ئاسماندىن داستىخان چۈشۈرۈش
اللَّهُمَّ. رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِأَوَّلِنَا، وَآخِرِنَا، وَآيَةً مِنْكَ، وَارْزُقْنَا، وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ.
اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ
ئاۋازنى يۈكلەش مەغلۇپ بولدى. كېيىن قايتا سىناڭ.
«ئى پەرۋەردىگارىمىز ئاللاھ! بىزگە ئاسماندىن داستىخان چۈشۈرگىن، ئۇ بىزنىڭ ئىلگىرىكىلەر ۋە كېيىنكىلەرگە بايرام ۋە سەندىن بىر ئايەت بولسۇن. بىزگە رىزىق بەرگىن، سەن رىزىق بەرگۈچىلەرنىڭ ئەڭ ياخشىسىسەن».
«ئاللاھۇممە رەببەنا» دېگەن ئىككى نامنى، «ئەنزىل» ۋە «ئۇرزۇقنا» دېگەن پېئىللار بىلەن بىرلەشتۈرۈش ئىيسا پەيغەمبەرنىڭ مۆجىزە ۋە رىزىق تىلەشتىكى ئەڭ ئالىي دۇئا ئەدەبىنى كۆرسىتىدۇ.
شەيخ ئابدۇرراھمان سەئدىنىڭ تەفسىرى
ئىيسا ئەلەيھىسسالام بۇ سۆزنى ئاڭلاپ، ئۇلارنىڭ مەقسىتىنى بىلگەندىن كېيىن، بۇ ھەقتىكى تەلەپلىرىنى قوبۇل قىلىپ مۇنداق دېدى: «ئى ئاللاھ، پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە ئاسماندىن بىر داستىخان چۈشۈرگىن. ئۇ بىزنىڭ بۇرۇنقىلىرىمىز ۋە كېيىنكىلىرىمىز ئۈچۈن بايرام ۋە سەندىن بىر مۆجىزە بولسۇن». يەنى، داستىخان چۈشكەن كۈن بايرام ۋە خاتىرە كۈنى بولۇپ، بۇ ئۇلۇغ مۆجىزە ئەسلەپ تۇرۇلىدىغان بولسۇن؛ زامانلار ئۆتۈپ، يىللار قايتا-قايتا كېلىۋەرسىمۇ ئۇ ساقلىنىپ، ئۇنتۇلۇپ كەتمىسۇن.
ئاللاھ تائالا مۇسۇلمانلارنىڭ بايراملىرى ۋە ھەج ئەمەللىرىنىمۇ ئۆز ئايەتلىرىنى ئەسلەتكۈچى، پەيغەمبەرلەرنىڭ يوللىرى ۋە ئۇلارنىڭ توغرا يوللىرىنى كۆرسەتكۈچى، شۇنداقلا ئۇلارغا قىلغان پەزلى ۋە ئېھسانىنى ئەسلىتىدىغان قىلدى. «بىزگە رىزىق بەرگىن، سەن رىزىق بەرگۈچىلەرنىڭ ياخشىسىسەن» دېگەننىڭ مەنىسى: ئۇنى بىزگە رىزىق قىلغىن. ئىيسا ئەلەيھىسسالام داستىخاننىڭ چۈشۈرۈلۈشىنى ۋە ئۇنىڭ بۇ ئىككى مەنپەئەت ئۈچۈن بولۇشىنى تىلىدى: بىرى، مەڭگۈ قالىدىغان مۆجىزە بولۇشى ئارقىلىق دىننىڭ مەنپەئەتى؛ يەنە بىرى، رىزىق بولۇشى ئارقىلىق دۇنيانىڭ مەنپەئەتى.
ئىمام ئىبنى كەسىرنىڭ تەفسىرى
«مەريەم ئوغلى ئىيسا: ئى ئاللاھ، پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە ئاسماندىن بىر داستىخان چۈشۈرگىن، ئۇ بىزنىڭ بۇرۇنقىلىرىمىز ۋە كېيىنكىلىرىمىز ئۈچۈن بايرام بولسۇن» دېدى. سۇددىي: «داستىخان چۈشكەن كۈننى ئۆزىمىز ۋە بىزدىن كېيىنكىلەر ئۇلۇغلايدىغان بايرام قىلىمىز» دېگەن. سۇفيان سەۋرىي: «يەنى، ئۇ كۈنى ناماز ئوقۇيمىز» دېگەن.
