Юнус пайхамаран дӀаяздина дуа

Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир

Яьккхиначу хьелехь йовзийта, хьекъал долчу дешнашца хастам бар — Тхан къулахь долчу, Элчанашца долчу Зи-н-Нунна, яни Юнусна. «Зи-н-Нун» бохург — «нунан иэса», нун бохург — кит ду. Аллах ТаӀала иза цуьнан халкъанна делла, тӀаккха цо уьш Аллахана кхайкхира. Амма уьш иман дицарна, цо уьш цхьанна а йовзийна ханна аьтто болуш долу азап дӀахьедира.

Уьш азап цхьаьна кхуьуш гина, тӀаккха Аллахе кхайкхира, цуьнга бехьаш хилла, тӀаьхьата, тӀаьххьара, цуьнанна тоба дира. Аллах церан азап дӀадаьккхира, Аллах ТаӀала аьллачуьнга: «Нах иман дина, церан иман церанна пайда бина, цхьа а къоьрта юрт хилар ца хилахь, Юнусан халкъ хьалха. Цара иман динчу хенахь, тхо церанна дуьнен чуьра хила дезаш азап дӀадаьккхира, тӀаккха цхьа ханна кхаччалц царах пайда бира» (Юнус, 98). Аллах аьлла: «Тхо иза цхьаьн юззина эзар вуьйцуш йолчу, я цуьнан дуьхьа а хьалха цхьаьн юззина эзар кхаччалц долчу халкъанна делла.

ТӀаккха цара иман дира, тхо царах цхьа ханна кхаччалц пайда бира» (Ас-Саффат, 147–148). Юнус пайхамаран кхайкхамца иман дина и кхеташ долу халкъ — цуьнан къайгӀаталлин дукхаллин цхьаъ ю.

Амма цунна тӀаьхьа, аьлла, цо оьгӀазвахана дӀавахара, цуьнан Леррина хьалха берригача ханна ца хилла цхьаъ долу гӀалатна тӀехь, Аллахан Къуръан чуьра дӀаэца дича ца дина. Цу гӀалатах хьехам беш хила а хьалха дӀаэца хьажаран хьажам а бац. Хьалха хьажарна, цо цуьнан халкъах оьгӀазвахарца, Аллахана иза чухь хьоьжуш хила ца къобалделлачу хенахь, церан юккъаралла дӀатахарна, Аллахан гӀолла цуьнга тӀе хьалхагӀа дерг долуш дац бохуш ойла йина: яни, китан чохь цунна тешам беш, иза къайламехь къайлахьа кхеташ, цунна долу къайгӀаталлехь дехар дина. Я цо Аллахах дӀатосса аьлла ойла йина.

Дика кхеташ бершна а, и ойла хьалха кхетар, цуьнанна чохь цхьа ханна а тӀехьа ца дӀахӀоттина, ца хуьлу. Иштта, иза нахца цхьаьна корабла тӀе хӀоттаделира. Уьш, цхьаьна кхеташ, хьалха хӀуттург цхьаъ, йоккхачу хьалхе аьтто билларна, морехь тӀехьаш юха ца кхеташ. Аьтто Юнусна кхачийра, тӀаккха кит цунна чоьхьал кхайкхира, тӀаккха и морийн боданашкахь дӀаэцара.

И боданашкахь цо кхайкхира: «Хьо воцург кхин Дела вац, цӀена ву Хьо, со зуламдечарах хилла» (Аль-Анбия, 87). Цо Аллахан делалла хьалха йоьзна хилар дӀахьедира, Иза берригача нухаллин, гӀалаталлин а, къинон а, зуламан а цӀена хилар дӀадийцера, цуьнан ша гӀалат дина, ша зулам дина хилар дӀахьедира. Азап церанна кхачира; Аллахан дешнашкахь: «Иза корабла тӀе дӀавахара» ва «иза лома хиларан» (Ас-Саффат, 140, 142) — яни, иза цуьнанна тӀе шен гӀалат тӀехь лома хилар.

