په جنت کې د الله ستاینه

د شیخ عبدالرحمن السعدي تفسیر

(أَحَلَّنَا) یعنې: موږ یې هلته د اوسېدو او ټینګې مېشتېدنې لپاره ښکته او ځای پر ځای کړو، نه د تېرېدلو او عبرت اخیستلو لپاره. (دَارَ الْمُقَامَةِ) یعنې هغه کور چې اوسېدل پکې تلپاتې وي، او هغه کور چې د ډېرو خیرونو، پرله‌پسې خوښیو او د هر ډول ناخوښۍ د ورکېدو له امله پکې د اوسېدو هیله کېږي. دا مېشتول (مِنْ فَضْلِهِ) زموږ په لور د الله له پېرزوینې او کرم څخه دي، نه زموږ د عملونو له امله؛ که د هغه فضل نه وای، نو هغه مقام ته به نه وو رسېدلي چې ورسېدو. (لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ) یعنې: نه زموږ بدنونه ستړي کېږي، نه زړونه او ځواکونه، او نه د ډېرو نعمتونو له خوند اخیستلو ستومانه کېږو.

دا ښيي چې الله تعالی به د هغوی بدنونه په بشپړ جوړښت کې پیدا کړي او د تلپاتې هوساینې اسباب به ورته برابر کړي، څو داسې وي چې نه ستړیا وررسېږي، نه ستوماني، نه اندېښنه او نه غم. دا هم ښيي چې هغوی به په جنت کې نه ویده کېږي؛ ځکه د خوب ګټه د ستړیا له منځه تلل او په هغه سره د ارام موندل دي، حال دا چې د جنتیانو حالت داسې نه دی. همدارنګه خوب یوه کوچنۍ مړینه ده، او د جنت خلک نه مري. الله دې موږ هم د خپل احسان او کرم له مخې له هغوی څخه وګرځوي.

او کله چې د هغوی نعمت بشپړ او خوند یې پوره شي، نو (قَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ) وايي. دا هر ډول غم رانغاړي؛ د هغوی ښکلا، خوراک، څښاک، خوندونو، بدنونو او هلته د تلپاتې اوسېدو په اړه هېڅ کمی او اندېښنه نه ورپېښېږي. هغوی په داسې نعمت کې دي چې تر دې ډېر نه شي تصور کېدای، او دا نعمت به د تل لپاره زیاتېږي. (إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ) بېشکه زموږ پالونکی ډېر بښونکی دی؛ زموږ تېروتنې یې وبخښلې.

(شَكُورٌ) ډېر قدردان دی؛ زموږ نېکۍ یې قبولې او څو برابره کړې، او له خپلې پېرزوینې یې موږ ته داسې څه راکړي چې زموږ عملونو او هیلو ته نه رسېدل. د هغه په بښنه له هر ناخوښ او وېروونکي څه څخه وژغورل شول، او د هغه په قدردانۍ او فضل یې هر مطلوب او محبوب نعمت وموند.

د امام ابن کثیر تفسیر

(وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ) یعنې: له هغه څه څخه وېره چې د پېښېدو اندېښنه یې وه، الله له موږ لرې کړه او له هغو دنیاوي او اخروي اندېښنو یې خلاص کړو چې ترې وېرېدو او اندېښمن وو. عبدالرحمن بن زید بن اسلم له خپل پلار څخه او هغه له ابن عمر څخه روایت کوي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: «د لا إله إلا الله ویونکو ته به په خپلو قبرونو او د بیا راپاڅېدو په ورځ هېڅ وېره نه وي. داسې راته ښکاري لکه د لا إله إلا الله ویونکي چې خاورې له خپلو سرونو څنډي او وايي: (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ)». ابن ابي حاتم دا روایت له هغه څخه نقل کړی دی.

طبراني وايي: جعفر بن محمد الفریابي موږ ته روایت وکړ، هغه ته یحیی بن موسی المروزي روایت وکړ، هغه ته سلیمان بن عبدالله بن وهب الکوفي له عبدالعزیز بن حکیم څخه، او هغه له ابن عمر څخه روایت وکړ چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: «د لا إله إلا الله ویونکو ته د مرګ، په قبرونو او د بیا راپاڅېدو په ورځ هېڅ وېره نشته. داسې ګواکې زه هغوی د شپېلۍ د غږ پر مهال وینم چې له خپلو سرونو خاورې څنډي او وايي: (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ)». ابن عباس او نورو ویلي دي: الله د هغوی ډېرې ګناهونه وبښل او د هغوی لږې نېکۍ یې ومنلې او پرې یې احسان وکړ.

(الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ) یعنې: وايي، هغه ذات چې دا مقام او دا استوګنځی یې په خپل فضل، لورینه او رحمت راکړ. زموږ عملونه د دې وړ نه وو. په صحیح حدیث کې ثابته ده چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: «ستاسو هېڅوک به د خپل عمل له امله جنت ته داخل نه شي.» صحابه وو وویل: «اې د الله رسوله، ته هم نه؟»

ویې فرمایل: «زه هم نه، مګر دا چې الله ما په خپل رحمت او فضل کې راونغاړي.»

(لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ) یعنې: هلته به نه کړاو را رسېږي او نه ستړیا. «نَصَب» او «لُغُوب» دواړه د ستړیا په معنا کارېږي. ښايي موخه دا وي چې له هغوی څخه د بدنونو او روحونو هر ډول ستړیا لرې شوې ده؛ الله ښه پوهېږي. له دې څخه یو دا دی چې په دنیا کې به یې د عبادت لپاره ځانونه په کړاو کې اچول؛ نو جنت ته په ننوتلو سره به د مکلفیت بار ترې لرې شي او په تلپاتې او همېشنۍ هوساینې کې به وي.

الله تعالی فرمایلي دي: «(ورته به وویل شي:) د هغو نېکو عملونو په بدل کې چې په تېرو ورځو کې مو کړي، په خوښۍ سره خورئ او څښئ.» (الحاقة: ۲۴).

د البغوي تفسیر

(وَقَالُوا) یعنې: کله چې جنت ته داخل شي، نو وايي: (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ). «الحَزَن» او «الحُزْن» یوه معنا لري، لکه «البَخَل» او «البُخْل». ابن عباس ویلي: مطلب یې د اور غم دی. قتاده ویلي: د مرګ غم دی.

مقاتل ویلي: هغوی به غمجن وو، ځکه نه پوهېدل چې الله به له دوی سره څه کوي. عکرمه ویلي: د ګناهونو او بدیو غم او د نېکو عملونو د نه منل کېدو وېره ده. قاسم ویلي: د نعمتونو د له منځه تلو او د زړه د اوښتو غم، او د پایلې وېره ده. او ویل شوي: د قیامت د ورځې د سختیو غم دی.

کلبی ویلي: په دنیا کې د قیامت د ورځې په اړه هغه څه چې دوی به پرې غمجنېدل. سعید بن جبیر ویلي: په دنیا کې د ډوډۍ [او روزۍ] اندېښنه ده. او ویل شوي: د ژوند د لګښتونو اندېښنه ده. زجاج ویلي: الله د جنتیانو څخه ټول غمونه لرې کړل، که د دنیا د ژوند په اړه وي او که د آخرت په اړه.

ابوالحسن علي بن محمد بن الضحاک الخطیب موږ ته روایت وکړ، هغه ته ابواسحاق ابراهیم بن محمد الاسفرایني روایت وکړ، هغه ته ابوبکر احمد بن ابراهیم الاسماعیلي روایت وکړ، هغه ته ابوالعباس احمد بن محمد الترابي روایت وکړ، هغه ته یحیی بن عبدالحمید روایت وکړ، هغه ته عبدالرحمن بن زید بن اسلم له خپل پلار څخه او هغه له ابن عمر څخه روایت وکړ چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: «د لا إله إلا الله ویونکو ته به په خپلو قبرونو او د بیا راپاڅېدو په ورځ هېڅ وېره نه وي. داسې راته ښکاري لکه د لا إله إلا الله ویونکي چې خاورې له خپلو سرونو څنډي او وايي: الحمد لله الذي أذهب عنا الحزن». د الله تعالی دا وینا: (إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ).

(الَّذِي أَحَلَّنَا) یعنې: موږ یې پکې ځای پر ځای کړو. (دَارَ الْمُقَامَةِ) یعنې: د تلپاتې اوسېدو کور. (مِنْ فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ) یعنې: هلته به هېڅ کړاو او سختي نه را رسېږي. (وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ) یعنې: د ستړیا له امله به بې‌حاله کېدل نه وي.