Jennete gireniň hamdy we şükri

Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri

(«Ol bizi ýerleşdirdi») ýagny, geçip gitmek ýa-da sapak almak üçin düşüren ýaly däl-de, hemişelik ýaşamak we ornaşmak üçin ýerleşdirdi. («Hemişelik mesgeni») ýagny, onda ýaşamak dowam edýän we bol bereketleriniň, yzygiderli şatlyklarynyň, gaýgy-gamynyň ýokdugynyň sebäpli ýaşamak islenýän öýdür. Olaryň şol mesgene ýerleşdirilmegi («Öz fazlyndandyr») ýagny, bize bolan sahawaty we keremindendir; bu biziň amallarymyzyň netijesi däldir. Eger Onuň fazly bolmadyk bolsa, ýetilen derejä ýetmezdik.

(«Ol ýerde bize ne ýadawlyk ýeter, ne-de halyslyk») ýagny, bedenlerde-de, kalplarda-da we güýçlerde-de ýadawlyk bolmaz, lezzetleriň köplüginden hem halyslyk döremez. Bu, Allanyň olaryň bedenlerini kämil görnüşde ýaradýandygyny we olara hemişe rahatlyk berýän serişdeleri taýýarlaýandygyny görkezýär. Şonuň üçin olar şeýle ýagdaýda bolarlar: olara ne ýadawlyk, ne-de halyslyk, ne-de alada-gam ýeter. Şeýle hem bu, olaryň Jennetde uklamaýandygyny görkezýär.

Çünki ukynyň peýdasy ýadawlygyň aýrylmagy we onuň arkaly rahatlygyň gazanylmagydyr, Jennet ilatynyň ýagdaýy bolsa munuň tersinedir. Mundan başga-da, uky kiçi ölümdir, Jennet ilaty bolsa ölmez. Allah Öz sahawaty we keremi bilen bizi hem şolardan etsin! (Olaryň) nygmatlary doly bolup, lezzetleri kämilleşende, («olar: “Ähli hamd, bizden gam-gussany aýran Allahadyr” diýerler»).

Bu her hili gam-gussany öz içine alýar. Olaryň gözelligindäki, iýip-içýän zatlaryndaky, lezzetlerindäki, bedenlerindäki ýa-da şol ýerde hemişelik galmaklaryndaky kemçilik sebäpli hiç hili gaýgy döremez. Olar görýän nygmatlarynyň üstüne başga nygmat goşulmajak ýagdaýda däl-de, ebedilik artýan nygmatlaryň içindedirler. («Hakykatdan, Rabbimiz Bagyşlaýjydyr») ýagny, ýalňyşlyklarymyzy bagyşlady; («Şükür edijidir») ýagny, az sanly ýagşy amallarymyzy kabul edip, köp esse artdyrdy we bize amallarymyzyň hem-de arzuwlarymyzyň ýetip bilmejek nygmatlaryny Öz fazlyndan berdi.

Onuň bagyşlamagy bilen ähli ýigrenilýän we gorkulýan zatlardan halas bolduk; Onuň şükür etmegi we fazly bilen bolsa söýülýän ähli zatlara eýe bolduk.

Imam Ibn Kesiriň tefsiri

(«Olar: “Ähli hamd, bizden gam-gussany aýran Allahadyr” diýerler»). Bu, howp salýan zatdan gorkmakdyr. Ol muny bizden aýyrdy we dünýä hem ahyret aladalaryndan gorkup, howatyr eden zatlarymyzdan bizi rahatlandyrdy. Abdurrahman ibn Zeýd ibn Eslem kakasyndan, ol hem Ibn Umardan şeýle habar berýär: Allanyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy: «“Lä ilähe illallah” diýenleriň gabyrlarynda-da, täzeden direldilenlerinde-de gorky bolmaz.

Men edil “Lä ilähe illallah” diýenleriň üstlerinden topragy kakyp aýryp: “Ähli hamd, bizden gam-gussany aýran Allahadyr” diýişlerini görýän ýaly». Bu habar Ibn Ebi Hatim tarapyndan onuň ýolundan rowaýat edildi. Tabarany şeýle diýdi: bize Jafar ibn Muhammet al-Firyaby habar berdi; bize Ýahýa ibn Musa al-Merwezi habar berdi; bize Suleýman ibn Abdullah ibn Wahb al-Kufi, Abdulaziz ibn Hakimiň üsti bilen, Ibn Umardan habar berdi. Ol şeýle diýdi: Allanyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy: «“Lä ilähe illallah” diýenleriň ölüminde-de, gabyrlarynda-da, täzeden direldilişlerinde-de gorky bolmaz.

