Сипоси аҳли биҳишт ба Аллоҳ

Тафсири шайх Абдурраҳмон ас-Саъдӣ

(Он, ки моро ҷой дод) яъне моро ба ҷойгоҳи иқомату истиқрор фуруд овард, на ба ҷойгоҳе, ки аз он мегузаранд ва ибрат мегиранд. (Сарои иқомат) яъне сарое, ки иқомат дар он пойдор аст ва сарое, ки ба сабаби фаровонии хайрҳояш, пай дар пай омадани шодиҳояш ва аз байн рафтани ранҷу нороҳатиҳояш орзуи иқомат дар он мешавад. Ин ҷой додан (аз фазли Ӯст) нисбат ба мо ва аз карами Ӯст, на ба сабаби амалҳои мо. Агар фазли Ӯ намебуд, ба он мақоме, ки расидем, намерасидем.

(Дар он ҷо ранҷе ба мо намерасад ва хастагӣ ба мо намерасад) яъне дар баданҳо ва дилу нерӯҳои мо хастагӣ нест ва аз баҳрамандии фаровон низ монда намешавем. Ин далолат мекунад, ки Аллоҳи Таоло баданҳои онҳоро дар офариниши комил қарор медиҳад ва ҳамеша асбоби роҳатро барояшон муҳайё мекунад, то чунин бошанд: ранҷу хастагӣ, ғаму андӯҳ ба онҳо нарасад. Ҳамчунин ин далолат мекунад, ки онҳо дар биҳишт намехобанд, зеро фоидаи хоб аз байн рафтани хастагӣ ва расидани роҳат аст, дар ҳоле ки аҳли биҳишт бар хилофи инанд. Илова бар ин, хоб марги хурд аст ва аҳли биҳишт намемиранд. Аллоҳ моро ба фазлу карами Худ аз ҷумлаи онҳо гардонад.

(Ва) ҳангоме ки неъматашон комил ва лаззаташон тамом гардид, (мегӯянд: «Сипос аз они Аллоҳ аст, ки андӯҳро аз мо дур кард»). Ин ҳар гуна андӯҳро дар бар мегирад: аз кам шудани зебоӣ, ғизову нӯшокӣ, лаззатҳо, баданҳо ва ё давомнокии иқоматашон андӯҳе ба онҳо намерасад. Онҳо дар неъмате ҳастанд, ки аз он беҳтареро намебинанд ва он то абад афзун мешавад. (Ҳамоно Парвардигори мо омурзандаи бисёр аст) зеро лағзишҳои моро омурзид; (сипосгузор аст) зеро корҳои неки моро пазируфт ва чанд баробар кард ва аз фазли Худ ба мо чизе ато намуд, ки амалҳо ва орзуҳои мо ба он намерасид.

Пас, ба омурзиши Ӯ аз ҳар чизи нохуш ва тарсовар наҷот ёфтанд ва ба сипосгузорӣ ва фазли Ӯ ҳар чизи матлубу дӯстдоштаро ба даст оварданд.

Тафсири имом Ибни Касир

(Ва мегӯянд: «Сипос аз они Аллоҳ аст, ки андӯҳро аз мо дур кард»), яъне тарс аз он чи бад медоштанд, онро аз мо дур намуд ва аз он андешаҳои дунёву охират, ки аз онҳо метарсидем ва ҳазар мекардем, моро роҳат бахшид.

Абдурраҳмон ибни Зайд ибни Аслам аз падараш ва ӯ аз Ибни Умар ривоят кардааст, ки Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Бар аҳли “Ло илоҳа иллаллоҳ” дар қабрҳояшон ва ҳангоми бархезонида шуданашон ҳеҷ ваҳшате нест. Гӯё аҳли “Ло илоҳа иллаллоҳ”-ро мебинам, ки хокро аз сарҳояшон меафшонанд ва мегӯянд: “Сипос аз они Аллоҳ аст, ки андӯҳро аз мо дур кард”». Ибни Абӣ Ҳотим ин ҳадисро аз ӯ ривоят кардааст.

Табаронӣ гуфт: Ҷаъфар ибни Муҳаммад ал-Фирёбӣ ба мо ҳадис гуфт; Яҳё ибни Мӯсо ал-Марвазӣ ба мо ҳадис гуфт; Сулаймон ибни Абдуллоҳ ибни Ваҳб ал-Куфӣ аз Абдулазиз ибни Ҳаким ва ӯ аз Ибни Умар ривоят кард, ки Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Бар аҳли “Ло илоҳа иллаллоҳ” ҳангоми марг, дар қабрҳояшон ва ҳангоми зинда гардонида шуданашон ҳеҷ ваҳшате нест. Гӯё ҳангоми садои бонги [қиёмат] онҳоро мебинам, ки хокро аз сарҳояшон меафшонанд ва мегӯянд: “Сипос аз они Аллоҳ аст, ки андӯҳро аз мо дур кард. Ҳамоно Парвардигори мо омурзандаи бисёр ва сипосгузор аст”».

