Towxiidka, tasbiixda iyo qirashada gefka
لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ.
لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
Lama soo dejin karin maqalka. Mar kale isku day goor dambe.
87. (Xus qisada) rafiiqii nibriga (Yuunus) markuu tegay isagoo (u) cadheysan 'dadkii loo diray' [28], wuxuuna mooday inaanan cidhiidhyeyn 'aanu qabanayn' [29]! Markaasuu ka dhawaaqay mugdiyo dhexdooda [30] 'isagoo leh': Ma jiro Ilaah (Xaq ah) aan Adiga aheyn (Allow). Adigaa ka hufan (xumaan), anigu waan gefay.
Qaabkeedu waa isu-darka Towxiidka (التوحيد), Tasbiixda (التسبيح) iyo qirashada gefka (الاعتراف بالذنب). Waxaa loo yaqaannaa ducadii Yuunus ee caloosha nibiriga ku jirtay, sidoo kalena waa ducada Dhu-n-Nuun (ذي النون).
Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi
Yacni: Xusuuso addoonkeennii iyo rasuulkeennii Dhu-n-Nuun, oo ah Yuunus—macnaha, ninkii nibiriga lahaa, nibiriguna waa kalluun weyn—adigoo si wanaagsan u xusaya oo ammaan fiican u jeedinaya. Allaah kor ahaaye wuxuu u diray qoomkiisii, wuuna ugu yeedhay, balse ma ay rumayn. Markaasuu ugu ballanqaaday in cadaabku ku soo degayo muddo uu u cayimay. Wayna arkeen cadaabka si cad, markaasay Allaah u baryeen iyagoo cod dheer ku baryaya, cabanaya oo toobad keenaya.
Sidaas darteed Allaah wuxuu ka qaaday cadaabkii, sida uu kor ahaaye yidhi: «Maxayse magaalo u rumayn wayday, rumaynteeduna ay wax u taraysay, marka laga reebo qoomkii Yuunus? Markay rumaysteen, waxaan ka qaadnay cadaabkii ceebta lahaa ee nolosha adduunka, waxaanan u raaxaynay ilaa muddo» (Yuunus 10:98). Wuxuuna yidhi: «Waxaana u dirnay boqol kun ama ka badan, markaasay rumaysteen, waxaana u raaxaynay ilaa muddo» (As-Saaffaat 37:147–148). Qoomkan weyn ee ku rumaystay baaqii Yuunus wuxuu ka mid yahay fadligiisa ugu waaweyn.
Hase yeeshee, nabigu—naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee—wuxuu baxay isagoo xanaaqsan, Rabbigiina wuu ka tegay dembi uu galay, dembigaas oo Allaah aanu Kitaabkiisa noogu sheegin. Mana jirto baahi aan ugu cayimayno. Waxa muuqata inuu ku degdegay inuu ka cadhoodo qoomkiisa oo uu ka dhex baxay, ka hor intuusan Allaah ku amrin; wuxuuna u maleeyey in Allaah aanu awoodin inuu ku cidhiidhyo, yacni inuu ku dhibo caloosha nibiriga dhexdeeda, ama wuxuu u maleeyey inuu Allaah ka baxsanayo. Ma jiro wax diidaya in malaha noocaas ahi ku soo dhaco dadka ugu dhammaystiran, si aanay ugu nagaan ama ugu sii socon.
Wuxuu raacay markab dad la saarnaa. Markay ka baqeen inay wada degaan haddii ay dhammaantood sii saarnaadaan, waxay qori tuurteen si ay u ogaadaan cidda badda lagu ridayo. Qori-tuurkii wuxuu ku dhacay Yuunus, markaasuu nibirigu liqay oo la aaday mugdiyada badda. Mugdiyadaas dhexdeeda ayuu ku dhawaaqay: «Ma jiro ilaah xaq lagu caabudo oo aan Adiga ahayn.
