Ẹ̀bẹ̀ Yunus Nínú Ìpọ́njú

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

Ìyẹn ni pé: rántí ìránṣẹ́ àti òjíṣẹ́ Wa, ẹni tó ní ẹja ńlá, èyí sì ni Yunus, ìyẹn ẹni tó ní ẹja ńlá (النون), pẹ̀lú ìrántí rere àti ìyìn tó dára. Nítorí Ọlọ́run Ọ̀gá-ogo rán an sí àwọn ènìyàn rẹ̀, ó sì pe wọ́n; ṣùgbọ́n wọn kò gbàgbọ́. Ó sì ṣèlérí fún wọn pé ìjìyà yóò dé ní àkókò kan tí ó sọ fún wọn. Wọ́n rí i ní ojú ara wọn, wọ́n sì yára ké pe Ọlọ́run, wọ́n sunkún kíkankíkan sí I, wọ́n sì ronúpìwàdà; Ọlọ́run sì gbé ìjìyà náà kúrò lórí wọn, gẹ́gẹ́ bí Ó ti sọ pé: “Kí ni ìdí tí kò fi sí ìlú kan tí ó gbàgbọ́, tí ìgbàgbọ́ rẹ̀ sì ṣe é láǹfààní, àfi àwọn ènìyàn Yunus?

Nígbà tí wọ́n gbàgbọ́, A mú ìjìyà ẹ̀gàn kúrò lórí wọn nínú ìyè ayé yìí, A sì jẹ́ kí wọ́n gbádùn ìgbésí ayé títí di àkókò kan.” (Yunus 10:98). Ó sì tún sọ pé: “A sì rán an sí ọgọ́rùn-ún ẹgbẹ̀rún ènìyàn tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Wọ́n sì gbàgbọ́, A sì jẹ́ kí wọ́n gbádùn ìgbésí ayé títí di àkókò kan.”

(As-Saffat 37:147–148). Àwọn ènìyàn ńlá wọ̀nyí, tí wọ́n gba ìpè Yunus gbọ́, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìwà rere rẹ̀ tó tóbi jù lọ.

Ṣùgbọ́n òun, kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a, lọ pẹ̀lú ìbínú, ó sì sá kúrò lọ́dọ̀ Olúwa rẹ̀ nítorí ẹ̀ṣẹ̀ kan lára àwọn ẹ̀ṣẹ̀ tí Ọlọ́run kò mẹ́nu bà fún wa nínú Ìwé Rẹ̀; kò sì sí àìní fún wa láti mọ ohun tí ẹ̀ṣẹ̀ náà jẹ́ gan-an. Ó ṣeé ṣe kí ó yára, kí ó bínú sí àwọn ènìyàn rẹ̀, kí ó sì jáde kúrò láàárín wọn kí Ọlọ́run tó pàṣẹ fún un pé kó ṣe bẹ́ẹ̀; ó rò pé Ọlọ́run kò ní mú un sínú ìnira, ìyẹn kò ní há a mọ́ inú ẹja ńlá, tàbí ó rò pé yóò sá fún Ọlọ́run Ọ̀gá-ogo. Kò sí ohun tó dí èrò irú èyí lọ́wọ́ láti ṣẹlẹ̀ sí àwọn ẹ̀dá tó pé pérépéré, ṣùgbọ́n kì í dúró, bẹ́ẹ̀ ni kì í tẹ̀ síwájú nínú wọn.

Ó wọ ọkọ̀ ojú omi pẹ̀lú àwọn ènìyàn kan, wọ́n sì di ìbò láti pinnu ẹni tí wọn yóò sọ sínú òkun, nítorí wọ́n bẹ̀rù pé gbogbo wọn yóò rì bí gbogbo wọn bá dúró sínú ọkọ̀ náà. Ìbò náà já sí Yunus, ẹja ńlá sì gbé e mì, ó sì gbé e lọ sínú òkùnkùn inú òkun. Nígbà náà ni ó ké pè nínú òkùnkùn náà pé: “Kò sí ọlọ́run kankan tó lẹ́tọ̀ọ́ sí ìjọ́sìn àfi Ìwọ; Ọlá ni fún Ọ. Dájúdájú, èmi ti wà lára àwọn aláìṣòdodo.”

