በገነት የሚቀርብ ምስጋና

የሼኽ አብዱርረሕማን አስ-ሰዕዲ ተፍሲር

«ያ ያስገባን» ማለት፦ ለመኖርና ለመርጋት አስገባን ማለት ነው፤ አልፈን ለማየት ብቻ ወደ ሚገባ ማረፊያ አይደለም። «የዘላለም መኖሪያ አገር» ማለት፦ መኖር የሚቀጥልባትና ብዙ በረከቶች፣ ተከታታይ ደስታዎችና የሚያስተጓጉሉ ነገሮች መወገድ ስላለባት ሰዎች መኖር የሚመኙባት አገር ማለት ነው። ይህ ማስገባት «ከእርሱ ችሮታ» የተገኘ ነው፤ በእኛ ሥራዎች አይደለም። ችሮታው ባይሆን ኖሮ ወደዚህ ደረጃ ባልደረስንም ነበር።

«በእርሷ ውስጥ መከራ አይነካንም፤ ድካምም አይነካንም» ማለት፦ በሰውነት፣ በልብና በኃይሎች ላይ፣ እንዲሁም ብዙ ተድላ ሲደረግ ድካም አይኖርም ማለት ነው። ይህም አላህ ሰውነታቸውን ፍጹም በሆነ ሁኔታ እንደሚፈጥርና በዚህ መልኩ እንዲሆኑ ዘወትር የማረፊያ ምክንያቶችን እንደሚያዘጋጅላቸው ያመለክታል፤ መከራ፣ ድካም፣ ጭንቀትና ሐዘን አይነካቸውም። በገነት እንደማይተኙም ያመለክታል፤ ምክንያቱም የእንቅልፍ ጥቅም ድካምን ማስወገድና በእርሱ ማረፍ ነው፤ የገነት ሰዎች ግን ይህን አያስፈልጋቸውም። እንቅልፍ ትንሽ ሞት ነው፤ የገነት ሰዎች ግን አይሞቱም። በእርሱ ችሮታና ቸርነት ከእነርሱ ያድርገን።

ደስታቸው ሲሟላና ተድላቸው ፍጹም ሲሆን «ከእኛ ላይ ሐዘንን ያስወገደው አላህ ምስጋና ይገባዋል» ይላሉ። ይህ ሁሉንም ዓይነት ሐዘን ይጨምራል፤ በውበታቸው፣ በምግባቸውና በመጠጣቸው፣ በተድላዎቻቸው፣ በሰውነታቸው ወይም በመኖራቸው ዘላቂነት ምክንያት የሚመጣ ምንም ሐዘን አይደርስባቸውም። ከዚያ የበለጠ ነገር የማያዩበት ተድላ ውስጥ ይሆናሉ፤ ይህም ለዘላለም ይጨምራል። «ጌታችን በእርግጥ በጣም መሓሪ፣ አመስጋኝ ነው»፤ ከስህተቶቻችን ስለሚምር መሓሪ ነው፤ መልካም ሥራዎቻችንን ተቀብሎ አብዝቶ ስለሚከፍለን፣ ሥራዎቻችንም ሆነ ምኞቶቻችን ሊደርሱበት የማይችሉትን ከችሮታው ስለሚሰጠን አመስጋኝ ነው። በምሕረቱ ከሚጠላና ከሚያስፈራ ነገር ሁሉ ይድናሉ፤ በምስጋናውና በችሮታውም የሚወዱትንና የሚመኙትን ሁሉ ያገኛሉ።