Adigaa ka hufan ceeb kasta. Anigu waxaan ka mid ahaa kuwa gefay» (Al-Anbiyaa 21:87). Wuxuu Allaah u qiray inuu keligiis xaq u leeyahay ilaahnimo, wuxuuna ka hufay nusqaan kasta, ceeb kasta iyo aafo kasta, wuxuuna qirtay inuu naftiisa dulmiyey oo gefay. Cadaabkuna wuxuu ku yimid hadalka Allaah: «Markuu u cararay markabka» iyo «isagoo ah mid mudan in la canaanto» (As-Saaffaat 37:140, 142), yacni wuxuu sameeyey wax lagu canaanto.
Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir
Qisadan waxaa halkan lagu sheegay, sidoo kalena waxay ku jirtaa suuradaha «As-Saaffaat» iyo «Nuun» (Al-Qalam). Yuunus bin Mattaa—naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee—Allaah wuxuu u diray dadkii tuulada Niinawaa, oo ah tuulo ku taal dhulka Mosul. Wuxuu ugu yeedhay inay Allaah caabudaan, wayse diideen oo gaalnimadoodii ayay ku sii adkaysteen. Markaasuu isagoo ka cadhooday dhexdiisa ka baxay, wuxuuna ugu gooddiyey cadaab saddex maalmood kaddib.
Markay arrintaas ka hubsadeen oo ay ogaadeen in nebigu aanu been sheegin, waxay u baxeen bannaanada iyagoo watay carruurtooda, xoolahooda iyo riyaha. Hooyooyinka iyo ubadkooda ayay kala kexeeyeen, dabadeedna Allaah kor ahaaye ayay baryeen oo u dhawaaqeen iyagoo cabanaya. Geelii iyo ilmahiisii way guuxeen, lo'dii iyo weylahoodii way ciyowday, adhigii iyo baraarkoodina way dhawaaqeen. Allaahna cadaabkii wuu ka qaaday.
Allaah kor ahaaye wuxuu yidhi: «Maxayse magaalo u rumayn wayday, rumaynteeduna ay wax u taraysay, marka laga reebo qoomkii Yuunus? Markay rumaysteen, waxaan ka qaadnay cadaabkii ceebta lahaa ee nolosha adduunka, waxaanan u raaxaynay ilaa muddo» (Yuunus 10:98).
Yuunus se wuu tegay oo wuxuu raacay dad markab saarnaa. Markabkii ayaa badda ku dhex dhacay, waxayna ka baqeen inay qarqamaan. Waxay qori tuurteen si ay u doortaan nin iyaga ka mid ah oo ay badda ku tuuraan, si culaysku uga yaraado. Qori-tuurkii Yuunus ayuu ku dhacay, wayse diideen inay tuuraan.
Mar labaad ayay qori-tuurteen, haddana isaga ayuu ku dhacay, markaasay diideen. Markii saddexaad ayay qori-tuurteen, isagana ayuu ku dhacay. Allaah kor ahaaye wuxuu yidhi: «Wuxuuna ka qayb galay qori-tuurkii, wuxuuna noqday kuwii lagaga adkaaday qori-tuurka» (As-Saaffaat 37:141). Yacni, qori-tuurkii isaga ayuu ku dhacay.
Yuunus—naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee—wuu istaagay, dharkiina wuu iska siibay, dabadeedna badda ayuu isku tuuray. Allaah subxaanahu wa tacaalaa wuxuu badda Cagaaran uga soo diray—sida uu sheegay Ibnu Mascuud—nibir badda dhex mara oo biyaha jeexaya. Nibirigii baa yimid oo liqay Yuunus markii uu markabka isku tuuray. Allaah wuxuu nibiriga u waxyooday inuusan hilibkiisa cunin, lafihiisana jebin, waayo Yuunus quud uma ahayn; caloosha nibiriguna waxay u noqonaysay xabsi.