(Al-Anbiya 21:87). Ó jẹ́wọ́ pé Ọlọ́run nìkan ni Ọlọ́run tòótọ́; ó sọ Ọ́ di mímọ́ kúrò nínú gbogbo àìpé, àbùkù àti àrùn, ó sì jẹ́wọ́ pé òun ti ṣe àìṣòdodo sí ara rẹ̀, ó sì ṣe àṣìṣe.

Ìjìyà náà wá bá wọn nítorí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Nígbà tí ó sá lọ sí inú ọkọ̀ ojú omi” (As-Saffat 37:140), àti pé: “Ó sì yẹ fún ẹ̀bi” (As-Saffat 37:142), ìyẹn ó ṣe ohun tó yẹ kí a bá wí.

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

A mẹ́nuba ìtàn yìí níbí, nínú Suratuṣ-Ṣaffat àti Suratu Nun. Yunus ọmọ Matta, kí ìkẹ́ Ọlọ́run máa bá a, ni Ọlọ́run rán sí àwọn ènìyàn ìlú Ninawa, ìlú kan ní agbègbè Mosul. Ó pe wọ́n sí ọ̀dọ̀ Ọlọ́run, ṣùgbọ́n wọ́n kọ̀ ọ́, wọ́n sì tẹ̀ síwájú nínú àìgbàgbọ́ wọn. Ó jáde kúrò láàárín wọn pẹ̀lú ìbínú, ó sì ṣèlérí fún wọn pé ìjìyà yóò dé lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́ta.

Nígbà tí wọ́n rí i pé ohun tí ó sọ yóò ṣẹ, tí wọ́n sì mọ̀ pé wòlíì kì í purọ́, wọ́n jáde lọ sí pápá aṣálẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọmọ wọn, ẹran ọ̀sìn wọn àti àwọn ohun ọ̀sìn mìíràn. Wọ́n ya àwọn ìyá sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn ọmọ wọn, lẹ́yìn náà wọ́n bẹ Ọlọ́run Ọláńlá, wọ́n sì kígbe sí I. Àwọn ràkúnmí àti àwọn ọmọ wọn dún, àwọn màlúù àti àwọn ọmọ wọn sì ké, àwọn àgùntàn àti àwọn ọmọ wọn sì bẹ́. Ọlọ́run sì gbé ìjìyà náà kúrò lórí wọn.

Ọlọ́run Ọ̀gá-ogo sọ pé: “Kí ni ìdí tí kò fi sí ìlú kan tí ó gbàgbọ́, tí ìgbàgbọ́ rẹ̀ sì ṣe é láǹfààní, àfi àwọn ènìyàn Yunus? Nígbà tí wọ́n gbàgbọ́, A mú ìjìyà ẹ̀gàn kúrò lórí wọn nínú ìyè ayé yìí, A sì jẹ́ kí wọ́n gbádùn ìgbésí ayé títí di àkókò kan.” (Yunus 10:98).

Ní ti Yunus, kí ìkẹ́ Ọlọ́run máa bá a, ó lọ, ó sì wọ ọkọ̀ ojú omi pẹ̀lú àwọn ènìyàn kan. Òkun sì ru sókè sí wọn, wọ́n bẹ̀rù pé àwọn yóò rì. Nítorí náà, wọ́n fa ìbò láti yan ẹni tí wọn yóò sọ sínú òkun, kí ẹrù ọkọ̀ náà lè dín kù. Ìbò náà já sí Yunus, ṣùgbọ́n wọn kọ̀ láti sọ ọ́ sínú omi.

Wọ́n tún fa ìbò, ó tún já sí i; wọ́n sì tún kọ̀. Wọ́n tún fa ìbò lẹ́ẹ̀kan sí i, ó sì tún já sí i. Ọlọ́run Ọ̀gá-ogo sọ pé: “Ó sì bá wọn ṣe ìbò, ó sì wà lára àwọn tí ìbò borí.” (As-Saffat 37:141), ìyẹn ni pé ìbò náà já sí i.

