledi. Birinjisi, habar eşidip, iki dosty onuň ýanyna geldi. Ondan diňe gözleri galypdy. Olar onuň agyr ýagdaýyny görüp: «Eger Allahyň ýanynda mertebäň bolan bolsady, saňa beýle zat ýetmezdi» diýdiler.

Ikinjisi, aýaly iýmit gözläp tapmady, saçynyň örüm bölegini satyp, oňa nahar getirdi. Üçünjisi, Iblis: «“Sen meni sagaltdyň” diýse, men ony bejererin» diýdi.

Käbirleri Iblisiň Aýýuba: «Aýalyň zyna etdi» diýip was-wasa salandygyny, şonuň üçin onuň aýalynyň saçyny kesendigini we şol wagt sabrynyň ýetmän, doga edendigini aýdýarlar. Ol aýalyna ýüz gamçy urjakdygyna kasam etdi. Başga bir garaýyşda ol: «Maňa duşmanlaryň begenmegi sebäpli bela ýetdi» diýdi. Hatda ondan: «Belaňda iň agyr zat näme boldy?»

diýip soralanda, ol: «Duşmanlaryň begenmegi» diýipdir. Ýene bir garaýyşda, budundan bir gurçuk gaçanda, ony yzyna goýup: «Iý, Allah meni seniň iýmitiň etdi» diýende, gurçuk ony dişläpdir; şol dişiň agyrysy onuň şu wagta çenli gurçuklaryň dişlemeginden çeken ähli agyrysyndan has güýçli bolupdyr.

Eger Allah ony sabyrly diýip atlandyran bolsa, «Hakykatdan-da, maňa bela ýetdi» we «Şeýtan maňa kynçylyk we azap ýetirdi» diýen sözleri bilen nägilelik bildirip, sabyrdan çykan bolup görünmeýärmi? Diýlip soralsa, bu şikaýat däl, eýsem doga-dilegdir. Munuň delili Allahyň: «Biz onuň dogasyna jogap berdik» diýen sözüdir. Närazylyk diňe adamlara şikaýat etmekde bolýar; Beýik we Gudratly Allaha şikaýat etmek närazylyk hem däldir, sabyrsyzlyk hem däldir.

Ýakup şeýle diýdi: «Men hasratymy we gam-gussamy diňe Allahyň özüne arz edýärin» (Ýusuf, 86). Sufýan ibn Uýeýne: «Allahyň takdyryna razy bolup, adamlara başyna düşen ýagdaýy aýdan adam sabyrdan çykdy hasaplanmaz» diýdi. Jabrail Pygamberiň (صلى الله عليه وسلم) kesellän wagty ýanyna girip: «Özüňi nähili duýýarsyň?» diýip soranda, ol: «Gamgyn we aladaly duýýaryn» diýdi.

Şeýle hem, Aişe: «Wah, başym!» diýende, Pygamber (صلى الله عليه وسلم): «Ýok, tersine, meniň başym!» diýdi. (Arapça nusgada bu ýerde aýatlaryň daşyndaky käbir aýry-aýry söz bölekleri hem bar.)