Молитвата на Зун-Нун

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Односно: спомни го Нашиот слуга и пратеник Зун-Нун, а тоа е Јунус, што значи „сопственикот на рибата“ (нун), односно китот, со убав спомен и пофалба.

Севишниот Аллах го испратил кај неговиот народ. Тој ги повикувал, но тие не поверувале, па им најавил дека казната ќе ги снајде во рок што им го определил. Кога ја виделе со свои очи, повикале кон Аллах, со силен плач и покајание, па Аллах ја отстранил казната од нив, како што Возвишениот рекол: „Зошто немало ниту еден град што поверувал и чија вера му користела, освен народот на Јунус? Кога поверуваа, од нив ја отстранивме казната на срамот во животот на овој свет и им дадовме да уживаат извесно време“ (Јунус, 98).

И рекол: „И го испративме кај сто илјади, па и повеќе. Тие поверуваа, па им дадовме да уживаат извесно време“ (ес-Саффат, 147–148). Овој голем народ, кој поверувал по повикот на Јунус, е едно од неговите најзначајни одликувања.

Но тој, мир над него, заминал разгневен и побегнал од својот Господар поради грев што Аллах не ни го спомнал во Својата Книга; нема потреба да го утврдуваме. Очигледно е дека побрзал, се разгневил на својот народ и заминал од нив пред Аллах да му нареди. Помислил дека Аллах нема да му ја отежни положбата во утробата на китот, или помислил дека ќе му избега на Аллах. Нема пречка таква помисла да му се јави и на најсовршените луѓе, но таа не се задржува ниту трае.

Се качил на брод со луѓе, па фрлале ждрепка за да одлучат кого ќе фрлат во морето, бидејќи се плашеле дека сите ќе потонат ако останат заедно. Ждрепката паднала на Јунус, па китот го проголтал и го однел во темнините на морето. Таму повикал: „Нема бог освен Тебе! Славен си!

Навистина, јас бев од неправедниците!“ (ел-Енбија, 87). Со тоа ја признал совршеноста на Аллаховото божество, Го прогласил за чист од секој недостаток, мана и несреќа, и ја признал сопствената неправда и грешка. Казната ги снашла затоа што тој избегал кон бродот и бил заслужен за укор: „кога побегна на натоварениот брод“ (ес-Саффат, 140) и „тој беше заслужен за укор“ (ес-Саффат, 142).

Тефсир на имамот Ибн Касир

Оваа приказна е спомната овде, во сурата „ес-Саффат“ и во сурата „Нун“. Јунус ибн Матта, мир над него, Аллах го испратил кај жителите на градот Ниневија, град во земјата Мосул. Ги повикувал кон Аллах, но тие го одбиле и упорно останале во неверувањето. Тогаш тој заминал од нив разгневен и им најавил дека казната ќе ги снајде по три дена.

Кога се увериле во тоа и разбрале дека пратеникот не лаже, излегле во пустината со своите деца, добиток и стока. Ги разделиле мајките од младенчињата, а потоа понизно Му се молеле на Возвишениот Аллах и гласно Го повикувале. Камилите и нивните младенчиња рикале, кравите и нивните телиња мукале, а овците и нивните јагниња блееле. Аллах ја отстранил казната од нив.

Возвишениот Аллах рекол: „Зошто немало ниту еден град што поверувал и чија вера му користела, освен народот на Јунус? Кога поверуваа, од нив ја отстранивме казната на срамот во животот на овој свет и им дадовме да уживаат извесно време“ (Јунус, 98).

А Јунус, мир над него, заминал и се качил на брод со група луѓе. Бродот навлегол длабоко во морето, па тие се исплашиле дека ќе потонат. Фрлиле ждрепка за да изберат кого ќе исфрлат за да го олеснат товарот. Ждрепката паднала на Јунус, но одбиле да го исфрлат.

Повторно фрлиле ждрепка и повторно паднала на него, но пак одбиле. Фрлиле и третпат, и повторно паднала на него. Возвишениот Аллах рекол: „И фрлија ждрепка, па тој беше меѓу поразените“ (ес-Саффат, 141), односно ждрепката паднала на него. Јунус станал, ја соблекол облеката и се фрлил во морето.

