Wdzięczność za wieczne szczęście

Tafsir szejka Abdurrahmana as-Saʿdiego

(„Który nas umieścił”) — to znaczy: pozwolił nam tam zamieszkać i osiąść, a nie tylko przejść przez to miejsce i je opuścić. („W siedzibie trwałego przebywania”) — to znaczy: w siedzibie, w której pobyt jest wieczny i w której pragnie się pozostać ze względu na obfitość jej dóbr, nieustanne radości oraz zniknięcie wszelkich niedoskonałości. Umieszczenie nas tam nastąpiło („z Jego łaski”) wobec nas i z Jego hojności, a nie z powodu naszych uczynków. Gdyby nie Jego łaska, nie osiągnęlibyśmy tego, co osiągnęliśmy.

(„Nie dotknie nas tam ani trud, ani zmęczenie”) — to znaczy: nie zaznamy zmęczenia ciała ani serca, ani osłabienia sił; nie będzie go nawet przy obfitym korzystaniu z rozkoszy. Wskazuje to, że Bóg Najwyższy stworzy ich ciała w doskonałej postaci i nieustannie zapewni im środki odpoczynku, tak że nie dotknie ich trud ani zmęczenie, niepokój ani smutek. Wskazuje to również, że mieszkańcy Raju nie będą spać, ponieważ sen służy usunięciu zmęczenia i zapewnieniu odpoczynku, a mieszkańcy Raju nie potrzebują tego. Sen jest bowiem mniejszą śmiercią, a mieszkańcy Raju nie umierają.

Niech Bóg uczyni nas jednymi z nich dzięki Swojej łasce i hojności.

A gdy ich szczęście osiągnie pełnię, a ich radość będzie doskonała, („powiedzą: «Chwała Bogu, który oddalił od nas smutek!»”). Obejmuje to wszelkie smutki: nie będą smucić się z powodu braku piękna, jedzenia, napojów czy rozkoszy, ani z powodu stanu swoich ciał czy kresu pobytu. Będą trwać w szczęściu, którego nie ujrzą w większej mierze, a ono będzie wzrastać przez całą wieczność. („Zaprawdę, nasz Pan jest Przebaczający”) — przebaczył nam nasze potknięcia; („Wdzięczny”) — przyjął od nas dobre uczynki, pomnożył ich nagrodę i obdarzył nas ze Swojej łaski tym, czego nie mogły dosięgnąć nasze uczynki ani pragnienia.

Dzięki Jego przebaczeniu ocaleli od wszystkiego, co niemiłe i budzące obawę, a dzięki Jego wdzięczności i łasce otrzymali wszystko, czego pragną i co kochają.

Tafsir imama Ibn Kathira

(„I powiedzą: «Chwała Bogu, który oddalił od nas smutek!»”) — chodzi o lęk przed tym, co budzi obawę. Bóg odsunął go od nas i uwolnił nas od trosk doczesnego życia i życia przyszłego, których się obawialiśmy i przed którymi czuliśmy lęk. ‘Abd ar-Raḥmān ibn Zayd ibn Aslam przekazał od swojego ojca, a ten od Ibn ‘Umara, że Wysłannik Boga (pokój i błogosławieństwo Boga z nim) powiedział: „Ludzie mówiący: «Nie ma boga prócz Boga» nie będą odczuwać samotności w swoich grobach ani w chwili powstania [z martwych].

Widzę, jak ludzie mówiący: «Nie ma boga prócz Boga» strząsają proch ze swoich głów i mówią: «Chwała Bogu, który oddalił od nas smutek!»”. Przekazał to Ibn Abi Hatim w swoim zbiorze hadisów.

At-Tabarani powiedział: „Przekazał nam Ja‘far ibn Muḥammad al-Firyabi, przekazał nam Yaḥya ibn Musa al-Marwazi, przekazał nam Sulayman ibn ‘Abd Allah ibn Wahb al-Kufi, od ‘Abd al-‘Aziz ibn Ḥakim, od Ibn ‘Umara, który powiedział: Wysłannik Boga (pokój i błogosławieństwo Boga z nim) powiedział: «Ludzie mówiący: „Nie ma boga prócz Boga” nie będą odczuwać samotności w chwili śmierci, w swoich grobach ani podczas zmartwychwstania. Widzę ich w chwili rozlegnięcia się krzyku: strząsają proch ze swoich głów i mówią: „Chwała Bogu, który oddalił od nas smutek! Zaprawdę, nasz Pan jest Przebaczający, Wdzięczny”»”.

