رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا، وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا، وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ.
رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
بارگیری صدا ممکن نشد. بعداً دوباره امتحان کنید.
پروردگارا، ما [با سرپیچی از دستور تو] به خویشتن ستم کردیم و اگر ما را نیامرزی و بر ما رحم نکنی، قطعاً از زیانکاران خواهیم بود.
صورت دعا: بیان نیازمندی و اعتراف به گناه (إقرارٌ بالذنب). این نخستین دعای تاریخ بشریت است که الله به آدم آموخت تا با آن توبه کند.
تفسیر شیخ عبدالرحمن السعدی
در آن هنگام، الله بر آن دو منت نهاد و توبهشان را پذیرفت. آنان به گناه خود اعتراف کردند و از الله آمرزش خواستند و گفتند: «پروردگارا، ما به خویشتن ستم کردیم و اگر ما را نیامرزی و بر ما رحم نکنی، قطعاً از زیانکاران خواهیم بود.» یعنی: گناهی را که ما را از آن بازداشته بودی انجام دادیم و با ارتکاب آن، به خویشتن ستم کردیم. اگر گناه را از ما نزدایی و آثار و کیفرش را محو نکنی، و با پذیرفتن توبه و محفوظداشتنمان از گناهانی مانند آن بر ما رحم نکنی، سبب زیان را برای خود فراهم کردهایم.
پس الله آن دو را آمرزید: «و آدم از پروردگارش نافرمانی کرد و به خطا رفت؛ سپس پروردگارش او را برگزید و توبهاش را پذیرفت و هدایتش کرد» (طه، ۱۲۱ـ۱۲۲). درحالیکه ابلیس همچنان بر سرکشی خود پافشاری میکرد و از نافرمانی دست نمیکشید. هرکس در هنگام صدور گناه، با اعتراف، درخواست آمرزش، پشیمانی و دستکشیدن از آن، به آدم شباهت یابد، پروردگارش او را برمیگزیند و هدایت میکند؛ اما هرکس در هنگام ارتکاب گناه به ابلیس شباهت یابد و پیوسته بر گناهانش بیفزاید، چیزی جز دوری از الله نصیبش نمیشود.
تفسیر امام ابن کثیر
ضحاک بن مزاحم دربارهٔ سخن الله متعال «پروردگارا، ما به خویشتن ستم کردیم و اگر ما را نیامرزی و بر ما رحم نکنی، قطعاً از زیانکاران خواهیم بود» گفت: اینها همان کلماتی است که آدم از پروردگارش، عزوجل، دریافت کرد.
تفسیر بغوی
«آن دو گفتند: پروردگارا، ما به خویشتن ستم کردیم و اگر ما را نیامرزی و بر ما رحم نکنی، قطعاً از زیانکاران خواهیم بود.»
در «المستدرک» حاکم (۲/۳۷۵)، روایتهایی نقل شده است دربارهٔ اینکه آدم پس از بیرونآمدن از بهشت میگریست و این کلمات را بر زبان میآورد.