پاڕانەوەی یونس لە ناو نەھەنگ

تەفسیری شێخ عەبدولڕەحمان سەعدی

واتە: بە یادکردن و ستایشی جوان و ثەناکردنی باش، باس لە بەندە و پێغەمبەرمان «ذو النون» بکە، کە مەبەست یونسە؛ واتە خاوەنی نون، کە نەھەنگە. بەڕاستی خوای گەورە ئەوی بۆ گەلەکەی نارد، بانگی کردنان، بەڵام باوەڕیان نەهێنا؛ ئەویش بەروارێکی دیاریکراوی پێیان ڕاگەیاند کە سزا دێتە سەریان. ئەوان سزاکەیان بە چاوی خۆیان بینی، جا پەنایان بۆ خوا برد، بە زاریان پاڕانەوە و تۆبەیان کرد؛ لەبەر ئەوە خوا سزاكەی لەوان لابرد، وەک خوای گەورە دەفەرموێت: «ئایا هیچ شارێک نەبوو باوەڕی هێنابێت و باوەڕەکەی سوودی پێگەیاندبێت، جگە لە گەلی یونس؟

کاتێک باوەڕیان هێنا، سزای ڕیسوایی لە ژیانی دونیادا لەوان لابردین و تا ماوەیەک چێژمان پێدان»؛ هەروەها دەفەرموێت: «ئەویمان بۆ سەد هەزار کەس یان زیاتر نارد، ئەوانیش باوەڕیان هێنا، جا تا ماوەیەک چێژمان پێدان». ئەم گەلە گەورەیە کە بە بانگەوازی یونس باوەڕیان هێنا، یەکێکە لە گەورەترین خێر و فەزیلەتەکانی ئەو. بەڵام پێغەمبەر ــ علیه الصلاة والسلام ــ بە تووڕەیی ڕۆیشت و بەهۆی گوناهێکەوە، کە خوا لە کتێبەکەیدا باسی نەکردووە، لە پەروەردگاری خۆی هەڵهات؛ پێویستمان بە دیاریکردنی ئەو گوناهە نییە.

وا دیارە پەلەکردنی، تووڕەبوونی لە گەلەکەی و دەرچوونی لە نێویان پێش ئەوەی خوا فەرمانی پێ بکات، وای لێکرد وا بیر بکاتەوە کە خوا ئەو بە تەنگانە ناھێنێت؛ واتە لە ناو سکی نەھەنگدا بەسەریدا تەنگ نابێت، یان وا بیری کردەوە کە لە خوا ڕادەکات. هیچ ڕێگرێک نییە لەوەی ئەم بیرکردنەوەیە بە شێوەیەکی ناپایدار و نەمێنەر لە هەندێک لە باشترین بەندەکاندا ڕووبدات. یونس لەگەڵ کۆمەڵێک خەڵکدا سوار کەشتی بوو؛ ئەوان بۆ ئەوەی لە مەترسیی خنکان ڕزگاریان بێت، ئەگەر هەموویان لە کەشتییەکەدا بمێننەوە، بە تیرەکێشان دیارییان کرد کێیان بخەنە ناو دەریا. تیرەکە بۆ یونس دەرچوو، جا نەھەنگەکە قووتی دا و بردییە ناو تاریکییەکانی دەریاکان.

لەو تاریکییانەدا بانگی کرد: «هیچ پەرستراوێکی بەحەق نییە جگە لە تۆ؛ پاکی و بێگەردی بۆ تۆیە؛ بەڕاستی من لە ستەمکاران بووم». بەوە دانینایە کە هەموو تایبەتمەندییەکانی پەرستن تەنها بۆ خوایە، ئەو لە هەموو کەم‌وکورتی و عەیب و ئازارێک پاک و بێگەرد دانا، و دانی بە ستەمکردن و تاوانی خۆیدا نا. سزاکەیان بەهۆی ئەوەوە هات، کە خوای گەورە دەفەرموێت: «کاتێک هەڵهات بۆ کەشتییەکە» و «ئەو شایەنی سەرزەنشت بوو»؛ واتە کاری کرد کە شایەنی سەرزەنشت بوو.

