رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا، وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا، وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ.
رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
آڊيو لوڊ نه ٿي سگهيو. پوءِ ڪوشش ڪريو.
اي اسان جا پالڻھار، اسان پاڻ تي ظلم ڪيو آھي، ۽ جيڪڏھن تون اسان کي نه بخشيندين ۽ اسان تي ٻاجھ نه ڪندين ته ضرور ڇيئي وارن مان ٿينداسين.
هيءَ محتاجيءَ جي حالت بيان ڪرڻ ۽ گناهه جو اعتراف ڪرڻ واري دعا آهي (بِالذَّنْبِ إِقْرَارٌ). اها انسانيت جي تاريخ ۾ پهرين دعا آهي، جيڪا الله آدم عليه السلام کي توبه ڪرڻ لاءِ سيکاري.
شيخ عبدالرحمان السعدي جي تفسير
تنهن وقت الله انهن ٻنهي تي احسان فرمايو ۽ سندن توبه قبول ڪيائين. انهن گناهه جو اعتراف ڪيو ۽ الله کان ان جي بخشش گهري، پوءِ چيائون: ”اي اسان جا پالڻهار! اسان پاڻ تي ظلم ڪيو آهي، ۽ جيڪڏهن تون اسان کي نه بخشيندين ۽ اسان تي ٻاجهه نه ڪندين ته ضرور ڇيئي وارن مان ٿينداسين.“ يعني: اسان اهو گناهه ڪيو، جنهن کان تو اسان کي روڪيو هو، ۽ گناهه ڪري پاڻ کي نقصان پهچايوسين.
جيڪڏهن تون گناهه جا اثر ۽ ان جي سزا مٽائي اسان کي نه بخشيندين، ۽ توبه قبول ڪري اهڙن گناهن کان عافيت عطا ڪندي اسان تي ٻاجهه نه ڪندين، ته اسان ڇيئي وارن مان ٿي وينداسين. پوءِ الله انهن ٻنهي کي بخشيو. الله فرمايو آهي: ”۽ آدم پنهنجي پالڻهار جي نافرماني ڪئي، پوءِ ڀٽڪي ويو. پوءِ سندس پالڻهار کيس چونڊي ورتو، سندس توبه قبول ڪيائين ۽ کيس هدايت ڏنائين.“
(طه: 121–122) اها حالت هئي، جڏهن ابليس پنهنجي سرڪشيءَ تي قائم رهيو ۽ نافرمانيءَ کان نه موٽيو. جيڪو شخص گناهه ٿي وڃڻ کان پوءِ آدم عليه السلام وانگر ان جو اعتراف ڪري، بخشش گهري، پشيمان ٿئي ۽ گناهه ڇڏي ڏئي، تنهن کي سندس پالڻهار چونڊي وٺندو ۽ هدايت ڏيندو. ۽ جيڪو گناهه ٿي وڃڻ کان پوءِ ابليس جهڙو بڻجي، ۽ گناهن ۾ وڌيڪ وڌندو رهي، سو الله کان رڳو وڌيڪ پري ٿيندو.
امام ابن ڪثير جي تفسير
ضحاڪ بن مزاحم، الله جي فرمان ”اي اسان جا پالڻهار! اسان پاڻ تي ظلم ڪيو آهي، ۽ جيڪڏهن تون اسان کي نه بخشيندين ۽ اسان تي ٻاجهه نه ڪندين ته ضرور ڇيئي وارن مان ٿينداسين“ بابت چيو: ”اهي ئي اهي ڪلمات آهن، جيڪي آدم کي سندس پالڻهار، عزوجل، وٽان مليا هئا.“
البغوي جي تفسير
”انهن ٻنهي چيو: اي اسان جا پالڻهار! اسان پاڻ تي ظلم ڪيو آهي، ۽ جيڪڏهن تون اسان کي نه بخشيندين ۽ اسان تي ٻاجهه نه ڪندين ته ضرور ڇيئي وارن مان ٿينداسين.“
الحاڪم جي «المستدرك» (2/375) ۾ اهڙيون روايتون نقل ٿيل آهن، جن ۾ بيان آهي ته آدم عليه السلام جنت مان نڪرڻ کان پوءِ روئي رهيا هئا ۽ اهي لفظ چئي رهيا هئا.