આકાશી ભોજન અને નિશાની

શેખ અબ્દુર્રહમાન અસ-સાદીની તફસીર

જ્યારે ઈસા (عليه الصلاة والسلام)એ તેમની વાત સાંભળી અને તેમનો આશય જાણ્યો, ત્યારે તેમણે તેમની આ માગણી સ્વીકારી અને કહ્યું: «હે અલ્લાહ, હે અમારા પાલનહાર! અમારા પર આકાશમાંથી ભોજનની થાળી ઉતાર, જે અમારા સૌ માટે—અમારામાં પહેલાના અને પછીના સૌ માટે—ઈદ બને અને તારી તરફથી એક નિશાની બને.» એટલે કે, તેના ઉતરવાનો સમય એક ઈદ અને વિશેષ પ્રસંગ બને, જેથી આ મહાન નિશાનીનું સ્મરણ રહે અને સમય વીતવા તથા વર્ષો વારંવાર આવવા છતાં તે સાચવાય અને ભૂલાઈ ન જાય.

અલ્લાહે મુસલમાનોની ઈદો અને ધાર્મિક વિધિઓને પણ પોતાની નિશાનીઓનું સ્મરણ કરાવનાર, પયગંબરોના માર્ગો અને તેમની સીધી રીતો તરફ ધ્યાન દોરનાર તથા તેમના પરની પોતાની કૃપા અને ઉપકારની યાદ અપાવનાર બનાવ્યાં છે. «અને અમને રિઝ્ક આપ; તું શ્રેષ્ઠ રિઝ્ક આપનાર છે.» એટલે કે, તેને અમારા માટે રિઝ્ક બનાવ. ઈસા (عليه الصلاة والسلام)એ તેના ઉતરવાની વિનંતી કરી અને એ પણ માગ્યું કે તે બે હિતો માટે હોય: દીનનું હિત—કે તે કાયમી નિશાની બને—અને દુનિયાનું હિત—કે તે રિઝ્ક બને.

ઇમામ ઇબ્ન કસીરની તફસીર

«મરયમના પુત્ર ઈસાએ કહ્યું: હે અલ્લાહ, હે અમારા પાલનહાર! અમારા પર આકાશમાંથી ભોજનની થાળી ઉતાર, જે અમારા સૌ માટે—અમારામાં પહેલાના અને પછીના સૌ માટે—ઈદ બને.» અસ્સુદ્દીએ કહ્યું: તેનો અર્થ એ છે કે જે દિવસે તે ઉતરે, તે દિવસને અમે ઈદ તરીકે ઉજવીએ અને અમારા પછીના લોકો પણ તેનું મહત્ત્વ કરે. સુફ્યાન અસ્સૌરીએ કહ્યું: એટલે કે, તે દિવસે અમે નમાઝ પઢીએ.

કતાદાએ કહ્યું: તેઓ ઇચ્છતા હતા કે તે તેમના પછી આવનારા વંશજો માટે પણ હોય. સલમાન અલ-ફારસીએ કહ્યું: તે અમારા અને અમારા પછીના લોકો માટે ઉપદેશ બને. એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે તે અમારા પહેલાના અને પછીના સૌ માટે પૂરતી બને.

«અને તારી તરફથી એક નિશાની બને» એટલે કે, તારી દરેક વસ્તુ પરની શક્તિનો અને મારી દુઆનો જવાબ આપ્યાનો પુરાવો, જેથી તેઓ તારી તરફથી હું જે પહોંચાડું છું તેમાં મારી વાતને સાચી માને.

«અને અમને રિઝ્ક આપ» એટલે કે, તારી પાસેથી અમને સુખદ રિઝ્ક આપ, જેમાં કોઈ મહેનત કે કષ્ટ ન હોય. «અને તું શ્રેષ્ઠ રિઝ્ક આપનાર છે.»

અલ-બગવીની તફસીર

«ઈસા ઇબ્ને મરયમે કહ્યું»—તે સમયે.

«હે અલ્લાહ, હે અમારા પાલનહાર! અમારા પર આકાશમાંથી ભોજનની થાળી ઉતાર.» એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે તેમણે સ્નાન કર્યું, ઊનની વસ્ત્રધારી ચાદર પહેરી, બે રકાત નમાઝ પઢી, માથું નમાવ્યું, નજર નીચી રાખી અને રડ્યા. પછી તેમણે કહ્યું: «હે અલ્લાહ, હે અમારા પાલનહાર! અમારા પર આકાશમાંથી ભોજનની થાળી ઉતાર.»

«જે અમારા સૌ માટે—અમારામાં પહેલાના અને પછીના સૌ માટે—ઈદ બને.» એટલે કે, અલ્લાહ તરફથી અમારા પર થતો ઉપકાર, પુરાવો અને દલીલ બને. ‘ઈદ’નો અર્થ આનંદનો દિવસ છે. દુઃખમાંથી આનંદ તરફ પાછા ફરવાને લીધે તેને ઈદ કહેવામાં આવે છે. આ નામ એવી વસ્તુ માટે પણ વપરાય છે, જેનો તમે નિયમિતપણે સ્વીકાર કરો અને જે તમારી પાસે ફરી પાછી આવે.

ફિતર અને અઝ્હાની ઈદોને ઈદ કહેવામાં આવે છે, કારણ કે તે દર વર્ષે પાછી આવે છે. અસ્સુદ્દીએ કહ્યું: અર્થ એ છે કે જે દિવસે તે ઉતરે, તે દિવસને અમે અને અમારા પછીના લોકો ઈદ તરીકે ઉજવીએ અને તેનું મહત્ત્વ કરીએ. સુફ્યાને કહ્યું: તે દિવસે અમે નમાઝ પઢીએ. «પહેલાના» એટલે કે, અમારા સમયના લોકો માટે.

«અને પછીના» એટલે કે, અમારા પછી આવનારા લોકો માટે. ઇબ્ને અબ્બાસે કહ્યું: પછીના લોકો પણ તેમાંથી ખાશે, જેમ પહેલાના લોકોએ ખાધું. «અને તારી તરફથી એક નિશાની બને» એટલે કે, પુરાવો અને દલીલ. «અને અમને રિઝ્ક આપ; તું શ્રેષ્ઠ રિઝ્ક આપનાર છે.»