تەفسیری ئیمام ئیبن کەسیر

ئەم چیرۆکە لێرە، لە سورەتی «الصافات» و لە سورەتی «ن»دا هاتووە. یونس کوڕی مەتتا، علیه السلام، خوای گەورە بۆ خەڵکی گوندی «نەینەوا» نارد؛ ئەو گوندە لە زەویی مووسڵدا بوو. یونس بانگیان کرد بۆ لای خوا، بەڵام بەرامبەری وەستان و لە کوفرەکەیان بەردەوام بوون. ئەویش بە تووڕەیی لە نێویان دەرچوو و سزای دوای سێ ڕۆژی پێ ڕاگەیاندن.

کاتێک دڵنیابوون لەوە، زانییان کە پێغەمبەر درۆ ناکات؛ بۆیە لەگەڵ منداڵ و ئاژەڵ و مەڕومێشیان چوونە بیابان. دایکەکان و منداڵەکانیان لێک جیاکردەوە، پاشان بە زاریان پاڕانەوە و بە خشوع پەنایان بۆ خوای گەورە برد. وشتر و بچووشترەکانیان وەڕینیان کرد، مانگا و گۆماکەکانیان مێش و بەرخەکانیان بڵێسەیان کرد؛ جا خوا سزاكەی لەوان لابرد. خوای گەورە دەفەرموێت: «ئایا هیچ شارێک نەبوو باوەڕی هێنابێت و باوەڕەکەی سوودی پێگەیاندبێت، جگە لە گەلی یونس؟

کاتێک باوەڕیان هێنا، سزای ڕیسوایی لە ژیانی دونیادا لەوان لابردین و تا ماوەیەک چێژمان پێدان».

بەاڵم یونس علیه السلام، ڕۆیشت و لەگەڵ کۆمەڵێک خەڵکدا سوار کەشتی بوو. کەشتییەکە لە ناو دەریادا بە توندی دەجووڵا و ئەوانیش ترسان کە نوقوم ببن. بۆ ئەوەی بارەکە سووک بکەن، بە تیرەکێشان دیارییان کرد کێیان بخەنە ناو دەریا. تیرەکە بۆ یونس دەرچوو، بەڵام ئەوان ڕازی نەبوون بیخەنە دەریا.

دووبارە تیرەکێشانیان کرد و جارێکی تر تیرەکە بۆ ئەو دەرچوو، بەڵام ئەویش ڕازی نەبوون؛ جاری سێیەمیش تیرەکە بۆ ئەو دەرچوو. خوای گەورە دەفەرموێت: «ئەو تیرەکێشانی کرد و لەوانە بوو کە تیرەکەیان بۆ دەرچوو»؛ واتە تیرەکە بۆ ئەو دەرچوو. یونس علیه السلام هەستا و جلەکانی دەرکرد، پاشان خۆی فڕێدایە ناو دەریا. خوای پاک و بێگەرد لە دەریای سەوزەوە ــ بەپێی ئەوەی ئیبن مەسعود گێڕاویەتییەوە ــ نەھەنگێکی نارد کە دەریاکانی دەبڕی، تا گەیشت و یونسەکەی قووت دا، کاتێک خۆی لە کەشتییەکەوە فڕێ دایە دەریا.

خوای گەورە بۆ نەھەنگەکەی نارد: «گۆشتی مەخۆ و هیچ ئێسکێکی مەشکێنە؛ یونس ڕزقی تۆ نییە، بەڵکو سکەت زیندانی ئەوە».

وشەی «ذو النون» واتە خاوەنی نەھەنگ؛ بەو پەیوەندییەوە ئەم ناونانە ڕاستە. وشەی «إذ ذهب مغاضبا» واتە کاتێک بە تووڕەیی ڕۆیشت. ضحاک گوتی: لە گەلەکەی تووڕە بوو. وشەی «فظن أن لن نقدر عليه» واتە وا بیری کردەوە کە لە ناو سکی نەھەنگدا بەسەریدا تەنگ نابێت.

