سوپاس بۆ لابردنی خەم
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ، إِنَّ. رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ، فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ، وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ.
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ
نەتوانرا دەنگەکە بار بکرێت. تکایە دواتر هەوڵ بدەرەوە.
سوپاس بۆ ئەو خوایەی کە خەم و خەفەتی لە ئێمە لابرد؛ بەڕاستی پەروەردگارمان لێبوردە و شایستەی سوپاسە، ئەوەی بە فەزڵی خۆی نیشتەجێی ماڵی هەمیشەیی کردیـن، لەوێدا هیچ ماندووبوونێکمان تووش نابێت و هیچ ئەرك و زەحمەتێکمان دووچار نابێت
شێوە: ستایش و سوپاسگوزاریی دوعایی (حەمد)ی ڕاستگۆیانە لە کاتی چوونە ناو باخەکانی بەهەشتدا.
تەفسیری شێخ عەبدولڕەحمان سەعدی
«ئەوەی ئێمەی نیشتەجێ کرد» واتە بە نیشتەجێبوون و جێگیربوون دامانەوە، نەک وەک کەسێک کە تەنها تێپەڕ دەبێت و بۆ وەرگرتنی پەندێک سەردان دەکات. «ماڵی مانەوەی هەمیشەیی» واتە ئەو ماڵەی کە مانەوەی تێیدا بەردەوامە، و ئەو ماڵەی بەهۆی زۆریی خێرەکانی، یەک لەدوای یەکی دڵخۆشییەکانی و نەمانی ناخۆشییەکانی، ئارەزووی مانەوەی تێدا دەکرێت. ئەم نیشتەجێکردنەش «لە فەزڵی خۆیەوە»یە بۆ ئێمە و لە بەخشندگییەتی، نەک بەهۆی کردارەکانمان؛ چونکە ئەگەر فەزڵی ئەو نەبوایە، نەماندەگەیشتە ئەو شوێنەی پێی گەیشتووین.
«لەوێدا هیچ ماندووبوونێکمان ناگاتەوە و هیچ بێهێزییەکمان ناگاتەوە» واتە لە جەستەکاندا و لە دڵ و هێزەکاندا هیچ ماندووبوونێک نییە، هەروەها بەهۆی زۆریی چێژوەرگرتنیش ماندوو نابن. ئەمە دەریدەخات کە خوای گەورە جەستەکانیان لە دروستبوونێکی تەواودا دەهێنێتەوە و هۆکارەکانی ئاسوودەیی بەردەوامیان بۆ ئامادە دەکات، تا بەو شێوەیە بن کە هیچ ماندووبوون و بێهێزییەک وەریان نەگرێت و هیچ نیگەرانی و خەمێکیان نەبێت. هەروەها دەریدەخات کە لە بەهەشتدا ناخەون، چونکە سوودی خەو ئەوەیە ماندووبوون لاببات و ئاسوودەیی بهێنێت، لە کاتێکدا دۆخی خەڵکی بەهەشت پێچەوانەی ئەوەیە؛ هەروەها خەو مردنێکی بچووکە و خەڵکی بەهەشت نامرن.
بە میهرەبانی و بەخشندگیی خۆی، خوای گەورە ئێمەش لەوانە بکات. کاتێک خۆشییەکانیان تەواو بوو و چێژەکانیان تەواو پێگەیشت، «دەڵێن: سوپاس بۆ ئەو خوایەی کە خەمی لە ئێمە لابرد». ئەمە هەموو جۆرە خەمێک دەگرێتەوە؛ هیچ خەمێک بەهۆی کەمیی جوانییان، خواردن و خواردنەوەیان، چێژەکانیان، جەستەکانیان یان بەردەوامیی مانەوەیانەوە ڕوویان تێ ناکات. ئەوان لە نازونعمتدان و هیچ زیادەیەکی لەوەی دەیبینن نییە، بەڵام نازونعمتەکەیان تا هەتاهەتایە زیاد دەکات.
«بەڕاستی پەروەردگارمان لێخۆشبووە»، چونکە هەڵەکانی لێبوردین؛ «زۆر سپاسگوزارە»، چونکە کردەوە چاکەکانی قبوڵ کردین و چەندین هێندەی کردەوە، و لە فەزڵی خۆی ئەوەی پێبەخشین کە کردارەکانمان و تەنانەت ئارەزووەکانیشمان پێی نەدەگەیشتن. بە لێخۆشبوونی خۆی لە هەموو ناخۆشی و ترسێک ڕزگاریان کرد، و بە سپاسگوزاری و فەزڵی خۆی هەموو شتێکی خۆشەویست و ئارەزووکراوی پێیان بەخشی.