የኢማም ኢብን ከሲር ተፍሲር

«ከእኛ ላይ ሐዘንን ያስወገደው አላህ ምስጋና ይገባዋል»፤ ሐዘኑም የሚፈሩትን ነገር ፍርሃት ነው። ከእኛ አስወገደው፤ በዱንያና በመጪው ዓለም ከምንጨነቅበትና ከምንፈራው አሳረፈን። ዐብዱር-ረሕማን ኢብኑ ዘይድ ኢብኑ አስለም ከአባቱ፣ እርሱም ከኢብኑ ዑመር እንደዘገበው፣ የአላህ መልእክተኛ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦ «‘ላ ኢላሀ ኢለላህ’ በሚሉ ሰዎች ላይ በመቃብራቸውም ሆነ ከመቃብር በሚነሱበት ጊዜ ፍርሃት የለባቸውም። ‘ላ ኢላሀ ኢለላህ’ የሚሉት ሰዎች ከጭንቅላታቸው አፈርን እያራገፉ፦ “ከእኛ ላይ ሐዘንን ያስወገደው አላህ ምስጋና ይገባዋል” ሲሉ እንደማያቸው ነኝ።»

ይህን ኢብኑ አቢ ሓቲም በእርሱ ሰነድ ዘግቦታል። አጥ-ጦበራኒም እንዲህ አለ፦ ጃዕፈር ኢብኑ ሙሐመድ አልፈርያቢ ነገረን፤ የሕያ ኢብኑ ሙሳ አልመርወዚ ነገረን፤ ሱለይማን ኢብኑ ዐብዱላህ ኢብኑ ወህብ አልኩፊ ከዐብዱል-ዐዚዝ ኢብኑ ሐኪም፣ እርሱም ከኢብኑ ዑመር ዘገበ፤ የአላህ መልእክተኛ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦ «‘ላ ኢላሀ ኢለላህ’ በሚሉ ሰዎች ላይ በሞት፣ በመቃብራቸውም ሆነ ከመቃብር በሚነሱበት ጊዜ ፍርሃት የለባቸውም። በጩኸቱ ጊዜ አፈሩን ከራሳቸው ላይ እያራገፉ፦ “ከእኛ ላይ ሐዘንን ያስወገደው አላህ ምስጋና ይገባዋል፤ ጌታችን በእርግጥ መሓሪ፣ አመስጋኝ ነው” ሲሉ እንደማያቸው ነኝ።» ኢብኑ ዐባስና ሌሎችም፦ አላህ ብዙ መጥፎ ሥራዎቻቸውን ምሮላቸዋል፤ ጥቂት መልካም ሥራዎቻቸውንም አመስግኖ ተቀብሎላቸዋል፣ ብለዋል።

«ከችሮታው የዘላለም መኖሪያን አገር ያስገባን» ማለት፦ ይህን ደረጃና ማደሪያ ከችሮታው፣ ከስጦታውና ከምሕረቱ የሰጠን እርሱ ነው፤ ሥራዎቻችን ለዚያ የሚመጥኑ አልነበሩም። የአላህ መልእክተኛ ﷺ በሐዲሥ ሰሒሕ እንደተረጋገጠው፦ «ከእናንተ ማንንም ሥራው ወደ ገነት አያስገባውም» ብለዋል። ሰዎቹ፦ «አንተንም አይደለምን፣ የአላህ መልእክተኛ?» አሉ። እርሳቸውም፦ «እኔንም አይደለም፤ አላህ በምሕረትና በችሮታው ካልሸፈነኝ በስተቀር» አሉ።

«በእርሷ ውስጥ መከራ አይነካንም፤ ድካምም አይነካንም» ማለት፦ ችግርም ሆነ ድካም አይደርስብንም ማለት ነው። «መከራ»ና «ድካም» ሁለቱም ለድካም የሚያገለግሉ ቃላት ናቸው። ምናልባት የታሰበው ድካም ሰውነታቸውንም ነፍሳቸውንም እንደማይነካ ማሳወቅ ነው፤ አላህ የበለጠ ያውቃል። ከዚህም የሚታወቀው፣ በዱንያ ውስጥ ራሳቸውን በአምልኮ ሥራ ያደክሙ እንደነበር ነው፤ ወደ ገነት ሲገቡ ግዴታዎቹ ይነሳሉ፣ በተከታታይና ዘላቂ እረፍትም ውስጥ ይሆናሉ። አላህ እንዲህ ይላል፦ «ቀድማችሁ ባሳለፋችሁት ምክንያት በደስታ ብሉ፣ ጠጡ» (ሱረቱል-ሓቃ፡ 24)።