ئەم واتایە لە ابن عباس، مجاهد، ضحاک و کەسانی تردا گێڕدراوەتەوە؛ ئیبن جەریر ئەم لێکدانەوەیەی هەڵبژاردووە و بە فەرموودەی خوای گەورە بەڵگەی بۆ هێناوەتەوە: «ئەوەی ڕزقی بەسەریدا تەنگ کراوەتەوە، با لەوەی خوای پێداوە خەرج بکات؛ خوا هیچ کەسێک بە زیاتر لەوەی پێیداوە ناچار ناکات. خوا دوای تەنگانە ئاسانی دروست دەکات». عەطیەی عەوفی گوتی: «فظن أن لن نقدر عليه» واتە وا بیری کردەوە کە خوا حوکمی مردنی بۆ نادەرێت؛ وەک ئەوەی ئەم وشەیە بە واتای پێوانەکردن بزانێت، چونکە عەرەب «قَدَرَ» و «قَدَّرَ» بە واتایەکی یەکسان بەکاردەهێنێت. شاعیرێکیش گوتوویەتی: «ئەوەی تێپەڕی، ناگەڕێتەوە؛ بەرز و پاکیت، هەرچی پێوانە بکەیت، فەرمان تەنها هی تۆیە».

هەروەها لە فەرموودەی خوای گەورەدا: «ئاوەکان بە فەرمانێکی پێشوەختە دیاریکراو یەکدییان بینی»؛ واتە پێوانەکراو.

لە فەرموودەی خوای گەورە: «جا لە تاریکییەکاندا هاواری کرد: هیچ پەرستراوێکی بەحەق نییە جگە لە تۆ؛ پاکی و بێگەردی بۆ تۆیە؛ بەڕاستی من لە ستەمکاران بووم»، ئیبن مەسعود گوتی: مەبەست تاریکیی سکی نەھەنگ، تاریکیی دەریا و تاریکیی شەوە. هەروەها ئەمە لە ابن عباس، عەمر بن مەیموون، سەعید بن جەبیر، محەممەد بن کەعب، ضحاک، حەسەن و قەتادەوە گێڕدراوەتەوە. سالم بن ئەبی الجعد گوتی: تاریکیی نەھەنگێک لە ناو سکی نەھەنگێکی تر، لە تاریکیی دەریادا.

ئیبن مەسعود و ابن عباس و کەسانی تر گوتوویانە: نەھەنگەکە یونس لە ناو دەریاکاندا برد، هەتا گەیشتە بنەوەی دەریا؛ یونس گوێی لە تەسبیحی بەردەڕیزەکانی بنەوە بوو، لەو کات و شوێنەدا گوتی: «هیچ پەرستراوێکی بەحەق نییە جگە لە تۆ؛ پاکی و بێگەردی بۆ تۆیە». عەوف گوتی: کاتێک یونس چووە ناو سکی نەھەنگ، وا بیری کردەوە کە مردووە؛ پاشان قاچی جووڵاند و کاتێک جووڵا، لەو شوێنەدا سوجدەی برد، پاشان هاواری کرد: «پەروەردگارم، لە شوێنێکدا مزگەوتێکم بۆ تۆ کرد کە هیچ کەسێک پێش من ئەوەی نەکردووە». سەعید بن ئەبی حەسەنی بەسری گوتی: یونس چل ڕۆژ لە ناو سکی نەھەنگدا مایەوە. ئیبن جەبیر هەردوو گێڕانەوەکەی گواستووەتەوە.

محەممەد کوڕی ئیسحاق کوڕی یەسار، لە کەسێکەوە کە ناوی نەهێناوە، لە عەبدولڵا کوڕی ڕافع ــ خزمەتکاری ئەم سەلەمە ــ گێڕاویەتییەوە کە گوێی لە ئەبو هورەیرە بووە دەیگوت: پێغەمبەری خوا ﷺ فەرمووی: «کاتێک خوا ویستی یونس لە ناو سکی نەھەنگدا ڕابگرێت، خوا بۆ نەھەنگەکەی نارد کە بیگرە، بەڵام نە گۆشتی بخراشێنە و نە ئێسکێکی بشکێنە. کاتێک نەھەنگەکەی بردە خوارەوەی دەریا، یونس دەنگێکی بیست و لە دڵی خۆیدا گوتی: ئەمە چییە؟ خوا لە ناو سکی نەھەنگەوە بۆی نارد کە ئەمە تەسبیحی ئاژەڵانی دەریایە. جا لە ناو سکی نەھەنگدا تەسبیحی خوا کرد.