Имам Ибн Касира тафсир

И хьикаят-м схьа аьлла ду хӀунда, «Ас-Саффат» сурсехь а, «Нун» сурсехь а. Иза Юнус ибн Матта, алейхиссалам, Аллах цӀехь Ниневиян махкахь йолчу юртанхошна делла. И юрт Мосулан махкахь ю. Цо уьш Аллахана кхайкхира, амма цара иза дӀа а боху, къиношкахь тӀехьа ца лаьцна.

Иза церан юккъаралла чура оьгӀазвахана дӀавахара, тӀаккха кхо де дӀахьедира азап кхочур ду аьлла. Цара иза дӀахьаьжира, пайхамар бохург ца лоьхуш хиларе тешна, тӀаккха берийн а, гӀайрен а, жима гӀайрен а цхьаьна дӀаьхна хьалхе а дӀаэцара. Матта а, шен кӀентий а дӀакхета, тӀаккха Аллаханна тӀе дехар дира, цунна тӀе кхайкхира. БӀаьстенаш а, шен жима бӀаьстенаш а оьгӀазваьлла хьаста, бежанаш а шен хӀоьлу а хьаста, эцаш а шен жима эцаш а хьаста.

Аллах церан азап дӀадаьккхира. Аллах ТаӀала аьлла: «Нах иман дина, церан иман церанна пайда бина, цхьа а къоьрта юрт хилар ца хилахь, Юнусан халкъ хьалха. Цара иман динчу хенахь, тхо церанна дуьнен чуьра хила дезаш азап дӀадаьккхира, тӀаккха цхьа ханна кхаччалц царах пайда бира» (Юнус, 98).

Юнус пайхамар, алейхиссалам, цуьнан хенахь кхин нахца корабла тӀе хӀоьттина дӀавахара. Мор тӀехьаш хиларна, цара дӀахьажа оьгӀазваьлла хиларна, хьалха цхьаъ морехь лелош дӀахӀоттург схьаэца къийсам бира, шайн беррига а къастар аьтто хиларна. Аьтто Юнусана кхачира, амма цара иза тӀе кхачийча ца лоьхура. ТӀаккха кхин дӀа а аьтто бира, юха а Юнусана кхачира, цара юха а дӀакхачийча ца лоьхура.

ТӀаккха кхоалгӀа а аьтто бира, юха а цунна кхачира. Аллах ТаӀала аьлла: «ТӀаккха цара аьтто биллира, тӀаккха иза хӀаллакхирах лаьцна лелла» (Ас-Саффат, 141), яни, аьтто цунна кхачира. Юнус пайхамар, алейхиссалам, схьа хьоьжуш, шен кийсаш дӀа а кхетий, морехь дӀавахара. Аллах Субханаху ва ТаӀала, Абдуллах ибн МасӀуд аьллачу хьоле, къайлаха морехь чура кит кхетийра.

Иза морийн юккъаралла дӀакхетий, Юнусан къийсаш дӀахьажарна хенахь цунна чохь кхайкхира. Аллах цу кита амр дира: «Цуьнан дӀа а ма ло, цуьнан кӀаж а ма бехке, цуьнан эхь хьал а ма ло, Юнус хьанна хьоьга дехар дац, амма хьан паьхьаж — цунна лаьцна дехар».

«Зи-н-Нун» бохург — кит ду. Цунна цуьнан ницкъ хьалха долуш тӀе барт баранна, эцарца ша а кхочуш хуьлу. «Иза оьгӀазвахана дӀавахара» бохучу дешнашна Даххак аьлла: «Шен халкъанна оьгӀазвахана». «Цунна ойла йира, Тхо цунна гӀайгӀа кхочур дац» бохург-м: «Кит цунна чохь цунна хьалха дӀакхийра, азап цунна тӀехь дац» бохуш аьлла ду.