Yunus, kí ìkẹ́ Ọlọ́run máa bá a, dìde, ó bọ aṣọ rẹ̀, ó sì ju ara rẹ̀ sínú òkun. Ọlọ́run Ọláńlá sì rán ẹja ńlá kan láti inú òkun aláwọ̀ ewé—gẹ́gẹ́ bí Ibn Mas‘ud ṣe sọ—ẹja náà la inú òkun kọjá títí ó fi dé, ó sì gbé Yunus mì nígbà tí ó ju ara rẹ̀ láti inú ọkọ̀ ojú omi. Ọlọ́run sì ṣípayá fún ẹja náà pé kí ó má ṣe jẹ ẹran ara rẹ̀, kí ó má sì fọ́ egungun rẹ̀; nítorí Yunus kì í ṣe oúnjẹ rẹ̀, inú rẹ̀ ni yóò sì jẹ́ ẹ̀wọ̀n fún un.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Àti ẹni tó ní ẹja ńlá” (Al-Anbiya 21:87) túmọ̀ sí ẹja ńlá; ìbáṣepọ̀ orúkọ náà sí i tọ́ nípasẹ̀ ìsọ yìí. Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Nígbà tí ó lọ pẹ̀lú ìbínú” (Al-Anbiya 21:87): Aḍ-Ḍaḥḥāk sọ pé, ó bínú sí àwọn ènìyàn rẹ̀.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Ó sì rò pé A kò ní mú un sínú ìnira” túmọ̀ sí pé kò ní há a mọ́ inú ẹja. A ti sọ irú ìtumọ̀ yìí láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās, Mujāhid, Aḍ-Ḍaḥḥāk àti àwọn mìíràn; Ibn Jarīr sì gbà á, ó sì tọ́ka sí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Ẹni tí a ti dín ohun ìpèsè rẹ̀ kù, kí ó ná láti inú ohun tí Ọlọ́run fún un. Ọlọ́run kì í fi ẹrù kan ẹ̀mí kan ju ohun tí Ó fún un lọ. Ọlọ́run yóò mú ìrọ̀rùn wá lẹ́yìn ìnira.”

(Aṭ-Ṭalāq 65:7). ‘Aṭiyyah al-‘Awfī sọ pé: “Ó rò pé A kò ní pa á run,” bí ó ṣe jẹ́ pé ó sọ ọ́ ní ìtumọ̀ ‘àṣẹ̀dá ohun kan gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n.’ Nítorí àwọn ará Lárúbáwá máa ń lo qadara àti qaddara ní ìtumọ̀ kan náà. Akéwì kan sọ pé: “Kò sí ẹni tí ó lè mú àkókò tí ó ti kọjá padà; Ìwọ ni Ọba Alábùkún, ohunkóhun tí O bá pinnu yóò ṣẹ, ìjọba sì jẹ́ Tìrẹ.”

Bákan náà ni ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Omi méjèèjì pàdé gẹ́gẹ́ bí àṣẹ tí a ti pinnu.” (Al-Qamar 54:12), ìyẹn ni pé, a ti pinnu rẹ̀. Ní kíkà ‘Umar ibn ‘Abd al-‘Aziz àti Az-Zuhrī, a kà á pé: “Ó rò pé A kò ní fi agbára mú un” (نقدر), pẹ̀lú ṣaddah.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Ó sì ké pè nínú òkùnkùn pé: ‘Kò sí ọlọ́run kankan tó lẹ́tọ̀ọ́ sí ìjọ́sìn àfi Ìwọ; Ọlá ni fún Ọ. Dájúdájú, èmi ti wà lára àwọn aláìṣòdodo’” (Al-Anbiya 21:87). Ibn Mas‘ud sọ pé òkùnkùn inú ẹja, òkùnkùn òkun àti òkùnkùn òru ni. A tún ròyìn irú èyí láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās, ‘Amr ibn Maymūn, Sa‘īd ibn Jubayr, Muḥammad ibn Ka‘b, Aḍ-Ḍaḥḥāk, Al-Ḥasan àti Qatādah.