فریشتەکانیش دەنگی تەسبیحەکەیانی بیست و گوتیان: پەروەردگارمان، دەنگێکی لاواز دەبیستین. خوا فەرمووی: ئەوە بەندەکەم یونسە، سەرپێچی فەرمانی منی کرد و لە ناو سکی نەھەنگدا لە دەریادا زیندانیم کردووە. فریشتەکان گوتیان: ئەو بەندە چاکەیەیە کە هەموو ڕۆژ و شەوێک کردارێکی چاکی بۆ لای تۆ بەرز دەکراوە؟ خوا فەرمووی: بەڵێ.

فریشتەکان لەو کاتەدا شەفاعەتیان بۆ کرد؛ جا خوا فەرمانی بە نەھەنگەکە کرد لە کەناراوەکە دایبنێت»، وەک خوای گەورە دەفەرموێت: «ئەوەی لە کەناراوەیەکی کراوەدا فڕێمان دایەوە و نەخۆش بوو».

ئیبن جەریر ئەم ڕیوایەتەی گێڕاوەتەوە؛ بەزاریش لە «مُسند»ەکەیدا، لە ڕێگەی محەممەد کوڕی ئیسحاق، لە عەبدولڵا کوڕی ڕافع، لە ئەبو هورەیرەوە، بە نزیکەیی هەمان شێوەی گێڕاوەتەوە؛ پاشان گوتوویەتی: نازانین ئەم فەرموودەیە لە پێغەمبەرەوە ﷺ تەنها بەو ڕێگە و بەو زنجیرەی گێڕانەوەیە گێڕدرابێتەوە. ئیبن عەبدولحەق لە ڕێگەی شوعبە، لە عەمر کوڕی موررە، لە عەبدولڵا کوڕی سەلەمە، لە عەلییەوە بە شێوەی مەرفوع گێڕاویەتییەوە: «شایستە نییە بەندەیەک بڵێت: من لە یونس کوڕی مەتتا باشترم؛ ئەو لە تاریکییەکاندا تەسبیحی خوای کرد».

ئەم فەرموودەیە بەبێ ئەو زیادەیەش، لە ابن عباس، ئیبن مەسعود و عەبدولڵا کوڕی جەعفەرەوە گێڕدراوەتەوە؛ زنجیرەکانی گێڕانەوەیان لە سورەتی «ن»دا دێن.

ئیبن ئەبی حاتم گوتی: ئەبو عەبدولڵا ئەحمەد کوڕی عەبدولڕەحمان، کوڕی براکەی ئیبن وەهب، بۆمانی گێڕایەوە؛ گوتی: مامم بۆی گێڕامەوە؛ ئەبو سەخر بۆی گێڕامەوە کە یەزید ڕەقاشی بۆی گێڕاوەتەوە، گوتی: گوێم لە ئەنس کوڕی مالک بوو ــ پێم وایە ئەنس ئەم قسەیەی بۆ پێغەمبەری خوا ﷺ بەرز دەکردەوە ــ کە یونس پێغەمبەر علیه السلام، کاتێک لە ناو سکی نەھەنگدا بڕیاری دا بەو وشانە پاڕانەوە بکات، گوتی: «ئەی خوا، هیچ پەرستراوێکی بەحەق نییە جگە لە تۆ؛ پاکی و بێگەردی بۆ تۆیە؛ بەڕاستی من لە ستەمکاران بووم». ئەم پاڕانەوەیە دەستی کرد بە دەورەدانی عەرشی خوا؛ فریشتەکان گوتیان: پەروەردگارمان، دەنگێکی لاواز لە خاکێکی دوورەوە دەبیستین.