Hadalka «Dhu-n-Nuun» (ذو النون) waxaa loola jeedaa nibiriga, waxaana sax ah in loo nisbeeyo sidan. Hadalka «markuu baxay isagoo xanaaqsan» (إذ ذهب مغاضبا), Ad-Daxxaak wuxuu yidhi: «Qoomkiisa ayuu ka cadhooday.» Hadalka «wuxuuna mooday inaanan awoodin inaan ku cidhiidhyoono» (فظن أن لن نقدر عليه), yacni wuxuu mooday inaanan ku cidhiidhyoon doonin caloosha nibiriga. Macnahaas oo kale ayaa laga weriyey Ibnu Cabbaas, Mujaahid, Ad-Daxxaak iyo kuwo kale; Ibnu Jariirna wuu doortay, wuxuuna caddayn uga dhigtay hadalka Allaah: «Qofkii rizqigiisa lagu cidhiidhyoodana ha bixiyo inta Allaah siiyey.
Allaah nafna kuma waajibiyo wax aanuu siin. Allaah wuxuu dhibka kaddib ka yeeli doonaa fudayd» (At-Talaaq 65:7). Cadiyya Al-Cawfii wuxuu yidhi: «Wuxuuna mooday inaanan awoodin» macnaheedu waa «inaan go'aan ku gaadhin»; wuxuu ereygaas u qaatay macnaha qaddarinta. Carabtu waxay tidhaahdaa “qadara” iyo “qadira” iyagoo isku macne ah.
Abwaanku wuxuu yidhi: «Waqtigii tegay dib uma soo noqonayo; Waad barakaysan tahay, wixii aad qaddartana way dhacayaan, amarkuna adigaa leh.» Waxa kale oo uu ka mid yahay hadalka Allaah: «Biyihii waxay ku kulmeen amar hore loo qaddaray» (Al-Qamar 54:12), yacni la qaddaray.
Hadalka Allaah: «Markaasuu mugdiyada dhexdooda ka dhawaaqay: “Ma jiro ilaah xaq lagu caabudo oo aan Adiga ahayn. Adigaa ka hufan ceeb kasta. Anigu waxaan ka mid ahaa kuwa gefay”» (Al-Anbiyaa 21:87). Ibnu Mascuud wuxuu yidhi: mugdiga caloosha nibiriga, mugdiga badda iyo mugdiga habeenka.
Sidoo kale waxaa laga weriyey Ibnu Cabbaas, Camr bin Maymuun, Saciid bin Jubayr, Muxammad bin Kacab, Ad-Daxxaak, Al-Xasan iyo Qataadah. Saalim bin Abil-Jacdi wuxuu yidhi: «Mugdiga nibiriga ku jira caloosha nibiriga kale, ee ku dhex jira mugdiga badda.» Ibnu Mascuud, Ibnu Cabbaas iyo kuwo kale waxay yidhaahdeen: Nibirigu wuxuu Yuunus la aaday badda dhexdeeda isagoo biyaha jeexaya, ilaa uu gaadhsiiyey gunta badda. Yuunus wuxuu halkaas ka maqlay dhagxaanta gunta badda ku jirta oo tasbiixsanaya.
Markaasuu halkaas ka yidhi: «Ma jiro ilaah xaq lagu caabudo oo aan Adiga ahayn. Adigaa ka hufan ceeb kasta.» Cawf wuxuu yidhi: Markii Yuunus galay caloosha nibiriga, wuxuu mooday inuu dhintay. Dabadeed lugihiisa ayuu dhaqaajiyey, markay dhaqaaqeen ayuu halkii ku sujuuday, dabadeedna wuxuu yidhi: «Rabbiyow, waxaan meel aan cidina weligeed masaajid ka dhigan kuugu yeeshay masaajid.»
Saciid bin Abil-Xasan Al-Basri wuxuu yidhi: Wuxuu caloosha nibiriga ku jiray afartan maalmood. Labadan warba waxaa weriyey Ibnu Jubayr.