تەفسیری ئیمام ئیبن کەسیر
«سوپاس بۆ ئەو خوایەی کە خەمی لە ئێمە لابرد»؛ واتە ترس لە شتی نەخوازراو لامان برد و لەو شتانە ئاسوودەی کردین کە لە خەمەکانی دونیا و ئاخیرەتدا لێیان دەترساین و خۆمان لێیان دەپاراست. عەبدولڕەحمان کوڕی زەید کوڕی ئەسلەم لە باوکییەوە، ئەویش لە ئیبن عومەرەوە گێڕاویەتییەوە کە پێغەمبەری خوا (ﷺ) فەرمووی: «هیچ تەنهایی و ترسێک لە گۆڕەکانیان و لە کاتی زیندووکردنەوەیاندا بەسەر ئەهلی “لا إله إلا الله” نایەت؛ وەک ئەوە وایە ئەهلی “لا إله إلا الله” دەبینم کە خۆڵ لە سەریان دەهەژێنن و دەڵێن: “سوپاس بۆ ئەو خوایەی کە خەمی لە ئێمە لابرد”». ئیبن ئەبی حاتم بەو ڕیوایەتەوە گێڕاویەتییەوە.
تەبەرانی گوتی: جەعفەر کوڕی محەممەدی فریابی بۆمانی گێڕایەوە، گوتی: یەحیا کوڕی موسای مەروزی بۆمانی گێڕایەوە، گوتی: سولەیمان کوڕی عەبدوڵڵای کوڕی وەهبی کوفی لە عەبدولعەزیز کوڕی حەکیمەوە، ئەویش لە ئیبن عومەرەوە بۆمانی گێڕایەوە کە پێغەمبەری خوا (ﷺ) فەرمووی: «هیچ تەنهایی و ترسێک لە مردن و گۆڕ و زیندووکردنەوەدا بەسەر ئەهلی “لا إله إلا الله” نایەت؛ وەک ئەوە وایە لە کاتی هاوارەکەدا دەیانبینم کە خۆڵ لە سەرەکانیان دەهەژێنن و دەڵێن: “سوپاس بۆ ئەو خوایەی کە خەمی لە ئێمە لابرد؛ بەڕاستی پەروەردگارمان لێخۆشبوو و زۆر سپاسگوزارە”». ئیبن عەبباس و کەسانی دیکە گوتوویانە: زۆریی خراپەکانیان لێبورد، و کەمێکی کردەوە چاکەکانیان سوپاسی کرد.
«ئەوەی لە فەزڵی خۆیەوە ئێمەی نیشتەجێ کرد لە ماڵی مانەوەی هەمیشەیی»؛ واتە دەڵێن: ئەوەی ئەم پلە و ئەم شوێنەی پێمان بەخشی، لە فەزڵ و نیعمەت و بەزەیی خۆیەوە بوو؛ کردارەکانمان شایستەی ئەوە نەبوون. وەک لە حەدیسی سەحیح‌دا سەلمێنراوە کە پێغەمبەری خوا (ﷺ) فەرمووی: «کرداری هیچ یەکێکتان نایدەخاتە بەهەشتەوە». گوتیان: تەنانەت تۆش ئەی پێغەمبەری خوا؟ فەرمووی: «تەنانەت منیش، مەگەر خوا بە میهرەبانی و فەزڵێکی خۆی دایم بپۆشێت».
«لەوێدا هیچ ماندووبوونێکمان ناگاتەوە و هیچ بێهێزییەکمان ناگاتەوە»؛ واتە هیچ ڕەنج و ماندووبوونێکمان ناگاتەوە. «نەصەب» و «لوغوب» هەردووکیان بۆ ماندووبوون بەکاردێن؛ وادیارە مەبەست لە نەفیی هەردووکیان ئەوەیە کە نە جەستە و نە ڕۆحەکانیان ماندوو نابن، والله أعلم. لەوانە ئەوەیە کە لە دونیادا خۆیان لە عیبادەتدا ماندوو دەکرد؛ بە چوونە بەهەشتەوە ئەرکی شەرعی لەسەر لادەچێت و دەکەونە ئاسوودەییەکی بەردەوامەوە. خوای گەورە فەرموویەتی: «بە ئاسوودەیی بخۆن و بخۆنەوە، بەرامبەر ئەوەی لە ڕۆژانی ڕابردوودا پێشتر کردووتانە» [الحاقة: ٢٤].
