Ducada Ayyuub xilligii dhibaatada

Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi

Macnaha: Xus addoonkeenna iyo rasuulkeenna Ayyuub, adigoo ammaanaya oo weyneynaya, darajadiisana kor u qaadaya, markii uu ku imtixaamay dhibaato aad u daran. Waxaad ku aragtay isagoo samir badan oo raalli ka ah Rabbigiis. Shaydaanka ayaa jirkiisa loo awood siiyey, taas oo ahayd imtixaan iyo tijaabo Alle ka timid. Wuxuu ku afuufay jirkiisa, markaasay nabarro waaweyni ka soo baxeen, muddo dheer ayuu sidaas ku jiray, dhibaatadiisuna aad bay u adkaatay.

Ehelkiisii way dhinteen, maalkiisiina wuu lumay. Markaas ayuu Rabbigiis u dhawaaqay: «Rabbiyow, dhib baa i taabtay, Adiguna waxaad tahay kan ugu naxariista badan kuwa naxariista.» Wuxuu Alle ugu dhowaaday isagoo xaaladdiisa ka warramaya, iyo in dhibaatadu gaartay heerkii ugu sarreeyey.

Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir

Alle wuxuu ka warramayaa dhibaatadii ku dhacday Ayyuub (عليه السلام), taas oo ku saabsanayd maalkiisa, carruurtiisa iyo jirkiisa. Wuxuu lahaa xoolo badan, sida gaadiid iyo xoolo daaqa, beerasho, carruur tiro badan iyo guryo wanaagsan. Waxaas oo dhan ayaa lagu imtixaamay, dhammaantoodna way ka tageen. Dabadeed jirkiisa ayaa lagu imtixaamay.

Waxaa la sheegaa inuu cudurka baraska ku dhacay jirkiisa oo dhan, wax caafimaad qaba oo aan ahayn qalbigiisa iyo carrabkiisa ma jirin; labadoodaba wuxuu Alle ku xusi jiray. Dadkii la joogayna way ka fogaadeen, waxaana laga fogeeyey meel magaalada ka mid ah. Qof u naxariista oo keliya xaaskiisa ayaa u hadhay; iyadaa hawshiisa qaban jirtay. Waxaa kaloo la sheegaa inay baahi gashay oo ay dadka u shaqayn jirtay si ay isaga wax ugu qabato.

Nebigu ﷺ wuxuu yiri: «Dadka ugu daran ee la imtixaamaa waa nebiyada, dabadeed kuwa suubban, dabadeedna kuwa iyaga ugu dhow.» Xadiis kale wuxuu leeyahay: «Ninka waxaa lagu imtixaamaa inta diintiisu le'eg tahay; haddii diintiisu adag tahay, imtixaankiisa waa loo kordhiyaa.» Nebigii Alle Ayyuub (عليه السلام) wuxuu samirka ka gaaray heerkii ugu sarreeyey, samirkana tusaale ayaa loogu soo qaataa.

Yaziid ibn Maysarah wuxuu yiri: Markii Alle Ayyuub (عليه السلام) ku imtixaamay luminta ehelkiisa, maalkiisa iyo carruurtiisa, oo aan waxba u hadhin, wuxuu aad u badiyey xuska Alle. Dabadeed wuxuu yiri: «Waxaan ku ammaanayaa Rabbiga Rabbiyada, ee ii sama-falay. Waxaad i siisay maal iyo carruur, qalbigaygana ma jirin meel aanay nimcooyinkaas gelin. Waxaas oo dhan waad iga qaadday, qalbigaygiina waad madhisay, waxna iigama dhexeeyaan aniga iyo Adiga.

Haddii cadowgayga Iblays ogaan lahaa waxa aad samaysay, wuu i xaasidi lahaa.» Wuxuu yiri: Arrintaas darteed Iblays aad buu u dhibsaday. Ayyuub (عليه السلام) wuxuu kaloo yiri: «Rabbiyow, waxaad i siisay maal iyo carruur, haddana albaabkayga cidna uma iman iyadoo iga cabanaysa dulmi aan ku sameeyey, Adiguna taas waad ogtahay. Gogol ayaa la ii gogli jiray, aniguna waan ka tegi jiray oo naftayda waxaan ku oran jiray: Naftayoy, looma abuurin inaad gogosha ku raaxaysato.

Waxaas oo dhan waxaan uga tegey inaan Wajigaaga doonto.» Waxaa wariyey Ibn Abii Xaatim.

Waxaa laga soo weriyey Wahb ibn Munabbih qisadiisa oo dheer, taas oo Ibn Jariir iyo Ibn Abii Xaatim silsilad werin ah ku soo xuseen. Waxa kale oo xusay qaar ka mid ah mufasiriintii dambe, waxaana ku jira waxyaabo qalaad; dhererkeeda awgiis waan ka tagnay. Waxaa la wariyey inuu muddo dheer ku jiray dhibaatada. Dabadeed way ku kala aragti duwanaadeen waxa ku kallifay inuu ducadaas sameeyo.

Al-Hasan iyo Qataadah waxay yiraahdeen: Ayyuub (عليه السلام) wuxuu ku jiray imtixaanka toddoba sano iyo dhowr bilood, isagoo la dul dhigay meel qashin ah oo reer Banii Israa'iil leeyihiin, xooluhuna jirkiisa ayay dul marayeen. Markaas ayuu Alle dhibaatada ka qaaday, ajarkiisana wuu weyneeyey, ammaan wanaagsanna wuu ugu deeqay. Wahb ibn Munabbih wuxuu yiri: Saddex sano ayuu ku jiray imtixaanka, waxna kuma kordhin, waxna kama dhimin.

As-Suddi wuxuu yiri: Hilibkii Ayyuub wuu ka daatay ilaa aanay ka hadhin wax aan ahayn seedaha iyo lafaha. Xaaskiisu way u adeegaysay, waxayna u keeni jirtay cunto. Markii xanuunkiisu dheeraaday ayay ku tiri: «Ayyuubow, miyaadan Rabbigaa ka baryin inuu dhibka kaa qaado?» Wuxuu yiri: «Toddobaatan sano ayaan caafimaad qabay; ma wax yar baa Alle hortiisa in aan toddobaatan sano u samro?»

Xaaskiisii arrintaas way ka murugootay oo baxday. Waxay dadka ugu shaqayn jirtay lacag, wixii ay hesho ayay u keeni jirtay oo ku quudin jirtay. Iblays wuxuu u tegay laba nin oo reer Falastiin ah, saaxiibbo iyo walaalo u ahaa. Wuxuu ku yiri: «Walaalkiinna Ayyuub waxaa ku dhacay dhibaato sidan iyo sidan ah.

U taga oo booqda, hana u qaata khamriga dhulkiinna; haddii uu ka cabo wuu bogsanayaa.» Way u tageen. Markii ay arkeen way ooyeen. Wuxuu weydiiyey: «Kumaa tihiin?» Waxay yiraahdeen: «Annaga waa hebel iyo hebel.» Wuu soo dhoweeyey oo yiri: «Ku soo dhowaada, kuwiinna aan iga fogaanin markii dhibaatadu i haleeshay.»

Waxay ku yiraahdeen: «Ayyuubow, malaha wax baad qarsan jirtay oo wax kale ayaad muujin jirtay, sidaas darteed ayuu Alle kuu imtixaamay?» Madaxiisa ayuu cirka u qaaday oo yiri: «Isagaa og. Wax aan qarsaday oo aan wax kale muujiyey ma jiro. Rabbigayse wuu i imtixaamayaa si uu u eego inaan samro iyo inaan murugoodo.»

Waxay ku yiraahdeen: «Ayyuubow, khamrigayaga cab; haddii aad cabto waad bogsanaysaa.» Wuu cadhooday oo yiri: «Kan xun baa idiin yimid oo arrintan idin faray miyaa? Hadalkiinna, cuntadiinna iyo cabbitaankiinnuba waa iga xaaraan.» Way ka tageen.

