Cennetke kirgende hamd ve şükür

Şeyh Abdurrahman es-Saadiniñ tefsiri

(Bizi yerleştirdi) yani, keçip ketmek ve ibret almaq içün degil, yerleşip qalmaq içün yerleştirdi. (Daimiy qalmaq yurtuna) yani, qalmaq devam etecek yurtqa; bol nimetleri, bir-birini takip etken sevinçleri ve kederlerniñ yoq olması sebebinden insan qalmaq istegen yurtta. Bu yerleştirüv (O’nıñ lütfündendir) — bizge olğan ihsanı ve keremindendir; amellerimiz sebebinden degildir. Eger O’nıñ lütfi olmasa edi, biz ulaşqan şeyge ulaşamaz edik.

(Orada bizge ne bir yorgunlıq, ne de bir bezginlik dokunır): bedenlerde de, qalb ve quvetlerde de yorgunlıq yoq; nimetlerden çoq faydalanmaqta da yorulmaq yoq. Bu, Allah Teâlâ’nıñ bedenlerini tam bir şekilde yaratacağını ve olarğa devamlı rahetlik sebeplerini hazırlayacağını bildirir; öyle ki, olarğa ne yorgunlıq, ne bezginlik, ne de qaygı ve keder dokunır. Bu, ayrıca Cennette uyumaycaqlarını da bildirir; çünki uyqu yorgunlıqnıñ ketmesine ve rahetlikke sebep ola. Cennet ehli ise bundan müstağnidir.

Uyqu, kiçik bir ölüm olğanı içün de Cennet ehli uyumaz; çünki olar ölmez. Allah bizi de O’nıñ lütfi ve keremi ile olar arasında eylesin.

Nimetleri tamamlanıp, lezzetleri kemalge yetken soñ (dediler: «Bizden keder-qaygını ketirgen Allahqa hamd olsun!»). Bu, her türlü kederni içine ala: cemallerindeki, aş ve içimliklerindeki, lezzetlerindeki, bedenlerindeki yaki qalmaq müddetlerindeki eksiklik sebebinden olarğa hiç bir keder kelmez. Olar öyle bir nimet içindedirler ki, ondan artıq bir şeyni tasavvur bile etmezler; bu nimet ebediyyen artıp bara.

(Şübhesiz, Rabbimiz bağışlayıcıdır) — çünki sürçmelerimizni bağışladı; (şükürni qabul eticidir) — çünki az olğan yahşı amellerimizni qabul etti, olarnı qat-qat arttırdı ve amellerimiz de, arzularımız da yetmeycek qadar öz lütfinden bizge berdi. O, mağfireti sayesinde olar her türlü hoşlanılmağan ve qorqulı şeyden qurtuldılar; şükrü ve lütfi sayesinde ise arzu etken ve sevecekleri her şeyge nail oldılar.

İmam İbn Kesirniñ tefsiri

(«Bizden keder-qaygını ketirgen Allahqa hamd olsun!») Yani, olarğa qarşı kelmesi qorqulğan şeyden duyulğan qorqu. Allah onı bizden ketirdi ve dünya ile ahiret qayğılarından qorqup, saqınğan şeylerimizden bizge rahetlik berdi. Abdurrahman ibn Zayd ibn Aslam atasından, o da İbn Umar’dan rivayet etkenine köre, Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdı: «La ilaha illallah diyenlerniñ qabirlerinde de, qabirlerinden qoparılğanlarında da qorqu yoq.

Sanki La ilaha illallah diyenlerni topraqnı başlarından silkip, “Bizden keder-qaygını ketirgen Allahqa hamd olsun!” dep aytqanlarını körgen kibi olam». Bu rivayetni İbn Ebi Hatim onıñ hadisinden rivayet ete. Taberani de şöyle rivayet ete: Cafer ibn Muhammed el-Firyabiy bizge rivayet etti; Yahya ibn Musa el-Mervezî bizge rivayet etti; Süleyman ibn Abdullah ibn Vehb el-Kufiy, Abdülaziz ibn Hakim’den, o da İbn Umar’dan rivayet etti: Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdı: «La ilaha illallah diyenlerniñ ölüm vaqtında da, qabirlerinde de, yeniden tiriltilgenlerinde de qorqu yoq.

