Lutja e Junusit në vështirësi

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

(Kujto) Edhe Dhen-nunin (Junusin) ... - Ky ishte profeti Junus, djaloshi i peshkut. Përmende me nderim dhe respekt historinë e tij. Allahu i Madhëruar e dërgoi te populli i tij, por ata nuk e besuan, prandaj ai i kërcënoi se do t’i godiste dënimi në një kohë të caktuar. Kur dënimi filloi të zbriste dhe ata po e shihnin me sytë e tyre, ata nisën të qanin dhe të shprehnin pendimin tek Zoti i tyre.

Allahu dëshiroi që t’ua largonte dhe t’i shpëtonte nga dënimi i Tij. Ky është i vetmi popull që Allahu ua largoi dënimin pasi ai nisi të zbriste. I Madhëruari thotë: “Përse nuk pati ndonjë vend, banorët e të cilit të besonin dhe t’u bënte dobi besimi i tyre, përveç popullit të Junusit? Kur ata besuan, Ne ua larguam dënimin poshtërues në jetën e kësaj bote dhe i lejuam të jetojnë deri në një afat të caktuar.”

[Junus 98]. Gjithashtu: “Ne e dërguam atë te njëqind mijë (njerëz) e më shumë, dhe ata i besuan. Ne i lamë të jetojnë, deri në kohën e caktuar.” [Safat 147, 148]. Ky popull i madh e besoi Zotin pasi ishte ftuar nga Junusi, dhe kjo është një nga mirësitë dhe vlerat më të mëdha të këtij Profeti.

Tregohet se, për një moment, Junusi u largua i zemëruar nga populli i tij, që nuk po e besonte. Ai mendoi se Allahu nuk do të caktonte për të ndonjë masë, për këtë veprim të nxituar. Kështu, ai hipi në anije, së bashku me njerëz të tjerë. Gjatë lundrimit, njerëzit u detyruan të zvogëlonin peshën e anijes dhe ranë dakord që ta hidhnin në short dhe, kujt t’i binte shorti, do të hidhej në det.

Shorti i ra Junusit, prandaj ai u hodh në det, ku e gëlltiti një peshk i madh. Peshku me Junusin në bark u zhyt në thellësi të detit. Atëherë, Junusi filloi t’i lutej Zotit, duke thënë: “La ilahe il-la ente subhaneke in-ni kuntu minedh-dhalimin”. Nuk ka të adhuruar tjetër me meritë veç Teje.

Ti je i Pastër nga çdo mangësi. Unë vërtet, kam qenë i pa drejtë." Me këto fjalë, ai dëshmoi njëshmërinë e Allahut në meritën e adhurimit dhe e dëlirësoi nga çdo mangësi e kotësi. Gjithashtu, Junusi pranonte që kishte gabuar dhe ishte nxituar.

“Sikur ai të mos kishte qenë prej atyre që e përmendin shumë Zotin, ai do të mbetej në barkun e tij (peshkut) deri Ditën e Ringjalljes.” [Safat 143, 144]. “Ne iu përgjigjëm atij dhe e shpëtuam nga dëshpërimi.” Allahu e shpëtoi Junusin nga telashi ku kishte rënë.

Pastaj i Madhëruari thotë: “Kështu i shpëtojmë Ne besimtarët.” Ky është një premtim dhe lajm i mirë për çdo besimtar që ka rënë në ngushti e dëshpërim, se Allahu ka për ta shpëtuar e lehtësuar për shkak të besimit të tij, ashtu siç bëri me Junusin (a.s).

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Kjo ngjarje përmendet këtu, në suren «Es-Saffat» dhe në suren «Nun». Ajo është se Allahu e dërgoi Junusin, të birin e Metta-s (عليه السلام), te banorët e një fshati të quajtur Ninive, i cili ndodhej në tokën e Mosulit. Ai i ftoi te Allahu, por ata nuk e pranuan thirrjen e tij dhe ngulën këmbë në mosbesimin e tyre. Atëherë ai u largua prej tyre i zemëruar dhe i paralajmëroi se pas tri ditësh do t’i godiste dënimi.

Kur e kuptuan se kjo do të ndodhte dhe e dinin se profeti nuk gënjen, dolën në shkretëtirë me fëmijët, kafshët shtëpiake dhe bagëtinë e tyre. I ndanë nënat nga të vegjlit e tyre, pastaj iu lutën Allahut të Madhërishëm, iu përgjëruan dhe ngritën zërin drejt Tij. Devetë dhe të vegjlit e tyre pëllitën, lopët dhe viçat e tyre pëllitën, delet dhe qengjat e tyre blegëruan. Atëherë Allahu e largoi dënimin prej tyre.