Sālim ibn Abī al-Ja‘d sọ pé: “Òkùnkùn ẹja kan nínú inú ẹja mìíràn, nínú òkùnkùn òkun.” Ibn Mas‘ud, Ibn ‘Abbās àti àwọn mìíràn sọ pé ẹja náà gbé Yunus lọ sínú òkun, ó ń la inú rẹ̀ kọjá, títí ó fi dé ìsàlẹ̀ òkun. Yunus gbọ́ àwọn òkúta kéde ìyìn Ọlọ́run ní ìsàlẹ̀ rẹ̀; nígbà náà àti níbẹ̀ ni ó sọ pé: “Kò sí ọlọ́run kankan tó lẹ́tọ̀ọ́ sí ìjọ́sìn àfi Ìwọ; Ọlá ni fún Ọ.” ‘Awf sọ pé: Nígbà tí Yunus wà nínú inú ẹja, ó rò pé ó ti kú.

Ó sì gbé ẹsẹ̀ rẹ̀; nígbà tí ó rí i pé ó lè gbé wọn, ó foríbalẹ̀ níbẹ̀, lẹ́yìn náà ó ké pé: “Olúwa mi, mo ti sọ ibùdó ìjọ́sìn di mímọ́ fún Ọ níbi tí ẹnikẹ́ni kò tíì sọ ọ́ di mímọ́ rí.” Sa‘īd ibn Abī al-Ḥasan al-Baṣrī sọ pé ó lo ogójì ọjọ́ nínú inú ẹja. Ibn Jubayr ló ròyìn àwọn ọ̀rọ̀ méjèèjì yìí.

Muḥammad ibn Isḥāq ibn Yasār sọ, láti ọ̀dọ̀ ẹni tí ó sọ fún un, láti ọ̀dọ̀ ‘Abdullāh ibn Rāfi‘—ọmọ ìránṣẹ́ Umm Salamah—pé òun gbọ́ Abū Hurayrah sọ pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a, sọ pé: “Nígbà tí Ọlọ́run fẹ́ fi Yunus mọ́ inú ẹja, Ó ṣípayá fún ẹja náà pé: ‘Gbé e, má sì ṣe fọ́ ẹran ara rẹ̀ tàbí egungun rẹ̀.’ Nígbà tí ẹja náà gbé e lọ sí ìsàlẹ̀ òkun, Yunus gbọ́ ìró kan. Ó béèrè lọ́kàn ara rẹ̀ pé: ‘Kí ni èyí?’ Ọlọ́run sì ṣípayá sí i ní inú ẹja pé: ‘Ìyìn àwọn ẹranko inú òkun ni o ń gbọ́.’

Yunus sì bẹ̀rẹ̀ sí í kéde ìyìn Ọlọ́run ní inú ẹja. Àwọn áńgẹ́lì gbọ́ ìyìn rẹ̀, wọ́n sì sọ pé: ‘Olúwa wa, a gbọ́ ohùn tí kò lágbára láti ilẹ̀ àjèjì.’ Ó sọ pé: ‘Ṣé ẹ kò mọ ẹni náà?’ Wọ́n sọ pé: ‘Rárá, Olúwa wa, ta ni?’ Ó sọ pé: ‘Ìránṣẹ́ Mi Yunus ni.

Ó ṣàìgbọràn sí Mi, nítorí náà Mo fi í mọ́ inú ẹja ní òkun.’ Wọ́n sọ pé: ‘Ìránṣẹ́ rere náà tí iṣẹ́ rere rẹ̀ tí a gbà máa ń gòkè tọ̀ Ọ lọ lójoojúmọ́ àti lálẹ́ ni?’ Ó sọ pé: ‘Bẹ́ẹ̀ ni.’ Wọ́n bẹ̀bẹ̀ fún un nígbà náà, Ọlọ́run sì pàṣẹ fún ẹja náà pé kó gbé e jáde sí etíkun, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run Ọláńlá ti sọ pé: ‘Ó sì gbé e sí ilẹ̀ gbígbẹ́, ó sì ń ṣe àìsàn.’”