خوا فەرمووی: ئایا نایناسن؟ گوتیان: نەخێر، پەروەردگارمان؛ کێیە؟ فەرمووی: بەندەکەم یونسە. گوتیان: یونس، ئەو بەندەی تۆیە کە هەمیشە کردارێکی قبوڵکراوی بۆ لای تۆ بەرز دەکراوە و پاڕانەوەی وەڵامدراوەی هەبوو؟ گوتیان: پەروەردگارمان، ئایا لەو ڕەحم ناکەیت و ئەو کردارەی کاتی ئاسوودەیی ئەنجامی دەدا بەبیر ناهێنیتەوە، تاکو لە بڵادا ڕزگاری بکەیت؟

خوا فەرمووی: بەڵێ. جا فەرمانی بە نەھەنگەکە کرد و لە شوێنێکی کراوە دایبنێت. یونس: ٩٨؛ الصافات: ١٤١؛ الطلاق: ٧؛ القمر: ١٢؛ لە خاکێکی دوور؛ الصافات: ١٤٥؛ گوتی: بەڵێ.

تەفسیری بەغەوی

خوای گەورە دەفەرموێت: «ذو النون»؛ واتە خاوەنی نەھەنگ، مەبەست یونس کوڕی مەتتایە. «إذ ذهب مغاضبا» واتە کاتێک بە تووڕەیی ڕۆیشت. لە واتاکەیدا جیاوازیی ڕا هەیە. ضحاک گوتی: لە گەلەکەی تووڕە بوو؛ ئەمەش لە ڕێگەی عەوفی و کەسانی تریشەوە لە ابن عباس گێڕدراوەتەوە.

گوتی: یونس و گەلەکەی لە فەلەستین دەژیان؛ پاشان پاشایەک هێرشی کردە سەریان و نۆ سەباط و نیوێکی لەوانی دیل کرد؛ سەباط و نیوێک مایەوە. خوا بۆ شەعیای پێغەمبەر وەحی نارد کە بچێتە لای حیزقیل پاشا و پێی بڵێت پێغەمبەرێکی بەهێز بنێرێت، چونکە خوا لە دڵی ئەواندا دەخات تا بنی ئیسرائیل لەگەڵ ئەو بنێرن. پاشا پێی گوت: کێ بە باش دەزانی؟ لە دەسەڵاتی ئەودا پێنج پێغەمبەر هەبوون.

شەعیای گوت: یونس بەهێز و متمانەپێکراوە. پاشا یونس بانگ کرد و فەرمانی پێدا بڕوات. یونس پێی گوت: ئایا خوا فەرمانی پێداوم لەوێ بچم؟ گوتی: نەخێر. گوتی: ئایا ناوی منی بۆ هێناویت؟ گوتی: نەخێر. یونس گوتی: پێغەمبەری بەهێزی تر لێرە هەن.

ئەوانیش پێداگرییان کرد تا یونس بە تووڕەیی لە نێویان دەرچوو؛ لە پێغەمبەر و پاشا و گەلەکەی تووڕە بوو، چووە کەناری دەریای ڕۆم و سواری کەشتی بوو.

عورە کوڕی زوبەیر، سەعید کوڕی جەبیر و کۆمەڵێک کەسی تر گوتیان: یونس بە تووڕەیی لە گەلەکەی ڕۆیشت، چونکە خوا سزای لەوان لابرد، دوای ئەوەی هەڕەشەی پێکردبوون؛ ناخۆشی دەزانی لە نێو گەلێکدا بمێنێتەوە کە ئەوان بەهۆی ئەوەوە بۆیان دەرکەوتبوو لە هەڕەشەکەی پاشگەز دەبێتەوە. شەرمەزاری لێیان دەکرد و نەیدەزانی هۆکاری لابردنی سزا چی بوو. تووڕەییەکەی لەوەوە بوو کە نەیدەویست بەڵێنەکەی بشکێت و بە درۆزن ناوی ببرێت، نەک ئەوەی حوکمی خوای گەورەی پێ ناخۆش بێت. لە هەندێک ڕیوایەتدا هاتووە: نەریتی گەلەکەی وای بوو هەر کەسێک درۆی لێ دەرچووبایە دەیانکوشت؛ یونس ترسا کاتێک سزا لە کاتی دیاریکراودا نەهات، بیپێکن.

جا تووڕە بوو. لێرەدا «مغاضبة» وەک کردارێکە کە لەلایەن یەک کەسەوە ڕوودەدات، وەک گەشتکردن و تۆڵەکردنەوە؛ بۆیە «مغاضبا» واتە تووڕەبوو.