Xaaskiisu waxay dadka u shaqaynaysay. Waxay qoys ilmo yar leh u dubtay rooti wareegsan. Wiilkoodii wuu hurday, waxayna neceen inay toosiyaan, markaasay rootigii iyada siiyeen. Waxay u keentay Ayyuub, wuuna garan waayey oo yiri: «Hore sidan iima aadan keeni jirin; maanta maxaa kugu dhacay?»

Waxay u sheegtay wixii dhacay. Wuxuu yiri: «Malaha ilmihii ayaa toosay oo rootigii raadiyey, markuu waayeyna waalidkiis ayuu u ooyayaa, wax kalena ma aqbalayo.» Waxay tiri: «Alle ha u naxariisto Ayyuub.» Rootigii ayay u dhiibtay oo soo noqotay.

Dabadeed Iblays ayaa ugu yimid iyadoo dhakhtar isu ekaysiiyey, wuxuuna ku yiri: «Xanuunka ninkaaga wuu dheeraaday. Haddii uu doonayo inuu bogsado, ha qaato duqsi oo ha ku gowraco magaca sanam ay leeyihiin reer hebel; markaas wuu bogsanayaa.» Waxay arrintaas u sheegtay Ayyuub. Wuxuu yiri: «Kan xun baa kuu yimid.»

Alle ayaan ku dhaartaye, haddii aan bogsado, boqol jeedal ayaan kugu dhufanayaa.» Waxay u baxday inay wax u soo raadiso, rizqigiina waa laga hor istaagay. Guri kasta oo ay u tagto shaqo kama helin. Markii ay arrintu ku adkaatay oo ay Ayyuub uga baqday gaajo, waxay timaha madaxeeda ka xiirtay hal dhinac oo ay ka iibisay gabadh ka mid ah gabdhaha madaxda.

Waxay siisay cunto wanaagsan oo badan, markaasay Ayyuub u keentay. Markuu arkay wuu garan waayey oo yiri: «Xaggee baad tan ka heshay?» Waxay tiri: «Dad baan u shaqeeyey, wayna i quudiyeen.» Wuu cunay. Maalintii xigtay ayay haddana shaqo doontay, waxna ma helin.

Markaasay dhinicii kale ee timaha xiirtay oo isla gabadhii ka iibisay. Waxay siisay cuntadii, waxayna u keentay Ayyuub. Wuxuu yiri: «Alle ayaan ku dhaartaye, ma cuni doono ilaa aan ogaado meesha ay ka timid.» Markaasay xijaabkeedii iska qaaday.

Markuu arkay madaxeeda oo la xiiray aad buu u murugooday. Halkaas ayuu markaas Rabbigiis, weyne oo sarreeya, ugu duceeyey: «Dhib baa i taabtay, Adiguna waxaad tahay kan ugu naxariista badan kuwa naxariista.»

Ibn Abii Xaatim wuxuu yiri: Aabbahay ayaa noo sheegay, Muusaa ibn Ismaa'iil ayaa noo sheegay, Xammaad ayaa noo sheegay, Abuu Cimraan al-Jawni ayaa ka weriyey Nawf al-Bikaali inuu yiri: Shaydaankii ku dhibay Ayyuub waxaa la oran jiray «Suut». Xaaska Ayyuub waxay ku oran jirtay: «Alle bari si uu kuu bogsiiyo.» Isagu ma uusan ducaysan ilaa ay maalin maalmaha ka mid ah agtiisa soo mareen koox reer Banii Israa'iil ah. Midkood ayaa kan kale ku yiri: «Waxa ku dhacay Ayyuub dembi weyn oo uu galay mooyaane kuma dhaceen.»

Markaas ayuu yiri: «Rabbiyow, dhib baa i taabtay, Adiguna waxaad tahay kan ugu naxariista badan kuwa naxariista.»

Aabbahay ayaa noo sheegay, Abuu Salamah ayaa noo sheegay, Jariir ibn Xaasim ayaa noo sheegay, isagoo ka werinaya Cabdullaah ibn Cubayd ibn Cumayr: Ayyuub (عليه السلام) wuxuu lahaa laba walaalo ah. Maalin ayay u yimaadeen, urtiisa darteedna way u soo dhowaan kari waayeen, markaasay meel fog istaageen. Midkood ayaa kan kale ku yiri: «Haddii Alle Ayyuub wanaag ku ogaan lahaa, sidan uma imtixaameen.» Hadalkooda ayuu Ayyuub aad uga murugooday, murugo uusan wax kale uga murugoon.

Wuxuu yiri: «Allow, haddii aad ogtahay inaanan habeen qudhac seexan anigoo dhergan, iyadoo aan ogahay meel qof gaajaysan joogo, ii xaqiiji.» Markaas cod cirka ka yimid ayaa u xaqiijiyey, iyaguna way maqleen. Dabadeed wuxuu yiri: «Allow, haddii aad ogtahay inaanan laba shaadh lahayn anigoo og meel qof qaawan joogo, ii xaqiiji.» Markaas codkii cirka ka yimid ayaa u xaqiijiyey, iyaguna way maqleen.

Dabadeed wuxuu yiri: «Allow, waxaan kugu baryayaa sharaftaada.» Markaas ayuu sujuud ku dhacay oo yiri: «Allow, sharaftaada ayaan kugu baryayaa, madaxayga kor uma qaadayo ilaa aad iga qaaddo dhibaatada.» Madaxana ma uusan qaadin ilaa dhibkii laga qaaday.

Ibn Abii Xaatim wuxuu xadiiskan jid kale uga wariyey si kor loogu nisbeeyey, isaga oo sidan oo kale u dhow. Wuxuu yiri: Yuunus ibn Cabdil-Aclaa ayaa noo sheegay, Ibn Wahb ayaa noo sheegay, Naafi' ibn Yaziid ayaa ii sheegay, isagoo ka werinaya Caqiil, az-Zuhri iyo Anas ibn Maalik, in Rasuulka Alle ﷺ yiri: «Nabigii Alle Ayyuub wuxuu ku jiray imtixaan muddo siddeed iyo toban sano ah. Qaraabadii dhow iyo kuwii fogba way ka tageen, marka laga reebo laba nin oo walaalihiis ka mid ahaa, kuwaas oo ahaa saaxiibbadiisa ugu dhow. Subax iyo galabba way u iman jireen.

Midkood ayaa saaxiibkiis ku yiri: “Alle ayaan ku dhaartaye, Ayyuub wuxuu galay dembi uusan qof kale oo caalamka jooga gelin.” Saaxiibkii ayaa weydiiyey: “Waa maxay dembigaasi?” Wuxuu yiri: “Siddeed iyo toban sano ayuu ku jiray dhibaatada, Alle-na uma naxariisan si uu uga qaado waxa haysta.” Markii ay u yimaadeen, ninkii hadalkaas yiri wuu is celin kari waayey ilaa uu Ayyuub u sheegay.

Ayyuub (عليه السلام) wuxuu yiri: “Ma garanayo waxaad ka hadlayso. Waxa keliya ee Alle og yahay waa inaan soo mari jiray laba nin oo is haya oo Alle xusaya, dabadeedna gurigayga ayaan ugu noqon jiray oo labadoodaba waan kafaaraggud u bixin jiray, anigoo neceb in Alle aan xaq ahayn loo xuso.” Wuxuu baahidiisa u bixi jiray, markii uu dhammaystana xaaskiisu gacanta ayay qaban jirtay ilaa ay guriga gaarsiso. Maalin ayay ka daahday.

Markaas ayaa Ayyuub isagoo meeshiisii jooga waxyi loogu soo dejiyey: “Lugtaada ku garaac; kanu waa meel lagu maydho oo qabow, waana cabbitaan.”» Xadiiskan kor loogu nisbeeyey waa mid aad u qariib ah.