(Aṣ-Ṣaffat 37:145). Ibn Jarīr ròyìn ọ̀rọ̀ yìí, Al-Bazzār sì ròyìn rẹ̀ nínú Musnad rẹ̀ nípasẹ̀ ọ̀nà Muḥammad ibn Isḥāq, láti ọ̀dọ̀ ‘Abdullāh ibn Rāfi‘, láti ọ̀dọ̀ Abū Hurayrah, ó sì sọ ọ́ ní ìtumọ̀ tó jọ èyí. Lẹ́yìn náà ó sọ pé: “A kò mọ̀ ọ́ pé a ti ròyìn rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Anábì, kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a, àfi ní ọ̀nà yìí pẹ̀lú isnād yìí.” Ibn ‘Abd al-Ḥaqq sì ròyìn láti inú ḥadīth Shu‘bah, láti ọ̀dọ̀ ‘Amr ibn Murrah, láti ọ̀dọ̀ ‘Abdullāh ibn Salamah, láti ọ̀dọ̀ ‘Alī, tí ó gbé e dé ọ̀dọ̀ Anábì: “Kò yẹ fún ìránṣẹ́ Ọlọ́run láti sọ pé: ‘Èmi dára ju Yunus ọmọ Matta lọ’; ó yin Ọlọ́run nínú òkùnkùn.”

A tún ti ròyìn ḥadīth yìí láìsí àfikún yìí, láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās, Ibn Mas‘ud àti ‘Abdullāh ibn Ja‘far; a ó mẹ́nuba àwọn isnād wọn nínú Suratu Nun.

Ibn Abī Ḥātim sọ pé: Abū ‘Abdullāh Aḥmad ibn ‘Abd ar-Raḥmān, ọmọ arákùnrin Ibn Wahb, sọ fún wa pé: arákùnrin bàbá mi sọ fún mi pé Abū Ṣakhr sọ fún mi pé Yazīd ar-Raqāshī sọ fún un pé òun gbọ́ Anas ibn Mālik—ó sì rò pé Anas gbé ḥadīth náà dé ọ̀dọ̀ Òjíṣẹ́ Ọlọ́run—sọ pé: Nígbà tí Yunus, wòlíì Ọlọ́run, kí ìkẹ́ Ọlọ́run máa bá a, pinnu láti pe Ọlọ́run pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí nígbà tí ó wà nínú inú ẹja, ó sọ pé: “Ọlọ́run mi, kò sí ọlọ́run kankan tó lẹ́tọ̀ọ́ sí ìjọ́sìn àfi Ìwọ; Ọlá ni fún Ọ. Dájúdájú, èmi ti wà lára àwọn aláìṣòdodo.” Ẹ̀bẹ̀ yìí gòkè dé yí ká ‘Arsh.

Àwọn áńgẹ́lì sọ pé: “Olúwa, ohùn tí a mọ̀, ṣùgbọ́n láti ilẹ̀ àjèjì ni?” Ó sọ pé: “Ṣé ẹ kò mọ ẹni náà?” Wọ́n sọ pé: “Rárá, Olúwa, ta ni?” Ó sọ pé: “Ìránṣẹ́ Mi Yunus ni.” Wọ́n sọ pé: “Ìránṣẹ́ Rẹ Yunus tí iṣẹ́ rere tí a gbà àti ẹ̀bẹ̀ tí a dáhùn máa ń gòkè tọ̀ Ọ lọ nígbà gbogbo ni?”

Wọ́n tún sọ pé: “Olúwa, ṣé O kò ní ṣàánú ohun tí ó máa ń ṣe nígbà ìtura, kí O sì gbà á là kúrò nínú ìpọ́njú?” Ó sọ pé: “Bẹ́ẹ̀ ni.” Ó pàṣẹ fún ẹja náà pé kó gbé e sí ilẹ̀ gbígbẹ́. (Yunus 10:98; Aṣ-Ṣaffat 37:141, 145; Aṭ-Ṭalāq 65:7; Al-Qamar 54:12).

Tafsīr al-Baghawī

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run Ọláńlá pé: “Àti ẹni tó ní ẹja ńlá” túmọ̀ sí pé rántí ẹni tó ní ẹja ńlá, Yunus ọmọ Matta.

Nípa ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Nígbà tí ó lọ pẹ̀lú ìbínú,” àwọn onímọ̀ yàtọ̀ síra nípa ìtumọ̀ rẹ̀. Aḍ-Ḍaḥḥāk sọ pé ó bínú sí àwọn ènìyàn rẹ̀. Èyí ni ìròyìn Al-‘Awfī àti àwọn mìíràn láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās. Ó sọ pé Yunus àti àwọn ènìyàn rẹ̀ ń gbé ní Filasṭīn.