حەسەن گوتی: یونس لە پەروەردگاری خۆی تووڕە بوو، چونکە خوا فەرمانی پێکردبوو بڕوات بۆ لای گەلەکەی، لە سزای خوا ئاگاداریان بکاتەوە و بانگیان بکات بۆ لای ئەو. داوای لە پەروەردگاری کرد مۆڵەتی بدات تا خۆی بۆ ڕۆیشتن ئامادە بکات؛ بەڵام پێی گوترا کە فەرمانەکە خێراترە لەوەی مۆڵەتی پێ بدرێت، تەنانەت داوای کرد مۆڵەتی بدەن تا پێڵاوێک لە پێ بکات، بەڵام مۆڵەتی پێ نەدرا؛ ئەویش لە سروشتی خۆیدا تەنگ‌هەناسە بوو. ابن عباس گوتی: جبرئیل هاتە لای یونس و پێی گوت: بڕۆ بۆ لای خەڵکی نەینەوا و ئاگاداریان بکەرەوە. یونس گوتی: ئاژەڵێک بدۆزمەوە [تا سواری ببم].

پێی گوترا: فەرمانەکە لەوە خێراترە؛ جا تووڕە بوو و ڕۆیشت بۆ کەشتییەکە. وەهب کوڕی مونوەب گوتی: یونس کوڕی مەتتا بەندەیەکی چاک بوو، بەڵام سروشتی تەنگ‌هەناسە بوو. کاتێک بارە گرانەکانی پێغەمبەرایەتی لەسەر دانرا، وەک وشترێک لەژێر بارێکی قورسدا توانای نەما و لەژێریدا چۆک دا؛ جا ئەو بارەی لە دەست فڕێدا و لێی هەڵهات. بۆیە خوا لە ڕیزی پێغەمبەرانی خاوەن بڕیاری پۆڵاپۆڵدا دەرکرد و بە پێغەمبەرەکەی فەرموو: «وەک ئەوەی پێغەمبەرانی خاوەن بڕیاری پۆڵاپۆڵ خۆڕاگر بوون، تۆش خۆڕاگر بە» (الأحقاف: ٣٥)؛ هەروەها فەرمووی: «وەک خاوەنی نەھەنگ مەبە» (القلم: ٤٨).

خوای گەورە دەفەرموێت: «فظن أن لن نقدر عليه»؛ واتە وا بیری کردەوە کە حوکمی سزادانی نادەرێین؛ مجاهد، قەتادە، ضحاک و کەلبی ئەم واتایەیان گوتووە، وەک عەوفییش لە ابن عباسەوە گێڕاویەتییەوە. دەگوترێت: «قَدَرَ الله الشيءَ تقديراً» و «قَدِرَ» بە واتایەکی یەکسانن؛ لە خوای گەورەشەوە: «ئێمە مردنمان لەنێوانتاندا پێوانە کردووە» (الواقعة: ٦٠)، لە خوێندنەوەی ئەوانەی بە سووکی خوێندوویانەتەوە. ئەمەش بەڵگەی ئەم لێکدانەوەیەیە: لە خوێندنەوەی عومەر کوڕی عەبدولعەزیز و زوهریدا بە تەشدید هاتووە.

عەتا و زۆربەی زانایان گوتیان: واتە وا بیری کردەوە کە لە زینداندا بەسەریدا تەنگ ناهێنین؛ وەک فەرموودەی خوای گەورە: «خوا ڕزقی هەرکەسێک کە بیەوێت فراوان دەکات و بۆ هەرکەسێک بیەوێت تەنگی دەکات» (الرعد: ٢٦)، واتە تەنگی دەکات. ابن زەید گوتی: ئەمە پرسیارێکی ئینکارییە؛ ئایا وا بیری کردەوە کە پەروەردگاری خۆی ناتوانێت بەسەریدا دەست بگرێت؟ یەعقوب «يُقْدَر»ی بە شێوەی نەناسراو و بەبێ تەشدید خوێندووەتەوە.

