Ялсаманехь хастам а баркалл а

Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир

(Иза тхох вуьйлина) — цо тхо тIекхайкхина, тхунна дIа а делла, тхо цу юьрта цхьаьна а, гIуллакхашца хьалха а кхетарца; цхьаьна дIа ца бахана, къовсаме хьажа а ца бахана. (Гуттар латтаран цIа) — латтаран чIогIа дIахIоьттира цIа а, цу чохь латтаран муьлхха а хIума ца ларуш, кхин а латта а лоьху цIа а ю. Цуьнан хьалха хьекъал долу хьайн хьалха йоьлла, хIунда аьлча цуьнан хьекъал долу беркаташ ду, цуьнан къиношна тIера дIа ца оьшу, цуьнан сингаттамаш дIадаьлла. (Шен дозаллах) — тханна долчу Шен къинхетамца а, Шен къобалдарца а; тхан гIуллакхашца дац.

ХIунда аьлча, Шен къинхетам цахиларх, тхо хьанна кхайкхиначу чоьнанна кхаьчар ца хилла дуьйцуш. (Цу чохь тхох ца хьакхало хало, цу чохь тхох ца хьакхало кIаддалар) — цу чохь дашха къинхетам хилар а, дагахь а, низашкахь а, кхин а дика хьалха кхетар а ца хилар. ХIара чIагIо гойту, АллахI ТаIала церан дегIаш кхин а хьалха кхачарца хьалха хьалха а хилийти, церан дукхах лаьцна кхиамаш а хилийти; къахьегаш долу хIума цуьнан кхин кIелхьара дIа ца йойту, церан хьалхадаьлла хьал, кIаддалар, сингаттам а ца хилийти.

Иза тIедоьллу, ялсаманехь берш дIа ца боьхкуш дуйла, хIунда аьлча бехам дIадаьккхаран а, кIелхьар а хиларна хьалхарчу хIумане лаьцна дуьйцу; ялсаманехь берш цуьнан хьалха, кIелхьар а кхочуш хилла, хьалхадаьлла а, сингаттам а ца хилийти. Иза а, ялсаманехь латта берш къамел дIа ца боьхкуш дуйла гойту; хIунда аьлча бехам хиларна кхин кIелхьар а хилар, кIелхьар а кхочуш хилар, ялсаманехь берш дIа ца боьхкуш ду. АллахI тхо церан юккъехь дIа а хьоьжу, Шен дозаллах а, Шен къинхетамах а.

(А) церан къобалдар хьалха кхачарца, церан беркаташ кхочуш хилла, (цара аьлла): (Хастам бу Далла, тхуна тIера сингаттам дIабаьккхинчу) — хIара юккъе юккъера сингаттамаш ду; церан чохь кхин цхьа а сингаттам ца хила, церан хьалхадаьлла хьал, церан хьалха хьал, церан лазар, церан хьалхадаьлла гIуллакхаш, церан гIуллакхаш, церан дегIаш, церан латтаран дуккха а хьал а, церан гIуллакхаш долчу хьалхадаьлла кхиамаш а. Цара цу чохь кхин а тIедоьллу, церан дика хьал а, церан лаьттаран гIуллакхаш а, церан хьалха латтаран кхиамаш а.

(Баккъалла а, тхан Кхиош-кхобург гечдийриг а ву) — тхо къинош тIера гечдина, (баркалле верг а ву) — тхунна хьалха долу дика гIуллакхаш къобалдина, церан сага а, гIуллакхийн а хьалхадаьлла хьал кхетарца, тхан гIуллакхаш а, тхан хьалхадаьлла гIуллакхаш а, тхан лаамаш а кхечарна лелош долчу хьалха тIе кхайкхина. Шен гечдарца тхо мукъане а, хьалха кхетарца а кхетарна тIера кхиам кхочуш хилла; Шен баркаллах а, Шен дозаллах а, церан дика, хьалхадаьлла лаамаш а кхочуш хилла.

Имам Ибн Касира тафсир

(Цара аьлла: «Хастам бу Далла, тхуна тIера сингаттам дIабаьккхинчу») — хIара сингаттам бен долу хIума ду, къинхетамца хьалха кхетарна хьажар. Цо тхох дIахьалхадаьккхина, тхо къинхетамца кхиам кхечу хьалха кхетарна, дуьненан а, ахиретан а кхайкхиначу хьалхадаьлла хьалхашка хьажа, тхо хьалхадаьллачу сингаттамах а, хьалхадаьллачу хьалхах а кхочуш дIахIоьттина. Абду-р-РахIман ибн Зейд ибн Аслам, шен даьх, шен даьх, Ибн Умаре тIера довзарца, Пайхамара ﷺ дийцинарг: «АллахIан цхьаьна хьалха аьлла: “Ля иляха илля-Ллах” боху нах, церан къабрица а, къийматан тIехь а, цхьа а хьуьлла хилар дац.

Са дагадогIу, “Ля иляха илля-Ллах” боху нах, къабри тIера хьалхадаьлла хьажаш, цара: “Хастам бу Далла, тхуна тIера сингаттам дIабаьккхинчу”, олуш». Ибн Аби Хатим цу хьадисах довзар дийцина. Ат-Табарани аьлла: «Жафар ибн Мухаммад аль-Фирьяби тхуна дийцина, Яхья ибн Муса аль-Марвази тхуна дийцина, Сулайман ибн Абдуллах ибн Вахб аль-Куфи тхуна дийцина, Абду-ль-Азиз ибн Хаким тIера, Ибн Умар дийцина: Пайхамара ﷺ аьлла: “АллахIан цхьаьна хьалха аьлла: ‘Ля иляха илля-Ллах’ боху нах, дийнаха кхета, къабрица а, къийматан тIехь а, цхьа а хьуьлла хилар дац.