Иштта аьлла ду Ибн Аббасна, Мужахидна, Даххакна, кхечарна а. И аьлла хьажа Ибн Жарир схьалаьцна, Аллахан дешнашца а дӀахӀоттийна: «Цуьнан рицкъ хьалха ца дӀадолуш, цунна хьалха дӀакъахьийна хилахь, Аллах цунна дала аьллачуьра цунна дӀаэца беза. Аллах цхьаъ а цуьнанна цхьа тӀехь а хӀотта ца ву, Аллах цуьнанна деллачуьра аьтто хьоьжур ву» (Ат-Талякъ, 7). Атийя аль-Авфи аьлла: «Цунна ойла йира, Тхо иза хӀаллакх дийр дац», яни, «Тхо цунна хӀаллакх дийр ду» бохуш.

Иза «такдир» бохучу маӀне тӀе кхочуш ду, хӀунда аьлча арабаш «кадара» а, «каддара» а цхьа маӀне тӀе лелош ду. ШаӀир аьлла: «И хан юха а ца кхачарна, Хьо баркалла ду, Хьо хьехам бен, хӀумма а хила аьллачуьна, Хьуна кхоьлла хӀумма а хьуна ду». Аллахан дешнашкахь: «ТӀаккха маьхаш аьлла хьалха маьхашкахь кхетира» (Аль-Къамар, 12), яни, «хӀоттийна». «Иза боданашкахь кхайкхира: “Хьо воцург кхин Дела вац, цӀена ву Хьо, со зуламдечарах хилла”» бохучу дешнашна Ибн МасӀуд аьлла: «Китан паьхьажан бодан, морийн бодан, буьйсанан бодан».

Иштта аьлла ду Ибн Аббасна, Амр ибн Маймунна, СаӀид ибн Жубайрна, Мухаммад ибн Каъбна, Даххакна, Хьасанна, Къатадага а. Салим ибн аль-Жаъд аьлла: «Китан чохь китан чохь йолу бодан, морийн бодан». Ибн МасӀуд, Ибн Аббас а, кхечара а аьлла: кит цунна морехь дӀа а кхетий, морий чохь хьалха кхетира, тӀаккха Юнусна морийн тӀаьхьан чуьра, шен хьалхе, тасбих дӀадолуш хаза. И хенахь, и меттигехь, цо аьлла: «Хьо воцург кхин Дела вац, цӀена ву Хьо».

Авф аьлла: «Юнус китан чохь хӀоттачу хенахь, иза велла аьлла ойла йира. ТӀаккха иза шен когашца хьоьжира, уьш ца лелаш, дӀахӀуттира. ТӀаккха цу меттигехь сужуд дира, тӀаккха аьлла: “Эй, Дела, аса Хьуна мечеть хӀоттийна, цхьаьн а адам цу меттигехь мечеть ца хӀоттийна”». СаӀид ибн Аби аль-Хьасан аль-Басри аьлла: «Китан чохь кхоьлла дийнахь хӀуьллина». И дӀаьхна дешнаш Ибн Жубайрна аьлла.

Мухаммад ибн Исхак ибн Ясар, цунна дийцар-кх, Умм Саламанан азатвинчу къулгӀан Абдуллах ибн Рафеъ, Абу Хурайра дийцина: Аллахан Элча, саллаллаху алейхи ва саллам, аьлла: «Аллах Юнус китан чохь лаьцна хӀоттийча, кита амр дира: “Иза схьаэца, амма цуьнан дӀа ма ло, дӀа ма бехке”. Китан цунна морийн тӀаьхьанна дӀа а кхачийча, Юнусна цхьа хаза хаза хазза хаза. Цо шен декъахь хьаьржина: “ХӀун ду и?” Аллах цунна китан чохь вуьйжаш, цу хаза хаза хазза хазна: “Иза морийн жима хьайбанашца тасбих дина ду” аьлла.