Allahu i Lartësuar thotë: «Përse nuk pati ndonjë qytet që të besonte e besimi i tij t’i sillte dobi, përveç popullit të Junusit? Kur ata besuan, Ne ua larguam dënimin poshtërues në jetën e kësaj bote dhe i lamë të gëzonin për një kohë.»

Sa i përket Junusit (عليه السلام), ai shkoi dhe hipi në një anije bashkë me disa njerëz. Anija u gjend në det të hapur dhe ata patën frikë se do të mbyteshin. Hodhi shortin që të zgjidhnin njërin prej tyre për ta hedhur në det, në mënyrë që të lehtësohej ngarkesa. Shorti i ra Junusit, por ata nuk pranuan ta hidhnin.

E hodhën shortin sërish dhe i ra përsëri atij, por përsëri nuk pranuan. E hodhën edhe një herë dhe sërish shorti i ra atij. Allahu i Lartësuar thotë: «Ai hodhi short dhe doli prej të humburve.» Domethënë, shorti i ra atij.

Junusi (عليه السلام) u ngrit, hoqi rrobat dhe u hodh në det. Allahu i Lartësuar dërgoi nga Deti i Gjelbër — sipas asaj që ka thënë Ibn Mesudi — një peshk të madh që çante detet. Ai erdhi dhe e përpiu Junusin kur ky u hodh nga anija. Allahu i shpalli peshkut që të mos i hante mish dhe të mos ia thyente asnjë kockë, sepse Junusi nuk ishte ushqim për të; barku i tij do të ishte burg për Junusin.

Fjalët e Tij, «dhe Dhun-Nunin», nënkuptojnë peshkun; kjo lidhje në emërtim është e saktë. Fjalët e Tij, «kur iku i zemëruar», sipas ed-Dahhakut, do të thonë: i zemëruar me popullin e tij.

Fjalët «dhe mendoi se Ne nuk do ta ngushtonim» [në barkun e peshkut] përcillen me kuptim të ngjashëm nga Ibn Abbasi, Muxhahidi, ed-Dahhaku dhe të tjerë. Këtë shpjegim e zgjodhi Ibn Xheriri dhe solli si dëshmi fjalët e Allahut të Lartësuar: «E ai që e ka të kufizuar furnizimin, le të shpenzojë nga ajo që i ka dhënë Allahu. Allahu nuk e ngarkon askënd përtej asaj që i ka dhënë. Allahu do të sjellë pas vështirësisë lehtësim.»

Atijja el-Avfiu tha se «dhe mendoi se Ne nuk do të vendosnim për të» do të thotë: se nuk do ta caktonim atë që do t’i ndodhte. Ai e mori këtë në kuptimin e përcaktimit, sepse arabët përdorin «kadera» dhe «kaddara» me të njëjtin kuptim. Poeti thotë: «Koha e kaluar nuk kthehet; i Lartësuar qofsh, çfarëdo që Ti përcakton, ndodh, dhe urdhri është Yti.» Në të njëjtin kuptim janë edhe fjalët e Allahut: «Dhe u takua uji sipas një urdhri të paracaktuar», domethënë, të përcaktuar.

Fjalët e Tij, «dhe thirri në errësira: “Nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Teje! I Lartësuar qofsh! Me të vërtetë, unë kam qenë prej të padrejtëve”», Ibn Mesudi tha se bëhet fjalë për errësirën e barkut të peshkut, errësirën e detit dhe errësirën e natës. I njëjti shpjegim përcillet nga Ibn Abbasi, Amr ibn Mejmuni, Seid ibn Xhubejri, Muhammed ibn Ka‘bi, ed-Dahhaku, el-Hasani dhe Katadeja.

Salim ibn Ebi el-Xha‘di tha: «Errësira e një peshku brenda barkut të një peshku tjetër, në errësirën e detit.» Ibn Mesudi, Ibn Abbasi dhe të tjerë thanë se peshku e çoi Junusin nëpër dete, duke i çarë ato, derisa arriti në fundin e detit. Junusi dëgjoi gurët e vegjël që lartësonin Allahun në fundin e tij. Atëherë dhe aty tha: «Nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Teje! I Lartësuar qofsh!»

Avfi tregoi: «Kur Junusi hyri në barkun e peshkut, mendoi se kishte vdekur. Pastaj lëvizi këmbët dhe, kur pa se ato lëvizën, ra në sexhde në vendin ku ndodhej. Pastaj thirri: “O Zoti im, këtu të kam bërë një vend adhurimi, në një vend ku askush tjetër nuk të ka adhuruar.”» Seid ibn Ebi el-Hasan el-Basriu tha se ai qëndroi në barkun e peshkut dyzet ditë. Të dyja këto transmetohen nga Ibn Xhubejri.