تەفسیری بەغەوی
«دەڵێن»؛ واتە کاتێک دەچنە بەهەشتەوە دەڵێن: «سوپاس بۆ ئەو خوایەی کە خەمی لە ئێمە لابرد». وشەکانی «حَزَن» و «حُزْن» یەک واتایان هەیە، وەک «بُخل» و «بَخل». ئیبن عەبباس گوتی: مەبەست خەمی ئاگری دۆزەخە. قەتادە گوتی: خەمی مردنە.
موقاتیل گوتی: خەمیان دەخوارد، چونکە نازانیان خوا چییان بەسەردا دەهێنێت. عیکریمە گوتی: خەمی گوناه و خراپەکاری و ترس لە قبوڵ نەبوونی عیبادەتەکانە. قاسم گوتی: خەمی لەدەستچوونی نیعمەتەکان، گۆڕانی دڵ و ترسی ئەنجامە. هەروەها گوتراوە: خەمی ترس و دڵەڕاوکێی ڕۆژی قیامەتە.
کەلبی گوتی: ئەو شتانەیە کە لە دونیادا بەهۆی ڕۆژی قیامەتەوە خەمیان دەخوارد. سەعید کوڕی جوبەیر گوتی: مەبەست خەمی نانی دونیایە. هەروەها گوتراوە: خەمی ژیان و بژێویە. زەججاج گوتی: خوا هەموو خەمەکانی ئەهلی بەهەشتی لابردووە، چ ئەوانەی پەیوەندییان بە ژیانی دونیاوە هەیە و چ ئەوانەی پەیوەندییان بە قیامەتەوە هەیە.
ئەبووحەسەن عەلی کوڕی محەممەد کوڕی دەححاکی خەتیب بۆمان گێڕایەوە، گوتی: ئەبوئیسحاق ئیبراهیم کوڕی محەممەدی ئیسفەرایینی بۆمانی گێڕایەوە، گوتی: ئەبوبەکر ئەحمەد کوڕی ئیبراهیم ئیسماعیلی بۆمانی گێڕایەوە، گوتی: ئەبولعەبباس ئەحمەد کوڕی محەممەدی تورابی بۆمانی گێڕایەوە، گوتی: یەحیا کوڕی عەبدولحەمیدی بۆمانی گێڕایەوە، گوتی: عەبدولڕەحمان کوڕی زەید کوڕی ئەسلەم لە باوکییەوە، ئەویش لە ئیبن عومەرەوە گێڕایەوە کە پێغەمبەری خوا (ﷺ) فەرمووی: «هیچ تەنهایی و ترسێک لە گۆڕەکانیان و لە کاتی زیندووکردنەوەیاندا بەسەر ئەهلی “لا إله إلا الله” نایەت؛ وەک ئەوە وایە ئەهلی “لا إله إلا الله” دەبینم کە خۆڵ لە سەریان دەهەژێنن و دەڵێن: “سوپاس بۆ ئەو خوایەی کە خەمی لە ئێمە لابرد”».
فەرمایشی خوای گەورە: «بەڕاستی پەروەردگارمان لێخۆشبوو و زۆر سپاسگوزارە». «ئەوەی ئێمەی نیشتەجێ کرد»؛ واتە دامانەوە. «ماڵی مانەوەی هەمیشەیی»؛ واتە ماڵی مانەوە. «لە فەزڵی خۆیەوە؛ لەوێدا هیچ ماندووبوونێکمان ناگاتەوە»؛ واتە هیچ ڕەنج و سەختییەکمان ناگاتەوە. «و هیچ بێهێزییەکمان ناگاتەوە»؛ واتە ماندووبوونی هاتوو لە ڕەنجەوە.
لە «سەحیحی ئەلبوخاری» (ژمارە ٦٥٤٩)دا هاتووە: بانگدەرێک لە بەهەشتدا هاوار دەکات: «بەڕاستی، تەندروست دەبن و هەرگیز نەخۆش نابن؛ دەژین و هەرگیز نامرن!»