Men olary surnaý çalnan pursatynda topragy başlaryndan kakyp aýryp: “Ähli hamd, bizden gam-gussany aýran Allahadyr. Hakykatdan, Rabbimiz Bagyşlaýjydyr, Şükür edijidir” diýişlerini görýän ýaly». Ibn Abbas we beýlekiler: «Ol olaryň köp günälerini bagyşlady we az sanly ýagşy amallarynyň sylagyny köp esse artdyrdy» diýipdirler. («Öz fazlyndan bizi hemişelik mesgene ýerleşdiren») ýagny, olar: «Bu derejäni we bu orny Öz fazly, ehsany we rehmeti bilen bize berdi; amallarymyz muňa laýyk däldi» diýerler.

Sahih hadysda Allanyň Resulynyň (sallallahu aleýhi we sellem) şeýle diýendigi sabitdir: «Siziň hiç biriňiz öz amaly bilen Jennete girmez». Olar: «Hatda siz hemmi, eý, Allahyň Resuly?» diýdiler. Ol: «Hatda men hem däl; diňe Allah meni Öz rehmeti we fazly bilen gurşasa, onda başga» diýdi.

(«Ol ýerde bize ne ýadawlyk ýeter, ne-de halyslyk») ýagny, ol ýerde bize ne kynçylyk, ne-de ýadawlyk ýeter. «Nasab» we «lugub» sözleriniň ikisi-de ýadawlyk manysynda ulanylýar. Mümkin, olaryň bedenlerinde-de, ruhlarynda-da hiç hili ýadawlygyň bolmaýandygy göz öňünde tutulýandyr. Allah has gowy bilýär.

Mysal üçin, dünýäde ybadatda özlerini köp zähmet çekdirýärdiler; Jennete girenlerinde bolsa, olara ýüklenen borçlar aýrylar we olar hemişelik, dowamly rahatlykda bolarlar. Allah şeýle diýýär: «Öňki günlerde eden amallaryňyzyň sylagy hökmünde hoşluk bilen iýiň we içiň!» (Al-Haqqa, 69:24).

Bagawiniň tefsiri

(«Olar diýerler») ýagny, Jennete girenlerinde şeýle diýerler: («Ähli hamd, bizden gam-gussany aýran Allahadyr»). «Hazan» we «huzn» sözleriniň manysy birdir; edil «bukhl» we «bahal» sözleriniň biri-birine ýakyn bolşy ýaly. Ibn Abbas: «Bu, Oduň gam-gussasydyr» diýdi. Katada: «Ölümiň gam-gussasydyr» diýdi.

Muqatil: «Allahyň olar hakda näme etjekdigini bilmän, gam-gussa çekdiler» diýdi. Ikrima: «Günäleriň we ýaman işleriň gam-gussasy, amallarynyň kabul edilmezliginden gorkmak» diýdi. Al-Qasim: «Nygtamlaryň aýrylmagynyň we kalbyň üýtgäp durmagynyň gam-gussasy, ahyrky netijeden gorkmak» diýdi. Şeýle hem: «Kyýamat gününiň elhençlikleriniň gam-gussasy» diýildi.

Al-Kalbi: «Kyýamat güni hakynda dünýäde olary gamlandyran zatlar» diýdi. Said ibn Jubayr: «Dünýäde çömpiş» diýdi. Şeýle hem: «Ruzynyň aladasy» diýildi. Az-Zajjaj: «Allah Jennet ilatyndan ýaşaýyş ýa-da ahyret bilen bagly ähli gam-gussany aýyrdy» diýdi.

Abu al-Hasan Ali ibn Muhammet ad-Dahhak al-Hatib bize habar berdi; Abu Ishaq Ibrahim ibn Muhammet al-Isfarayini bize habar berdi; Abu Bakr Ahmad ibn Ibrahim al-Ismaili bize habar berdi; Abu al-Abbas Ahmad ibn Muhammet at-Turabi bize habar berdi; Ýahýa ibn Abdulhamid bize habar berdi; Abdurrahman ibn Zeýd ibn Eslem kakasyndan, ol hem Ibn Umardan habar berdi: Allanyň Resuly (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy: «“Lä ilähe illallah” diýenleriň gabyrlarynda-da, täzeden direldilenlerinde-de gorky bolmaz.

Men edil “Lä ilähe illallah” diýenleriň üstlerinden topragy kakyp aýryp: “Ähli hamd, bizden gam-gussany aýran Allahadyr” diýişlerini görýän ýaly». («Hakykatdan, Rabbimiz Bagyşlaýjydyr, Şükür edijidir»). («Ol bizi ýerleşdirdi») ýagny, bizi düşürdi. («Hemişelik mesgene») ýagny, hemişelik ýaşalýan ýere.

(«Öz fazlyndan. Ol ýerde bize ýadawlyk ýeter») ýagny, ol ýerde bize hiç hili kynçylyk ýa-da zähmet ýeter. («Ne-de bize ol ýerde halyslyk ýeter») ýagny, ýadawlykdan bolan halyslyk.