Muxammad bin Isxaaq bin Yasaar wuxuu ka weriyey qof uu warkiisa ka soo xigtay, Cabdullaahi bin Raafic—addoonkii Ummu Salamah—oo yidhi: Waxaan maqlay Abuu Hurayrah oo leh: Rasuulka Allaah ﷺ wuxuu yidhi: «Markii Allaah doonay inuu Yuunus ku hayo caloosha nibiriga, wuxuu nibiriga u waxyooday: “Qabo, balse hilibkiisa ha xoqin, lafna ha jebin.” Markii nibirigu la gaadhay gunta badda, Yuunus wuxuu maqlay cod. Naftiisa ayuu ku yidhi: “Waa maxay codkani?” Allaahna isagoo caloosha nibiriga ku jira ayuu u waxyooday: “Kani waa tasbiixda xayawaanka badda.”
Markaasuu Yuunus tasbiixsaday isagoo caloosha nibiriga ku jira. Malaa'igtuna waxay maqleen tasbiixdiisa, waxayna yidhaahdeen: “Rabbiyow, cod daciif ah ayaan maqlay, oo ka imanaya dhul qalaad.” Allaah wuxuu yidhi: “Miyaanaydaan garanayn? Waa addoonkaygii Yuunus.
Wuu igu caasiyey, markaasaan ku xidhay caloosha nibiriga ee badda.” Waxay yidhaahdeen: “Ma addoonkii suubanaa ee maalin iyo habeen kasta camal suuban oo la aqbalay xaggaaga u soo diri jiray baa?” Allaah wuxuu yidhi: “Haa.” Markaasay u shafeeco qaadeen, dabadeed Allaah wuxuu nibiriga amray inuu xeebta ku tufo, sida uu Allaah kor ahaaye yidhi: «Isagoo buka» (As-Saaffaat 37:145).»
Ibnu Jariirna wuu weriyey. Al-Bazzaar wuxuu Musnadkiisa ku weriyey jidka Muxammad bin Isxaaq, oo ka weriyey Cabdullaahi bin Raafic, oo ka weriyey Abuu Hurayrah; isaguna wuxuu xusay war u dhow kan. Dabadeed wuxuu yidhi: «Ma naqaan in laga weriyey Nabiga ﷺ jidkan iyo silsiladdan oo keliya.» Ibnu Cabdil-Xaqq wuxuu weriyey xadiis uu Shucbah ka weriyey, Camr bin Murrahna ka weriyey, Cabdullaahi bin Salamahna ka weriyey, Cali-na uu Nabiga ﷺ gaadhsiiyey: «Ma habboona addoon inuu yidhaahdo: “Anigu waxaan ka fadli badanahay Yuunus bin Mattaa,” isagoo Allaah ku tasbiixsanayey mugdiyada dhexdooda.»
Xadiiskan waxaa sidoo kale laga weriyey isaga oo aan lahayn weedhan dheeraadka ah, waxaana laga weriyey Ibnu Cabbaas, Ibnu Mascuud iyo Cabdullaahi bin Jacfar. Silsiladahooda waxaa lagu xusi doonaa suuradda «Nuun» (Al-Qalam).
Ibnu Abii Xaatim wuxuu yidhi: Abuu Cabdullaah Axmed bin Cabdirraxmaan, wiil uu adeer u yahay Ibnu Wahb, ayaa noo sheegay; adeerkay ayaa noo sheegay: Abuu Sakhr ayaa ii sheegay in Yaziid Ar-Raqaashii u sheegay: Waxaan maqlay Anas bin Maalik—mana u malaynayo inuu Anas xadiiska ka gaadhsiinayo wax aan ahayn Rasuulka Allaah ﷺ—isagoo leh: Nebi Yuunus—naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee—markii uu damcay inuu ducadan ku baryo isagoo caloosha nibiriga ku jira, wuxuu yidhi: “Allaahow, ma jiro ilaah xaq lagu caabudo oo aan Adiga ahayn. Adigaa ka hufan ceeb kasta. Anigu waxaan ka mid ahaa kuwa gefay.”