Ọba kan kọlu wọn, ó sì kó ẹ̀yà mẹ́sàn-án àti ìdajì ẹ̀yà kan ní ìgbèkùn; ẹ̀yà kan àti ìdajì ẹ̀yà kan ṣoṣo ni ó kù. Ọlọ́run ṣípayá sí wòlíì Sh‘iyā pé: “Lọ sí ọ̀dọ̀ ọba Ḥizqīl, kí o sì sọ fún un pé kó rán wòlíì alágbára kan, nítorí Èmi yóò fi ìfẹ́ sínú ọkàn àwọn ènìyàn wọ̀nyẹn kí wọ́n lè rán àwọn ọmọ Israẹli padà pẹ̀lú rẹ̀.” Ọba béèrè pé: “Ta ni o rò pé ó yẹ?” Nínú ìjọba rẹ̀ àwọn wòlíì márùn-ún wà.

Sh‘iyā sọ pé: “Yunus ni alágbára àti olóòótọ́.” Ọba pe Yunus, ó sì pàṣẹ fún un pé kó lọ. Yunus béèrè pé: “Ṣé Ọlọ́run pàṣẹ fún ọ pé kí o rán mi?” Ọba sọ pé: “Rárá.” Ó tún béèrè pé: “Ṣé Ó sọ orúkọ mi fún ọ?” Ọba sọ pé: “Rárá.”

Yunus sọ pé: “Àwọn wòlíì alágbára mìíràn wà níbí.” Wọ́n tẹ̀ sí i, ó sì jáde kúrò láàárín wọn pẹ̀lú ìbínú sí wòlíì náà, sí ọba àti sí àwọn ènìyàn rẹ̀; ó sì lọ sí Òkun Róòmù, ó wọ ọkọ̀ ojú omi kan.

‘Urwah ibn az-Zubayr, Sa‘īd ibn Jubayr àti àwọn mìíràn sọ pé ó fi ìbínú sí Olúwa rẹ̀ sí àwọn ènìyàn rẹ̀ sílẹ̀, nígbà tí ìjìyà náà kúrò lórí wọn lẹ́yìn tí Ó ti halẹ̀ mọ́ wọn. Kò fẹ́ láti wà láàárín àwọn ènìyàn tí wọ́n ti rí i pé ohun tí a halẹ̀ mọ́ wọn kò ṣẹ; ó tijú wọn, kò sì mọ ìdí tí a fi gbé ìjìyà náà kúrò. Ìbínú rẹ̀ jẹ́ nítorí kò fẹ́ kí ìhalẹ̀ rẹ̀ dà bí ẹni pé kò ṣẹ, kí a sì pè é ní òpùrọ́; kì í ṣe nítorí pé kò fẹ́ ìdájọ́ Ọlọ́run. Nínú àwọn ìròyìn kan, ó jẹ́ àṣà àwọn ènìyàn rẹ̀ láti pa ẹni tí wọ́n bá rí i pé ó ti purọ́.

Nítorí náà ó bẹ̀rù pé wọ́n á pa á, níwọ̀n bí ìjìyà náà kò ti dé ní àkókò tí a ti sọ fún wọn. Ó sì bínú. Ọ̀rọ̀ “mughāḍiban” níbí dà bí irú ọ̀rọ̀ tí ìṣe rẹ̀ lè ṣẹlẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹnìkan ṣoṣo, bí “ìrìn àjò” àti “ẹ̀san.” Nítorí náà, ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé: ó bínú.

Al-Ḥasan sọ pé: Ó bínú sí Olúwa rẹ̀ nítorí pé Ọlọ́run Ọláńlá pàṣẹ fún un pé kí ó lọ sọ́dọ̀ àwọn ènìyàn rẹ̀, kìkì kí ó kìlọ̀ fún wọn nípa ìjìyà Rẹ̀, kí ó sì pè wọ́n sí ọ̀dọ̀ Rẹ̀. Ó bẹ Olúwa rẹ̀ pé kí Ó fún un ní àkókò díẹ̀ kí ó lè múra láti lọ sí ọ̀dọ̀ wọn. Wọ́n sọ fún un pé: “Ọ̀ràn náà yára ju bẹ́ẹ̀ lọ,” ṣùgbọ́n ó tún bẹ̀bẹ̀ fún àkókò tó tó láti wọ bàtà kan; a kò sì fún un ní àkókò náà. Ó ní ìwà tó máa ń hára gàgà.