Ibn Abii Xaatim wuxuu yiri: Aabbahay ayaa noo sheegay, Muusaa ibn Ismaa'iil ayaa noo sheegay, Xammaad ayaa noo sheegay, Cali ibn Zayd ayaa noo sheegay, Yuusuf ibn Mahraan ayaa ka weriyey Ibn Cabbaas, isagoo yiri: Alle wuxuu Ayyuub huwiyey dhar ka mid ah Jannada. Ayyuub meel kale ayuu u leexday oo fadhiistay. Xaaskiisii ayaa timid, mana ay garan. Waxay tiri: «Addoonka Alle yahow, xaggee buu aaday ninkii dhibaataysnaa ee halkan joogay?

Malaha eeyo ama yey baa qaaday.» In muddo ah ayay la hadlaysay, markaas ayuu yiri: «Hoogaa! Anigaa Ayyuub ah.» Waxay tiri: «Addoonka Alle yahow, ma waad igu maadaysaa?» Wuxuu yiri: «Hoogaa! Anigaa Ayyuub ah; Alle ayaa jirkeygii ii soo celiyey.»

Ibn Cabbaas wuxuu kaloo yiri: Maalkiisii iyo carruurtiisii ayaa loo soo celiyey isagoo arkaya, waxaana lagu daray kuwo la mid ah. Wahb ibn Munabbih wuxuu yiri: Alle wuxuu Ayyuub u waxyooday: «Ehelkaagii iyo maalkaagii waan kuu soo celiyey, kuwo la mid ahna waan kuu kordhiyey. Biyahan ku maydho, waayo bogsiin baa ku jirta. Xaaskaagana allabari u gowrac, iyaga darteedna dembi-dhaaf weydiiso, waayo way igu caasiyeen arrintaada.» Ibn Abii Xaatim ayaa weriyey.

Sidoo kale, wuxuu yiri: Abuu Zurcah ayaa noo sheegay, Camr ibn Marzuuq ayaa noo sheegay, Hammaam ayaa ka weriyey Qataadah, an-Nadr ibn Anas, Bashiir ibn Nahik iyo Abuu Hureyrah, in Nebigu ﷺ yiri: «Markii Alle Ayyuub caafimaad siiyey, Ayax dahab ah ayuu ku soo daadiyey, markaas ayuu gacantiisa ku qaadanayey oo maradiisa gelinayey.» Waxaa lagu yiri: «Ayyuubow, miyaadan dhergin?» Wuxuu yiri: «Rabbiyow, yaa ka dherga naxariistaada?» Asalkiisu wuxuu ku jiraa Saxiixaynka, meel kalena wuu iman doonaa.

U gee isaga. Markaasay u dhaqaaqday oo ilaa ay gaartay jaranjaradii dadkii. Ido ay lahaayeen ayaa ku dhacday, waxayna tiri: «Ayyuub, kii khaladka badnaa, halaag baa kugu dhacaye!» Markay kortayna waxay aragtay wiilkii oo soo toosay, rootigii raadinaya oo waalidkiis u ooyaya. (Qisadu halkaas ayay ku joogsataa.)

Tafsiirka Al-Baqawi

Hadalka Alle weyne: «Iyo Ayyuub markii uu Rabbigiis u dhawaaqay» — macnaheedu waa: Rabbigiis ayuu baryey. Wahb ibn Munabbih wuxuu yiri: Ayyuub (عليه السلام) wuxuu ahaa nin reer Room ah, magaciisuna wuxuu ahaa Ayyuub ibn Aamuus ibn Raazikh ibn Ruumm ibn Ciis ibn Isxaaq ibn Ibraahiim. Hooyadiisna waxay ka mid ahayd farcankii Luud ibn Haaran. Alle ayaa doortay oo nabi ka dhigay, adduunyadana u ballaariyey.

Dhulka Bathniyah ee Shaam oo dhan, bannaan iyo buuroba, isaga ayaa lahaa. Nooc kasta oo maal ah ayuu halkaas ku lahaa: lo', geel, ido, fardo iyo dameerro; tiro iyo diyaar garow ahaanba ma jirin nin isaga ka wanaagsan. Wuxuu lahaa shan boqol oo beerood, mid kastaana waxaa u adeegayey addoon; addoon kastaa wuxuu lahaa xaas, carruur iyo maal. Agabka beer kasta waxaa qaadi jiray dameer, dameer kastana wuxuu lahaa laba, saddex, afar, shan iyo ka badan oo ilmo ah.

Alle weyne wuxuu siiyey ehel iyo carruur, rag iyo dumarba. Wuxuu ahaa nin wanaagsan oo Alle ka cabsada, miskiinka u naxariista, masaakiinta quudiya, carmallada iyo agoonta daryeela, martida karaameeya, musaafirkana wax siiya. Wuxuu ku mahadnaqi jiray nimcooyinka Alle, xuquuqda Alle-na wuu gudan jiray. Wuxuu iska ilaaliyey cadowga Alle Iblays, si uusan uga haleelin kibirka iyo gafafka ku dhaca dadka maalqabeennimada ku mashquula, ee ka jeesta amarka Alle sababo la xiriira adduunyada ay haystaan.

Waxaa la socday saddex nin oo rumaystay oo rumeeyey: nin reer Yemen ah oo la oran jiray al-Yaqan, iyo laba nin oo isla magaaladooda ahaa; midkood waxaa la oran jiray Yildad, kan kalena Saafir. Waxay ahaayeen rag da' dhexe ah. Iblays waxba lagama hor istaagi jirin samooyinka; meel kasta oo uu doono ayuu ka istaagi jiray. Ilaa Alle Ciise kor qaaday, markaas ayaa afar samo laga hor istaagay.

Markii Muxammad ﷺ la soo dirayna, saddexdii samo ee u hadhayna waa laga hor istaagay. Iblays wuxuu maqlay malaa'igta oo isugu jawaabaysa salaanta iyo ducada Ayyuub, waayo Alle ayaa xusay oo ammaanay. Xaasidnimo iyo xadgudub ayaa galay, markaas ayuu si dhaqso ah cirka ugu kacay oo istaagay meeshii uu hore u istaagi jiray. Wuxuu yiri: «Ilaahayow, waxaan eegay arrinta addoonkaaga Ayyuub, waxaanan arkay inuu yahay addoon aad nimco siisay, markaasuu kuu mahadnaqay; caafimaadna aad siisay, markaasuu ku ammaanay.

Haddii aad ku imtixaanto adigoo ka qaadaya wixii aad siisay, wuu ka tegi doonaa mahadnaqaaga iyo cibaadadaada uu hadda ku jiro, addeeciddaadana wuu ka bixi doonaa.» Alle weyne wuxuu yiri: «Tag, hantidiisa ayaan kuu awood siiyey.» Cadowgii Alle Iblays ayaa degdeg ugu soo dhacay dhulka. Dabadeed wuxuu isu keenay jinniyada aadka u xooggan iyo shayaadiinta madax adag, wuxuuna ku yiri: «Maxaad awood u leedihiin?

Waxaan awood u yeeshay hantida Ayyuub, taasina waa masiibada weyn iyo imtixaanka aan raggu u samri karin.» Shaydaan xooggan ayaa yiri: «Waxaan leeyahay awood aan markaan doono dabayl dab ah isu beddelo oo wax kasta oo aan gaaro gubo.» Iblays ayaa ku yiri: «Geela iyo xoolo-dhaqatadooda u tag.» Wuxuu tegey geelii xilliga ay madaxa hoos u dhigeen oo daaqa ku sugnaayeen.