لە حەسەنەوە گێڕدراوەتەوە: پێم گەیشتووە کە کاتێک یونس تووشی گوناه بوو، بە تووڕەیی لە پەروەردگاری خۆی ڕۆیشت و شەیتانیشی هەڵخەڵەتاند، تا وا بیری کردەوە کە خوا بەسەریدا دەست ناگرێت؛ بەڵام ئەو پێشینەیەکی چاک و عیبادەتێکی زۆری هەبوو، خوا ڕازی نەبوو بیهێڵێت لە ژێر دەستی شەیتاندا، جا فڕێدرایە ناو سکی نەھەنگ و چل ڕۆژ و شەوێک لەوێدا مایەوە. عەتا گوتی: حەوت ڕۆژ؛ هەروەها گوتراوە نەھەنگەکە شەش هەزار ساڵ ڕێی بردووە. گوتراوە بردییە بنەکانی زەویی حەوتەم.

یونس لە ناو سکی نەھەنگدا تۆبەی کرد بۆ پەروەردگاری خۆی و خۆیی پێداچوونەوە کرد، گوتی: «هیچ پەرستراوێکی بەحەق نییە جگە لە تۆ؛ پاکی و بێگەردی بۆ تۆیە؛ بەڕاستی من لە ستەمکاران بووم»، کاتێک سەرپێچی فەرمانت کردم؛ هەرگیز جگە لە تۆ کەسێک ناپەرستم. جا خوا بە بەزەیی خۆی لە ناو سکی نەھەنگ دەرکرد. لێکدانەوە پێشووترەکان لەگەڵ بارودۆخی پێغەمبەراندا گونجاوترن: ئەو بە تووڕەیی لە گەلەکەی یان لە پاشاکە ڕۆیشت.

خوای گەورە دەفەرموێت: «فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ»؛ واتە لە تاریکیی شەو، تاریکیی دەریا و تاریکیی سکی نەھەنگدا هاواری کرد: «هیچ پەرستراوێکی بەحەق نییە جگە لە تۆ؛ پاکی و بێگەردی بۆ تۆیە؛ بەڕاستی من لە ستەمکاران بووم». لە ئەبو هورەیرەوە بە شێوەی مەرفوع ڕیوایەت کراوە: خوا بۆ نەھەنگەکەی نارد کە بیگرە، بەڵام گۆشتی مەخراشێنە و ئێسکێکی مەشکێنە. نەھەنگەکەی گرت، پاشان بردییە شوێنی خۆی لە دەریادا. کاتێک گەیشتە بنەوەی دەریا، یونس دەنگێکی بیست و لە دڵی خۆیدا گوتی: ئەمە چییە؟

خوا لە ناو سکی نەھەنگەوە بۆی نارد کە ئەمە تەسبیحی ئاژەڵانی دەریایە. یونس لە ناو سکی نەھەنگدا تەسبیحی کرد، فریشتەکانیش تەسبیحەکەیانی بیست و گوتیان: پەروەردگارمان، دەنگێکی لاواز لە خاکێکی دوورەوە دەبیستین؛ لە ڕیوایەتێکدا: دەنگێکی ناسراو لە شوێنێکی نەناسراوەوە. خوا فەرمووی: ئەوە یونسە، بەندەکەم؛ سەرپێچی فەرمانی منی کرد، جا لە ناو سکی نەھەنگدا زیندانیم کرد. فریشتەکان گوتیان: ئەو بەندە چاکەیەیە کە هەموو ڕۆژ و شەوێک کردارێکی چاکی بۆ لای تۆ بەرز دەکراوە؟

خوا فەرمووی: بەڵێ. جا فریشتەکان شەفاعەتیان بۆ کرد، خواش فەرمانی بە نەھەنگەکە کرد یونس بخاتە کەناراوەکە، وەک خوای گەورە دەفەرموێت: «ئێمە لە شوێنێکی کراوەدا فڕێمان دایەوە و نەخۆش بوو» (الصافات: ١٤٥). «الرعب»؛ ترس و دڵەڕاوکێ. «فذهب مغاضبا»؛ جا بە تووڕەیی ڕۆیشت.

«محمد صلى الله عليه وسلم»؛ محەممەد ﷺ. «بضم الياء»؛ بە پێشەوەی «ی» [لە ڕێنووسدا]. گوتراوە: سێ ڕۆژ.