Muhammed ibn Is’hak ibn Jesari, nga dikush që ia përcolli nga Abdullah ibn Rafi‘, i liruar i Umm Selemes, tregoi se e kishte dëgjuar Ebu Hurejrën të thoshte: I Dërguari i Allahut (صلى الله عليه وسلم) ka thënë: «Kur Allahu deshi ta mbante Junusin në barkun e peshkut, i shpalli peshkut: “Merre, por mos i ha mish dhe mos ia thyej kockat.” Kur peshku arriti me të në fundin e detit, Junusi dëgjoi një zë dhe pyeti veten: “Çfarë është kjo?” Allahu i shpalli, ndërsa ai ishte në barkun e peshkut: “Ky është tesbihu i krijesave të detit.” Atëherë Junusi e lartësoi Allahun edhe ai në barkun e peshkut.

Engjëjt e dëgjuan tesbihun e tij dhe thanë: “Zoti ynë, po dëgjojmë një zë të dobët nga një vend i largët.” Allahu tha: “A nuk e njihni?” Ata thanë: “Jo, o Zoti ynë. Kush është?” Ai tha: “Robi Im, Junusi. Ai nuk iu bind, prandaj e mbajta në burgun e barkut të peshkut në det.”

Ata thanë: “Robi yt i mirë, prej të cilit ngjitej te Ti çdo ditë e natë një vepër e mirë e pranuar?” Ai tha: “Po.” Pastaj ata ndërmjetësuan për të, dhe Allahu e urdhëroi peshkun ta hidhte në breg, siç thotë Allahu i Madhërishëm: «Dhe Ne e hodhëm në një vend të zhveshur, ndërsa ai ishte i sëmurë.»»

Këtë e transmetoi Ibn Xheriri. El-Bezzari e transmetoi në Musnedin e tij, përmes Muhammed ibn Is’hakut, nga Abdullah ibn Rafi‘, nga Ebu Hurejra, me një formulim të ngjashëm. Pastaj tha: «Nuk dimë që të jetë transmetuar nga Profeti (صلى الله عليه وسلم) përveçse nëpërmjet kësaj rruge, me këtë zinxhir transmetimi.» Ibn Abd el-Hakku transmetoi nga Shu‘beja, nga Amr ibn Murra, nga Abdullah ibn Seleme, nga Aliu, si hadith të ngritur te Profeti (صلى الله عليه وسلم): «Nuk i takon robit të thotë: “Unë jam më i mirë se Junusi, i biri i Metta-s”; ai e lartësoi Allahun në errësira.»

Ky hadith është përcjellë edhe pa këtë shtesë nga Ibn Abbasi, Ibn Mesudi dhe Abdullah ibn Xha‘feri. Zinxhirët e transmetimit të tyre do të përmenden në suren «Nun».

Ibn Ebi Hatimi tha: Na tregoi Ebu Abdullahu Ahmed ibn Abdirrahman, nipi i Ibn Vehbit; na tregoi xhaxhai im: më tregoi Ebu Sahr se Jezid er-Rakkashiu i kishte treguar: E dëgjova Enes ibn Malikun — dhe mendoj se Enesi e përcolli këtë hadith nga i Dërguari i Allahut (صلى الله عليه وسلم) — të thoshte se kur profetit Junus (عليه السلام) i erdhi ndërmend t’i lutej Allahut me këto fjalë, ndërsa ishte në barkun e peshkut, tha: «O Allah, nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Teje! I Lartësuar qofsh! Me të vërtetë, unë kam qenë prej të padrejtëve.» Atëherë kjo lutje u ngrit drejt Arshit dhe u rrethua prej tij.

Engjëjt thanë: «O Zoti ynë, po dëgjojmë një zë të dobët, të njohur, nga një vend i largët.» Ai tha: «A nuk e njihni?» Ata thanë: «Jo, o Zoti ynë. Kush është?» Ai tha: «Robi Im, Junusi.» Ata thanë: «Robi yt, Junusi, prej të cilit vazhdimisht ngjitej te Ti një vepër e mirë e pranuar dhe një lutje e pranuar?»

Ata thanë: «O Zoti ynë, a nuk do ta mëshirosh për veprat që bënte në kohë mirëqenieje dhe ta shpëtosh nga kjo sprovë?» Ai tha: «Po.» Atëherë Ai e urdhëroi peshkun ta hidhte në tokë të zhveshur.