Sanki qıyamet çağırışı olğan vaqtında olarnı topraqnı başlarından silkegenlerini körgen kibi olam; olar: “Bizden keder-qaygını ketirgen Allahqa hamd olsun! Şübhesiz, Rabbimiz bağışlayıcıdır, şükürni qabul eticidir”, derler». İbn Abbas ve başqaları ayttılar: O, olarnıñ çoq günahlarını bağışladı ve az olğan yahşı amelleri içün şükürni qabul etti.

(«O, lütfinden bizni daimiy qalmaq yurtuna yerleştirdi»): Olar: «Bu mevqe ve bu makamnı bizge O, lütfi, ihsanı ve rahmeti ile berdi; amellerimiz bunıñ qarşısında yetersiz edi», derler. Sahihte sabit olğanına köre, Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdı: «Sizden hiç kimse öz ameli ile Cennetke kirmey». Sahabeler: «Sen de mi, ey Allahnıñ Resulü?» dep sordılar.

O: «Men de. Ancaq Allah meni öz rahmeti ve lütfi ile qaplamasa», dep cevap berdi.

(«Orada bizge ne bir yorgunlıq, ne de bir bezginlik dokunır»), yani, orada bizge zahmet de, yorgunlıq da dokunmaz. “Nasab” ve “lugub” kelimeleriniñ ikisi de yorgunlıq manasında qullanıla. Belki de mana, bedenleri ve ruhları yorgunlıqtan uzaq olacağıdır; Allah daa yahşı bilir. Dünya hayatında ibadet içün özlerini yorğan ediler; Cennetke kirgenlerinde ise mükellefiyet olardan alınır ve devamlı, kesilmez rahetlikke qavuşırlar.

Allah Teâlâ buyura: «Keçmiş künlerde yapqan amelleriñiz içün afiyetnen yiyiñ ve içiñ» (el-Haqqa, 24).

el-Bağaviniñ tefsiri

(«Dediler»), yani, Cennetke kirgenlerinde aytacaqlar: («Bizden keder-qaygını ketirgen Allahqa hamd olsun!»). “Hazan” ve “huzn” bir manadadır; “buhl” ve “bahil” kelimeleri kibi. İbn Abbas: «Bu, Ateşniñ kederidir», dedi. Qatada: «Ölüm kederidir», dedi.

Muqatil: «Allah olarnıñ aqqında ne yapacağını bilmegenleri içün qaygılandılar», dedi. İkrime: «Günahlar ve yaman ameller kederi, ibadetlerniñ qabul etilmegeninden qorqu», dedi. Qasim: «Nimetlerniñ yoq oluvı ve qalbniñ bir halden digerine keçüvi kederi, aqibet aqqında qorqu», dedi. Başqa bir izaatta: «Qıyamet kününiñ dehşetleri sebebinden duyulğan keder», denildi.

Kelbi: «Dünya hayatında qıyamet künü aqqında olarnı qayğılandırğan şey», dedi. Said ibn Cübeyr: «Dünyadaki aş qayğısı», dedi. Başqa bir izaatta: «Tirilikni temin etmek qayğısı», denildi. Zecac ayttı: «Allah Cennet ehlinnen yaşayış ve ahiret ile bağlı bütün kederlerni ketirdi».

Ebu’l-Hasan Ali ibn Muhammed ed-Dahhak el-Hatib bizge rivayet etti; Ebu İshaq İbrahim ibn Muhammed el-İsferayini bizge rivayet etti; Ebu Bekir Ahmed ibn İbrahim el-İsmaili bizge rivayet etti; Ebu’l-Abbas Ahmed ibn Muhammed et-Turabi bizge rivayet etti; Yahya ibn Abdülhamid bizge rivayet etti; Abdurrahman ibn Zayd ibn Aslam atasından, o da İbn Umar’dan rivayet etti: Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurdı: «La ilaha illallah diyenlerniñ qabirlerinde de, qabirlerinden qoparılğanlarında da qorqu yoq.

Sanki La ilaha illallah diyenlerni topraqnı başlarından silkegenlerini körgen kibi olam; olar: “Bizden keder-qaygını ketirgen Allahqa hamd olsun!” derler».

Allah Teâlâ’nıñ sözü: (Şübhesiz, Rabbimiz bağışlayıcıdır, şükürni qabul eticidir.)

(«O, bizni yerleştirdi») — bizni indirdi; («daimiy qalmaq yurtuna»), yani, qalmaq yurtuna. («O’nıñ lütfinden. Orada bizge ne bir yorgunlıq dokunır») — yani, orada bizge zahmet ve meşaqat yetmez; («ne de bir bezginlik») — yorgunlıqtan kelgen bitkinlik.