Юнус китан чохь тасбих дира. Малаикаш цуьнан тасбих хаза, аьлла: “Тхо, Дела, цхьаьна а дуьненан къайлаха меттиг чура, хазза хазна, жиманиг хаза”. Аллах аьлла: “Иза Суна хьоьжучу цуьнан къулгӀа Юнус ву. Со ца хьоьжуш хиларна, аз иза китан чохь лаьцна хӀоттийна”.

Малаикаш аьлла: “Дела, цуьнан дика къулгӀа хӀоьттина, цуьнан къулгӀа харжаш, хазна хаза, хӀар дийнахь а, буьйсанна а Хьуна хьалха дӀадолуш?” Аллах аьлла: “ХӀаъ”. Церан дехар цунна шайнна хӀоттийра, тӀаккха китанна амр дира, иза къайлах аьтто дӀатоссуш, цу хьенга кхачийра, Аллах ТаӀала аьллачу хенахь: «Иза лома хиларца морехь дӀатоссира» (Ас-Саффат, 145)». И хадис Ибн Жарирна риваят дина, Баззарна а шен «Муснад» чохь Мухаммад ибн Исхакан нухаллех, Абдуллах ибн Рафеъна, Абу Хурайранга дӀакхайкхина.

ТӀаккха Баззар аьлла: «Тхо цунна тӀе кхачийна, и риваят цхьаьна а нухаллех, цу иснаданца а, Набийна саллаллаху алейхи ва салламна а кхайкхуш дийна ца хуьлу». Ибн Абд аль-Хаккъ Шаъба хадис дина, Амр ибн Мурра, Абдуллах ибн Салама, Алига дӀакхайкхина, Набийна тӀе дӀаьхна: «КъулгӀа цхьаъ а аьлла деза дац: “Со Юнус ибн Маттахь хьалха ду” — иза боданашкахь Аллахе тасбих дина». И хадис цу тӀехь долу цхьа а къамел доцуш, Ибн Аббас, Ибн МасӀуд, Абдуллах ибн Жаъфар риваят дина. Церан иснад шен ханна «Нун» сурсехь дӀахьедар ду.

Ибн Аби Хатим аьлла: «Абу Абдуллах Ахмад ибн Абдуррахман, Ибн Вахбан вожар, тхоьга дийцина, цуьнан вожар тхоьга дийцина: Абу Сахр тхоьга дийцина, Язид ар-Раккаши тхоьга дийцина, цо аьлла: “Анас ибн Малика хаза, аса хьажа, Анас хадис Набийна саллаллаху алейхи ва салламна дӀакхайкхина дийр ду. Юнус пайхамар, алейхиссалам, китан чохь дӀахӀоьттина, и дошашца дехар дийр аьлла хьажа: «Аллахумма, хьо воцург кхин Дела вац, цӀена ву Хьо, со зуламдечарах хилла». И дехар Хьалхачу Аршанна хьалха хьалха кхетира. Малаикаш аьлла: «Дела, тхо цхьаьна а къайлаха махкахь долчу, цхьаьн а дика ца хаза, жиманиг хаза».

Аллах аьлла: «Иза ша?» Цара аьлла: «Дела, хьоьга хӀун ву?» Аллах аьлла: «Иза Суна дехар дечу къулгӀа Юнус ву». Цара аьлла: «Хьан къулгӀа Юнус, цуьнан къулгӀа дика харжаш, хазна хаза, хӀар дийнахь а, буьйсанна а Хьуна дӀадолуш?»

Цара аьлла: «Дела, Хьуна раьза ма хуьлла, иза шен аьтто хьалха дина хьалхе ца кхачийта, цунна хьалха дӀадехаршца беххаш хьалха хьалха дӀаэца?» Аллах аьлла: «ХӀаъ». ТӀаккха кита амр дина, иза хьоьжуш йолу къайлах меттиг чура дӀатоссийра»”. (Юнус, 98; Ас-Саффат, 141; Ат-Талякъ, 7; Аль-Къамар, 12; «къайлаха махкахь»; Ас-Саффат, 145; «аьлла: хӀаъ»).