Кхетам тIе хьаьжча, цара къабри тIера хьалхадаьлла хьажаш, къабри тIера хьалхадаьлла лоьцу, цара: ‘Хастам бу Далла, тхуна тIера сингаттам дIабаьккхинчу. Баккъалла а, тхан Кхиош-кхобург гечдийриг а ву, баркалле верг а ву’, олуш”. Ибн Аббас а, кхечара а аьлла: церан дукхах лаьцна къинош гечдина, церан цхьана долчу дика гIуллакхашна баркалла а делла. (Иза тхох вуьйлина гуттар латтаран цIа) — цара боху: тхуна хIара хьал а, хIара латтаран чIогIа а, Шен дозаллах а, Шен баркаллах а, Шен къинхетамах а делла.

Тхан гIуллакхаш тханна дика дац. Сахихайн хьадисехь хьалха кхаьчна: Пайхамара ﷺ аьлла: «Шуьгахь цхьанна а шен гIуллакхца ялсамани ца йохуьйту». Цара элира: «Хьо а, АллахIан Элча?» Цо жоп делира: «Со а вац, тIаккха АллахI Шен къинхетамца а, Шен дозалца а со къобалвоьлла».

(Цу чохь тхох ца хьакхало хало, цу чохь тхох цхьа а кIаддалар ца хьакхало) — цу чохь тхох къахьегар а, кIаддалар а ца хьакхало. «Хало» а, «кIаддалар» а, къахьегарна лаьцна къамел дина, хIунда аьлча церан дегIашка а, церан сага а къахьегар ца хьакхало, АллахI хьалха кхетар. Дуккха а дешарех цуьнца дийца, цара дуьненахь ибадате къахьегаелла, ялсамани чохь хьакъъина кхетарца церан тIедожар дIадаьлла, тIаккха цара гуттар латтаран кIелхьар а, рахат а кхетар. АллахI ТаIала аьлла: «Шуна шун хьалха арахецна гIуллакхашна тIехь, кхачам болу хIума хьажаш, же а, мела а» (аль-Хакка, 24).

Аль-Багавин тафсир

(Цара олур ду) — ялсаманехь баханчу хенахь цара олур ду: (Хастам бу Далла, тхуна тIера сингаттам дIабаьккхинчу). «Сингаттам» а, «сингаттам» а кхин къамелашца цхьа маьӀна долуш ду, «бухъ» а, «бухъ» а санна. Ибн Аббас аьлла: хIара — доттагIал хьалхадаьлла сингаттам ду. Катада аьлла: дийнахьа хьалхадаьлла сингаттам ду.

Мукатиль аьлла: цара сингаттам хилина, АллахI церанца хIун дина ца хиъна. Икриме аьлла: къинош а, гIалаташ а тIера сингаттам а, ибадаташ ца къобалдина ца хетаран хьуьлла а. Аль-Касим аьлла: беркаташ дIа ца ларш, дегI къийсина хилар а, аьтто хьалхадаьлла хилар а, къийматан хьалхадаьлла хьуьлла а. Аьлла: къийматан денан хьалхадаьлла хьуьлла.

Аль-Кальби аьлла: дуьненахь церан сингаттам хилина хIума — къийматан денан хьалхадаьлла гIуллакхаш. Саид ибн Жубайр аьлла: дуьненахь хьалхадаьлла хьуьлла. Аьлла: кхоллаларан сингаттам. Аз-Зажжаж аьлла: АллахI ялсаманан нахах дуьненан кхоллаларан а, ахиретан а хьалхадаьлла сингаттамаш дIабаьккхина.

Абу-ль-Хасан Али ибн Мухаммад ибн ад-Даххак аль-Хатыб тхуна дийцина, Абу Исхак Ибрахим ибн Мухаммад аль-Исфараини тхуна дийцина, Абу Бакр Ахмад ибн Ибрахим аль-Исмаили тхуна дийцина, Абу-ль-Аббас Ахмад ибн Мухаммад ат-Тураби тхуна дийцина, Яхья ибн Абду-ль-Хамид тхуна дийцина, Абду-р-РахIман ибн Зейд ибн Аслам шен даьх, Ибн Умаре тIера довзарца, цо аьлла: Пайхамара ﷺ аьлла: «АллахIан цхьаьна хьалха аьлла: “Ля иляха илля-Ллах” боху нах, церан къабрица а, къийматан тIехь а, цхьа а хьуьлла хилар дац.

Са дагадогIу, “Ля иляха илля-Ллах” боху нах къабри тIера хьалхадаьлла лоьцу, цара: “Хастам бу Далла, тхуна тIера сингаттам дIабаьккхинчу”, олуш». АллахIан дешаш: (Баккъалла а, тхан Кхиош-кхобург гечдийриг а ву, баркалле верг а ву). (Иза тхох вуьйлина) — тхо кхайкхина. (Гуттар латтаран цIа) — латтаран цIа.

(Шен дозаллах, тхох ца хьакхало хало) — цу чохь тхох къахьегар а, къийсина хилар а ца хьакхало. (Цу чохь тхох ца хьакхало кIаддалар) — къахьегарах кIаддалар ца хьакхало.