Mahadnaqa gelitaanka Jannada
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ، إِنَّ. رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ، فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ، وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ.
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ
Lama soo dejin karin maqalka. Mar kale isku day goor dambe.
Ammaan (oo dhan) iyo mahad waxaa leh Allaah, ee naga tagsiiyey murugo (oo dhan). Hubaal Rabbigayo waa Denbi Dhaaf Badane, Mahdin Badan. Kan nagu dejiyey Daarta Negaadeysa (Jannada) Fadligiisa; nagu taaban maayo dhexdeeda dhibi, naguna taaban maayo daal.
Qaabkeedu waa ammaan iyo mahadnaq duco ah (xamd), oo ay mu’miniinta suubban muujiyaan markay galaan Jannooyinka.
Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi
(Kii nagu dejiyey) waxaa loola jeedaa: wuxuu nagu dejiyey deggenaan iyo waaritaan, ee ma ahayn deggenaansho ku-meel-gaar ah oo laga sii gudbayo. (Daarta waaritaanka) waa daarta lagu waarayo, waana daarta la jeclaanayo in lagu nagaado, badnaanta kheyrkeeda, farxadaha isdaba joogga ah iyo ka baaba’a wax kasta oo qalqal iyo dhib leh awgood. Dejintaasina waxay ku timid (fadligiisa) iyo deeqsinimadiisa, mana ahayn camalladeenna darteed. Haddii uusan fadligiisu jirin, ma gaadheen halkaas aan gaadhnay.
(Dhexdeeda naguma taabto daal, nagumana taabto tabar-darro) waxaa loola jeedaa: daal kuma dhaco jidhka, qalbiga iyo awoodaha, mana ka dhasho badnaanta ku-raaxaysiga. Tani waxay tilmaamaysaa in Allaah jidhkooda ka dhigi doono mid dhammaystiran, uuna u diyaarin doono waxyaabaha nasashada u keenaya si joogto ah, ilaa ay xaaladdani ku sugnaato oo aanay daal, tabar-darro, walbahaar iyo murugo midna taaban. Waxa kale oo ay tilmaamaysaa in aanay dadka Jannadu seexan doonin, waayo hurdadu waxay ka saartaa daalka oo nasasho ayay keentaa, halka dadka Jannadu ay xaaladdaas ka duwan yihiin.
Sidoo kale hurdadu waa geeri yar, dadka Jannaduna ma dhimanayaan. Allaah fadligiisa iyo deeqsinimadiisa ha naga yeelo kuwaas ka mid ah.
Markii ay nimcadoodu dhammaatay oo raaxadoodu kaamil noqotay, (waxay yidhaahdeen: Mahad oo dhan Allaah baa iska leh, kii naga qaaday murugada). Tani waxay koobaysaa murugo kasta; ma jiri doonto murugo ku timaadda quruxdooda oo yaraata, cuntadooda iyo cabbitaankooda, raaxadooda, jidhkooda ama joogitaankooda weligiis. Waxay ku dhex jiraan nimco aanay u arag wax ka sii badan, iyaduna waxay sii kordhaysaa weligeed iyo weligeed.
(Hubaal Rabbigeennu waa Dambi-dhaaf Badane), maadaama uu naga dhaafay gafafkeennii; (Mahadnaq Badane), maadaama uu naga aqbalay wanaaggii oo uu noo labanlaabay, uuna fadligiisa nagu siiyey wax ka badan inta camalladeenna iyo himilooyinkeenna gaadhi lahaayeen. Dambi-dhaafkiisa ayay kaga badbaadeen wax kasta oo ay neceb yihiin ama ka cabsanayaan, mahadnaqgiisa iyo fadligiisana waxay ku heleen wax kasta oo ay jecel yihiin oo ay doonayaan.
Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir
(Waxay yidhaahdeen: Mahad oo dhan Allaah baa iska leh, kii naga qaaday murugada). Murugadu waa cabsida wax laga baqayo; Allaah wuu naga fogeeyey, wuxuuna naga nasiyey wixii aan ka cabsan jirnay oo aan ka digtoonaan jirnay, kana mid ahaa welwelka adduunka iyo Aakhirada. Cabd ar-Raxmaan ibn Zayd ibn Aslam wuxuu aabbihii uga soo weriyey, isaguna Cabdullaahi ibn Cumar, inuu yidhi: Rasuulka Allaah (naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee) wuxuu yidhi: “Dadka yidhaahda ‘Laa ilaaha illallaah’ cabsi iyo cidlo kuma laha qabriyadooda iyo marka laga soo saaro.
Waxaan moodayaa inaan arkayo dadka ‘Laa ilaaha illallaah’ oo ciidda madaxyadooda ka jafaya, iyagoo leh: ‘Mahad oo dhan Allaah baa iska leh, kii naga qaaday murugada.’” Ibnu Abii Xaatim ayaa xadiiskan isaga ka weriyey.
At-Tabaraani wuxuu yidhi: Jacfar ibn Maxamed al-Firyaabi ayaa noo sheegay, Yaxyaa ibn Muusaa al-Marwazi ayaa noo sheegay, Sulaymaan ibn Cabdullaah ibn Wahb al-Kuufi ayaa noo sheegay, isaguna wuxuu ka weriyey Cabd al-Caziiz ibn Xakiim, Cabdullaahi ibn Cumarna, inuu yidhi: Rasuulka Allaah (naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee) wuxuu yidhi: “Dadka ‘Laa ilaaha illallaah’ cabsi kuma laha geerida, qabriyadooda iyo marka la soo bixinayo. Waxaan moodayaa inaan arkayo iyagoo qaylada [Qiyaamaha] marka la yeedhiyo ciidda madaxyadooda ka jafaya, oo leh: ‘Mahad oo dhan Allaah baa iska leh, kii naga qaaday murugada.