Ибни Аббос ва дигарон гуфтаанд: Ӯ гуноҳони бисёри онҳоро омурзид ва корҳои неки андаки онҳоро подош дод.

(Он, ки моро аз фазли Худ дар сарои иқомат ҷой дод) яъне мегӯянд: Ӯ ин мартаба ва мақомро аз фазлу эҳсон ва раҳмати Худ ба мо ато кард; амалҳои мо сазовори он набуданд. Чунонки дар ҳадиси саҳеҳ собит шудааст, Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Ҳеҷ яке аз шумо бо амали худ ба биҳишт намедарояд». Гуфтанд: «Ҳатто шумо, эй Расули Аллоҳ?» Фармуд: «Ҳатто ман ҳам, магар ин ки Аллоҳ маро бо раҳмат ва фазли Худ фаро гирад».

(Дар он ҷо ранҷе ба мо намерасад ва хастагӣ ба мо намерасад) яъне дар он ҷо машаққат ва хастагӣ ба мо намерасад. «Насаб» ва «луғуб» ҳар ду барои баён кардани хастагӣ ба кор мераванд. Гӯё мақсад ин аст, ки на ба баданҳояшон ва на ба рӯҳҳояшон хастагӣ намерасад; Аллоҳ донотар аст. Аз ҷумла, онҳо дар дунё худро ба ибодат ранҷ медоданд; бо ворид шудан ба биҳишт таклиф аз онҳо бардошта мешавад ва дар роҳати доимиву пойдор қарор мегиранд.

Аллоҳи Таоло фармудааст: «Бихӯред ва бинӯшед, гуворо бод шуморо, ба подоши он чи дар рӯзҳои гузашта анҷом дода будед!» (Сураи «Ал-Ҳоққа», 69:24).

Тафсири ал-Бағавӣ

(Ва мегӯянд), яъне ҳангоме ки ба биҳишт дохил мешаванд: (Сипос аз они Аллоҳ аст, ки андӯҳро аз мо дур кард). «Ҳазан» ва «ҳузн» як маъно доранд, монанди «бахл» ва «бухл».

Ибни Аббос гуфтааст: яъне андӯҳи оташ. Қатода гуфтааст: андӯҳи марг. Муқотил гуфтааст: онҳо андӯҳгин буданд, зеро намедонистанд, ки Аллоҳ бо онҳо чӣ хоҳад кард. Икрима гуфтааст: андӯҳи гуноҳону бадиҳо ва тарси қабул нашудани тоатҳо.

Ал-Қосим гуфтааст: андӯҳи аз байн рафтани неъматҳо ва дигаргун шудани дил, инчунин тарси оқибат. Гуфта шудааст: андӯҳи сахтиҳои рӯзи қиёмат. Ал-Калбӣ гуфтааст: он чи дар дунё аз масъалаи рӯзи қиёмат онҳоро андӯҳгин мекард. Саид ибни Ҷубайр гуфтааст: ғами нон дар дунё.

Ва гуфта шудааст: ғами рӯзгор. Аз-Зуҷоҷ гуфтааст: Аллоҳ аз аҳли биҳишт ҳамаи андӯҳҳоро дур кард, хоҳ онҳо ба зиндагии рӯзмарра марбут бошанд, хоҳ ба охират.

Абулҳасан Алӣ ибни Муҳаммад ибни аз-Заҳҳок, хатиб, ба мо хабар дод; Абӯисҳоқ Иброҳим ибни Муҳаммад ал-Исфароинӣ ба мо ҳадис гуфт; Абӯбакр Аҳмад ибни Иброҳим ал-Исмоилӣ ба мо хабар дод; Абулabbос Аҳмад ибни Муҳаммад ат-Туробӣ ба мо ҳадис гуфт; Яҳё ибни Абдулҳамид ба мо ҳадис гуфт; ӯ аз Абдурраҳмон ибни Зайд ибни Аслам, аз падараш ва ӯ аз Ибни Умар ривоят кард, ки Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Бар аҳли “Ло илоҳа иллаллоҳ” дар қабрҳояшон ва ҳангоми бархезонида шуданашон ҳеҷ ваҳшате нест.

Гӯё аҳли “Ло илоҳа иллаллоҳ”-ро мебинам, ки хокро аз сарҳояшон меафшонанд ва мегӯянд: “Сипос аз они Аллоҳ аст, ки андӯҳро аз мо дур кард”».

Сухани Аллоҳи Таоло: (Ҳамоно Парвардигори мо омурзандаи бисёр ва сипосгузор аст).

(Он, ки моро ҷой дод), яъне моро фуруд овард. (Сарои иқомат), яъне сарои иқомат ва пойдорӣ. (Аз фазли Худ. Дар он ҷо ранҷе ба мо намерасад), яъне машаққату сахтӣ ба мо намерасад. (Ва хастагӣ ба мо намерасад), яъне мондагӣ аз хастагӣ.