Возвишениот Аллах испратил од Зеленото Море — според зборовите на Ибн Месуд — кит што ги пробивал морињата. Тој дошол и го проголтал Јунус кога се фрлил од бродот. Аллах му објавил на китот: „Не јади му месо и не крши му коска, зашто Јунус не ти е храна; твојата утроба ќе му биде затвор.“

Зборовите „Зун-Нун“ значат „сопственикот на китот“, а припишувањето кон него е исправно. За зборовите „кога замина разгневен“, ед-Даххак рекол: „Разгневен на својот народ.“

„И помисли дека нема да му отежниме“ [односно дека нема да му ја стесниме положбата во утробата на китот]. Вакво толкување се пренесува од Ибн Аббас, Муџахид, ед-Даххак и други. Го избрал Ибн Џерир и како доказ ги навел зборовите на Возвишениот: „А оној чија одредена храна е ограничена, нека троши од она што Аллах му го дал. Аллах не задолжува никого повеќе од она што му го дал.

По тешкотијата Аллах ќе даде олеснување“ (ет-Талак, 7). Атија ел-Ауфи рекол дека значењето е: „Помисли дека нема да му одредиме“ — односно да му пресудиме; се чини дека го разбрал во значење на определување, бидејќи Арапите ги употребуваат зборовите „кадера“ и „каддара“ со исто значење. Поетот рекол: „Не се враќа времето што помина; благословен си Ти — што и да одредиш, тоа ќе биде, а власта е Твоја.“ Во истото значење се и зборовите на Возвишениот: „Па водата се сретна според одредбата“ (ел-Камер, 12), односно според она што било одредено.

За зборовите: „Па повика во темнините: ‘Нема бог освен Тебе! Славен си! Навистина, јас бев од неправедниците!’“ Ибн Месуд рекол: „Темнината на утробата на китот, темнината на морето и темнината на ноќта.“ Вакво толкување се пренесува и од Ибн Аббас, Амр ибн Мејмун, Сеид ибн Џубејр, Мухаммед ибн Ке‘б, ед-Даххак, ел-Хасан и Катада.

Салим ибн Еби ел-Џа‘д рекол: „Темнината на еден кит во утробата на друг кит, во темнината на морето.“ Ибн Месуд, Ибн Аббас и други рекле дека китот го однел низ морињата, пробивајќи ги, сè додека не стигнал до морското дно. Јунус ја слушнал славата на камчињата на дното, па тогаш и таму рекол: „Нема бог освен Тебе! Славен си!“

Ауф рекол: „Кога Јунус се нашол во утробата на китот, помислил дека умрел. Потоа ги помрднал нозете; кога се помрднале, паднал ничкум на местото и повикал: ‘Господару мој, направив за Тебе место за молитва на место на кое никој друг не Ти направил.’“ Сеид ибн Еби ел-Хасан ел-Басри рекол дека останал во утробата на китот четириесет дена. Овие два извештаи ги пренел Ибн Џубејр.

Мухаммед ибн Исхак ибн Јасар пренесува од Абдуллах ибн Рафи‘, ослободениот роб на Ум Селеме, дека го слушнал Ебу Хурејра како вели: Пратеникот на Аллах, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: „Кога Аллах посакал да го задржи Јунус во утробата на китот, му објавил на китот: ‘Земи го, но не повредувај му месо и не крши му коска.’ Кога китот го однел до морското дно, Јунус слушнал звук и си помислил: ‘Што е ова?’ Тогаш Аллах му објавил, додека бил во утробата на китот: ‘Тоа е славењето на морските суштества.’

Јунус почнал да Го слави Аллах во утробата на китот, па ангелите го слушнале неговото славење и рекле: ‘Господару наш, слушаме слаб глас од далечна земја.’ Тој рекол: ‘Зарем не го препознавате?’ Тие рекле: ‘Не, Господару наш, кој е тој?’ Тој рекол: ‘Мојот слуга Јунус.’

Тие рекле: ‘Твојот слуга Јунус, од кого секој ден и ноќ се издигнувале добри дела кон Тебе?’ Тој рекол: ‘Да.’ Тогаш тие се застапувале за него, па му наредил на китот да го исфрли на брегот, како што Возвишениот Аллах рекол: „И го исфрливме на голо место, а тој беше болен“ (ес-Саффат, 145).“ Ова го пренеле Ибн Џерир и ел-Беззар во својот Муснед преку Мухаммед ибн Исхак, од Абдуллах ибн Рафи‘, од Ебу Хурејра, со слична содржина.

Потоа ел-Беззар рекол: „Не знаеме дека ова од Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, се пренесува на друг начин освен преку овој пат и со овој синџир на пренесувачи.“ Ибн Абдул-Хак го пренел хадисот од Шу‘бе, од Амр ибн Мурра, од Абдуллах ибн Селеме, од Алија, со веригата што води до Пратеникот: „На слугата не му прилега да каже: ‘Јас сум подобар од Јунус ибн Матта’; тој го славел Аллах во темнините.“ Овој хадис е пренесен и без овој додаток од Ибн Аббас, Ибн Месуд и Абдуллах ибн Џа‘фер; нивните синџири на пренесувачи ќе бидат спомнати во сурата „Нун“.