Ducadani waxay u kacday iyadoo Carshiga ku wareegsan. Malaa'igtu waxay yidhaahdeen: “Rabbiyow, cod daciif ah oo dhul qalaad ka imanaya ayaannu maqlay.” Allaah wuxuu yidhi: “Miyaanaydaan garanayn?” Waxay yidhaahdeen: “Maya, Rabbiyow.
Yaa weeye?” Wuxuu yidhi: “Waa addoonkaygii Yuunus.” Waxay yidhaahdeen: “Ma addoonkaagii Yuunus baa, kii camal la aqbalay iyo duco la ajiibay mar kasta xaggaaga u soo diri jiray?” Waxay yidhaahdeen: “Rabbiyow, miyaanad u naxariisanayn wixii uu samayn jiray xilligii raaxada, oo aadan uga samatabixinayn dhibaatada?”
Allaah wuxuu yidhi: “Haa.” Markaasuu nibiriga amray inuu ku tufo meel bannaan.» (Yuunus 10:98; As-Saaffaat 37:141, 145; At-Talaaq 65:7; Al-Qamar 54:12).
Tafsiirka Al-Baqawi
Hadalka Allaah kor ahaaye ee «Dhu-n-Nuun» (ذو النون) wuxuu ka dhigan yahay: Xusuuso ninkii nibiriga lahaa, waana Yuunus bin Mattaa.
«Markuu baxay isagoo xanaaqsan» (إذ ذهب مغاضبا): Culimadu macnihiisa way isku khilaafeen. Ad-Daxxaak wuxuu yidhi: «Wuxuu ka cadhooday qoomkiisa.» Tani waa riwaayadda Al-Cawfii iyo kuwo kale ka soo wariyeen Ibnu Cabbaas. Wuxuu yidhi: Yuunus iyo qoomkiisu waxay degganaayeen Falastiin.
Boqor baa ku duulay oo qabsaday sagaal qabiil iyo badh, halkaasna waxaa ku hadhay qabiil iyo badh. Allaah wuxuu u waxyooday Shucaayaa nebiga inuu u tago Xizqiiil boqorka oo ku yidhaahdo inuu u diro nabi xoog badan; Allaah wuxuu gelin doonaa quluubta dadkaa inay dirayaan Banii Israa'iil la socda. Boqorku wuxuu yidhi: «Yaa kula ah?» Boqortooyadiisa waxaa joogay shan nabi.
Wuxuu yidhi: «Yuunus waa xoog badan yahay oo lagu kalsoon yahay.» Boqorku wuxuu u yeedhay Yuunus, wuxuuna amray inuu baxo. Yuunus wuxuu ku yidhi: «Allaah ma kuu amray inaad i dirto?» Wuxuu yidhi: «Maya.» Wuxuu ku yidhi: «Magacayga ma kuu sheegay?»
Wuxuu yidhi: «Maya.» Yuunus wuxuu yidhi: «Halkan waxaa jooga nebiyo kale oo iga xoog badan.» Way ku adkaysteen inuu baxo, markaasuu ka tegay isagoo ka cadhooday nabiga, boqorka iyo qoomkiisaba, wuxuuna aaday Badda Roomaanka oo markab raacay.
Curwah bin Az-Zubayr, Saciid bin Jubayr iyo koox kale waxay yidhaahdeen: Wuxuu qoomkiisii kaga tegay isagoo Rabbigiis ka cadhooday, maxaa yeelay Allaah ayaa qoomkiisa ka qaaday cadaabkii kaddib markii uu ugu gooddiyey. Mana uu jeclayn inuu la joogo qoom hore ugu arkay in wixii uu ugu gooddiyey ay been noqdeen. Wuu ka xishooday iyaga, mana uu garan sababta cadaabkii looga qaaday. Cadho ka qaadayna waxay ahayd inuu diiday in ballantii uu u sheegay ay u muuqato mid aan rumoobin, oo loogu yeedho beenaale; mana ahayn inuu nacay xukunka Allaah.