قاتادە: «ئۇنى ئۆزلىرىدىن كېيىنكى ئەۋلادلىرى ئۈچۈنمۇ بولۇشىنى خالىغان» دېگەن. سالمان فارسىيدىن: «بىز ۋە كېيىنكىلەر ئۈچۈن ئىبرەت بولسۇن» دەپ نەقىل قىلىنغان. يەنە: «بۇرۇنقىلىرىمىز ۋە كېيىنكىلىرىمىزگە يېتەرلىك بولسۇن» دېيىلگەن.
«ۋە سەندىن بىر مۆجىزە بولسۇن» يەنى، سەن ھەر ئىشقا قادىر ئىكەنلىكىڭگە ۋە دۇئايىمنى ئىجابەت قىلغانلىقىڭغا دەلىل قىلىپ كۆرسەتكەن بىر ئالامەت بولسۇن، شۇنداق بولغاندا ئۇلار مېنىڭ ساڭا ۋەكىل بولۇپ يەتكۈزگەنلىرىمگە ئىشىنىدۇ. «بىزگە رىزىق بەرگىن» يەنى، ئۆز دەرگاھىڭدىن بىزگە ھېچ قىيىنچىلىق ۋە جاپاسىز، خوشاللىق بىلەن يېيىلىدىغان رىزىق ئاتا قىلغىن. «سەن رىزىق بەرگۈچىلەرنىڭ ياخشىسىسەن».
بەغاۋىنىڭ تەفسىرى
«مەريەم ئوغلى ئىيسا» شۇ چاغدا مۇنداق دېدى: «ئى ئاللاھ، پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە ئاسماندىن بىر داستىخان چۈشۈرگىن». ئېيتىلىشىچە، ئۇ غۇسلى قىلىپ، يۇڭدىن توقۇلغان كىيىم كىيىپ، ئىككى رەكئەت ناماز ئوقۇغان؛ بېشىنى ئېگىپ، كۆزىنى تۆۋەن سالغان ۋە يىغلىغان. ئاندىن: «ئى ئاللاھ، پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە ئاسماندىن بىر داستىخان چۈشۈرگىن» دېگەن.
«ئۇ بىزنىڭ بۇرۇنقىلىرىمىز ۋە كېيىنكىلىرىمىز ئۈچۈن بايرام بولسۇن» يەنى، ئاللاھ بىزگە ئاتا قىلغان، دەلىل ۋە ھۆججەت بولىدىغان بىر نېمەت بولسۇن. «بايرام» خۇشاللىق كۈنىدۇر؛ قايغۇدىن خۇشاللىققا قايتىدىغان كۈن بولغانلىقى ئۈچۈن بۇنداق ئاتالغان. ئۇ ئادەم ئادەت قىلىپ ئۆتكۈزىدىغان ۋە قايتىپ كېلىدىغان نەرسىنىڭ نامىدۇر. روزا ھېيتى ۋە قۇربان ھېيتى ھەر يىلى قايتىپ كېلىدىغانلىقى ئۈچۈن «ھېيت» دەپ ئاتالغان.
سۇددىي: «داستىخان چۈشكەن كۈننى ئۆزىمىز ۋە بىزدىن كېيىنكىلىرى ئۇلۇغلايدىغان بايرام قىلىمىز» دېگەن. سۇفيان: «ئۇ كۈنى ناماز ئوقۇيمىز» دېگەن. «بۇرۇنقىلىرىمىزغا» دېگەن سۆز زامانىمىزدىكى كىشىلەرگە، «كېيىنكىلىرىمىزگە» دېگەن سۆز كېيىن كېلىدىغانلارغا قارىتىلغان. ئىبنى ئابباس: «كېيىنكى كىشىلەرنىڭمۇ بۇرۇنقىلار يىگەندەك ئۇنىڭدىن يېيىشى» دېگەن.
«ۋە سەندىن بىر مۆجىزە بولسۇن» يەنى، بىر ئالامەت ۋە دەلىل بولسۇن. «بىزگە رىزىق بەرگىن، سەن رىزىق بەرگۈچىلەرنىڭ ياخشىسىسەن».
«سۇنەن ئەتتىرمىزىي»دا (3061-ھەدىس) ئاسماندىن چۈشكەن داستىخاننىڭ سۈپىتى ۋە ئۇنى باشقىلاردىن يوشۇرۇشقا باغلانغان سىناق توغرىسىدا بىر رىۋايەت كەلگەن.