Galata Rabbii Jannata Keessatti
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ، إِنَّ. رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ، فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ، وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ.
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ
Sagalee fe'uun hin danda'amne. Booda irra deebi'ii yaali.
“Faaruun kan Rabbii gadda nurraa deemsiseeti. Dhugumatti, Gooftaan keenya araaramaa, galateeffataadha. Isa tola Isaa irraa ta’een mana jireenyaa keessa nu qubachiise; ishee keessatti rakkoon nu hin tuqu, dadhabbiinis nu hin tuqu.”
Bifa: Faaruu fi galata kadhannaa (hamd) warra gaggaarii yeroo Jannata seenan.
Tafsiira Sheekh Abdurrahmaan As-Sa'dii
“Isa nu qubachiise” jechuun, iddoo qubsuma itti godhannu nu buuse jechuudha; iddoo yeroo muraasaaf keessa dabarru fi irraa barumsa fudhannu miti. “Mana jireenyaa” jechuun mana jireenyi keessatti itti fufu, akkasumas mana namni keessa jiraachuu hawwuudha; sababni isaas toltuun ishee baay’ee, gammachuun ishee walitti aansee dhufu, wantoonni dhiphisanii fi xureessan ishee keessaa dhabamu. Qubsiisni kun “tola Isaa irraa” nuuf ta’e; hojiiwwan keenya irraa miti. Tola Isaa utuu hin ta’in, waan amma irra geenye kana bira hin geenyu turre.
“Ishee keessatti dadhabbiin nu hin tuqu; ishee keessatti laafinni nu hin tuqu” jechuun qaama, qalbii fi humnoota keenya keessatti dadhabbiin hin jiru; gammachuuwwan baay’ee argachuunis nu hin dadhabsiisu jechuudha. Kun Rabbiin qaamolee isaanii uumama guutuu ta’een akka isaan uumu, akkasumas sababoota boqonnaa itti fufaa isaaniif qopheessu agarsiisa; kanaaf dadhabbiin, laafinni, yaaddoon yookaan gaddi isaan hin tuqu. Akkasumas Jannata keessatti akka hin rafne agarsiisa; faayidaan hirribaa dadhabbii balleessuu fi boqonnaa argachuudha, warri Jannataa garuu haala kanaa faallaa ta’anii jiru.
Hirribnis du’a xiqqaa waan ta’eef, warri Jannataa hin du’an. Rabbiin arjummaa fi tola Isaatiin nu isaan keessaa haa taasisu.
Yeroo qananiin isaanii guutamee, gammachuun isaanii guutuu ta’u, “Faaruun hundi kan Rabbii Isa gadda nurraa balleesseeti” jedhu. Kun gadda hunda hammata: bareedina isaanii, nyaataa fi dhugaatii isaanii, gammachuuwwan isaanii, qaama isaanii yookaan turtii isaanii keessatti hir’inni waan isaan mudatuuf gaddi isaan hin mudatu. Isaan qananii waan dabalaaf hin argine keessa jiraatu; qananiin isaanii bara baraan dabalaa deema.
“Dhugumatti, Gooftaan keenya araaramaa” jechuun dogoggora keenya nuuf dhiise; “galateeffataadha” jechuun hojiiwwan gaggaarii keenya nu irraa qeebalee, dachaa baay’iseefii, hojiiwwan keenyaa fi hawwiiwwan keenya bira ga’uu hin dandeenye irraa caalaa tola Isaa nuuf kenne. Araarama Isaatiin waan hin jaallatamne hundaa fi waan sodaachisaa hundaa jalaa nagaan ba’an; galata Isaatiin fi tola Isaatiin waan jaallatanii hawwan hundi isaan argame.
Tafsiira Imaam Ibn Kasiir
“Faaruun hundi kan Rabbii Isa gadda nurraa balleesseeti” jechuun sodaa waan nama mudachuu sodaachisan irraa nu buqqise; waan nuti sodaannee fi irraa of eeggachaa turre, yaaddoo jireenya addunyaa fi Aakhirah irraa nu boqochiise jechuudha. Abdur-Rahmaan ibn Zayd ibn Aslam abbaa isaa irraa, inni immoo Ibn Umar irraa odeesse: Ergamaan Rabbii (sallallaahu alayhi wasallam) akkana jedhan: “Warra ‘Laa ilaaha illallaah’ jedhan irratti qabrii isaanii keessatti yookaan yeroo kaafaman sodaachisni hin jiru.
Warra ‘Laa ilaaha illallaah’ jedhan biyyee mataa isaanii irraa harcaasanii, ‘Faaruun hundi kan Rabbii Isa gadda nurraa balleesseeti’ jedhan akka ani isaan arguutti jira.” Ibn Abii Haatim hadiisa isaa kanaan gabaase.
At-Tabaraanis akkana jedhe: Ja‘far ibn Muhammad al-Firyaabii nuuf hime; Yahyaa ibn Muusaa al-Marwazii nuuf hime; Sulaymaan ibn Abdillaah ibn Wahb al-Kuufii, Abdul-Aziiz ibn Hakiim irraa, innis Ibn Umar irraa odeesse: Ergamaan Rabbii (sallallaahu alayhi wasallam) akkana jedhan: “Warra ‘Laa ilaaha illallaah’ jedhan irratti yeroo du’aa, qabrii isaanii keessatti yookaan yeroo kaafaman sodaachisni hin jiru.