Ibn ‘Abbās sọ pé Jibrīl wá sọ fún Yunus pé: “Lọ sí ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn Ninawa, kí o sì kìlọ̀ fún wọn.” Ó sọ pé: “Jẹ́ kí n wá ẹranko ìrìn.” Jibrīl sọ pé: “Ọ̀ràn náà yára ju bẹ́ẹ̀ lọ.” Yunus bínú, ó sì lọ sínú ọkọ̀ ojú omi.

Wahb ibn Munabbih sọ pé Yunus ọmọ Matta jẹ́ ìránṣẹ́ rere, ṣùgbọ́n ó ní ìwà tó hára gàgà. Nígbà tí a gbé ẹrù wòlíì lé e lórí, ó fọ́ lábẹ́ ẹrù náà bí ọmọ ràkúnmí tó fọ́ lábẹ́ ẹrù wúwo; ó ju ẹrù náà sílẹ̀, ó sì sálọ kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀. Nítorí èyí ni Ọlọ́run fi yọ ọ́ kúrò lára àwọn òjíṣẹ́ tí wọ́n ní ìpinnu tó lágbára, Ó sì sọ fún Anábì Rẹ pé: “Nítorí náà, ṣe sùúrù gẹ́gẹ́ bí àwọn òjíṣẹ́ tó ní ìpinnu tó lágbára ṣe ṣe sùúrù.” (Al-Aḥqāf 46:35).

Ó tún sọ pé: “Má sì ṣe dàbí ẹni tó ní ẹja ńlá.” (Al-Qalam 68:48).

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run Ọláńlá pé: “Ó sì rò pé A kò ní mú un sínú ìnira,” túmọ̀ sí pé: ó rò pé A kò ní fi ìjìyà jẹ ẹ́, gẹ́gẹ́ bí Mujāhid, Qatādah, Aḍ-Ḍaḥḥāk àti Al-Kalbī ṣe sọ. Èyí tún jẹ́ ìròyìn Al-‘Awfī láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās. A lè sọ qadara Allāhu ash-shay’a taqdīran àti qadara yaqdiru qadran, àwọn méjèèjì sì ní ìtumọ̀ kan náà. Bí Ọlọ́run ṣe sọ pé: “A ti pinnu ikú láàárín yín.”

(Al-Wāqi‘ah 56:60), nínú kíkà ẹni tó kà á láìsí ìlọ́po lẹ́tà. Èyí ń fi ìtumọ̀ yìí hàn. Ní kíkà ‘Umar ibn ‘Abd al-‘Azīz àti Az-Zuhrī, wọ́n kà á pé: “Ó rò pé A kò ní fi agbára mú un” (فَظَنَّ أَنْ لَنْ نُقَدِّرَ عَلَيْهِ), pẹ̀lú ṣaddah.

‘Aṭā’ àti ọ̀pọ̀ àwọn onímọ̀ sọ pé ìtumọ̀ rẹ̀ ni: ó rò pé A kò ní mú ìdádúró náà le sí i, ní ìbámu pẹ̀lú ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Ọlọ́run ń mú ohun ìpèsè gbòòrò fún ẹni tí Ó bá fẹ́, Ó sì ń dín un kù.” (Ar-Ra‘d 13:26), ìyẹn ni pé Ó ń dín in kù. Ibn Zayd sọ pé ọ̀rọ̀ náà jẹ́ ìbéèrè, ìtumọ̀ rẹ̀ sì ni: “Ṣé ó rò pé Olúwa rẹ̀ kò lè borí rẹ̀, tí kò sì lè mú un?” Ya‘qūb kà á ní ohùn àìṣe àti láìsí ìlọ́po lẹ́tà.