Dadku ma dareemin ilaa ay dhulka hoostiisa ka soo kacday dabayl dab ah; qofkii u dhowaadana wuu gubanayey. Waxay gubtay geela iyo xoolo-dhaqatadooda ilaa kii ugu dambeeyey. Dabadeed cadowgii Alle Iblays, isagoo muuqaal fool xun ku jira oo awr saaran, ayuu Ayyuub ugu yimid isagoo tukanaya. Wuxuu yiri: «Ayyuubow, dab ayaa yimid, geelii iyo kuwii la joogayna gubay; aniga mooyaane cid kale kama badbaadin.»

Ayyuub wuxuu yiri: «Mahad waxaa iska leh Alle, kaas oo bixiyey, haddana qaatay. Hantidayda iyo naftaydaba waxaan muddo dheer u diyaariyey inay baaba'aan.» Iblays wuxuu yiri: «Rabbigaaga ayaa dab cirka ka soo diray oo gubay.» Dadkii arrintaas arkay way yaabeen.

Qaar waxay yiraahdeen: «Ayyuub waxba ma caabudi jirin; wuxuu ku jiray dhalanteed.» Qaar kalena waxay yiraahdeen: «Haddii ilaaha Ayyuub awood u lahaa inuu wax sameeyo, wuu ka hortagi lahaa.» Qaar kalena waxay yiraahdeen: «Balse isaga ayaa sidaas sameeyey si uu cadowgiisa ugu farxiyo, saaxiibkiisana ugu murugaysiiyo.» Ayyuub wuxuu yiri: «Mahad Alle ayaa leh markii uu i siiyey iyo markii uu iga qaaday.

Anigoo qaawan ayaan caloosha hooyaday ka soo baxay, anigoo qaawan ayaan ciidda ugu noqonayaa, anigoo qaawanna ayaan Alle hortiisa la soo bixin. Xaq uma lihid inaad faraxdo marka uu amaah kuu siiyo, ama murugootid marka uu amaahdiisa kaa qaato. Alle ayaa adiga iyo waxa uu ku siiyeyba ka mudan. Haddii Alle wanaag kugu ogaan lahaa, naftaada wuxuu ku dari lahaa nafahaas oo waxaad noqon lahayd shahiid; hase yeeshee shar ayuu kugu ogaa, markaas ayuu dib kuu dhigay.»

Iblays ayaa ceebaysan oo dullaysan ugu noqday saaxiibbadiis, wuxuuna ku yiri: «Maxaad awood u leedihiin? Qalbigiisa weli lama aanan taaban.» Shaydaan xooggan ayaa yiri: «Waxaan leeyahay awood aan ku qayliyo qaylo uusan nafley maqli karin ilaa ay naftu ka baxdo.» Iblays wuxuu yiri: «Adhiga iyo xoolo-dhaqatadooda u tag.»

Wuxuu dhex galay adhiga oo qayliyey; adhigii oo dhan ayaa mayd ahaan dhulka ugu dhacay, xoolo-dhaqatadiina way dhinteen. Dabadeed Iblays, isagoo isu ekaysiiyey masuulkii adhijirrada, ayuu Ayyuub ugu yimid isagoo tukanaya, wuxuuna ku yiri hadalkii hore oo kale. Ayyuubna wuxuu ugu jawaabay jawaabtii hore oo kale. Markaas Iblays ayaa saaxiibbadiis ugu noqday oo yiri: «Maxaad awood u leedihiin?

Weli qalbiga Ayyuub ma aanan taaban.» Shaydaan xooggan ayaa yiri: «Waxaan leeyahay awood aan markaan doono dabayl xooggan isu beddelo oo wax kasta oo aan gaaro qaaddo.» Wuxuu yiri: «Beeraha iyo dalagyada u tag.» Wuxuu tegey, dadkuna ma dareemin ilaa dabayl xooggan kacday oo wax kasta qaaday, sidii iyagoo aan waligood jirin.

Dabadeed Iblays, isagoo isu ekaysiiyey masuulkii beeraha, ayuu Ayyuub ugu yimid isagoo tukanaya oo ku yiri hadalkii hore oo kale. Ayyuubna wuxuu ugu jawaabay jawaabtiisii hore oo kale. Mar kasta oo mid ka mid ah hantidiisu baaba'do, Alle ayuu mahadin jiray, si wanaagsan ayuu u ammaanayay, qaddarka Alle-na wuu ku qanacsanaa; naftiisana wuxuu u diyaarin jiray inuu dhibka u samro, ilaa aan wax maal ah u hadhin.

Markii Iblays arkay inuu maalkiisii dhammeeyey, ayuu samada u kacay oo yiri: «Ilaahayow, Ayyuub wuxuu u arkaa inaad maalkiisa siisay sababta oo ah carruurtiisa ayaad u reebtay; haddii aad carruurtiisana ka qaaddo, taasi waa musiibada aanay qalbiyada raggu u adkaysan karin.» Alle weyne wuxuu yiri: «Tag, carruurtiisa ayaan kuu awood siiyey.» Cadowgii Alle ayaa degdeg ugu dhacay ilaa uu gurigii carruurta Ayyuub yimid. Wuxuu sii ruxruxay ilaa aasaaskiisii kala daatay; derbiyadii ayuu isku dul riday, qoryo iyo dhagxaan waaweynna ku tuuray.

Markuu si xun u halaagay ayuu gurigii kor u qaaday oo rogay, carruurtuna madaxooda ayay hoos u noqdeen. Dabadeed wuxuu Ayyuub ugu yimid isagoo isu ekaysiiyey macallinkii carruurta baray xikmadda; wejigiisu dhaawac iyo xagasho ayuu lahaa, dhiig iyo maskaxna way ka qulqulayeen. Wuxuu u sheegay: «Haddii aad arki lahayd sida wiilashaadu u cadaabmeen oo loo rogay, madaxooda hoos u yaallaan, dhiig iyo maskaxna ka daadanayaan; haddii aad arki lahayd sida calooshoodu u kala dillaacday oo mindhicirradoodu u firidheen, qalbigaaga ayuu goyn lahaa.»

Hadal sidan oo kale ah ayuu ku celceliyey ilaa uu Ayyuub u naxay; wuu ooyay, sacab ciid ah ayuu qaatay oo madaxiisa saaray, wuxuuna yiri: «Hooyaday haddaanay i dhalin!» Iblays ayaa fursaddaas ka faa'iidaystay oo si degdeg ah samada ugu kacay, isagoo ku faraxsan murugada Ayyuub. Hase yeeshee Ayyuub durba wuu miyirsaday, wuu gartay, dembi-dhaafna wuu weydiistay. Malaa'igtii la socotay waxay samada u qaadeen towbadkiisa, towbadkiisuna Alle ayuu uga hormartay, Alle-na arrintaas wuu ogaa.

Iblays ayaa istaagay isagoo dullaysan oo yiri: «Ilaahayow, waxa Ayyuub u fududeeyey inuu u adkaysto maalka iyo carruurta oo luntay waa inuu u maleeyo inaad naftiisa uun uga reebtay, adiguna maalka iyo carruurta dib ugu soo celin doonto. Miyaad ii awood siinaysaa jirkiisa?» Alle weyne wuxuu yiri: «Tag, jirkiisa ayaan kuu awood siiyey, laakiin carrabkiisa iyo qalbigiisa awood kuma lihid.»

Alle weyne wuu ogaa arrintiisa, mana uusan awood siin Iblays Ayyuub dhibtiisa darteed mooyaane, si ajarkiisa loo weyneeyo, tusaale looga dhigo kuwa samra, xusuusin loogu noqdo kuwa cibaadaysta marka dhibi ku dhacdo si ay ugu daydaan samirkiisa, ajarna u rajaystaan.