Ибн Еби Хатим рекол: Ни пренесе Ебу Абдуллах Ахмед ибн Абдур-Рахман, внукот на Ибн Вехб; ни пренесе мојот чичко: ми пренесе Ебу Сахр дека Језид ер-Рекаши му раскажал: Го слушнав Енес ибн Малик — а мислам дека Енес овој хадис го припишува на Пратеникот на Аллах — дека пророкот Јунус, мир над него, кога одлучил да ги упати овие зборови додека бил во утробата на китот, рекол: „Аллаху мој, нема бог освен Тебе! Славен си! Навистина, јас бев од неправедниците!“ Оваа молитва се упатила нагоре кон Престолот, а ангелите рекле: „Господару, слаб глас од далечна земја?“

Тој рекол: „Зарем не го препознавате?“ Тие рекле: „Не, Господару, кој е тој?“ Тој рекол: „Мојот слуга Јунус.“ Тие рекле: „Твојот слуга Јунус, чии примени добри дела и молитви што се услишуваат постојано се издигнувале кон Тебе?“

Потоа рекле: „Господару, зарем нема да се смилуваш на она што го правел во благосостојба и да го спасиш од неволјата?“ Тој рекол: „Да.“ Тогаш му наредил на китот да го исфрли на голото место. (Јунус, 98; ес-Саффат, 141; ет-Талак, 7; ел-Камер, 12; во далечна земја; ес-Саффат, 145.) Тој рекол: „Да.“

Тефсир на ал-Багави

Возвишениот Аллахов збор: „И Зун-Нун“ значи: спомни го сопственикот на китот, Јунус ибн Матта.

„Кога замина разгневен“: толкувачите не се согласуваат околу значењето. Ед-Даххак рекол: „Разгневен на својот народ.“ Ова се пренесува и од ел-Ауфи и други преку Ибн Аббас. Тој рекол дека Јунус и неговиот народ живееле во Палестина.

Еден цар ги нападнал и заробил девет и пол племиња, а останале едно и пол племе. Аллах му објавил на пророкот Шу‘аја да отиде кај царот Хизкијал и да му каже да испрати силен пророк, бидејќи Аллах ќе ги поттикне оние луѓе да ги вратат синовите на Израил. Царот прашал кого да испрати, бидејќи во неговото царство имало петмина пророци. Шу‘аја му рекол: „Јунус е силен и доверлив.“

Царот го повикал Јунус и му наредил да замине. Јунус прашал: „Дали Аллах ти наредил да ме испратиш?“ Царот рекол: „Не.“ Јунус прашал: „Дали ти го спомнал моето име?“ Тој одговорил: „Не.“ Јунус рекол: „Тука има и други силни пророци.“

Но тие настојувале, па тој заминал разгневен на пророкот, царот и својот народ, стигнал до Римското Море и се качил на брод.

Урва ибн Зубејр, Сеид ибн Џубејр и група други рекле дека заминал од својот народ разгневен на својот Господар, затоа што казната била отстранета од неговиот народ откако им ја најавил. Не сакал да остане меѓу народ што видел дека не се исполнило она со што им се заканил, се срамел пред нив и не ја знаел причината поради која казната била отстранета. Неговиот гнев бил од гордост и од страв дека ќе се покаже дека најавата не му се исполнила и дека ќе го наречат лажливец; не бил поради незадоволство од Аллаховата одлука.

Во некои преданија се вели дека било обичај неговиот народ да убива оној кого ќе го затекне како ги лаже. Тој се исплашил дека ќе го убијат бидејќи казната не дошла во најавениот рок, па се разгневил. Зборот „мугадибан“ тука е како глаголска форма што се употребува за дејство на едно лице, како „патување“ и „казнување“. Според тоа, значењето е: заминал разгневен.

Ел-Хасан рекол: „Се разгневил на својот Господар затоа што му наредил да отиде кај својот народ, да ги предупреди за Неговата казна и да ги повикува кон Него. Јунус Го замолил својот Господар да му даде време за да се подготви за патот кај нив, но му било речено дека работата е поитна. Тој дури побарал да му се дозволи да облече обувки, но не му било дадено време, бидејќи имал тесен карактер.“ Од Ибн Аббас се пренесува дека Џибрил дошол кај Јунус и рекол: „Оди кај жителите на Ниневија и предупреди ги.“

Јунус рекол: „Да побарам животно за јавање?“ Му било речено: „Работата е поитна од тоа.“ Тогаш се разгневил и тргнал кон бродот.