Referencat kuranore: Junus, 98; Es-Saffat, 141; Et-Talak, 7; El-Kamer, 12; Es-Saffat, 145.

Tefsiri i El-Begaviut

Fjalët e Allahut të Madhërishëm, «dhe Dhun-Nunin», do të thonë: kujtoje zotëruesin e peshkut, Junusin, të birin e Metta-s.

«Kur iku i zemëruar»: dijetarët kanë pasur mendime të ndryshme për kuptimin e kësaj. Ed-Dahhaku tha: «I zemëruar me popullin e tij.» Ky shpjegim përcillet edhe nga el-Avfiu dhe të tjerë, nga Ibn Abbasi. Ai tha: «Junusi dhe populli i tij banonin në Palestinë.

Një mbret i sulmoi dhe mori robër nëntë fise e gjysmë; mbetën një fis e gjysmë. Allahu i shpalli profetit She‘ja: “Shko te Hizkili, mbreti, dhe thuaji të dërgojë një profet të fuqishëm, sepse Unë do t’u hedh në zemër atyre që t’i dërgojnë me të bijtë e Izraelit.” Mbreti e pyeti: “Kë propozon? Në mbretërinë time janë pesë profetë.”

Ai tha: “Junusin, sepse është i fuqishëm dhe i besueshëm.” Mbreti e thirri Junusin dhe e urdhëroi të nisej. Junusi e pyeti: “A të ka urdhëruar Allahu të më dërgosh?” Ai tha: “Jo.” Junusi e pyeti: “A ta ka përmendur emrin tim?”

Ai tha: “Jo.” Junusi tha: “Ka edhe profetë të tjerë të fuqishëm këtu.” Ata këmbëngulën, prandaj ai u largua prej tyre i zemëruar: me profetin, mbretin dhe popullin e tij. Pastaj shkoi në Detin e Romës dhe hipi në një anije.»

Urve ibn Zubejri, Seid ibn Xhubejri dhe një grup dijetarësh thanë: «Ai u largua nga populli i tij i zemëruar me Zotin e tij, sepse dënimi u largua prej tyre pasi ai i kishte paralajmëruar. Nuk donte të qëndronte mes një populli që e kishte parë të mos përmbushej ajo me të cilën i kishte kërcënuar. U turpërua prej tyre dhe nuk e dinte arsyen pse dënimi u largua. Zemërimi i tij erdhi nga frika se do të dukej sikur nuk e kishte përmbushur premtimin dhe do të quhej gënjeshtar, jo nga mospëlqimi i gjykimit të Allahut.»

Në disa transmetime thuhet se populli i tij e kishte zakon ta vriste këdo që e zinte në gënjeshtër. Ai pati frikë se do ta vrisnin ngaqë dënimi nuk u erdhi në kohën e paralajmëruar. Prandaj u zemërua. Këtu fjala «mugadiban» është si format e veprimit të ndërsjellë që mund të përdoren për një person të vetëm, si «udhëtimi» dhe «ndëshkimi». Kështu, kuptimi është: iku i zemëruar.

El-Hasani tha: «Ai u zemërua me Zotin e tij, sepse Allahu e urdhëroi të shkonte te populli i tij, t’i paralajmëronte për dënimin e Tij dhe t’i ftonte tek Ai. Junusi i kërkoi Zotit që t’i jepte kohë të përgatitej për t’u nisur drejt tyre. Atij iu tha se çështja ishte më e ngutshme sesa të priste, madje as sa të merrte këpucët që do të vishte nuk iu dha kohë. Ai nuk u tregua i durueshëm.»

Ibn Abbasi tregoi: «Xhibrili erdhi te Junusi dhe i tha: “Nisu për te banorët e Ninives dhe paralajmëroji.” Ai tha: “Të kërkoj një kafshë për udhëtim.” Atij iu tha: “Çështja është më e ngutshme se kaq.” Ai u zemërua dhe u nis drejt anijes.»

Vehb ibn Munebbih tha: «Junusi, i biri i Metta-s, ishte rob i mirë, por kishte natyrë të paduruar. Kur mbi të ranë barrët e rënda të profetësisë, ai nuk mundi t’i përballonte, ashtu si një kafshë e dobët nuk e mban dot një ngarkesë të rëndë. E hodhi barrën nga duart dhe iku prej saj. Për këtë arsye Allahu nuk e përfshiu mes profetëve të vendosur dhe i tha Profetit të Tij: “Prandaj bëj durim, ashtu siç bënë durim të dërguarit e vendosur.”