Cadowgii Alle ayaa degdeg u soo dhacay, Ayyuubna isagoo sujuudsan ayuu helay. Ka hor intuusan madaxa qaadin ayuu ka soo galay xaggiisa hore oo dulalka sankiisa ayuu ku afuufay hal neef. Jirkiisii ayaa olol qabsaday, madaxiisa ilaa cagihiisa waxaa ka soo baxay burooyin u eg dabada idaha. Cuncun baa ku dhacay, ciddiyaha ayuu iskaga xoqay ilaa ay wada dhaceen.

Dabadeed wuxuu ku xoqay maro qallafsan ilaa maqaarkii ka go'ay; dabadeed dheryo jajaban iyo dhagaxyo qallafsan ayuu iskaga xoqay, ilaa hilibkiisu qudhmay, kala go'ay, midabkiisii is beddelay oo uray. Dadkii tuulada ayaa dibadda uga saaray, waxayna dul dhigeen meel qashin ah oo u sameeyeen aqal yar. Dadkii oo dhan way ka tageen, marka laga reebo xaaskiisa, oo ahayd Raxmah bint Afraathiim ibn Yuusuf ibn Yacquub. Mar kasta way u iman jirtay iyadoo u sidda waxa uu u baahan yahay, wayna la joogi jirtay.

Markii saddexdii saaxiib, Yaqan, Yildad iyo Saafir, arkeen imtixaanka Alle ku riday, ayay ka shakiyeen oo isaga tageen, iyagoo aan diintooda ka tegin. Markii dhibaatadu ku dheeraatay ayay u tageen, way canaanteen oo ku eedeeyeen, waxayna ku yiraahdeen: «Dembigii lagugu ciqaabay Alle u toobad keen.» Waxaa la joogay wiil da'yar oo rumaystay oo rumeeyey. Wuxuu ku yiri: «Odayaal yahow, hadal ayaad tihiin, da'diinnuna waxay idinku mudnayn lahayd inaad hadashaan.

Hase yeeshee waxaad ka tagteen hadal ka wanaagsan kan aad tidhaahdeen, aragti ka saxan tan aad qaadateen, iyo hab ka qurux badan kan aad ku dhaqanteen. Ayyuub wuxuu idinku leeyahay xuquuq iyo waajibaad ka badan inta aad sheegteen. Odayaal yahow, ma garanaysaan xaqa cidda aad ku xadgudubteen, xurmada cidda aad jebiseen, iyo ninka aad caaydeen oo eedaysateen? Miyaydaan ogayn in Ayyuub yahay Nebiga Alle, kan ugu khayrka badan khalqigiisa iyo kan Alle ka soo xushay dadka dhulka jooga ilaa maanta?

Miyaydaan ogayn, mana uusan Alle idin ogeysiin, in muddadii aad la joogteen tan iyo markii Alle siiyey wixii uu siiyey aanu ka cadhaysnayn wax uu sameeyey, ama aanu ka qaadin wax karaamo ah oo uu ku karaameeyey, ama Ayyuub aanu Alle wax aan xaq ahayn ka sheegin? Haddii imtixaanku idinla noqday ceeb iyo hoos u dhac, waxaad ogtihiin in Alle imtixaamo mu'miniinta, runlowga, shuhadada iyo kuwa suubban. Imtixaanka uu ku rido dadkaasi daliil uma aha inuu ka cadhooday ama uu xaqiray; waa karaamo iyo xulasho uu u sameeyo.

Xitaa haddii Ayyuub aanu Alle agtiisa lahayn darajadaas, balse uu ahaan lahaa walaal aad saaxiibtinimo ku jeclaysteen, ma habboonaan lahayn in qof miyir qaba walaalkiis ku canaanto marka dhib ku dhaco, ama ku ceebeeyo musiibada, ama ku eedeeyo wax aanu garanayn, isagoo murugaysan oo dhibban. Waa inuu u naxariistaa, la ooyaa, dembi-dhaaf u weydiistaa, murugadiisana la qaybsadaa, una tilmaamaa jidka toosan ee arrintiisa. Qofka aan taas garanayn ma aha mid miyir qaba ama hanuunsan. Alle ka cabsada, odayaal yahow!

Weynaanta iyo sharafta Alle, iyo xuska dhimashada, waxay ku filan yihiin inay carrabkiinna joojiyaan oo qalbiyadiinna jebiyaan. Miyaydaan ogayn in Alle leeyahay addoomo cabsida Alle aamusiisay, ma aha inay hadal la' yihiin ama carrab la' yihiin; waxayse yihiin aftahanno, hadal yaqaan, sharaf leh, caqli badan oo Alle yaqaan. Hase yeeshee markay weynaanta Alle xusaan, carrabkoodu wuu go'aa, maqaarkoodu wuu gariiraa, qalbiyadooduna way jabbaan, caqligooduna wuu wareeraa, iyagoo Alle weyne ka cabsanaya oo weynaynaya.

Markay taas ka soo miyirsadaanna waxay ku degdegaan camallo daahir ah oo Alle loogu dhowaado; naftoodana waxay ku daraan daalimiinta iyo dembiilayaasha, iyagoo ah kuwo wanaagsan oo bari ah; waxayna isku tiriyaan kuwa ka gaabiyey oo wax dayacay, iyagoo ah kuwo caqli iyo xoogba leh.» Ayyuub wuxuu yiri: «Alle weyne wuxuu xikmadda naxariis ku abuuraa qalbiga qofka yar iyo kan weynba. Marka ay qalbiga ka soo baxdo, Alle carrabka ayuu ka muujiyaa. Xikmaddu da' iyo waayeelnimo midna kama timaaddo, mana aha waayo-aragnimo dheer.

Haddii Alle addoonka yaraantiisa xikmad siiyo, xikmad-yahannadu ma dhayalsadaan darajadiisa, waayo waxay ku arkaan nuurka karaamada Alle ee korkiisa ah.»

Dabadeed Ayyuub wuu ka jeestay iyaga, Rabbigiisna ayuu u jeestay isagoo gargaar weydiisanaya oo is-hoosaysiinaya. Wuxuu yiri: «Rabbiyow, maxaad ii abuurtay? Haddii aad i nicday, maxaad ii abuuri wayday? Alla maxaan u ogaan waayey dembigii aan galay iyo camalkii aan sameeyey ee wejigaaga sharafta leh iga leexiyey!

Haddaad i dili lahayd oo aad igu biirin lahayd awoowayaashay sharafta lahaa, dhimashadu waxay iiga wanaagsanaan lahayd. Miyaanan hoy u ahayn qofka qalaad, meel uu miskiinku ku nasto, masuul u ah agoonta, daryeele u ah carmallada? Ilaahayow, anigu addoonkaagaan ahay; haddii aan wanaag sameeyo, wanaagga adigaa leh; haddii aan xumaan sameeyo, ciqaabtaadu gacantaaday ku jirtaa. Waxaad iga dhigtay bartilmaameed imtixaan, oo dhibta ayaad igu ridday.

Waxaa igu dhacay imtixaan haddii buur lagu ridi lahaa ay qaadi kari lahayd; sidee bay daciifnimadaydu u qaadi kartaa? Qaddarkaaga ayaa i dullay, awooddaaduna way i bukaysiisay oo jidhkayga tabar-darraysey. Haddii Rabbigay iga qaadi lahaa cabsida laabta iigu jirta, carrabkaygana u fasixi lahaa inaan af buuxa kaga doodo waxa addoonku xaq u leeyahay inuu naftiisa ku difaaco, waxaan rajayn lahaa inuu iga bogsiin lahaa waxa i haya. Hase yeeshee wuu iga jeestay oo kor buu iga ahaaday; wuu i arkaa, aniguse ma arko; wuu i maqlaa, aniguna ma maqlo.

Iima soo jeesto si uu ii naxariisto, iimana soo dhowaado si aan cudurdaar u bandhigo, dambi-la'aantayda uga hadlo oo naftayda u difaaco.»