Wararka qaar waxay sheegayaan in caadada qoomkiisu ahayd inay dilaan qof ay ku caddaato inuu been sheegay. Wuxuu ka baqay inay dilaan, maadaama cadaabkii aanu ku iman waqtigii loo ballanqaaday, markaasuu cadhooday. Erayga «mughaadiban» halkan wuxuu la mid yahay fal ka dhaca hal qof, sida safar iyo aargoosi; sidaas darteed macnihiisu waa «isagoo cadhooday».
Al-Xasan wuxuu yidhi: Wuxuu Rabbigiis uga cadhooday inuu ku amray inuu u safro qoomkiisa si uu ugu digo ciqaabta Allaah, uguna yeedho Allaah. Wuxuu Rabbigiis ka codsaday inuu dib u dhigo si uu isu diyaariyo safarkooda. Waxaa lagu yidhi: «Arrintu intaas way ka degdeg badan tahay.» Wuxuu haddana codsaday in dib loo dhigo ilaa uu kabo gashado, balse looma oggolaan, dabeecaddiisuna way ciriiri ahayd.
Ibnu Cabbaasna wuxuu yidhi: Jibriil baa Yuunus u yimid, wuxuuna ku yidhi: «U tag dadka Niinawaa oo u dig.» Wuxuu yidhi: «Waxaan raadinayaa gaadiid.» Waxaa lagu yidhi: «Arrintu intaas way ka degdeg badan tahay.» Markaasuu cadhooday oo markabka aaday.
Wahb bin Munabbih wuxuu yidhi: Yuunus bin Mattaa wuxuu ahaa addoon suuban oo dabeecaddiisu cidhiidhi ahayd. Markii culayskii nebinnimada lagu raray, culayskaas hoostiisa ayuu u burburay sidii wan yar oo rar culus la saaray; culayskiina gacanta ayuu ka tuuray oo ka cararay. Sidaas darteed Allaah wuxuu ka reebay rususha go'aanka adag, wuxuuna Nebigiisa ku yidhi: «U samir sida ay u samreen rususha go'aanka adagi» (Al-Axqaaf 46:35), wuxuuna yidhi: «Ha noqon sida ninkii nibiriga lahaa» (Al-Qalam 68:48).
Hadalka Allaah kor ahaaye ee «wuxuuna mooday inaanan awoodin inaan ku cidhiidhyoono» (فظن أن لن نقدر عليه): macnihiisu waa «wuxuu mooday inaanan ku xukumi doonin ciqaab», sida ay yidhaahdeen Mujaahid, Qataadah, Ad-Daxxaak iyo Al-Kalbii. Tani waa riwaayadda Al-Cawfii ka soo wariyey Ibnu Cabbaas. Waxaa la yidhaahdaa «qadara Allaahu shay'an taqdiiran» iyo «qadira yaqdiru qadran», labaduba waxay leeyihiin macne isku mid ah. Waxaa daliil u ah akhriska Cumar bin Cabdulcasiis iyo Az-Zuhrii ee «fa-zanna an lan nuqaddira calayhi» oo shaddo leh.
Cataa' iyo culimo badan waxay yidhaahdeen macnaheedu waa: «Wuxuu mooday inaanan xabsiga ku cidhiidhyoon doonin», sida ku jirta hadalka Allaah: «Allaah wuxuu rizqiga u waasiciyaa cidduu doono, wuxuuna ku cidhiidhyoodaa cidduu doono» (Ar-Racd 13:26), yacni wuu ku cidhiidhiyaa. Ibnu Zayd wuxuu yidhi: Waa su'aal diidmo ah oo macneheedu yahay: «Miyuu mooday in Rabbigiis uu ka awoodi waayo, oo aanu awoodin?» Yacquubna wuxuu u akhriyey «yuqdar» iyadoo aan la magacaabin cidda falka samaynaysa, shaddana la'aan.