Al-Ḥasan sọ pé ó dé ọ̀dọ̀ òun pé nígbà tí ẹ̀ṣẹ̀ bá ṣẹlẹ̀ sí Yunus, ó lọ pẹ̀lú ìbínú sí Olúwa rẹ̀, Sátánì sì tàn án jẹ títí ó fi rò pé Ọlọ́run kò ní fi ìjìyà mú un. Ó ní ìṣe rere àti ìjọ́sìn tẹ́lẹ̀, Ọlọ́run kò sì fẹ́ fi í sílẹ̀ fún Sátánì; Ó mú kí a sọ ọ́ sínú inú ẹja. Ó dúró níbẹ̀ fún ogójì ọjọ́ àti òru. ‘Aṭā’ sọ pé ọjọ́ méje ni.

Wọ́n tún sọ pé ẹja náà rìn pẹ̀lú rẹ̀ fún ìrìn àjò ọdún ẹgbẹ̀rún mẹ́fà, àti pé ó gbé e dé ìpìlẹ̀ ilẹ̀ keje. Ó ronúpìwàdà sí Olúwa rẹ̀ ní inú ẹja, ó sì tún wo inú ara rẹ̀, ó sọ pé: “Kò sí ọlọ́run kankan tó lẹ́tọ̀ọ́ sí ìjọ́sìn àfi Ìwọ; Ọlá ni fún Ọ. Dájúdájú, mo ti wà lára àwọn aláìṣòdodo nígbà tí mo ṣàìgbọràn sí Ọ. Ohunkóhun tí mo bá ṣe, èmi kò ní jọ́sìn ẹlòmíràn àfi Ọ.”

Ọlọ́run sì mú un jáde kúrò nínú inú ẹja náà nípasẹ̀ àánú Rẹ̀. Ṣùgbọ́n àwọn ìtumọ̀ tí a mẹ́nuba ṣáájú ni ó bá ipò àwọn wòlíì mu jù lọ: pé ó bínú sí àwọn ènìyàn rẹ̀ tàbí sí ọba.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Ó sì ké pè nínú òkùnkùn” túmọ̀ sí òkùnkùn òru, òkùnkùn òkun àti òkùnkùn inú ẹja. Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Kò sí ọlọ́run kankan tó lẹ́tọ̀ọ́ sí ìjọ́sìn àfi Ìwọ; Ọlá ni fún Ọ. Dájúdájú, èmi ti wà lára àwọn aláìṣòdodo.” (Al-Anbiya 21:87).

A ròyìn láti ọ̀dọ̀ Abū Hurayrah, gẹ́gẹ́ bí ḥadīth tí ó gbé dé ọ̀dọ̀ Anábì, pé Ọlọ́run ṣípayá fún ẹja náà pé: “Gbé e, má sì ṣe ya ẹran ara rẹ̀ tàbí fọ́ egungun rẹ̀.” Ẹja náà gbé e, ó sì rì lọ sí ibùgbé rẹ̀ ní òkun. Nígbà tí ó dé ìsàlẹ̀ òkun, Yunus gbọ́ ìró kan, ó sì béèrè lọ́kàn ara rẹ̀ pé: “Kí ni èyí?” Ọlọ́run ṣípayá fún un pé ìyìn àwọn ẹranko inú òkun ni.

Ó bẹ̀rẹ̀ sí í yin Ọlọ́run ní inú ẹja, àwọn áńgẹ́lì sì gbọ́ ìyìn rẹ̀. Wọ́n sọ pé: “Olúwa wa, a gbọ́ ohùn tí kò lágbára láti ilẹ̀ àjèjì.” Nínú ìròyìn mìíràn, wọ́n sọ pé: “Ohùn tí a mọ̀ láti ibi tí a kò mọ̀.” Ọlọ́run sọ pé: “Ìránṣẹ́ Mi Yunus ni; ó ṣàìgbọràn sí Mi, nítorí náà Mo fi í mọ́ inú ẹja.”

Wọ́n sọ pé: “Ìránṣẹ́ rere náà tí iṣẹ́ rere rẹ̀ máa ń gòkè tọ̀ Ọ lọ lójoojúmọ́ àti lálẹ́ ni?” Ó sọ pé: “Bẹ́ẹ̀ ni.” Wọ́n bẹ̀bẹ̀ fún un, Ọlọ́run sì pàṣẹ fún ẹja náà pé kó gbé e sí etíkun, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ti sọ pé: “A sì gbé e sí ilẹ̀ gbígbẹ́, ó sì ń ṣe àìsàn.” (Aṣ-Ṣaffat 37:145).