Вехб ибн Мунаббих рекол: „Јунус ибн Матта бил праведен слуга, но имал тесен карактер. Кога врз него се натоварил товарот на пророштвото, се скршил под него како четириножно животно под тежок товар; го фрлил од раце и побегнал од него. Затоа Аллах го отстранил од групата на пратениците на кои им било дадено силно трпение и му рекол на Својот пророк: ‘Биди трпелив, како што трпеле пратениците со силна решителност’ (ел-Ахкаф, 35), и: ‘Не биди како сопственикот на китот’ (ел-Калем, 48).“

Возвишениот Аллахов збор: „И помисли дека нема да Му одредиме“ значи: помислил дека нема да му одредиме казна. Вака рекле Муџахид, Катада, ед-Даххак и ел-Келби, а тоа се пренесува од ел-Ауфи преку Ибн Аббас. Се вели: Аллах одредил нешто; исто така се вели и со друга глаголска форма, со значење „одредил“. Оттука се зборовите: „Ние ви ја одредивме смртта“ (ел-Ваки‘а, 60), според читањето со лесна изговорна форма.

Доказ за ова толкување е читањето на Омер ибн Абдул-Азиз и ез-Зухри: „фа-занна ан лан накдира алејхи“ — „помисли дека нема да му одредиме“ со удвоена согласка.

Ата‘ и многу учени рекле дека значењето е: помислил дека нема да му ја стесниме положбата во затворот [утробата на китот], според зборовите на Возвишениот: „Аллах му дава изобилна храна кому сака, а кому сака му ја ограничува“ (ер-Ра‘д, 26), односно му ја стеснува. Ибн Зејд рекол дека реченицата е прашање со значење: „Зарем помислил дека ќе Го надвладее својот Господар и дека Тој нема да може да го казни?“ Јакуб го прочитал глаголот во пасивна форма и без удвојување.

Од ел-Хасан се пренесува дека му било кажано: „Кога Јунус направил грев, заминал разгневен на својот Господар, а шејтанот го навел на погрешна помисла, па си помислил дека нема да му одредиме. Тој имал претходни добри дела и обожување, па Аллах не сакал да го остави на шејтанот. Го фрлил во утробата на китот, каде што останал четириесет деноноќија.“ Ата‘ рекол: „Седум дена.“

Се вели дека китот го носел на растојание од шест илјади години; а се вели и дека го однел до најдлабоките слоеви на земјата. Во утробата на китот се покајал пред својот Господар и се вратил кон себе, па рекол: „Нема бог освен Тебе! Славен си! Навистина, јас бев од неправедниците!“ — односно: „Ти бев непослушен.

Што и да направам, нема да обожувам никого освен Тебе.“ Аллах го извадил од утробата на китот по Својата милост. Сепак, претходно наведените толкувања се посоодветни за состојбата на пратениците: дека заминал разгневен на својот народ или на царот.

Возвишениот Аллахов збор: „Па повика во темнините“ значи во темнината на ноќта, темнината на морето и темнината на утробата на китот. „Нема бог освен Тебе! Славен си! Навистина, јас бев од неправедниците!“

Од Ебу Хурејра се пренесува хадисот што води до Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем: „Аллах му објавил на китот: ‘Земи го, но не гребни му месо и не крши му коска.’ Китот го зел, а потоа се спуштил со него до своето живеалиште во морето. Кога стигнал до морското дно, Јунус чул звук и си помислил: ‘Што е ова?’ Аллах му објавил дека тоа е славењето на морските суштества.

Јунус Го славел Аллах во утробата на китот. Ангелите го слушнале неговото славење и рекле: ‘Господару наш, слушаме слаб глас од далечна земја’ — а во друго предание: ‘познат глас од непознато место.’ Аллах рекол: ‘Тоа е Мојот слуга Јунус. Ми беше непослушен, па го затворив во утробата на китот.’

Тие рекле: ‘Тоа ли е праведниот слуга чии добри дела се издигнувале кон Тебе секој ден и секоја ноќ?’ Тој рекол: ‘Да.’ Тогаш се застапувале за него, па му наредил на китот да го исфрли на брегот, како што Возвишениот Аллах рекол: ‘И го исфрливме на голо место, а тој беше болен’ (ес-Саффат, 145).“