گۇناھنى ئېتىراپ قىلىپ تەۋبە قىلىش
رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا، وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا، وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ.
رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
ئاۋازنى يۈكلەش مەغلۇپ بولدى. كېيىن قايتا سىناڭ.
«پەرۋەردىگارىمىز! بىز ئۆزىمىزگە زۇلۇم قىلدۇق. ئەگەر بىزنى مەغپىرەت قىلمىساڭ ۋە بىزگە رەھىم قىلمىساڭ، بىز چوقۇم زىيان تارتقۇچىلاردىن بولىمىز».
ئەھۋالنىڭ ئېھتىياجلىقلىقىنى بايان قىلىش ۋە گۇناھنى ئېتىراپ قىلىش (بِالذَّنْبِ إِقْرَارٌ). بۇ ئىنسانىيەت تارىخىدىكى ئاللاھ ئادەم ئەلەيھىسسالامغا تەۋبە قىلىشى ئۈچۈن ئۆگەتكەن تۇنجى دۇئادۇر.
شەيخ ئابدۇرراھمان سەئدىنىڭ تەفسىرى
شۇ چاغدا ئاللاھ ئۇ ئىككىسىگە تەۋبە قىلىش نېمىتىنى بەردى ۋە تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى. ئۇلار گۇناھىنى ئېتىراپ قىلىپ، ئاللاھتىن مەغپىرەت تىلىدى ۋە: «پەرۋەردىگارىمىز! بىز ئۆزىمىزگە زۇلۇم قىلدۇق. ئەگەر بىزنى مەغپىرەت قىلمىساڭ ۋە بىزگە رەھىم قىلمىساڭ، چوقۇم زىيان تارتقۇچىلاردىن بولىمىز» دېدى.
يەنى: بىز سەن چەكلىگەن گۇناھنى قىلدۇق ۋە ئۇنى قىلىش ئارقىلىق ئۆزىمىزگە زۇلۇم سالدۇق. ئەگەر گۇناھنىڭ ئىزى ۋە جازاسىنى يوقىتىپ بىزنى مەغپىرەت قىلمىساڭ، شۇنداقلا تەۋبىمىزنى قوبۇل قىلىپ، بۇنىڭغا ئوخشاش خاتالىقلاردىن ساقلىمىساڭ، زىيانغا ئۇچراشنىڭ سەۋەبىنى ئۆزىمىز پەيدا قىلغان بولىمىز. ئاللاھ ئۇ ئىككىسىنى مەغپىرەت قىلدى: «ئادەم پەرۋەردىگارىغا ئاسىيلىق قىلىپ، خاتا يولغا كىردى. ئاندىن پەرۋەردىگارى ئۇنى تاللاپ، تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى ۋە ئۇنى توغرا يولغا يېتەكلىدى» (تاھا سۈرىسى، ١٢١–١٢٢-ئايەتلەر).
بۇ ۋاقىتتا ئىبلىس بولسا ئۆز ھەددىدىن ئېشىشىدا داۋاملىشىپ، ئاسىيلىقىدىن يانمىدى. گۇناھ سادىر قىلغاندا ئادەمگە ئوخشاش گۇناھىنى ئېتىراپ قىلىپ، مەغپىرەت تىلەپ، پۇشايمان قىلىپ ۋە گۇناھتىن قول ئۈزگەن كىشىنى پەرۋەردىگارى تاللايدۇ ۋە توغرا يولغا باشلايدۇ. ئىبلىسكە ئوخشاش، گۇناھ قىلغاندىن كېيىن يەنە گۇناھلىرىنى كۆپەيتىۋېرىدىغان كىشى بولسا، ئاللاھتىن يىراقلىقىنىلا ئاشۇرىدۇ.
ئىمام ئىبنى كەسىرنىڭ تەفسىرى
دەھاّك ئىبنى مۇزاحىم: «پەرۋەردىگارىمىز! بىز ئۆزىمىزگە زۇلۇم قىلدۇق. ئەگەر بىزنى مەغپىرەت قىلمىساڭ ۋە بىزگە رەھىم قىلمىساڭ، چوقۇم زىيان تارتقۇچىلاردىن بولىمىز» دېگەن ئايەت ھەققىدە: «بۇلار ئادەم ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارىدىن قوبۇل قىلغان سۆزلەردۇر»، دېگەن.
بەغاۋىنىڭ تەفسىرى
ئۇ ئىككىسى: «پەرۋەردىگارىمىز! بىز ئۆزىمىزگە زۇلۇم قىلدۇق. ئەگەر بىزنى مەغپىرەت قىلمىساڭ ۋە بىزگە رەھىم قىلمىساڭ، چوقۇم زىيان تارتقۇچىلاردىن بولىمىز» دېدى.
ئەلمۇستەدرەك ناملىق كىتابتا، ئىمام ھاكم رىۋايەت قىلغان (٢/٣٧٥) ئەسەرلەردە، ئادەم ئەلەيھىسسالامنىڭ جەننەتتىن چىققاندىن كېيىن يىغلاپ، بۇ سۆزلەرنى ئېيتقانلىقى بايان قىلىنىدۇ.