Markuu Ayyuub sidaas yiri, daruur ayaa ku dul hadhaysay isaga iyo saaxiibbadiis, waxayna u maleeyeen inuu yahay cadaab daran. Dabadeed waxaa loo dhawaaqay: «Ayyuubow, Alle weyne wuxuu leeyahay: Waa kan anigu; waan kuu soo dhowaaday, weligayna waan kuu dhawaa. Kac, cudurdaarkaaga soo bandhig, dambi-la'aantaadana ka hadal, naftaadana difaac. Suunka adkee, oo u istaag sidii nin xoog leh oo nin kale oo xoog leh la doodaya, haddii aad awooddo; cid aan aniga oo kale xoog lahayn iguma doodi karto.

Naftaadu waxay kuu rajaysay wax aanad awooddaada ku gaari karin, Ayyuubow. Xaggee baad joogtay markii aan dhulka abuuray oo aasaaskiisa dul dhigay? Ma ila joogtay oo baalashiisa kala bixinaysay? Ma ogtahay qiyaasta aan ku qiyaasay ama waxa aan dul dhigay tiirarkiisa?

Ma addeeciddaadaa biyuhu dhulka ku qaadeen, mise xigmaddaada ayuu dhulku biyaha dabool uga noqday? Xaggee baad joogtay markii aan samada saqaf ahaan ugu qaaday hawada, iyadoo aan xarig xagga sare ka haya jirin, wax hoostana ka taageerayaana aanay jirin, ilaa xigmaddu ay kuu suurtageliso inaad nuurkeeda socodsiiso, xiddigaheeda dhaqaajiso, ama amarkaaga habeenkeeda iyo maalin teeda isku beddesho? Xaggee baad joogtay markii aan webiyada biyo ka soo burqaday, badahana xannibay? Awooddaadu ma xannibtay hirarka badda inay xuduudahooda dhaafaan, mise awooddaadu ayaa uur-kujirtada furta marka waqtigeedu dhammaado?

Xaggee baad joogtay markii aan biyaha ciidda ku shubay oo buuraha dhaadheer taagay? Ma ogtahay waxa aan ku aasay iyo miisaanka aan ku cabbiray? Ma leedahay gacmo dherer ah oo qaadi kara? Ma ogtahay halka biyaha aan cirka ka soo dejiyey ka yimaadeen?

Ma ogtahay waxa daruurta laga abuuray? Ma ogtahay halka bakhaarrada barafku yaallaan, halka buuraha roobdhagaxu yaallaan, halka kaydka habeenka iyo maalintu yaallaan, iyo halka bakhaarka dabayshu yaallo? Luqaddee ayay geeduhu ku hadlaan? Yaa caqliga geliyey gudaha ragga?

Yaa dhegaha iyo indhaha kala furay? Yaa malaa'igta ku dullay boqortooyadiisa, kibirlayaasha ugu jebiyey awooddiisa, rizqigana ugu qaybiyey xigmaddiisa?» Hadal badan oo ka mid ah calaamadaha awooddiisa ayuu Alle Ayyuub u xusay.

Ayyuub wuxuu yiri: «Ilaahayow, arrintan aad i hor keentay ayay iga yareeyeen qiimahaygii, carrabkaygii, caqligaygii iyo aragtidaydii; awooddaydiina way u tabar-darraysatay. Ilaahayow, waad ogtahay in wax kasta oo aad xustay ay yihiin samaynta gacmahaaga iyo qorshaha xigmaddaada, waxyaabo intaas ka waaweyn oo ka yaab badanna haddii aad doonto waad samayn lahayd. Waxba kuuma adkaadaan, wax qarsoonna kuma qarsoona. Markii imtixaanku i helay ayaan hadlay, carrabkaygana ma aanan xakamayn, waayo dhibta ayaa igu kalliftay inaan hadlo.

Alla dhulku ha ii kala dillaaco oo aan ku dhex lumo, oo aanan wax Rabbigay ka cadhaysiinaya ku hadlin! Alla murugadayda dhexdeeda ayaan u dhiman lahaa, xilligii dhibaatadayda ugu darneyd, ka hor intaan hadlin! Markaan hadlay waxaan u hadlay si aad ii cudurdaarto; markaan aamusayna waxaan u aamusay si aad ii naxariisato. Eray iga dhacay oo aanan ku celin doonin.

Gacantayda afkayga ayaan saaray, carrabkaygana waan qaniinay oo dhulka ayaan dhabankayga ku dhajiyey. Maanta Adiga ayaan kaa magan galayaa, dhibaatada ugu daran baadana waan kaa magan galayaa ee i badbaadi. Ciqaabtaada ayaan gargaar kaaga doonayaa ee ii gargaar. Arrintayda ayaan kaa kaalmaysanayaa ee i kaalmee.

Adigaan talo saaranayaa ee igu filnow. Adigaan isku kaa halleynayaa ee i ilaali. Dembi-dhaaf baan ku weydiisanayaa ee ii dambi dhaaf. Mar dambe ma samayn doono wax aad neceb tahay.» Alle weyne wuxuu yiri: «Cilmigaygii ayaa kugu hirgalay, naxariistayduna waxay ka horraysay cadhadayda.

Waan kuu dembi dhaafay, ehelkaagii, maalkaagii iyo kuwo la mid ahna waan kuu soo celiyey, si aad u noqoto calaamad kuwaan u abuuray, tusaale dadka imtixaanka ku jira iyo qalbi qaboojin kuwa samra. Lugtaada ku garaac; kani waa meel lagu maydho oo qabow, cabbitaanna ku jira oo kuu bogsiinaya. Saaxiibbadaa dartood allabari u gowrac oo dembi-dhaaf u weydiiso, waayo way igu caasiyeen arrintaada.» Ayyuub lugtiisa ayuu ku dhuftay, il-biyood ayaana u soo burqaday.

Wuu dhex galay oo ku maydhay; Alle ayaana ka qaaday dhammaan dhibtii haysay. Dabadeed wuu soo baxay oo fadhiistay. Xaaskiisu waxay timid iyadoo sariirtiisii raadineysa, mana ay helin. Waxay istaagtay iyadoo wareersan oo kolba dhinac u dhaqaaqaysa, markaasay tiri: «Addoonka Alle yahow, ma wax baad ka ogtahay ninkii dhibaataysnaa ee halkan joogay?»

Wuxuu ku yiri: «Haddaad aragto ma garan lahayd?» Waxay tiri: «Haa, maxaan u garan waayi?» Wuu dhoolla-caddeeyey oo yiri: «Anigaa ah.» Qosolkiisa ayay ku garatay oo isku duubtay. Ibn Cabbaas wuxuu yiri: Naftii Cabdullaah gacantiisa ku jirtaan ku dhaartaye, intay isku duubnayd ayay maalkoodii oo dhan iyo carruurtoodii oo dhammi hor yimaadeen.

Taasi waa macnaha hadalka Alle: «Iyo Ayyuub markii uu Rabbigiis u dhawaaqay: Dhib baa i taabtay».

Waxay ku kala aragti duwanaadeen waqtigii uu ducada sameeyey, sababta uu u yiri «dhib baa i taabtay», iyo muddada uu imtixaanku socday. Ibn Shihaab wuxuu Anas uga weriyey si kor loogu nisbeeyey in Ayyuub siddeed iyo toban sano ku jiray dhibaatada. Wahb wuxuu yiri: Ayyuub saddex sano ayuu ku jiray imtixaanka, hal maalinna laguma kordhin. Kacab wuxuu yiri: Ayyuub wuxuu ku jiray imtixaanka toddoba sano, toddoba bilood iyo toddoba maalmood.