የአል-በጋዊ ተፍሲር

«ይላሉም»፦ ወደ ገነት ሲገቡ ይላሉ ማለት ነው። «ከእኛ ላይ ሐዘንን ያስወገደው አላህ ምስጋና ይገባዋል»። «ሐዘን»ና «ሐዘን» አንድ ትርጉም አላቸው፤ ልክ «ቡክል»ና «ቡክል» እንደሚሉት። ኢብኑ ዐባስ፦ የእሳት ሐዘን ነው፣ አለ። ቀታዳ፦ የሞት ሐዘን ነው፣ አለ። ሙቃቲል፦ አላህ በእነርሱ ላይ ምን እንደሚወስን ስለማያውቁ ያዝኑ ነበር፣ አለ። ዒክሪማ፦ የኃጢአትና የመጥፎ ሥራዎች ሐዘን፣ እንዲሁም የመልካም ሥራዎች አለመቀበል ፍርሃት ነው፣ አለ።

አልቃሲም፦ በረከቶች ይወገዳሉ ብሎ ማዘን፣ ልብ መለዋወጡና የመጨረሻ ዕጣ ፈንታን መፍራት ነው፣ አለ። እንዲሁም የትንሣኤ ቀን አስፈሪ ክስተቶች ሐዘን ነው ተብሏል። አልከልቢ፦ በዱንያ ውስጥ ከትንሣኤ ቀን ጉዳይ የሚያሳዝናቸው ነገር ነው፣ አለ። ሰዒድ ኢብኑ ጁበይር፦ በዱንያ የእንጀራ ጭንቀት ነው፣ አለ። የኑሮ ጭንቀት ነው ተብሏል። አዝ-ዘጃጅ፦ አላህ ከገነት ሰዎች ሁሉንም ሐዘኖች፣ የኑሮ ጉዳይ የሆኑትንም ሆነ ከመጪው ዓለም ጋር የተያያዙትን አስወግዶላቸዋል፣ አለ።

አቡል-ሐሰን ዐሊ ኢብኑ ሙሐመድ አድ-ደሓክ አልኸጢብ ነገረን፤ አቡ ኢስሓቅ ኢብራሂም ኢብኑ ሙሐመድ አልኢስፈራይኒ ነገረን፤ አቡ በክር አሕመድ ኢብኑ ኢብራሂም አልኢስማዒሊ ነገረን፤ አቡል-ዐባስ አሕመድ ኢብኑ ሙሐመድ አት-ቱራቢ ነገረን፤ የሕያ ኢብኑ ዐብዱል-ሐሚድ ነገረን፤ ዐብዱር-ረሕማን ኢብኑ ዘይድ ኢብኑ አስለም ከአባቱ፣ እርሱም ከኢብኑ ዑመር ዘገበ፤ ኢብኑ ዑመርም የአላህ መልእክተኛ ﷺ እንዲህ ሲሉ እንደተናገሩ ዘገቡ፦ «‘ላ ኢላሀ ኢለላህ’ በሚሉ ሰዎች ላይ በመቃብራቸውም ሆነ ከመቃብር በሚነሱበት ጊዜ ፍርሃት የለባቸውም። ‘ላ ኢላሀ ኢለላህ’ የሚሉት ሰዎች ከራሳቸው ላይ አፈርን እያራገፉ፦ “ከእኛ ላይ ሐዘንን ያስወገደው አላህ ምስጋና ይገባዋል” ሲሉ እንደማያቸው ነኝ።» የአላህ ቃል፦ «ጌታችን በእርግጥ በጣም መሓሪ፣ አመስጋኝ ነው»።

«ያስገባን» ማለት፦ አስገባን። «የዘላለም መኖሪያ አገር» ማለት፦ የመኖሪያ አገር ማለት ነው። «ከችሮታው»። «በእርሷ ውስጥ መከራ አይነካንም»፤ ማለትም ችግርና መከራ አይደርስብንም። «ድካምም አይነካንም»፤ ማለትም ከድካም የሚመጣ ድካም [ድካም ስሜት] አይደርስብንም።