(El-Ahkaf, 35) Dhe tha: “Mos u bëj si shoku i peshkut.” (El-Kalem, 48)»

Fjalët e Allahut të Madhërishëm, «dhe mendoi se Ne nuk do të caktonim për të», do të thonë: se nuk do të vendosnim dënimin për të. Kështu thanë Muxhahidi, Katadeja, ed-Dahhaku dhe el-Kelbi; ky shpjegim përcillet edhe nga el-Avfiu, nga Ibn Abbasi. Në arabisht thuhet «kadera Allahu esh-shej’e takdiran» dhe «kadera jakdiru kadren» me të njëjtin kuptim. Prej këtu janë edhe fjalët e Allahut: «Ne e kemi përcaktuar vdekjen mes jush.»

(El-Vakia, 60) Kjo është një dëshmi për këtë shpjegim, sipas leximit me shqiptim të lehtë. Një lexim i transmetuar nga Omeri ibn Abdilazizi dhe ez-Zuhriu është: «fe-dhanna el-len nukaddira alejhi», me shqiptim të theksuar.

Atau dhe shumë dijetarë thanë se kuptimi është: ai mendoi se Ne nuk do t’ia ngushtonim burgun. Kjo vjen nga fjala e Allahut: «Allahu ia zgjeron furnizimin kujt të dojë dhe ia ngushton kujt të dojë.» (Er-Ra‘d, 26) Ibn Zejdi tha se kjo është pyetje: «A mendoi ai se Zoti i tij do të ishte i paaftë dhe nuk do të kishte fuqi mbi të?» Ja‘kubi e lexoi foljen në formën pësore dhe pa theksim.

Nga el-Hasani përcillet: «Më ka arritur se kur Junusi bëri mëkat, u largua i zemëruar me Zotin e tij dhe shejtani e shtyu në rrëshqitje, derisa ai mendoi se Ne nuk do të caktonim dënim për të. Ai kishte vepra të mira të mëparshme dhe adhurim, prandaj Allahu nuk pranoi t’ia linte shejtanit. E hodhi në barkun e peshkut dhe ai qëndroi aty dyzet ditë e net.» Atau tha: «Shtatë ditë.»

Është thënë se peshku e çoi për një udhëtim prej gjashtë mijë vjetësh. Është thënë edhe se e çoi deri në skajet e shtatë tokave. Ai u pendua te Zoti i tij në barkun e peshkut, u kthye me vetëkritikë dhe tha: «Nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Teje! I Lartësuar qofsh!

Me të vërtetë, unë kam qenë prej të padrejtëve», domethënë, kur nuk t’u binda. Çfarëdo që të kem bërë, nuk do të adhuroj askënd tjetër përveç Teje. Atëherë Allahu, me mëshirën e Tij, e nxori nga barku i peshkut. Megjithatë, shpjegimet e përmendura më parë janë më të përshtatshme për gjendjen e profetëve: ai u largua i zemëruar me popullin ose me mbretin.

«Dhe thirri në errësira», domethënë, në errësirën e natës, errësirën e detit dhe errësirën e barkut të peshkut: «Nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Teje! I Lartësuar qofsh! Me të vërtetë, unë kam qenë prej të padrejtëve.»

Nga Ebu Hurejra përcillet si hadith i ngritur te Profeti (صلى الله عليه وسلم): «Allahu i shpalli peshkut: “Merre, por mos ia gërvisht mishin dhe mos ia thyej kockat.” Peshku e mori dhe u zhyt me të deri në vendqëndrimin e tij në det. Kur arriti në fundin e detit, Junusi dëgjoi një zë dhe pyeti veten: “Çfarë është kjo?” Allahu i shpalli se ky ishte tesbihu i krijesave të detit.

Junusi e lartësoi Allahun edhe ai në barkun e peshkut. Engjëjt e dëgjuan tesbihun e tij dhe thanë: “O Zoti ynë, po dëgjojmë një zë të dobët nga një tokë e largët.” Në një transmetim tjetër thuhet: “Po dëgjojmë një zë të njohur nga një vend i panjohur.” Allahu tha: “Ky është robi Im, Junusi.

Ai nuk m’u bind, prandaj e mbajta në barkun e peshkut.” Ata thanë: “Robi i mirë, prej të cilit ngjitej te Ti çdo ditë e natë një vepër e mirë?” Ai tha: “Po.” Atëherë ata ndërmjetësuan për të dhe Allahu e urdhëroi peshkun ta hidhte në breg, siç thotë Allahu i Lartësuar: “Dhe Ne e hodhëm në vendin e zhveshur, ndërsa ai ishte i sëmurë.” (Es-Saffat, 145)