Ibn ‘Abbas i inni powiedzieli: Bóg przebaczył im liczne złe uczynki, a za nieliczne dobre uczynki okazał im wdzięczność.

(„Który nas umieścił w siedzibie trwałego przebywania ze Swojej łaski”) — mówią: To On obdarzył nas tą rangą i tym miejscem dzięki Swojej łasce, dobroci i miłosierdziu; nasze uczynki nie były tego warte. Potwierdza to autentyczny przekaz, według którego Wysłannik Boga (pokój i błogosławieństwo Boga z nim) powiedział: „Nikt z was nie wejdzie do Raju dzięki swoim uczynkom”. Zapytali: „Nawet ty, Wysłanniku Boga?”. Odpowiedział: „Nawet ja, chyba że Bóg obejmie mnie Swoim miłosierdziem i łaską”.

(„Nie dotknie nas tam ani trud, ani zmęczenie”) — to znaczy: nie dotkną nas tam udręka ani wyczerpanie. Zarówno trud, jak i zmęczenie określają wyczerpanie. Być może celem jest wykluczenie wszelkiego zmęczenia ciała i ducha — a Bóg wie najlepiej. Należy do tego również to, że na ziemi trudziły się ich dusze w oddawaniu czci Bogu, lecz po wejściu do Raju obowiązki zostały od nich zdjęte i zaznają nieprzerwanego, wiecznego odpoczynku.

Bóg Najwyższy powiedział: „Jedzcie i pijcie z zadowoleniem za to, co przygotowaliście w minionych dniach” (al-Ḥāqqa, 69:24).

Tafsir al-Baghawiego

(„I powiedzą”) — to znaczy: powiedzą po wejściu do Raju: („Chwała Bogu, który oddalił od nas smutek!”). Słowa ḥazan i ḥuzn mają to samo znaczenie, podobnie jak bakhl i bukhl [oba oznaczają skąpstwo]. Ibn ‘Abbas powiedział: chodzi o smutek z powodu Ognia. Qatada powiedział: o smutek z powodu śmierci.

Muqatil powiedział: smucili się, ponieważ nie wiedzieli, co Bóg z nimi uczyni. ‘Ikrima powiedział: o smutek z powodu grzechów i złych uczynków oraz lęk, że ich dobre uczynki zostaną odrzucone. Al-Qasim powiedział: o smutek z powodu utraty łask i zmienności serca oraz lęk przed końcem. Powiedziano też, że chodzi o przerażające wydarzenia Dnia Zmartwychwstania.

Al-Kalbi powiedział: o to, co w życiu doczesnym smuciło ich z powodu Dnia Zmartwychwstania. Sa‘id ibn Jubayr powiedział: o troskę o chleb w życiu doczesnym. Powiedziano też: o troskę o utrzymanie. Az-Zajjaj powiedział: Bóg oddalił od mieszkańców Raju wszelkie smutki — związane zarówno z życiem doczesnym, jak i przyszłym.

Przekazał nam Abu al-Ḥasan ‘Ali ibn Muḥammad ibn aḍ-Ḍaḥḥak al-Khaṭib: przekazał nam Abu Isḥaq Ibrahim ibn Muḥammad al-Isfarayini: przekazał nam Abu Bakr Aḥmad ibn Ibrahim al-Isma‘ili: przekazał nam Abu al-‘Abbas Aḥmad ibn Muḥammad at-Turabi: przekazał nam Yaḥya ibn ‘Abd al-Ḥamid: przekazał nam ‘Abd ar-Raḥmān ibn Zayd ibn Aslam, od swojego ojca, od Ibn ‘Umara, który powiedział: Wysłannik Boga (pokój i błogosławieństwo Boga z nim) powiedział: „Ludzie mówiący: «Nie ma boga prócz Boga» nie będą odczuwać samotności w swoich grobach ani w chwili powstania [z martwych].

Widzę, jak ludzie mówiący: «Nie ma boga prócz Boga» strząsają proch ze swoich głów i mówią: «Chwała Bogu, który oddalił od nas smutek!»”.

Słowa Boga Najwyższego: („Zaprawdę, nasz Pan jest Przebaczający, Wdzięczny”).

(„Który nas umieścił”) — czyli sprowadził nas i osadził. („W siedzibie trwałego przebywania”) — to znaczy: w siedzibie, w której się przebywa. („Ze Swojej łaski. Nie dotknie nas tam trud”) — czyli nie spotka nas tam udręka ani trud. („Ani zmęczenie”) — czyli wyczerpanie spowodowane zmęczeniem.