Аль-Багавин тафсир

Аллахан дешнаш: «Зи-н-Нун» — «китан иэса», Юнус ибн Матта дика хьажа аьлла. «Иза оьгӀазвахана дӀавахара» бохучу маӀнех аьлла хиларан дӀаяздина дешнаш цхьа тайпана дац.

Даххак аьлла: «Шен халкъанна оьгӀазвахана дӀавахара». Ибн Аббасна аьллачу риваяте, аль-Авфи а, кхечара а цу хьолахь аьлла: «Юнус а, цуьнан халкъ а Филистинан махкахь вехара. Цу хенахь кӀелхьарчу падишахана тӀекхеташ, цуьнан юртара кхоалгӀа а, цхьанна юкъара а эзар гӀуллакхаш къайла дира, хӀунда аьлча цхьа эзар гӀуллакх а, цхьанна юкъара а эзар гӀуллакх а ца кхетира. Аллахан пайхамар Шуъайяна вахийтина: “Хезкъел падишахна хьажа, цунна аьлла, дика ницкъ долу пайхамар бовла, Со цу нахна чохь дӀакхоьллина, тӀаккха уьш цуьнца Исраилийн кхеташ дӀабахьийтар”.

Падишахна аьлла: “Хьо хьоьжучу хьоьга хӀун ву? Цуьнан пачхьалкхехь пхи пайхамар ву”. Шуъайя аьлла: “Юнус ницкъ а, аманат а долуш ву”. Падишах Юнус кхайкхина, дӀавахара амр дина. Юнус цунна аьлла: “Аллах хьоьга иза дӀаяхь аьлла?”

Падишах аьлла: “ХӀан-хӀа”. Юнус аьлла: “Хьуна соьга хьажийна?” Падишах аьлла: “ХӀан-хӀа”. Юнус аьлла: “Хьан махкахь кхин а дика ницкъ долу пайхамараш бу”. Цара цунна тӀехь лаьцна, иза шайн юккъаралла чура оьгӀазвахана дӀавахара: пайхамаранна а, падишаханна а, шен халкъанна а.

ТӀаккха Румийн морехь кхечира, царна тӀехь а хӀоттаделира». Урва ибн аз-Зубайр, СаӀид ибн Жубайр а, цхьаьна дукхахой а аьлла: «Иза шен халкъах оьгӀазвахана дӀавахара, Аллах церан азап дӀадаьккхинчу хенахь, царана иза хьедийна аьлла долу. Цхьаьна халкъан юккъаралла вехар ца лоьхура: царах тӀехь дӀахьедина, хила а ца хила, цунна оьгӀа тӀехь кхетарна, шен дешнаш юха а ца кхечу хенахь, церан хьалха бехке хиларна, цу азап дӀадаьккхаран сибат цунна ца хаьара. Цуьнан оьгӀа — шен дешнаш хьоьжуш, цуьнанна «къиз» аьлла хилийтаре тешна хилар.

Цхьа хабарашкахь аьлла, цуьнан халкъан къайлах аьлла дешнаш къастош хилар: царна къиз аьлла кхаьчча, уьш пайхамар вуьйтту. Иза цу хенахь оьгӀазвахара, хӀунда аьлча цунна дӀахьедина азап ца кхаьчира. «Мугъадабат» бохург-м цхьа адам дӀакхеташ а хуьлу, масала, сапар а, къайла а, цхьаьна хьуьжу а. Цунна тӀехь «оьгӀазвахана» бохург — оьгӀазвахана хилар ду».