Al-Hasan wuxuu yiri: Ayyuub wuxuu yaallay meel qashin ah oo reer Banii Israa'iil leeyihiin, toddoba sano iyo bilo; xooluhu way dul mari jireen, mana jirin cid u soo dhowaanaysay marka laga reebo xaaskiisa Raxmah, oo si daacad ah ula samirtay, cunto u keeni jirtay, Alle-na la mahadin jirtay marka uu isaguna mahadnaqo. Ayyuubna kama daali jirin xuska Alle iyo inuu u samro imtixaankiisa.

Iblays ayaa qaylo ku dhawaaqay, ciidan kiisii dhulka geesihiisa kala duwan ayuu isugu yeeray. Markii ay isugu yimaadeen ayay weydiiyeen: «Maxaa ku murugaysiiyey?» Wuxuu yiri: «Addoonkan ayaa i daaliyey. Maal iyo carruur midna uma aanan reebin, hase yeeshee samir uun baa u kordhay.

Jirkiisana waan ku awood yeeshay, haddana wuxuu yaallaa meel qashin ah oo aan cidina u soo dhowaanayn xaaskiisa mooyaane. Waxaan idiin kaashaday inaad iga caawisaan.» Waxay yiraahdeen: «Xaggee buu maray dhagartaadii aad kuwii hore ku halaagtay?» Wuxuu yiri: «Dhamaanteed Ayyuub ayay ku fashilantay ee talo ii soo jeediya.»

Waxay yiraahdeen: «Aadam xaggee baad kaga soo gashay markii aad Jannada ka saartay?» Wuxuu yiri: «Xaaskiisa ayaan kaga soo galay.» Waxay yiraahdeen: «Ayyuubna xaaskiisa kaga soo gal; ma awoodo inay ku caasido, iyada mooyaane cid u dhow ma jirto.» Wuxuu yiri: «Talo wanaagsan baad i siisaan.»

Wuxuu u tegey xaaskiisa iyadoo wax sadaqaynaysa, wuxuuna isu ekaysiiyey qof aan dadka ka mid ahayn oo jir weyn oo qurux badan. Wuxuu ku yiri: «Addoonka Alle yahow, ninkaaga xaggee buu joogaa?» Waxay tiri: «Waa kaas, nabaradiisa ayuu xoqayaa, xooluhuna jirkiisa ayay dul marayaan.» Markuu maqlay, wuxuu rajaystay inay eray ka muujiso murugo.

Wuu waswaasiyey, wuxuuna xusuusiyey nimcooyinkii, maalkii, quruxdii iyo yaraantii Ayyuub, iyo dhibka ay hadda ku jiraan, wuxuuna u sheegay inaan dhibkaasi weligiis ka dhammaan doonin. Al-Hasan wuxuu yiri: Way qaylisay, markaas ayuu ogaaday inay murugootay. Wuxuu u keenay neef yar oo yiri: «Ayyuub ha ii gowraco, markaasuu bogsanayaa.» Waxay u timid Ayyuub iyadoo qaylinaysa oo leh: «Ilaa goormaad Rabbigaa ku cadaabnaysaa?

Xaggee maalkii, xaggee carruurtii, xaggee saaxiibbadii? Xaggee midabkii fiicnaa, xaggee jidhkaagii? Neefkan gowrac oo naso.» Ayyuub wuxuu yiri: «Cadowga Alle ayaa kuu yimid oo kugu afuufay. Hoogaa! Maalka iyo carruurta iyo caafimaadka aad uga ooyaysaa yaa i siiyey?»

Waxay tiri: «Alle.» Wuxuu yiri: «Intee ayuu nagu mannaystay?» Waxay tiri: «Siddeetan sano.» Wuxuu yiri: «Imisa sano ayuu na imtixaanayey?» Waxay tiri: «Toddoba sano iyo bilo.» Wuxuu yiri: «Hoogaa! Caddaalad ma samaynaysid.

Miyaadan ku samri lahayn dhibka siddeetan sano, sidii aynu siddeetan sano ugu noolayn raaxo? Alle ayaan ku dhaartaye, haddii uu i bogsiiyo, boqol jeedal ayaan kugu dhufanayaa. Waxaad igu amartay inaan wax Alle ka sokow u gowraco. Cuntadaada iyo cabbitaanka aad ii keentayna waa iga xaaraan; mar dambe waxba kaa qaadan maayo. Iga tag oo yaanan ku arag.» Wayna eryatay oo tagtay.

Markii Ayyuub arkay inuusan haysan cunto, cabbitaan iyo saaxiib, sujuud ayuu ku dhacay oo yiri: «Rabbiyow, dhib baa i taabtay, Adiguna waxaad tahay kan ugu naxariista badan kuwa naxariista.» Waxaa lagu yiri: «Madaxaaga kor u qaad; ducadaadii waa la aqbalay. Lugtaada ku garaac.» Lugtiisa ayuu ku dhuftay, il-biyood ayaana soo burqaday.

Wuu ku maydhay, cudur muuqda oo jirkiisa ku hadhayna ma jirin; dhammaantood way ka daateen, dhallinyaronimadiisii iyo quruxdiisiina sidii hore ayay ugu soo noqdeen. Dabadeed lugtiisa ayuu mar kale ku dhuftay, il kale ayaana soo burqaday. Wuu ka cabbay, cudur gudaha ah oo jirkiisa ku hadhayna ma jirin; dhammaantood way ka baxeen. Wuu istaagay isagoo caafimaad qaba, waxaana la huwiyey dhar.

Markaas ayuu hareeraha eegay, wax ka mid ah ehelkiisii iyo maalkiisii ma uu arag ilaa uu Alle ku badiyey. Alle ayaan ku dhaartaye, waxaa naloo sheegay in biyihii uu ku maydhay ay laabta kaga soo daateen ayax dahab ah. Gacantiisa ayuu ku urursanayay. Alle ayaa u waxyooday: «Ayyuubow, miyaanan ku hodmin?»

Wuxuu yiri: «Haa, laakiin waa barakadaada; yaa ka dherga?» Dabadeed wuxuu baxay oo fadhiistay meel sare.

Xaaskiisii waxay tiri: «Haddii uu eryay, yaan ka cuni doonaa? Ma waxaan u daynayaa inuu gaajo u dhinto oo uu lumo, duurjoogtuna cunto? Waa inaan u noqdaa.» Way ku noqotay, laakiin ma ay arag meel qashin ah iyo xaaladdii hore midna; wax walba way is beddeleen.

Waxay meeshii uu qashinka ku yaallay ku wareegaysay iyadoo ooyaysa, Ayyuubna wuu arkayay. Waxay ka xishootay ninkii dharka quruxda badnaa watay inay u tagto oo wax ka weydiiso. Ayyuub ayaa u yeeray oo yiri: «Maxaad doonaysaa, addoonka Alle?» Way ooyday oo tiri: «Waxaan doonayay ninkii dhibaataysnaa ee meesha qashinka yaallay.

Ma garanayo inuu lumay iyo waxa ku dhacay.» Ayyuub wuxuu yiri: «Maxaa kaa galay?» Way ooyday oo tiri: «Wuxuu ahaa ninkayga.» Wuxuu yiri: «Haddaad aragto ma garan lahayd?» Waxay tiri: «Qof arkay ma se garan waayi karaa?» Way fiirisay iyadoo ka cabsanaysa, dabadeed waxay tiri: «Haddaad caafimaad qabto, dadka Alle abuuray dhexdooda isaga ayaad ugu ekeyd.»

Wuxuu yiri: «Anigaa Ayyuub ah. Waxaad igu amartay inaan Iblays u gawraco, aniguse Alle ayaan addeecay, shaydaankana waan caasiyey, Alle weyne ayaanna baryay, markaas ayuu wixii aad arkayso ii soo celiyey.»