Yeroo sagaleen (xurumpheessi) dhaga’amu isaan biyyee mataa isaanii irraa harcaasanii, ‘Faaruun hundi kan Rabbii Isa gadda nurraa balleesseeti; dhugumatti, Gooftaan keenya araaramaa, galateeffataadha’ jedhan, ani akka isaan ilaalaa jiruutti.” Ibn Abbaasii fi warri biroon akkana jedhan: badiiwwan isaanii baay’ee isaaniif dhiise; hojiiwwan gaggaarii isaanii muraasa immoo isaaniif galateeffatee mindaa kenne.
“Isa tola Isaa irraa mana jireenyaa keessa nu qubachiise” jechuun: sadarkaa kanaa fi iddoo kana tola Isaa, kennaa Isaa fi rahmata Isaa irraa nuuf kenne jechuudha; hojiiwwan keenya waan kana argachuuf gahaa hin turre. Akkuma hadiisa sahiiha keessatti mirkanaa’e, Ergamaan Rabbii (sallallaahu alayhi wasallam) akkana jedhan: “Hojii isaa qofaan namni isin keessaa tokko illee Jannata hin seenu.” Isaan, “Yaa Ergamaa Rabbii, atis akkasumaa?” jedhaniin.
Innis, “Anis akkasuma; garuu yoo Rabbiin rahmata fi tola Isaatiin na haguugu malee” jedhe.
“Ishee keessatti dadhabbiin nu hin tuqu; laafinni nu hin tuqu” jechuun dhiphinnii fi dadhabbiin achitti nu hin tuqu jechuudha. “Dadhabbii” fi “laafinni” lamaan isaanii dadhabbii ibsuuf itti fayyadamu. Kan isaan irraa lamaan kana dhabamsiisuun, qaamaa fi lubbuu isaanii irratti dadhabbiin akka hin jirre agarsiisu fakkaata; Rabbiitu beeka. Kana keessaa tokko, isaan addunyaa keessatti ibaadaa irratti of dadhabsiisaa turan; yeroo Jannata seenan dirqamni isaan irraa ka’e, boqonnaa yeroo hunda itti fufu keessa jiraatan.
Rabbiin olta’e akkana jedhe: “Waan guyyoota darban keessatti hojjettaniif, gammachuudhaan nyaadhaa, dhugaa” (Al-Haaqqah, 69:24).
Tafsiira Al-Baghawii
“Isaanis ni jedhu” jechuun yeroo Jannata seenan akkana jedhu: “Faaruun hundi kan Rabbii Isa gadda nurraa balleesseeti.” Jechoonni “hazan” fi “huzn” hiika tokko qabu; akkuma “bukhl” fi “bakhal” hiika tokko qaban. Ibn Abbaas: Gadda ibiddaa jechuudha, jedhe. Qataadah: Gadda du’aa jechuudha, jedhe.
Muqaatil: Rabbiin maal isaan irratti murteessa akka hin beekneef gaddaa turan, jedhe. Ikrimah: Gadda cubbuu fi badiiwwanii, akkasumas ibaadaan isaanii deebifamuu sodaachuu jechuudha, jedhe. Al-Qaasim: Gadda qananiin dhabamuu, qalbiin garagaluu fi dhuma irratti sodaa qabaachuu jechuudha, jedhe. Akkasumas, gadda sodaachisummaa Guyyaa Qiyaamaa jechuus jedhame.
Al-Kalbii: waan Guyyaa Qiyaamaa ilaalchisee addunyaa keessatti isaan gaddisiisaa ture jechuudha, jedhe. Sa‘iidi ibn Jubayr: Yaaddoo nyaata addunyaa jechuudha, jedhe. Akkasumas, yaaddoo jireenyaa jechuus jedhame. Az-Zajjaaj: Rabbiin warra Jannataa irraa gadda hunda, kan jireenya addunyaa yookaan Aakhirah wajjin walqabatu kamiyyuu, balleesse, jedhe.
Abul-Hasan Ali ibn Muhammad ad-Dahhaak al-Khaaxiib nuuf hime; Abu Ishaaq Ibraahiim ibn Muhammad al-Isfarayinii nuuf hime; Abu Bakr Ahmad ibn Ibraahiim al-Ismaa‘iili nuuf hime; Abul-Abbaas Ahmad ibn Muhammad at-Turaabii nuuf hime; Yahyaa ibn Abdil-Hamiid nuuf hime; Abdur-Rahmaan ibn Zayd ibn Aslam abbaa isaa irraa, inni immoo Ibn Umar irraa odeesse: Ergamaan Rabbii (sallallaahu alayhi wasallam) akkana jedhan: “Warra ‘Laa ilaaha illallaah’ jedhan irratti qabrii isaanii yookaan yeroo kaafaman sodaachisni hin jiru.
Warra ‘Laa ilaaha illallaah’ jedhan biyyee mataa isaanii irraa harcaasanii, ‘Faaruun hundi kan Rabbii Isa gadda nurraa balleesseeti’ jedhan akka ani isaan arguutti jira.” Rabbiin olta’e akkana jedhe: “Dhugumatti, Gooftaan keenya araaramaa, galateeffataadha.”
“Isa nu qubachiise” jechuun, nu buuse jechuudha. “Mana jireenyaa” jechuun iddoo jireenyaa dha. “Tola Isaa irraa; ishee keessatti dadhabbiin nu hin tuqu” jechuun dhiphinnii fi rakkinnis ishee keessatti nu hin mudatu jechuudha. “Laafinni nu hin tuqu” jechuun dadhabbii irraa kan ka’e humna dhabuu jechuudha.
Sahiih al-Bukhaarii keessatti (6549) gabaafame: “Jannata keessatti waamicha kan godhu tokko akkana jedhee labsata: ‘Dhugumatti, isin fayyaa taatanii dhukkubsachuu hin qabdan; ni jiraattu, gonkumaa hin duutan!’”