Хьасан аьлла: «Аллахан оьгӀа цунна тӀехь хилар, хӀунда аьлча Цо иза шен халкъана дӀавахьа амр дина, Цуьнан азап хьедийта а, Цуьнга кхайкхаш а. Юнус Аллахе хьажийна, шен гӀуллакх дӀахьалхал хӀотто, церанна дӀавахаран декхар хӀотто. Цунна аьлла: “И гӀуллакх хьалхал кхоьллина, цул хьалха дӀавахьа хьаьжна”. Иза хьалха, цунна хьалха дӀаэца ницкъ болуш цхьа нухал а хьоьжуш, саьрма йоккху аьлла, дӀахӀотта ца дира, цо шен чамахь саьрма хьалха хьеха хьажа аьлла хиларна».

Ибн Аббасна дӀакхайкхина: «Жибрил Юнус кхетийра, цунна аьлла: “Ниневиян махка хьажа, уьш хьедийта”. Юнус аьлла: “Суьйрен махкахь цхьаъ а хьоьжуш хила, цуьнна тӀе дӀавахьа”. Жибрил аьлла: “ГӀуллакх тӀехь дика дика ду”. ТӀаккха Юнус оьгӀазвахана, корабла тӀе хӀоьттина дӀавахара».

Вахб ибн Мунаббих аьлла: «Юнус ибн Матта дика къулгӀа вара, амма цуьнан хьал хьехамца къайла хилла. Пайхамаран декхарш цунна тӀе кхачийча, цуьнга цо ницкъ ца кхоьчира, якъа хьан кӀел тӀе кхачаш йолу хӀаллакхаллин сибатца тӀехь хьоьжуш. ТӀаккха цо цу декхарш дӀатоссий, цуьнга тӀехь иштта дӀавахара. Цу дуьхьа Аллах цуьнанна дӀадаьккхира пайхамарашна юкъара хьалхал хилар, Цо шен Набийна аьлла: «Пайхамарашна юкъара хьалхал хилларашна сабр дина ма дар, хьо а сабр де» (Аль-Ахкъафф, 35). Цо аьлла: «Китан иэса хьуьлла ма хила» (Аль-Къалам, 48).

Аллахан дешнаш: «Цунна ойла йира, Тхо цунна хӀаллакх дийр дац» — Мужахид, Къатада, Даххак, Кальби аьлла: «Тхо цунна азапаца хӀаллакх дийр дац». Ибн Аббасна аль-Авфи риваят дина. Арабаш «кадара» бохург «каддара» бохучунна тӀе цхьа маӀнехь лелош ду. «Тхо цунна хӀаллакх дийр дац» дешнашна, «каддара» бохург, Умар ибн Абдул-Азизна а, Зухрига а дӀакхайкхина «фа-на-къдир» (فَنَقْدِرَ) дешнаш дика дӀахьедийна, тӀаккха и къамел дика хиларна далил яла.

Аллах ТаӀала аьлла: «Цуьнан рицкъ хьалха ца дӀадолуш, цунна хьалха дӀакъахьийна хилахь, Аллах цунна дала аьллачуьра цунна дӀаэца беза. Аллах цхьаъ а цуьнанна цхьа тӀехь а хӀотта ца ву, Аллах цуьнанна деллачуьра аьтто хьоьжур ву» (Ат-Талякъ, 7). Атийя аль-Авфи аьлла: «Тхо цунна хӀаллакх дийр ду», яни, «цунна хӀаллакх дийр ду» бохуш. Цо и маӀне «такдир» бохучунна тӀехь хӀоттийна, хӀунда аьлча арабийн маттахь «кадара» а, «каддара» а цхьа маӀнех ду.

ШаӀир аьлла: «И хан юха а ца кхочуш, Хьо баркалла ду, Хьо къайла хьажа, Хьуна хӀумма а хилар дӀахьедина». Иза Аллахан дешнашкахь а ду: «Морийн тӀе дӀахӀоттаделира, хӀоттийна гӀуллакхах» (Аль-Къамар, 12), яни, хӀоттийна.

Ибн Зайд аьлла: «Иза дӀахӀоттийна дешнашшехь хӀун маӀне ду: “Цо шен Дела ницкъ ца кхочу, цуьнанна тӀе ницкъ хилийта аьлла ойла йина?”» Якуб кхин тайпана дешна: «Цунна тӀе ницкъ кхачар дац» бохуш, пелашца къайла.