Wahb wuxuu yiri: Ayyuub saddex sano ayuu ku jiray imtixaanka. Markii Ayyuub Iblays ka adkaaday, Iblaysna waxba ka qaadi kari waayey, wuxuu xaaskiisa kaga hor yimid muuqaal aan dadka oo kale ahayn; jir weyn, qurux badan, isagoo fuushan gaadiid aan gaadiidka dadka oo kale ahayn, qurux iyo haybadna leh. Wuxuu ku yiri: «Ma adigaa xaaska Ayyuub, ninkan imtixaanku ku dhacay?» Waxay tiri: «Haa.»

Wuxuu yiri: «Ma i garanaysaa?» Waxay tiri: «Maya.» Wuxuu yiri: «Anigaa ilaaha dhulka ah; anigaa ninkaaga ku sameeyey waxa ku dhacay, waayo wuxuu caabudaa ilaaha samada, anigana wuu iga tegey oo wuu i cadhoodsiiyey. Haddii uu hal sujuud ii sujuudi lahaa, maalkii iyo carruurtii aad lahaydeen oo dhan waan idiin soo celin lahaa, waayo anigaa haysta.»

Dabadeed wuxuu tusay iyada iyo dooxadii uu kula kulmay maalkooda iyo carruurtooda. Wahb wuxuu yiri: Waxaan maqlay in uu ku yiri: «Haddii ninkaagu cunto cuno oo aanu magaca Alle ku xusin, waxaa laga bogsiinayaa dhibka haysta.» Alle ayaa og. Qaar ka mid ah kutubta waxaa ku qoran in Iblays ku yiri: «Hal sujuud ii sujuud, markaasaan maalkii iyo carruurtii kuu soo celinayaa, ninkaagana waan caafimaadinayaa.»

Waxay ku noqotay Ayyuub oo u sheegtay. Wuxuu yiri: «Cadowga Alle ayaa kuu yimid si uu diintaada kaaga fitneeyo.» Wuxuu ku dhaartay inuu boqol jeedal ku dhufanayo. Halkaas ayuu ka yiri: «Dhib baa i taabtay», sababtoo ah Iblays wuxuu damcay in xaaskiisu u sujuuddo, isagana gaalnimo ugu yeeray.

Dabadeed Alle weyne wuxuu u naxariistay xaaska Ayyuub, maadaama ay dhibta kula samirtay; wuu u fududeeyey, wuxuuna doonay inuu Ayyuub dhaariintiisa oofiyo. Wuxuu amray inuu qaato xidhmo ay ku jiraan boqol ulood oo yaryar, hal marna ku dhufto, sida Alle yiri: «Gacantaada ku qaado xidhmo, kuna dhufo, hana jebin dhaarta» (Saad: 44).

Waxaa la wariyey in Iblays sanduuq samaystay, dawooyin ku riday, dabadeedna jidka xaaska Ayyuub fariistay isagoo dadka daawaynaya. Xaaska Ayyuub ayaa ag martay oo tiri: «Waxaan leeyahay bukaan; ma daawaynaysaa?» Wuxuu yiri: «Haa, waxba kaama rabo, marka laga reebo inuu yiraahdo: “Adigaa i bogsiiyey.”» Waxay arrintaas u sheegtay Ayyuub.

Wuxuu yiri: «Waa Iblays; wuu ku khiyaaneeyey.» Wuxuu ku dhaartay in haddii Alle bogsiiyo uu boqol jeedal ku dhufanayo.

Wahb iyo kuwo kale waxay yiraahdeen: Xaaska Ayyuub dadka ayay u shaqayn jirtay, cunto ay ku quudiso ayay u keeni jirtay. Markii imtixaanku dheeraaday oo dadku ka caajiseen, qofna shaqo uma dhiibin. Maalin ayay raadisay wax uu cuno, waxna ma helin. Markaasay qayb timaha madaxeeda ka xiirtay, rooti bayna kaga iibisay, ka dibna way u keentay.

Wuxuu weydiiyey: «Timahaagii xaggee bay mareen?» Waxay u sheegtay. Markaas ayuu yiri: «Dhib baa i taabtay.» Qaar waxay yiraahdeen: Wuxuu sidaas yiri markii gooryaanadu qalbigiisa iyo carrabkiisa u soo dhowaadeen, isagoo ka baqay inay ka mashquuliyaan xuska iyo fikirka Alle.

Xabiib ibn Abii Thaabit wuxuu yiri: Ayyuub ma uusan baryin in dhibta laga qaado ilaa saddex arrimood ay u muuqdeen. Midda koowaad: Laba saaxiib ayaa u yimid markii ay warkiisa maqleen. Wax aan ahayn indhihiisa kama hadhin, waxayna arkeen arrin weyn. Waxay yiraahdeen: «Haddii aad Alle agtiisa darajo lahayd, tan kuma dhacdeen.»

Midda labaad: Xaaskiisu waxay raadisay cunto, wax ay ku quudisana ma helin, markaasay timaha madaxeeda ka iibisay oo cunto u keentay. Midda saddexaad: Iblays ayaa yiri: «Waan daawaynayaa, balse waa inuu yiraahdaa: Adigaa i bogsiiyey.» Waxaa la yiri: Iblays ayaa u waswaasiyey in xaaskiisu sinaysatay, markaas ayuu timaha madaxeeda jaray. Halkaas ayuu samirkiisii ku dhammaaday, wuxuuna baryay oo ku dhaartay inuu boqol jeedal ku dhufanayo.

Waxaa la yiri: Wuxuu sidaas u yiri maadaama uu ka murugooday cadowga oo ku farxaya dhibtiisa. Waxaa la wariyey in la weydiiyey: «Maxaa dhibtaada kuugu adkaa?» Wuxuu yiri: «Cadowga oo ku farxa.» Waxaa la yiri: Wuxuu sidaas yiri markii gooryaan bowdadiisa ka soo dhacay oo dib ugu celiyey halkiisii, isagoo leh: «Cun, waayo Alle ayaa iga dhigay cuntadaada.»

Gooryaanku markaasuu qaniinay, qaniinyadiisuna waxay uga sii xanuun badnayd qaniinyadii gooryaannada oo dhan ee uu hore u maray.

Haddii la yiraahdo: Alle wuxuu ugu yeeray samir badan, haddana wuxuu muujiyey cabasho iyo murugo hadalkiisa ah: «Dhib baa i taabtay» iyo «Shaydaanku wuxuu i taabtay dhib iyo cadaab» (Saad: 41). Waxaa lagu jawaabay: Tani cabasho ma aha ee waa duco, waxaana daliil u ah hadalka Alle: «Markaasaan uga jawaabnay» [ducadiisa]. Murugadu waxay tahay in cabashada loo sheego dadka. Alle weyne loo cabashadaana ma aha murugo, mana aha ka tegid samirka, sida Yacquub yiri: «Murugadayda iyo tiiraanyadayda waxaan uun uga cawdaa Alle» (Yuusuf: 86).

Sufyaan ibn Cuyaynah wuxuu yiri: Sidoo kale qof dadka cabasho u muujiya isagoo ku qanacsan qaddarka Alle, taasi murugo ma aha. Waxaa la wariyey in Jibriil Nebiga ﷺ ugu yimid xilligii uu xanuunsanaa oo ku yiri: «Sidee tahay?» Wuxuu yiri: «Waxaan dareemayaa murugo iyo cidhiidhi.» Caa'ishana markay tiri: «Alla madaxaygii!» ayuu yiri: «Balse anigaa madaxaygii ah.»

Qoraalka asalka ah wuxuu dabadiis xambaarsan yahay ereyo iyo qaybo kala go'an oo aan si dhammaystiran u samaysnayn: «… isaga, isagoo guuldarraystay; xagga samada; dhammaan; canaanta; kaydka maalinta ee habeenka; al-Hasan; mise waa xaaraan aniga; ka mid ah; mana arko iyada; haddii Alle caafimaad siiyo; Raxmah; Sheekhow; Alle ayaan ku dhaartaye; ka dib markii la caafimaadiyey.»