Hubaal Rabbigeennu waa Dambi-dhaaf Badane, Mahadnaq Badane.’” Ibnu Cabbaas iyo kuwo kale waxay yidhaahdeen: Wuxuu ka dhaafay dembiyadooda badan, wuxuuna uga mahadnaqay wanaaggooda yar.
(Kii nagu dejiyey Daarta waaritaanka fadligiisa): Waxay odhanayaan: Waa kii darajadan iyo hoygan nagu siiyey fadligiisa, deeqdiisa iyo naxariistiisa; camalladeennu uma qalmin intaas. Sida ku sugnaatay xadiiska saxiixa ah, Rasuulka Allaah (naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee) wuxuu yidhi: “Midkiinna camalkiisu Jannada ma gelinayo.” Waxay yidhaahdeen: Adigana, Rasuulkii Allaah? Wuxuu yidhi: “Anigana sidoo kale, haddii aan Allaah naxariistiisa iyo fadligiisa igu dabooleyn mooyee.”
(Dhexdeeda naguma taabto daal, nagumana taabto tabar-darro): waxaa loola jeedaa, dhib iyo daal midna naguma dhaco. Daal iyo tabar-darro labadaba waxaa loo adeegsadaa daalka; sida muuqata, ujeeddadu waa in labadan laga fogeeyey, si aanay u daalin jidhkooda iyo ruuxdooda. Allaah ayaa og. Waxaa ka mid ah in ay adduunka naftooda ku daalin jireen cibaadada, balse marka ay Jannada galaan waajibkii waa laga qaaday, waxayna ku sugnaadeen nasasho joogto ah oo waaraysa.
Allaah wuxuu yidhi: “Cuna oo cabba idinkoo ku raaxaysanaya, wixii aad camal ahaan u hor marsateen maalmaha tagay dartood” (Suurat al-Xaaqqah, 69:24).
Tafsiirka Al-Baqawi
(Waxayna odhanayaan) waxaa loola jeedaa: waxay odhanayaan marka ay Jannada galaan: (Mahad oo dhan Allaah baa iska leh, kii naga qaaday murugada). Erayada al-xazan iyo al-xuzn waa isku macne, sida al-bukhl iyo al-bukhl [laba qaab oo isku macne leh]. Ibnu Cabbaas wuxuu yidhi: Waxaa loola jeedaa murugada Naarta. Qataadah wuxuu yidhi: Murugada geerida.
Muqaatil wuxuu yidhi: Way murugoon jireen, sababtoo ah ma ay garanayn waxa Allaah ku samayn doono. Cikrima wuxuu yidhi: Murugada dembiyada iyo xumaanta, iyo cabsida in camallada la diido. Al-Qaasim wuxuu yidhi: Murugada nimcooyinka oo baaba’a, qalbiga oo isbeddela iyo cabsida aakhirka. Waxa kale oo la yidhi: Waa murugada argagaxyada Maalinta Qiyaame.
Al-Kalbi wuxuu yidhi: Waa wixii adduunka kaga murug gelin jiray ee ku saabsanaa Maalinta Qiyaame. Saciid ibn Jubayr wuxuu yidhi: Waa welwelka cuntada ee adduunka. Waxa kale oo la yidhi: Waa welwelka nolosha. Az-Zajjaaj wuxuu yidhi: Allaah dadka Jannada wuxuu ka qaaday murugo kasta, ha ahaato mid la xidhiidha nolol-maalmeedka adduunka ama Aakhirada.
Abuu al-Xasan Cali ibn Maxamed ad-Daxxaak al-Khadiib ayaa noo sheegay, Abuu Isxaaq Ibraahiim ibn Maxamed al-Isfaraayiini ayaa noo sheegay, Abuu Bakr Axmed ibn Ibraahiim al-Ismaaciili ayaa noo sheegay, Abuu al-Cabbaas Axmed ibn Maxamed at-Turaabi ayaa noo sheegay, Yaxyaa ibn Cabdulxamiid ayaa noo sheegay, Cabd ar-Raxmaan ibn Zayd ibn Aslamna wuxuu aabbihii uga soo weriyey, isaguna Cabdullaahi ibn Cumar, inuu yidhi: Rasuulka Allaah (naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee) wuxuu yidhi: “Dadka ‘Laa ilaaha illallaah’ cabsi kuma laha qabriyadooda iyo marka laga soo saaro.
Waxaan moodayaa inaan arkayo dadka ‘Laa ilaaha illallaah’ oo ciidda madaxyadooda ka jafaya, iyagoo leh: ‘Mahad oo dhan Allaah baa iska leh, kii naga qaaday murugada.’” Hadalka Allaah ee ah: (Hubaal Rabbigeennu waa Dambi-dhaaf Badane, Mahadnaq Badane).
(Kii nagu dejiyey) wuxuu nagu dejiyey (Daarta waaritaanka), taas oo ah daarta lagu waarayo. (Fadligiisa; dhexdeeda naguma taabto daal), taas oo ah dhib iyo dhibaato. (Nagumana taabto tabar-darro), oo ah daal ka dhasha tabar-yaraan.
Saxiix al-Bukhaari (nambarka 6549) waxaa lagu weriyey: “Mid ku dhawaaqaya ayaa Jannada ka dhawaaqi doona: ‘Runtii, caafimaad baad ahaan doontaan oo weligiin ma bukoon doontaan, waad noolaan doontaan oo weligiin ma dhiman doontaan!’”