Хьасан аьлла: «Юнус, къинонна юккъаралла лаьцна, Аллахах оьгӀазвахана дӀавахара; шайтан цунна гӀалат дира, тӀаккха цунна ойла йира, Тхо цунна хӀаллакх дийр дац. Цуьнан хьалха цхьа дика гӀуллакх а, ибадат а хиларна, Аллах иза шайтанна ло ца лира. ТӀаккха Аллах цуьнанна китан чохь хӀоттадира, иза цуьнга дийнахь а, буьйсанна а кхаччалц хӀоьттина».

Ата аьлла: «Иза кхоьлла дийнахь хӀуьллина». Кхин а аьлла, кхе дуьйсса хьалха дуьйна дӀахье ду. Цхьаьра аьлла: «Кита иза кхоьлла дийнахь кхаччалц лелийна». Кхин а аьлла: «Китан иза мотт долчу тӀомашка, лама тӀе кхачийна».

Иза китан чохь Аллахана тоба дира, шен къиной тӀехь ша хьажа а, «Хьо воцург кхин Дела вац, цӀена ву Хьо, со зуламдечарах хилла» аьлла. «Со Хьо ца лоьхуш, кхин Деланна ибадат ца дийр ду» аьлла. Аллахан пайхамарашна лар дина, цунна цуьнан раьза хиларца китан чохь долчу меттигера иза дӀаяьккхира. Хьалха аьллачу маӀнех йола тайпаш пайхамарашна хьалха йоьзна хиларна, хьалха аьллачу тайпашна хьалха таллар ду: иза шен халкъах я падишахах оьгӀазвахана дӀавахара.

Аллахан дешнаш: «ТӀаккха боданашкахь кхайкхира» — буьйсанан бодан, морийн бодан, китан паьхьажан бодан бохуш ду: «Хьо воцург кхин Дела вац, цӀена ву Хьо, со зуламдечарах хилла».

Абу Хурайрана Набийна тӀе дӀакхайкхина риваяте аьлла: Аллах китага вахийтина: «Иза схьаэца, цуьнан кӀаж ма дехке, цуьнан кӀаж ма дӀадӀа». Китан иза схьаэца, морийн паьхьажан чохь иза хӀоттадира. Морийн хьалхе кхачийча, Юнусна хаза дӀахӀоттина. Цо шен декъахь хьаьржина: «ХӀун ду и?»

Аллах цунна китан чохь вуьйжаш, цу хазаца дийцина: «Иза морийн хьайбанашна тасбих дина ду». Цо китан чохь тасбих дира. Малаикаш цуьнан тасбих хаза, аьлла: «Тхо, Дела, цхьаьна а къайлаха меттиг чура хаза хаза дӀахӀоттина». Кхин тайпана риваяте: «Цхьаьн а ца хаза меттиг чура йовзу хаза хаза хаза».

Аллах аьлла: «Иза Суна дезаш долу къулгӀа Юнус ву, Со ца хьоьжуш хиларна, китан чохь лаьцна хӀоттийна». Цара аьлла: «Дика къулгӀа, хӀар дийнахь а, буьйсанна а Хьуна дӀадолуш хилар?» Аллах аьлла: «ХӀаъ». ТӀаккха цара цунна дехар дира, тӀаккха китанна амр дира, иза хьалха кхетий, хьалахьара цӀенчу меттиг тӀе дӀатоссийра.

Аллах ТаӀала аьлла: «Тхо иза лома хиларца, шен дахарна тӀехь дӀадаьккхира» (Ас-Саффат, 145). (Азап церанна тӀе дӀакхочуш хилла; «оьгӀазвахана»; Мухаммад, саллаллаху алейхи ва саллам; «фа-на-къдир» дешнаш; яни, кхо де).