Al-Xasan wuxuu yidhi: Waxaa la ii sheegay in markii Yuunus dembiga galay uu Rabbigiis uga cadhooday oo baxay, shaydaankuna ku boorriyey ilaa uu mooday inaan Allaah awoodi doonin inuu ku ciqaabo. Wuxuu lahaa camal iyo cibaado hore, Allaahna ma uu doonayn inuu shaydaanka u daayo. Sidaas darteed ayuu caloosha nibiriga ugu tuuray, wuxuuna ku jiray afartan maalmood iyo habeen. Cataa' wuxuu yidhi: Toddoba maalmood.
Waxaa kale oo la yidhi: Nibirigu wuxuu ku qaaday masaafo socodkeedu ahaa lix kun oo sannadood. Waxaa kale oo la yidhi: Wuxuu gaadhsiiyey gunta dhulka toddobaad. Wuxuu Rabbigiis u toobad keenay isagoo caloosha nibiriga ku jira, naftiisana dib u eegay, wuxuuna yidhi: «Ma jiro ilaah xaq lagu caabudo oo aan Adiga ahayn. Adigaa ka hufan ceeb kasta.
Anigu waxaan ka mid ahaa kuwa gefay»—markii aan ku caasiyey, wixii aan sameeyana cid kale ma caabudi doono. Markaasuu Allaah naxariistiisa kaga soo saaray caloosha nibiriga. Fasiraadaha hore ayaa ku habboon xaaladda nebiyada: inuu qoomkiisa ama boqorka uga cadhooday oo ka tegay.
«Markaasuu mugdiyada dhexdooda ka dhawaaqay» (فنادى في الظلمات): mugdiga habeenka, mugdiga badda iyo mugdiga caloosha nibiriga. «Ma jiro ilaah xaq lagu caabudo oo aan Adiga ahayn. Adigaa ka hufan ceeb kasta. Anigu waxaan ka mid ahaa kuwa gefay.»
Abuu Hurayrah ayaa Nabiga ﷺ gaadhsiiyey war ah in Allaah nibiriga u waxyooday: «Qabo, balse hilibkiisa ha xoqin, lafna ha jebin.» Nibirigii baa qabsaday, dabadeedna wuxuu ula dhaadhacay hoygiisa badda. Markuu la gaadhay gunta badda, Yuunus wuxuu maqlay cod, wuxuuna naftiisa ku yidhi: «Waa maxay kani?» Allaahna wuxuu u waxyooday in kani yahay tasbiixda xayawaanka badda.
Yuunus baa tasbiixsaday isagoo caloosha nibiriga ku jira. Malaa'igtu way maqleen tasbiixdiisa, waxayna yidhaahdeen: «Rabbiyow, cod daciif ah oo dhul qalaad ka imanaya ayaannu maqlay.» Riwaayad kalena waxay leedahay: «Cod la yaqaan oo meel aan la garanayn ka imanaya.» Allaah wuxuu yidhi: «Waa addoonkaygii Yuunus.
Wuu igu caasiyey, markaasaan ku xidhay caloosha nibiriga.» Waxay yidhaahdeen: «Ma addoonkii suubanaa ee maalin iyo habeen kasta camal suuban xaggaaga u soo diri jiray baa?» Wuxuu yidhi: «Haa.» Markaasay u shafeeco qaadeen, Allaahna nibiriga ayuu amray inuu xeebta ku tufo, sida uu kor ahaaye yidhi: «Waxaanu ku tuurnay bannaan, isagoo buka» (As-Saaffaat 37:145).
Waxaa ku sugan «Sunan At-Tirmidhi» (No. 3505), waxaana laga weriyey Sacad bin Abii Waqqaas in Nebi Muxammad ﷺ yidhi: «Haddii qof Muslim ahi Rabbigiis erayadan ugu baryo xilliga dhibaatada, Allaah hubaal wuu ka ajiibayaa!»